Khuddakavatthuvibhaṅga (VB17)

5. Pañcakaniddesa

Tattha katamāni pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni?

Sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso, kāmacchando, byāpādo—

imāni pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni.

Tattha katamāni pañcuddhambhāgiyāni saṁyojanāni?

Rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṁ, avijjā—

imāni pañcuddhambhāgiyāni saṁyojanāni.

Tattha katamāni pañca macchariyāni?

Āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ—

imāni pañca macchariyāni.

Tattha katame pañca saṅgā?

Rāgasaṅgo, dosasaṅgo, mohasaṅgo, mānasaṅgo, diṭṭhisaṅgo—

ime pañca saṅgā.

Tattha katame pañca sallā?

Rāgasallaṁ, dosasallaṁ, mohasallaṁ, mānasallaṁ, diṭṭhisallaṁ—

ime pañca sallā.

Tattha katame pañca cetokhilā?

Satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, dhamme kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, saṅghe kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, sikkhāya kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto—

ime pañca cetokhilā.

Tattha katame pañca cetaso vinibandhā?

Kāme avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho;

kāye avītarāgo hoti …

rūpe avītarāgo hoti …

yāvadatthaṁ udarāvadehakaṁ bhuñjitvā seyyasukhaṁ passasukhaṁ middhasukhaṁ anuyutto viharati;

aññataraṁ devanikāyaṁ paṇidhāya brahmacariyaṁ carati—“imināhaṁ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā”ti—

ime pañca cetasovinibandhā.

Tattha katamāni pañca nīvaraṇāni?

Kāmacchandanīvaraṇaṁ, byāpādanīvaraṇaṁ, thinamiddhanīvaraṇaṁ, uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ, vicikicchānīvaraṇaṁ—

imāni pañca nīvaraṇāni.

Tattha katamāni pañca kammāni ānantarikāni?

Mātā jīvitā voropitā hoti, pitā jīvitā voropito hoti, arahanto jīvitā voropito hoti, duṭṭhena cittena tathāgatassa lohitaṁ uppāditaṁ hoti, saṅgho bhinno hoti—

imāni pañca kammāni ānantarikāni.

Tattha katamā pañca diṭṭhiyo?

“Saññī attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti ittheke abhivadanti, “asaññī attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti ittheke abhivadanti, “nevasaññīnāsaññī attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti ittheke abhivadanti, sato vā pana sattassa ucchedaṁ vināsaṁ vibhavaṁ paññapenti, diṭṭhadhammanibbānaṁ vā paneke abhivadanti—

imā pañca diṭṭhiyo.

Tattha katame pañca verā?

Pāṇātipāto, adinnādānaṁ, kāmesumicchācāro, musāvādo, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā—

ime pañca verā.

Tattha katame pañca byasanā?

Ñātibyasanaṁ, bhogabyasanaṁ, rogabyasanaṁ, sīlabyasanaṁ, diṭṭhibyasanaṁ—

ime pañca byasanā.

Tattha katame pañca akkhantiyā ādīnavā?

Bahuno janassa appiyo hoti amanāpo, verabahulo ca hoti, vajjabahulo ca, sammūḷho kālaṁ karoti, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati—

ime pañca akkhantiyā ādīnavā.

Tattha katamāni pañca bhayāni?

Ājīvakabhayaṁ, asilokabhayaṁ, parisasārajjabhayaṁ, maraṇabhayaṁ, duggatibhayaṁ—

imāni pañca bhayāni.

Tattha katame pañca diṭṭhadhammanibbānavādā?

Idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṁvādī hoti evaṁdiṭṭhī—

“yato kho, bho, ayaṁ attā pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī”ti.

Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṁ paññapenti.

Tamañño evamāha—

“atthi kho, bho, eso attā yaṁ tvaṁ vadesi ‘neso natthī’ti vadāmi.

No ca kho, bho, ayaṁ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti.

Taṁ kissa hetu?

Kāmā hi, bho, aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā.

Tesaṁ vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.

Yato kho, bho, ayaṁ attā vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī”ti.

Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṁ paññapenti.

Tamañño evamāha—

“atthi kho, bho, eso attā yaṁ tvaṁ vadesi.

‘Neso natthī’ti vadāmi.

No ca kho, bho, ayaṁ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti.

Taṁ kissa hetu?

Yadeva tattha vitakkitaṁ vicāritaṁ etena etaṁ oḷārikaṁ akkhāyati.

Yato kho, bho, ayaṁ attā vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī”ti.

Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṁ paññapenti.

Tamañño evamāha—

“atthi kho, bho, eso attā yaṁ tvaṁ vadesi.

‘Neso natthī’ti vadāmi.

No ca kho, bho, ayaṁ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti.

Taṁ kissa hetu?

Yadeva tattha pītigataṁ cetaso uppilāvitaṁ, etena etaṁ oḷārikaṁ akkhāyati.

Yato kho, bho, ayaṁ attā pītiyā ca virāgā …pe…

tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī”ti.

Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṁ paññapenti.

Tamañño evamāha—

“atthi kho, bho, eso attā yaṁ tvaṁ vadesi.

‘Neso natthī’ti vadāmi.

No ca kho, bho, ayaṁ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti.

Taṁ kissa hetu?

Yadeva tattha sukhapīti cetaso ābhogo, etena etaṁ oḷārikaṁ akkhāyati.

Yato kho, bho, ayaṁ attā sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī”ti.

Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṁ paññapenti.

Ime pañca diṭṭhadhammanibbānavādā.

Pañcakaṁ.

6. Chakkaniddesa

Tattha katamāni cha vivādamūlāni?

Kodho, makkho, issā, sāṭheyyaṁ, pāpicchatā, sandiṭṭhiparāmāsitā—

imāni cha vivādamūlāni.

Tattha katame cha chandarāgā?

Chandarāgā gehasitā dhammā.

Manāpiyesu rūpesu gehasito rāgo sārāgo cittassa sārāgo, manāpiyesu saddesu …pe…

manāpiyesu gandhesu …pe…

manāpiyesu rasesu …pe…

manāpiyesu phoṭṭhabbesu …pe…

manāpiyesu dhammesu gehasito rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

ime cha chandarāgā.

Tattha katamāni cha virodhavatthūni?

Amanāpiyesu rūpesu cittassa āghāto paṭighāto caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa, amanāpiyesu saddesu …pe…

amanāpiyesu gandhesu …pe…

amanāpiyesu rasesu …pe…

amanāpiyesu phoṭṭhabbesu …pe…

amanāpiyesu dhammesu cittassa āghāto paṭighāto caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—

imāni cha virodhavatthūni.

Tattha katame cha taṇhākāyā?

Rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā—

ime cha taṇhākāyā.

Tattha katame cha agāravā?

Satthari agāravo viharati appatisso, dhamme agāravo viharati appatisso, saṅghe agāravo viharati appatisso, sikkhāya agāravo viharati appatisso, appamāde agāravo viharati appatisso, paṭisanthāre agāravo viharati appatisso—

ime cha agāravā.

Tattha katame cha parihāniyā dhammā?

Kammārāmatā, bhassārāmatā, niddārāmatā, saṅgaṇikārāmatā, saṁsaggārāmatā, papañcārāmatā—

ime cha parihāniyā dhammā.

Tattha katame aparepi cha parihāniyā dhammā?

Kammārāmatā, bhassārāmatā, niddārāmatā, saṅgaṇikārāmatā, dovacassatā, pāpamittatā—

ime cha parihāniyā dhammā.

Tattha katame cha somanassupavicārā?

Cakkhunā rūpaṁ disvā somanassaṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati, sotena saddaṁ sutvā …pe…

ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…

jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…

kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…

manasā dhammaṁ viññāya somanassaṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati—

ime cha somanassupavicārā.

Tattha katame cha domanassupavicārā?

Cakkhunā rūpaṁ disvā domanassaṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati, sotena saddaṁ sutvā …pe…

ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…

jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…

kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…

manasā dhammaṁ viññāya domanassaṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati—

ime cha domanassupavicārā.

Tattha katame cha upekkhupavicārā?

Cakkhunā rūpaṁ disvā upekkhāṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati, sotena saddaṁ sutvā …pe…

ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…

jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…

kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…

manasā dhammaṁ viññāya upekkhāṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati—

ime cha upekkhupavicārā.

Tattha katamāni cha gehasitāni somanassāni?

Manāpiyesu rūpesu gehasitaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā, manāpiyesu saddesu …pe…

manāpiyesu gandhesu …pe…

manāpiyesu rasesu …pe…

manāpiyesu phoṭṭhabbesu …pe…

manāpiyesu dhammesu gehasitaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā—

imāni cha gehasitāni somanassāni.

Tattha katamāni cha gehasitāni domanassāni?

Amanāpiyesu rūpesu gehasitaṁ cetasikaṁ asātaṁ cetasikaṁ dukkhaṁ cetosamphassajaṁ asātaṁ dukkhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā, amanāpiyesu saddesu …pe…

amanāpiyesu gandhesu …pe…

amanāpiyesu rasesu …pe…

amanāpiyesu phoṭṭhabbesu …pe…

amanāpiyesu dhammesu gehasitaṁ cetasikaṁ asātaṁ cetasikaṁ dukkhaṁ cetosamphassajaṁ asātaṁ dukkhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā—

imāni cha gehasitāni domanassāni.

Tattha katamā cha gehasitā upekkhā?

Upekkhāṭṭhāniyesu rūpesu gehasitaṁ cetasikaṁ neva sātaṁ nāsātaṁ cetosamphassajaṁ adukkhamasukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā, upekkhāṭṭhāniyesu saddesu …pe…

upekkhāṭṭhāniyesu gandhesu …pe…

upekkhāṭṭhāniyesu rasesu …pe…

upekkhāṭṭhāniyesu phoṭṭhabbesu …pe…

upekkhāṭṭhāniyesu dhammesu gehasitaṁ cetasikaṁ neva sātaṁ nāsātaṁ cetosamphassajaṁ adukkhamasukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā—

imā cha gehasitā upekkhā.

Tattha katamā cha diṭṭhiyo?

“Atthi me attā”ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati,

“natthi me attā”ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati,

“attanā vā attānaṁ sañjānāmī”ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati,

“attanā vā anattānaṁ sañjānāmī”ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati,

“anattanā vā attānaṁ sañjānāmī”ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati;

atha vā panassa evaṁdiṭṭhi hoti—“so me ayaṁ attā vado vedeyyo tatra tatra dīgharattaṁ kalyāṇapāpakānaṁ kammānaṁ vipākaṁ paccanubhoti.

Na so jāto nāhosi, na so jāto na bhavissati, nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo”ti vā panassa saccato thetato diṭṭhi uppajjati.

Imā cha diṭṭhiyo.

Chakkaṁ.

7. Sattakaniddesa

Tattha katame sattānusayā?

Kāmarāgānusayo, paṭighānusayo, mānānusayo, diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo, bhavarāgānusayo, avijjānusayo—

ime satta anusayā.

Tattha katamāni satta saṁyojanāni?

Kāmarāgasaṁyojanaṁ, paṭighasaṁyojanaṁ, mānasaṁyojanaṁ, diṭṭhisaṁyojanaṁ, vicikicchāsaṁyojanaṁ, bhavarāgasaṁyojanaṁ, avijjāsaṁyojanaṁ—

imāni satta saṁyojanāni.

Tattha katamāni satta pariyuṭṭhānāni?

Kāmarāgapariyuṭṭhānaṁ, paṭighapariyuṭṭhānaṁ, mānapariyuṭṭhānaṁ, diṭṭhipariyuṭṭhānaṁ, vicikicchāpariyuṭṭhānaṁ, bhavarāgapariyuṭṭhānaṁ, avijjāpariyuṭṭhānaṁ—

imāni satta pariyuṭṭhānāni.

Tattha katame satta asaddhammā?

Assaddho hoti, ahiriko hoti, anottappī hoti, appassuto hoti, kusīto hoti, muṭṭhassatī hoti, duppañño hoti—

ime satta asaddhammā.

Tattha katamāni satta duccaritāni?

Pāṇātipāto, adinnādānaṁ, kāmesumicchācāro, musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo—

imāni satta duccaritāni.

Tattha katame satta mānā?

Māno, atimāno, mānātimāno, omāno, adhimāno, asmimāno, micchāmāno—

ime satta mānā.

Tattha katamā satta diṭṭhiyo?

Idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṁvādī hoti evaṁdiṭṭhī—

“yato kho, bho, ayaṁ attā rūpī cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā, ettāvatā kho bho, ayaṁ attā sammā samucchinno hotī”ti.

Ittheke sato sattassa ucchedaṁ vināsaṁ vibhavaṁ paññapenti.

Tamañño evamāha—

“atthi kho, bho, eso attā yaṁ tvaṁ vadesi.

‘Neso natthī’ti vadāmi.

No ca kho, bho, ayaṁ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti.

Atthi kho bho añño attā dibbo rūpī kāmāvacaro kabaḷīkārabhakkho.

Taṁ tvaṁ na jānāsi na passasi.

Tamahaṁ jānāmi passāmi.

So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā sammāsamucchinno hotī”ti.

Ittheke bho sattassa ucchedaṁ vināsaṁ vibhavaṁ paññapenti.

Tamañño evamāha—

“atthi kho, bho, eso attā yaṁ tvaṁ vadesi.

‘Neso natthī’ti vadāmi.

No ca kho, bho, ayaṁ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti.

Atthi kho, bho, añño attā dibbo rūpī manomayo sabbaṅgapaccaṅgī ahīnindriyo.

Taṁ tvaṁ na jānāsi na passasi.

Tamahaṁ jānāmi passāmi.

So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā sammā samucchinno hotī”ti.

Ittheke sato sattassa ucchedaṁ vināsaṁ vibhavaṁ paññapenti.

Tamañño evamāha—

“atthi kho, bho, eso attā yaṁ tvaṁ vadesi.

‘Neso natthī’ti vadāmi.

No ca kho, bho, ayaṁ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti.

Atthi kho, bho, añño attā sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanūpago.

Taṁ tvaṁ na jānāsi na passasi.

Tamahaṁ jānāmi passāmi.

So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā sammā samucchinno hotī”ti.

Ittheke sato sattassa ucchedaṁ vināsaṁ vibhavaṁ paññapenti.

Tamañño evamāha—

“atthi kho, bho, eso attā yaṁ tvaṁ vadesi.

‘Neso natthī’ti vadāmi.

No ca kho, bho, ayaṁ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti.

Atthi kho, bho, añño attā sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma anantaṁ viññāṇanti viññāṇañcāyatanūpago.

Taṁ tvaṁ na jānāsi na passasi.

Tamahaṁ jānāmi passāmi.

So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā sammā samucchinno hotī”ti.

Ittheke sato sattassa ucchedaṁ vināsaṁ vibhavaṁ paññapenti.

Tamañño evamāha—

“atthi kho, bho, eso attā yaṁ tvaṁ vadesi.

‘Neso natthī’ti vadāmi.

No ca kho, bho, ayaṁ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti.

Atthi kho, bho, añño attā sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanūpago.

Taṁ tvaṁ na jānāsi na passasi.

Tamahaṁ jānāmi passāmi.

So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā sammā samucchinno hotī”ti.

Ittheke sato sattassa ucchedaṁ vināsaṁ vibhavaṁ paññapenti.

Tamañño evamāha—

“atthi kho pana eso attā yaṁ tvaṁ vadesi.

‘Neso natthī’ti vadāmi.

No ca kho, bho, ayaṁ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti.

Atthi kho, bho, añño attā sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanūpago.

Taṁ tvaṁ na jānāsi na passasi.

Tamahaṁ jānāmi passāmi.

So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā sammā samucchinno hotī”ti.

Ittheke sato sattassa ucchedaṁ vināsaṁ vibhavaṁ paññapenti.

Imā satta diṭṭhiyo.

Sattakaṁ.

8. Aṭṭhakaniddesa

Tattha katamāni aṭṭha kilesavatthūni?

Lobho, doso, moho, māno, diṭṭhi, vicikicchā, thinaṁ, uddhaccaṁ—

imāni aṭṭha kilesavatthūni.

Tattha katamāni aṭṭha kusītavatthūni?

Idha bhikkhunā kammaṁ kātabbaṁ hoti.

Tassa evaṁ hoti—

“kammaṁ kho me kātabbaṁ bhavissati.

Kammaṁ kho pana me karontassa kāyo kilamissati.

Handāhaṁ nipajjāmī”ti.

So nipajjati; na vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya.

Idaṁ paṭhamaṁ kusītavatthu.

Puna caparaṁ bhikkhunā kammaṁ kataṁ hoti.

Tassa evaṁ hoti—

“ahaṁ kho kammaṁ akāsiṁ.

Kammaṁ kho pana me karontassa kāyo kilanto.

Handāhaṁ nipajjāmī”ti.

So nipajjati; na vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya.

Idaṁ dutiyaṁ kusītavatthu.

Puna caparaṁ bhikkhunā maggo gantabbo hoti.

Tassa evaṁ hoti—

“maggo kho me gantabbo bhavissati.

Maggaṁ kho pana me gacchantassa kāyo kilamissati.

Handāhaṁ nipajjāmī”ti.

So nipajjati; na vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya.

Idaṁ tatiyaṁ kusītavatthu.

Puna caparaṁ bhikkhunā maggo gato hoti.

Tassa evaṁ hoti—

“ahaṁ kho maggaṁ agamāsiṁ.

Maggaṁ kho pana me gacchantassa kāyo kilanto.

Handāhaṁ nipajjāmī”ti.

So nipajjati; na vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya.

Idaṁ catutthaṁ kusītavatthu.

Puna caparaṁ bhikkhu gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya caranto na labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ.

Tassa evaṁ hoti—

“ahaṁ kho gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya caranto nālatthaṁ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ.

Tassa me kāyo kilanto akammañño.

Handāhaṁ nipajjāmī”ti.

So nipajjati; na vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya.

Idaṁ pañcamaṁ kusītavatthu.

Puna caparaṁ bhikkhu gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya caranto labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ.

Tassa evaṁ hoti—

“ahaṁ kho gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya caranto alatthaṁ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ.

Tassa me kāyo kilanto akammañño māsācitaṁ maññe.

Handāhaṁ nipajjāmī”ti.

So nipajjati; na vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya.

Idaṁ chaṭṭhaṁ kusītavatthu.

Puna caparaṁ bhikkhuno uppanno hoti appamattako ābādho.

Tassa evaṁ hoti—

“uppanno kho me ayaṁ appamattako ābādho.

Atthi kappo nipajjituṁ.

Handāhaṁ nipajjāmī”ti.

So nipajjati; na vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya.

Idaṁ sattamaṁ kusītavatthu.

Puna caparaṁ bhikkhu gilānā vuṭṭhito hoti aciravuṭṭhito gelaññā.

Tassa evaṁ hoti—

“ahaṁ kho gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā.

Tassa me kāyo dubbalo akammañño.

Handāhaṁ nipajjāmī”ti.

So nipajjati; na vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya.

Idaṁ aṭṭhamaṁ kusītavatthu.

Imāni aṭṭha kusītavatthūni.

Tattha katamesu aṭṭhasu lokadhammesu cittassa paṭighāto?

Lābhe sārāgo, alābhe paṭivirodho, yase sārāgo, ayase paṭivirodho, pasaṁsāya sārāgo, nindāya paṭivirodho, sukhe sārāgo, dukkhe paṭivirodho—

imesu aṭṭhasu lokadhammesu cittassa paṭighāto.

Tattha katame aṭṭha anariyavohārā?

Adiṭṭhe diṭṭhavāditā, assute sutavāditā, amute mutavāditā, aviññāte viññātavāditā, diṭṭhe adiṭṭhavāditā, sute assutavāditā, mute amutavāditā, viññāte aviññātavāditā—

ime aṭṭha anariyavohārā.

Tattha katame aṭṭha micchattā?

Micchādiṭṭhi, micchāsaṅkappo, micchāvācā, micchākammanto, micchāājīvo, micchāvāyāmo, micchāsati, micchāsamādhi—

ime aṭṭha micchattā.

Tattha katame aṭṭha purisadosā?

Idha bhikkhū bhikkhuṁ āpattiyā codenti.

So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codīyamāno “na sarāmi na sarāmī”ti assatiyāva nibbeṭheti.

Ayaṁ paṭhamo purisadoso.

Puna caparaṁ bhikkhū bhikkhuṁ āpattiyā codenti.

So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codīyamāno codakaṁyeva paṭippharati—

“kiṁ nu kho tuyhaṁ bālassa abyattassa bhaṇitena.

Tvampi nāma maṁ bhaṇitabbaṁ maññasī”ti.

Ayaṁ dutiyo purisadoso.

Puna caparaṁ bhikkhū bhikkhuṁ āpattiyā codenti.

So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codīyamāno codakaṁyeva paccāropeti—

“tvampi khosi itthannāmaṁ āpattiṁ āpanno.

Tvaṁ tāva paṭhamaṁ paṭikarohī”ti.

Ayaṁ tatiyo purisadoso.

Puna caparaṁ bhikkhū bhikkhuṁ āpattiyā codenti.

So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codīyamāno aññenāññaṁ paṭicarati, bahiddhā kathaṁ apanāmeti, kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti.

Ayaṁ catuttho purisadoso.

Puna caparaṁ bhikkhū bhikkhuṁ āpattiyā codenti.

So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codīyamāno saṅghamajjhe bāhāvikkhepakaṁ bhaṇati.

Ayaṁ pañcamo purisadoso.

Puna caparaṁ bhikkhū bhikkhuṁ āpattiyā codenti.

So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codīyamāno “nevāhaṁ āpannomhi, na panāhaṁ anāpannomhī”ti tuṇhībhūto saṅghaṁ viheseti.

Ayaṁ chaṭṭho purisadoso.

Puna caparaṁ bhikkhū bhikkhuṁ āpattiyā codenti.

So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codīyamāno anādiyitvā saṅghaṁ, anādiyitvā codakaṁ, sāpattikova yenakāmaṁ pakkamati.

Ayaṁ sattamo purisadoso.

Puna caparaṁ bhikkhū bhikkhuṁ āpattiyā codenti.

So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codīyamāno evamāha—

“kiṁ nu kho tumhe āyasmanto atibāḷhaṁ mayi byāvaṭā.

Idānāhaṁ sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattissāmī”ti.

So sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattitvā evamāha—

“idāni kho tumhe āyasmanto attamanā hothā”ti.

Ayaṁ aṭṭhamo purisadoso.

Ime aṭṭha purisadosā.

Tattha katame aṭṭha asaññīvādā?

“Rūpī attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

asaññīti naṁ paññapenti;

arūpī attā …pe…

rūpī ca arūpī ca …pe…

nevarūpīnārūpī …pe…

“antavā attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

asaññīti naṁ paññapenti;

“anantavā attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

asaññīti naṁ paññapenti;

“antavā ca anantavā ca attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

asaññīti naṁ paññapenti;

“nevantavā nānantavā attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

asaññīti naṁ paññapenti.

Ime aṭṭha asaññīvādā.

Tattha katame aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā?

“Rūpī attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

nevasaññīnāsaññīti naṁ paññapenti;

“arūpī attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

nevasaññīnāsaññīti naṁ paññapenti;

“rūpī ca arūpī ca attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

nevasaññīnāsaññīti naṁ paññapenti;

“nevarūpīnārūpī attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

nevasaññīnāsaññīti naṁ paññapenti;

“antavā attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

nevasaññīnāsaññīti naṁ paññapenti;

“anantavā attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

nevasaññīnāsaññīti naṁ paññapenti;

“antavā ca anantavā ca attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

nevasaññīnāsaññīti naṁ paññapenti;

“nevantavā nānantavā attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

nevasaññīnāsaññīti naṁ paññapenti.

Ime aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā.

Aṭṭhakaṁ.

9. Navakaniddesa

Tattha katamāni nava āghātavatthūni?

“Anatthaṁ me acarī”ti āghāto jāyati;

“anatthaṁ me caratī”ti āghāto jāyati;

“anatthaṁ me carissatī”ti āghāto jāyati;

“piyassa me manāpassa anatthaṁ acari …pe…

anatthaṁ carati …pe…

anatthaṁ carissatī”ti āghāto jāyati;

“appiyassa me amanāpassa atthaṁ acari …pe…

atthaṁ carati …pe…

atthaṁ carissatī”ti āghāto jāyati.

Imāni nava āghātavatthūni.

Tattha katamāni nava purisamalāni?

Kodho, makkho, issā, macchariyaṁ, māyā, sāṭheyyaṁ, musāvādo, pāpicchatā, micchādiṭṭhi—

imāni nava purisamalāni.

Tattha katame navavidhā mānā?

“Seyyassa seyyohamasmī”ti māno, “seyyassa sadisohamasmī”ti māno, “seyyassa hīnohamasmī”ti māno, “sadisassa seyyohamasmī”ti māno, “sadisassa sadisohamasmī”ti māno, “sadisassa hīnohamasmī”ti māno, “hīnassa seyyohamasmī”ti māno, “hīnassa sadisohamasmī”ti māno, “hīnassa hīnohamasmī”ti māno—

ime navavidhā mānā.

Tattha katame nava taṇhāmūlakā dhammā?

Taṇhaṁ paṭicca pariyesanā, pariyesanaṁ paṭicca lābho, lābhaṁ paṭicca vinicchayo, vinicchayaṁ paṭicca chandarāgo, chandarāgaṁ paṭicca ajjhosānaṁ, ajjhosānaṁ paṭicca pariggaho, pariggahaṁ paṭicca macchariyaṁ, macchariyaṁ paṭicca ārakkho, ārakkhādhikaraṇaṁ daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṁtuvaṁpesuññamusāvādā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti—

ime nava taṇhāmūlakā dhammā.

Tattha katamāni nava iñjitāni?

“Asmī”ti iñjitametaṁ, “ahamasmī”ti iñjitametaṁ, “ayamahamasmī”ti iñjitametaṁ “bhavissan”ti iñjitametaṁ, “rūpī bhavissan”ti iñjitametaṁ, “arūpī bhavissan”ti iñjitametaṁ, “saññī bhavissan”ti iñjitametaṁ, “asaññī bhavissan”ti iñjitametaṁ, “nevasaññīnāsaññī bhavissan”ti iñjitametaṁ—

imāni nava iñjitāni.

Tattha katamāni nava maññitāni …pe…

nava phanditāni …pe…

nava papañcitāni …pe…

nava saṅkhatāni?

“Asmī”ti saṅkhatametaṁ, “ahamasmī”ti saṅkhatametaṁ, “ayamahamasmī”ti saṅkhatametaṁ, “bhavissan”ti saṅkhatametaṁ, “rūpī bhavissan”ti saṅkhatametaṁ, “arūpī bhavissan”ti saṅkhatametaṁ, “saññī bhavissan”ti saṅkhatametaṁ, “asaññī bhavissan”ti saṅkhatametaṁ, “nevasaññīnāsaññī bhavissan”ti saṅkhatametaṁ—

imāni nava saṅkhatāni. –9

Navakaṁ.

10. Dasakaniddesa

Tattha katamāni dasa kilesavatthūni?

Lobho, doso, moho, māno, diṭṭhi, vicikicchā, thinaṁ, uddhaccaṁ, ahirikaṁ, anottappaṁ—

imāni dasa kilesavatthūni.

Tattha katamāni dasa āghātavatthūni?

“Anatthaṁ me acarī”ti āghāto jāyati, “anatthaṁ me caratī”ti āghāto jāyati, “anatthaṁ me carissatī”ti āghāto jāyati, “piyassa me manāpassa anatthaṁ acari …pe…

anatthaṁ carati …pe…

anatthaṁ carissatī”ti āghāto jāyati, “appiyassa me amanāpassa atthaṁ acari …pe…

atthaṁ carati …pe…

atthaṁ carissatī”ti āghāto jāyati, aṭṭhāne vā pana āghāto jāyati—

imāni dasa āghātavatthūni.

Tattha katame dasa akusalakammapathā?

Pāṇātipāto, adinnādānaṁ, kāmesumicchācāro, musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo, abhijjhā, byāpādo, micchādiṭṭhi—

ime dasa akusalakammapathā.

Tattha katamāni dasa saṁyojanāni?

Kāmarāgasaṁyojanaṁ, paṭighasaṁyojanaṁ, mānasaṁyojanaṁ, diṭṭhisaṁyojanaṁ, vicikicchāsaṁyojanaṁ, sīlabbataparāmāsasaṁyojanaṁ, bhavarāgasaṁyojanaṁ, issāsaṁyojanaṁ, macchariyasaṁyojanaṁ, avijjāsaṁyojanaṁ—

imāni dasa saṁyojanāni.

Tattha katame dasa micchattā?

Micchādiṭṭhi, micchāsaṅkappo, micchāvācā, micchākammanto, micchāājīvo, micchāvāyāmo, micchāsati, micchāsamādhi, micchāñāṇaṁ, micchāvimutti—

ime dasa micchattā.

Tattha katamā dasavatthukā micchādiṭṭhi?

“Natthi dinnaṁ, natthi yiṭṭhaṁ, natthi hutaṁ, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko, natthi ayaṁ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammā paṭipannā ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentī”ti—

ayaṁ dasavatthukā micchādiṭṭhi.

Tattha katamā dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi?

Sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā, anantavā lokoti vā, taṁ jīvaṁ taṁ sarīranti vā, aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vā—

ayaṁ dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi.

Dasakaṁ.

11. Taṇhāvicaritaniddesa

Tattha katamāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya?

Asmīti hoti, itthasmīti hoti, evasmīti hoti, aññathāsmīti hoti, bhavissanti hoti, itthaṁ bhavissanti hoti, evaṁ bhavissanti hoti, aññathā bhavissanti hoti, asasmīti hoti, sātasmīti hoti, siyanti hoti, itthaṁ siyanti hoti, evaṁ siyanti hoti, aññathā siyanti hoti, apāhaṁ siyanti hoti, apāhaṁ itthaṁ siyanti hoti, apāhaṁ evaṁ siyanti hoti, apāhaṁ aññathā siyanti hoti.

Kathañca asmīti hoti?

Kañci dhammaṁ anavakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vedanaṁ …pe…

saññaṁ …pe…

saṅkhāre …pe…

viññāṇaṁ asmīti chandaṁ paṭilabhati, asmīti mānaṁ paṭilabhati, asmīti diṭṭhiṁ paṭilabhati.

Tasmiṁ sati imāni papañcitāni honti—

itthasmīti vā evasmīti vā aññathāsmīti vā.

Kathañca itthasmīti hoti?

Khattiyosmīti vā, brāhmaṇosmīti vā, vessosmīti vā, suddosmīti vā, gahaṭṭhosmīti vā, pabbajitosmīti vā, devosmīti vā, manussosmīti vā, rūpīsmīti vā, arūpīsmīti vā, saññīsmīti vā, asaññīsmīti vā, nevasaññīnāsaññīsmīti vā—

evaṁ itthasmīti hoti.

Kathañca evasmīti hoti?

Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo tathāhaṁ khattiyosmīti vā, yathā so brāhmaṇo tathāhaṁ brāhmaṇosmīti vā, yathā so vesso tathāhaṁ vessosmīti vā yathā so suddo tathāhaṁ suddosmīti vā, yathā so gahaṭṭho tathāhaṁ gahaṭṭhosmīti vā, yathā so pabbajito tathāhaṁ pabbajitosmīti vā, yathā so devo tathāhaṁ devosmīti vā, yathā so manusso tathāhaṁ manussosmīti vā, yathā so rūpī tathāhaṁ rūpīsmīti vā, yathā so arūpī tathāhaṁ arūpīsmīti vā, yathā so saññī tathāhaṁ saññīsmīti vā, yathā so asaññī tathāhaṁ asaññīsmīti vā, yathā so nevasaññīnāsaññī tathāhaṁ nevasaññīnāsaññīsmīti vā—

evaṁ evasmīti hoti.

Kathañca aññathāsmīti hoti?

Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo nāhaṁ tathā khattiyosmīti vā yathā so brāhmaṇo nāhaṁ tathā brāhmaṇosmīti vā, yathā so vesso nāhaṁ tathā vessosmīti vā, yathā so suddo nāhaṁ tathā suddosmīti vā, yathā so gahaṭṭho nāhaṁ tathā gahaṭṭhosmīti vā, yathā so pabbajito nāhaṁ tathā pabbajitosmīti vā, yathā so devo nāhaṁ tathā devosmīti vā, yathā so manusso nāhaṁ tathā manussosmīti vā, yathā so rūpī nāhaṁ tathā rūpīsmīti vā, yathā so arūpī nāhaṁ tathā arūpīsmīti vā, yathā so saññī nāhaṁ tathā saññīsmīti vā, yathā so asaññī nāhaṁ tathā asaññīsmīti vā, yathā so nevasaññīnāsaññī nāhaṁ tathā nevasaññīnāsaññīsmīti vā—

evaṁ aññathāsmīti hoti.

Kathañca bhavissanti hoti?

Kañci dhammaṁ anavakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vedanaṁ …pe…

saññaṁ …pe…

saṅkhāre …pe…

viññāṇaṁ bhavissanti chandaṁ paṭilabhati, bhavissanti mānaṁ paṭilabhati, bhavissanti diṭṭhiṁ paṭilabhati.

Tasmiṁ sati imāni papañcitāni honti—

itthaṁ bhavissanti vā, evaṁ bhavissanti vā, aññathā bhavissanti vā.

Kathañca itthaṁ bhavissanti hoti?

Khattiyo bhavissanti vā, brāhmaṇo bhavissanti vā, vesso bhavissanti vā, suddo bhavissanti vā, gahaṭṭho bhavissanti vā, pabbajito bhavissanti vā, devo bhavissanti vā, manusso bhavissanti vā, rūpī bhavissanti vā, arūpī bhavissanti vā, saññī bhavissanti vā, asaññī bhavissanti vā, nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā—

evaṁ itthaṁ bhavissanti hoti.

Kathañca evaṁ bhavissanti hoti?

Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo tathāhaṁ khattiyo bhavissanti vā, yathā so brāhmaṇo tathāhaṁ brāhmaṇo bhavissanti vā …pe…

yathā so nevasaññīnāsaññī tathāhaṁ nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā—

evaṁ bhavissanti hoti.

Kathañca aññathā bhavissanti hoti?

Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo nāhaṁ tathā khattiyo bhavissanti vā, yathā so brāhmaṇo nāhaṁ tathā brāhmaṇo bhavissanti vā …pe…

yathā so nevasaññīnāsaññī nāhaṁ tathā nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā—

evaṁ aññathā bhavissanti hoti.

Kathañca asasmīti hoti?

Kañci dhammaṁ anavakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vedanaṁ … saññaṁ … saṅkhāre … viññāṇaṁ niccosmi dhuvosmi sassatosmi avipariṇāmadhammosmīti—

evaṁ asasmīti hoti.

Kathañca sātasmīti hoti?

Kañci dhammaṁ anavakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vedanaṁ … saññaṁ … saṅkhāre … viññāṇaṁ ucchijjissāmi vinassissāmi na bhavissāmīti—

evaṁ sātasmīti hoti.

Kathañca siyanti hoti?

Kañci dhammaṁ anavakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vedanaṁ … saññaṁ … saṅkhāre … viññāṇaṁ siyanti chandaṁ paṭilabhati, siyanti mānaṁ paṭilabhati, siyanti diṭṭhiṁ paṭilabhati.

Tasmiṁ sati imāni papañcitāni honti—

itthaṁ siyanti vā, evaṁ siyanti vā, aññathā siyanti vā.

Kathañca itthaṁ siyanti hoti?

Khattiyo siyanti vā, brāhmaṇo siyanti vā, vesso siyanti vā, suddo siyanti vā, gahaṭṭho siyanti vā, pabbajito siyanti vā, devo siyanti vā, manusso siyanti vā, rūpī siyanti vā, arūpī siyanti vā, saññī siyanti vā, asaññī siyanti vā, nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

evaṁ itthaṁ siyanti hoti.

Kathañca evaṁ siyanti hoti?

Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo tathāhaṁ khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo tathāhaṁ brāhmaṇo siyanti vā …pe…

yathā so nevasaññīnāsaññī tathāhaṁ nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

evaṁ evaṁ siyanti hoti.

Kathañca aññathā siyanti hoti?

Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo nāhaṁ tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo nāhaṁ tathā brāhmaṇo siyanti vā …pe…

yathā so nevasaññīnāsaññī nāhaṁ tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

evaṁ aññathā siyanti hoti.

Kathañca apāhaṁ siyanti hoti?

Kañci dhammaṁ anavakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vedanaṁ …pe…

saññaṁ …pe…

saṅkhāre …pe…

viññāṇaṁ apāhaṁ siyanti chandaṁ paṭilabhati, apāhaṁ siyanti mānaṁ paṭilabhati, apāhaṁ siyanti diṭṭhiṁ paṭilabhati.

Tasmiṁ sati imāni papañcitāni honti—

apāhaṁ itthaṁ siyanti vā, apāhaṁ evaṁ siyanti vā, apāhaṁ aññathā siyanti vā.

Kathañca apāhaṁ itthaṁ siyanti hoti?

Apāhaṁ khattiyo siyanti vā, apāhaṁ brāhmaṇo siyanti vā, apāhaṁ vesso siyanti vā, apāhaṁ suddo siyanti vā, apāhaṁ gahaṭṭho siyanti vā, apāhaṁ pabbajito siyanti vā, apāhaṁ devo siyanti vā, apāhaṁ manusso siyanti vā, apāhaṁ rūpī siyanti vā, apāhaṁ arūpī siyanti vā, apāhaṁ saññī siyanti vā, apāhaṁ asaññī siyanti vā, apāhaṁ nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

evaṁ apāhaṁ itthaṁ siyanti hoti.

Kathañca apāhaṁ evaṁ siyanti hoti?

Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo apāhaṁ tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo apāhaṁ tathā brāhmaṇo siyanti vā …pe…

yathā so nevasaññīnāsaññī apāhaṁ tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

evaṁ apāhaṁ evaṁ siyanti hoti.

Kathañca apāhaṁ aññathā siyanti hoti?

Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo apāhaṁ na tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo apāhaṁ na tathā brāhmaṇo siyanti vā …pe…

yathā so nevasaññīnāsaññī apāhaṁ na tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

evaṁ apāhaṁ aññathā siyanti hoti.

Imāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya.

Tattha katamāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya?

Iminā asmīti hoti, iminā itthasmīti hoti, iminā evasmīti hoti, iminā aññathāsmīti hoti, iminā bhavissanti hoti, iminā itthaṁ bhavissanti hoti, iminā evaṁ bhavissanti hoti, iminā aññathā bhavissanti hoti, iminā asasmīti hoti, iminā sātasmīti hoti, iminā siyanti hoti, iminā itthaṁ siyanti hoti, iminā evaṁ siyanti hoti, iminā aññathā siyanti hoti, iminā apāhaṁ siyanti hoti, iminā apāhaṁ itthaṁ siyanti hoti, iminā apāhaṁ evaṁ siyanti hoti, iminā apāhaṁ aññathā siyanti hoti.

Kathañca iminā asmīti hoti?

Kañci dhammaṁ avakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vedanaṁ …pe…

saññaṁ …pe…

saṅkhāre …pe…

viññāṇaṁ iminā asmīti chandaṁ paṭilabhati, iminā asmīti mānaṁ paṭilabhati, iminā asmīti diṭṭhiṁ paṭilabhati.

Tasmiṁ sati imāni papañcitāni honti—

iminā itthasmīti vā, iminā evasmīti vā, iminā aññathāsmīti vā.

Kathañca iminā itthasmīti hoti?

Iminā khattiyosmīti vā, iminā brāhmaṇosmīti vā, iminā vessosmīti vā, iminā suddosmīti vā, iminā gahaṭṭhosmīti vā, iminā pabbajitosmīti vā, iminā devosmīti vā, iminā manussosmīti vā, iminā rūpīsmīti vā, iminā arūpīsmīti vā, iminā saññīsmīti vā, iminā asaññīsmīti vā, iminā nevasaññīnāsaññīsmīti vā—

evaṁ iminā itthasmīti hoti.

Kathañca iminā evasmīti hoti?

Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo iminā tathāhaṁ khattiyosmīti vā, yathā so brāhmaṇo iminā tathāhaṁ brāhmaṇosmīti vā …pe…

yathā so nevasaññīnāsaññī iminā tathāhaṁ nevasaññīnāsaññīsmīti vā—

evaṁ iminā evasmīti hoti.

Kathañca iminā aññathāsmīti hoti?

Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo iminā nāhaṁ tathā khattiyosmīti vā, yathā so brāhmaṇo iminā nāhaṁ tathā brāhmaṇosmīti vā …pe…

yathā so nevasaññīnāsaññī iminā nāhaṁ tathā nevasaññīnāsaññīsmīti vā—

evaṁ iminā aññathāsmīti hoti.

Kathañca iminā bhavissanti hoti?

Kañci dhammaṁ avakāriṁ karitvā rūpaṁ …

vedanaṁ …

saññaṁ …

saṅkhāre …

viññāṇaṁ iminā bhavissanti chandaṁ paṭilabhati, iminā bhavissanti mānaṁ paṭilabhati, iminā bhavissanti diṭṭhiṁ paṭilabhati.

Tasmiṁ sati imāni papañcitāni honti—

iminā itthaṁ bhavissanti vā, iminā evaṁ bhavissanti vā, iminā aññathā bhavissanti vā.

Kathañca iminā itthaṁ bhavissanti hoti?

Iminā khattiyo bhavissanti vā …pe… iminā arūpī bhavissanti vā, iminā saññī bhavissanti vā, iminā asaññī bhavissanti vā, iminā nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā—

evaṁ iminā itthaṁ bhavissanti hoti.

Kathañca iminā evaṁ bhavissanti hoti?

Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo iminā tathāhaṁ khattiyo bhavissanti vā, yathā so brāhmaṇo iminā tathāhaṁ brāhmaṇo bhavissanti vā …pe…

yathā so nevasaññīnāsaññī iminā tathāhaṁ nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā—

evaṁ iminā evaṁ bhavissanti hoti.

Kathañca iminā aññathā bhavissanti hoti?

Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo iminā nāhaṁ tathā khattiyo bhavissanti vā, yathā so brāhmaṇo iminā nāhaṁ tathā brāhmaṇo bhavissanti vā …pe…

yathā so nevasaññīnāsaññī iminā nāhaṁ tathā nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā—

evaṁ iminā aññathā bhavissanti hoti.

Kathañca iminā asasmīti hoti?

Kañci dhammaṁ avakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vedanaṁ …pe…

saññaṁ …pe…

saṅkhāre …pe…

viññāṇaṁ iminā niccosmi dhuvosmi sassatosmi avipariṇāmadhammosmīti—

evaṁ iminā asasmīti hoti.

Kathañca iminā sātasmīti hoti?

Kañci dhammaṁ avakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vedanaṁ … saññaṁ … saṅkhāre … viññāṇaṁ iminā ucchijjissāmi vinassissāmi na bhavissāmīti—

evaṁ iminā sātasmīti hoti.

Kathañca iminā siyanti hoti?

Kañci dhammaṁ avakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vedanaṁ …pe…

saññaṁ …pe…

saṅkhāre …pe…

viññāṇaṁ iminā siyanti chandaṁ paṭilabhati, iminā siyanti mānaṁ paṭilabhati, iminā siyanti diṭṭhiṁ paṭilabhati.

Tasmiṁ sati imāni papañcitāni honti—

iminā itthaṁ siyanti vā, iminā evaṁ siyanti vā, iminā aññathā siyanti vā.

Kathañca iminā itthaṁ siyanti hoti?

Iminā khattiyo siyanti vā, iminā brāhmaṇo siyanti vā, iminā vesso siyanti vā, iminā suddo siyanti vā, iminā gahaṭṭho siyanti vā, iminā pabbajito siyanti vā, iminā devo siyanti vā, iminā manusso siyanti vā, iminā rūpī siyanti vā, iminā arūpī siyanti vā, iminā saññī siyanti vā, iminā asaññī siyanti vā, iminā nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

evaṁ iminā itthaṁ siyanti hoti.

Kathañca iminā evaṁ siyanti hoti?

Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo iminā tathāhaṁ khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo iminā tathāhaṁ brāhmaṇo siyanti vā …pe…

yathā so nevasaññīnāsaññī iminā tathāhaṁ nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

evaṁ iminā evaṁ siyanti hoti.

Kathañca iminā aññathā siyanti hoti?

Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo iminā nāhaṁ tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo iminā nāhaṁ tathā brāhmaṇo siyanti vā …pe…

yathā so nevasaññīnāsaññī iminā nāhaṁ tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

evaṁ iminā aññathā siyanti hoti.

Kathañca iminā apāhaṁ siyanti hoti?

Kañci dhammaṁ avakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vedanaṁ …

saññaṁ …

saṅkhāre …

viññāṇaṁ iminā apāhaṁ siyanti chandaṁ paṭilabhati, iminā apāhaṁ siyanti mānaṁ paṭilabhati, iminā apāhaṁ siyanti diṭṭhiṁ paṭilabhati.

Tasmiṁ sati imāni papañcitāni honti—

iminā apāhaṁ itthaṁ siyanti vā, iminā apāhaṁ evaṁ siyanti vā, iminā apāhaṁ aññathā siyanti vā.

Kathañca iminā apāhaṁ itthaṁ siyanti hoti?

Iminā apāhaṁ khattiyo siyanti vā, iminā apāhaṁ brāhmaṇo siyanti vā, iminā apāhaṁ vesso siyanti vā, iminā apāhaṁ suddo siyanti vā, iminā apāhaṁ gahaṭṭho siyanti vā, iminā apāhaṁ pabbajito siyanti vā, iminā apāhaṁ devo siyanti vā, iminā apāhaṁ manusso siyanti vā, iminā apāhaṁ rūpī siyanti vā, iminā apāhaṁ arūpī siyanti vā, iminā apāhaṁ saññī siyanti vā, iminā apāhaṁ asaññī siyanti vā, iminā apāhaṁ nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

evaṁ iminā apāhaṁ itthaṁ siyanti hoti.

Kathañca iminā apāhaṁ evaṁ siyanti hoti?

Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo iminā apāhaṁ tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo iminā apāhaṁ tathā brāhmaṇo siyanti vā …pe…

yathā so nevasaññīnāsaññī iminā apāhaṁ tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

evaṁ iminā apāhaṁ evaṁ siyanti hoti.

Kathañca iminā apāhaṁ aññathā siyanti hoti?

Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo iminā apāhaṁ na tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo iminā apāhaṁ na tathā brāhmaṇo siyanti vā …pe…

yathā so nevasaññīnāsaññī iminā apāhaṁ na tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

evaṁ iminā apāhaṁ aññathā siyanti hoti.

Imāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya.

Iti imāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya, imāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya, tadekajjhaṁ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā chattiṁsa taṇhāvicaritāni honti.

Iti evarūpāni atītāni chattiṁsa taṇhāvicaritāni, anāgatāni chattiṁsa taṇhāvicaritāni, paccuppannāni chattiṁsa taṇhāvicaritāni, tadekajjhaṁ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā aṭṭhataṇhāvicaritasataṁ hoti.

Tattha katamāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle veyyākaraṇe vuttāni bhagavatā?

Cattāro sassatavādā, cattāro ekaccasassatikā, cattāro antānantikā, cattāro amarāvikkhepikā, dve adhiccasamuppannikā, soḷasa saññīvādā, aṭṭha asaññīvādā, aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā, satta ucchedavādā, pañca diṭṭhadhammanibbānavādā—

imāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle veyyākaraṇe vuttāni bhagavatāti.

Khuddakavatthuvibhaṅgo niṭṭhito.