1.2. Diṭṭhikathā (PS1.2)

1.2.8. Pubbantānudiṭṭhiniddesa

Pubbantānudiṭṭhiyā katamehi aṭṭhārasahi ākārehi abhiniveso hoti?

Cattāro sassatavādā, cattāro ekaccasassatikā, cattāro antānantikā, cattāro amarāvikkhepikā, dve adhiccasamuppannikā—

pubbantānudiṭṭhiyā imehi aṭṭhārasahi ākārehi abhiniveso hoti.

Pubbantānudiṭṭhiniddeso aṭṭhamo.

1.2.9. Aparantānudiṭṭhiniddesa

Aparantānudiṭṭhiyā katamehi catucattālīsāya ākārehi abhiniveso hoti?

Soḷasa saññīvādā, aṭṭha asaññīvādā, aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā, satta ucchedavādā, pañca diṭṭhadhammanibbānavādā—

aparantānudiṭṭhiyā imehi catucattālīsāya ākārehi abhiniveso hoti.

Aparantānudiṭṭhiniddeso navamo.

1.2.10. Saññojanikādiṭṭhiniddesa

Saññojanikāya diṭṭhiyā katamehi aṭṭhārasahi ākārehi abhiniveso hoti?

Yā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ …pe…

diṭṭhābhiniveso diṭṭhiparāmāso—

saññojanikāya diṭṭhiyā imehi aṭṭhārasahi ākārehi abhiniveso hoti.

Saññojanikādiṭṭhiniddeso dasamo.

1.2.11. Ahantimānavinibandhādiṭṭhiniddesa

“Ahan”ti—

mānavinibandhāya diṭṭhiyā katamehi aṭṭhārasahi ākārehi abhiniveso hoti?

Cakkhu ahanti—

abhinivesaparāmāso.

Ahanti—

mānavinibandhā diṭṭhi.

Diṭṭhi na vatthu, vatthu na diṭṭhi.

Aññā diṭṭhi, aññaṁ vatthu.

Yā ca diṭṭhi yañca vatthu—

ayaṁ paṭhamā “ahan”ti—

mānavinibandhā diṭṭhi.

Mānavinibandhā diṭṭhi micchādiṭṭhi …pe…

imāni saññojanāni, na ca diṭṭhiyo.

Sotaṁ ahanti …pe…

ghānaṁ ahanti …pe…

jivhā ahanti …pe…

kāyo ahanti …pe…

mano ahanti …pe…

rūpā ahanti …pe…

dhammā ahanti …

cakkhuviññāṇaṁ ahanti …pe…

manoviññāṇaṁ ahanti—

abhinivesaparāmāso.

Ahanti—

mānavinibandhā diṭṭhi.

Diṭṭhi na vatthu, vatthu na diṭṭhi.

Aññā diṭṭhi, aññaṁ vatthu.

Yā ca diṭṭhi yañca vatthu—

ayaṁ aṭṭhārasamī “ahan”ti—

mānavinibandhā diṭṭhi.

Mānavinibandhā diṭṭhi micchādiṭṭhi …pe…

imāni saññojanāni, na ca diṭṭhiyo.

“Ahan”ti—

mānavinibandhāya diṭṭhiyā imehi aṭṭhārasahi ākārehi abhiniveso hoti.

Ahantimānavinibandhādiṭṭhiniddeso ekādasamo.

1.2.12. Mamantimānavinibandhādiṭṭhiniddesa

“Maman”ti—

mānavinibandhāya diṭṭhiyā katamehi aṭṭhārasahi ākārehi abhiniveso hoti?

Cakkhu mamanti—

abhinivesaparāmāso.

Mamanti—

mānavinibandhā diṭṭhi.

Diṭṭhi na vatthu, vatthu na diṭṭhi.

Aññā diṭṭhi, aññaṁ vatthu.

Yā ca diṭṭhi yañca vatthu—

ayaṁ paṭhamā “maman”ti—

mānavinibandhā diṭṭhi.

Mānavinibandhā diṭṭhi micchādiṭṭhi …pe…

imāni saññojanāni, na ca diṭṭhiyo.

Sotaṁ mamanti …pe…

ghānaṁ mamanti …pe…

jivhā mamanti …pe…

kāyo mamanti …pe…

mano mamanti …pe…

rūpā mamanti …pe…

dhammā mamanti …pe…

cakkhuviññāṇaṁ mamanti …pe…

manoviññāṇaṁ mamanti abhinivesaparāmāso.

Mamanti mānavinibandhā diṭṭhi.

Diṭṭhi na vatthu, vatthu na diṭṭhi.

Aññā diṭṭhi, aññaṁ vatthu.

Yā ca diṭṭhi yañca vatthu—

ayaṁ aṭṭhārasamī “maman”ti—

mānavinibandhā diṭṭhi.

Mānavinibandhā diṭṭhi micchādiṭṭhi …pe…

imāni saññojanāni, na ca diṭṭhiyo.

“Maman”ti—

mānavinibandhāya diṭṭhiyā imehi aṭṭhārasahi ākārehi abhiniveso hoti.

Mamantimānavinibandhādiṭṭhiniddeso dvādasamo.

1.2.13. Attavādapaṭisaṁyuttadiṭṭhiniddesa

Attavādapaṭisaṁyuttāya diṭṭhiyā katamehi vīsatiyā ākārehi abhiniveso hoti?

Idha assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṁ attato samanupassati rūpavantaṁ vā attānaṁ attani vā rūpaṁ rūpasmiṁ vā attānaṁ …pe…

vedanaṁ …

saññaṁ …

saṅkhāre …

viññāṇaṁ attato samanupassati viññāṇavantaṁ vā attānaṁ attani vā viññāṇaṁ viññāṇasmiṁ vā attānaṁ …pe….

Kathaṁ rūpaṁ attato samanupassati?

Idhekacco pathavīkasiṇaṁ …pe…

odātakasiṇaṁ attato samanupassati.

“Yaṁ odātakasiṇaṁ, so ahaṁ;

yo ahaṁ, taṁ odātakasiṇan”ti—

odātakasiṇañca attañca advayaṁ samanupassati.

Seyyathāpi telappadīpassa jhāyato “yā acci, so vaṇṇo;

yo vaṇṇo, sā accī”ti—

acciñca vaṇṇañca advayaṁ samanupassati.

Evamevaṁ idhekacco odātakasiṇaṁ attato samanupassati …pe…

ayaṁ paṭhamā rūpavatthukā attavādapaṭisaṁyuttā diṭṭhi.

Attavādapaṭisaṁyuttā diṭṭhi micchādiṭṭhi …pe…

imāni saññojanāni, na ca diṭṭhiyo.

Evaṁ rūpaṁ attato samanupassati …pe…

attavādapaṭisaṁyuttāya diṭṭhiyā imehi vīsatiyā ākārehi abhiniveso hoti.

Attavādapaṭisaṁyuttadiṭṭhiniddeso terasamo.

1.2.14. Lokavādapaṭisaṁyuttadiṭṭhiniddesa

Lokavādapaṭisaṁyuttāya diṭṭhiyā katamehi aṭṭhahi ākārehi abhiniveso hoti?

Sassato attā ca loko cāti—

abhinivesaparāmāso lokavādapaṭisaṁyuttā diṭṭhi.

Diṭṭhi na vatthu, vatthu na diṭṭhi.

Aññā, diṭṭhi, aññaṁ vatthu.

Yā ca diṭṭhi yañca vatthu—

ayaṁ paṭhamā lokavādapaṭisaṁyuttā diṭṭhi.

Lokavādapaṭisaṁyuttā diṭṭhi micchādiṭṭhi …pe…

imāni saññojanāni, na ca diṭṭhiyo.

Asassato attā ca loko cāti …pe…

sassato ca asassato ca attā ca loko cāti …pe…

neva sassato nāsassato attā ca loko cāti …

antavā attā ca loko cāti …

anantavā attā ca loko cāti …

antavā ca anantavā ca attā ca loko cāti …

neva antavā na anantavā attā ca loko cāti abhinivesaparāmāso lokavādapaṭisaṁyuttā diṭṭhi.

Diṭṭhi na vatthu, vatthu na diṭṭhi.

Aññā diṭṭhi, aññaṁ vatthu.

Yā ca diṭṭhi yañca vatthu—

ayaṁ aṭṭhamī lokavādapaṭisaṁyuttā diṭṭhi.

Lokavādapaṭisaṁyuttā diṭṭhi micchādiṭṭhi …pe…

imāni saññojanāni, na ca diṭṭhiyo.

Lokavādapaṭisaṁyuttāya diṭṭhiyā imehi aṭṭhahi ākārehi abhiniveso hoti.

Lokavādapaṭisaṁyuttadiṭṭhiniddeso cuddasamo.

1.2.15. Bhavavibhavadiṭṭhiniddesa

Olīyanābhiniveso bhavadiṭṭhi.

Atidhāvanābhiniveso vibhavadiṭṭhi.

Assādadiṭṭhiyā pañcatiṁsāya ākārehi abhiniveso kati bhavadiṭṭhiyo, kati vibhavadiṭṭhiyo?

Attānudiṭṭhiyā vīsatiyā ākārehi abhiniveso kati bhavadiṭṭhiyo kati vibhavadiṭṭhiyo …pe…

lokavādapaṭisaṁyuttāya diṭṭhiyā aṭṭhahi ākārehi abhiniveso kati bhavadiṭṭhiyo kati vibhavadiṭṭhiyo?

Assādadiṭṭhiyā pañcatiṁsāya ākārehi abhiniveso siyā bhavadiṭṭhiyo, siyā vibhavadiṭṭhiyo.

Attānudiṭṭhiyā vīsatiyā ākārehi abhiniveso pannarasa bhavadiṭṭhiyo, pañca vibhavadiṭṭhiyo.

Micchādiṭṭhiyā dasahi ākārehi abhiniveso sabbāva tā vibhavadiṭṭhiyo.

Sakkāyadiṭṭhiyā vīsatiyā ākārehi abhiniveso pannarasa bhavadiṭṭhiyo, pañca vibhavadiṭṭhiyo.

Sakkāyavatthukāya sassatadiṭṭhiyā pannarasahi ākārehi abhiniveso sabbāva tā bhavadiṭṭhiyo.

Sakkāyavatthukāya ucchedadiṭṭhiyā pañcahākārehi abhiniveso sabbāva tā vibhavadiṭṭhiyo.

“Sassato loko”ti—

antaggāhikāya diṭṭhiyā pañcahākārehi abhiniveso sabbāva tā bhavadiṭṭhiyo.

“Asassato loko”ti—

antaggāhikāya diṭṭhiyā pañcahākārehi abhiniveso sabbāva tā vibhavadiṭṭhiyo.

“Antavā loko”ti—

antaggāhikāya diṭṭhiyā pañcahākārehi abhiniveso siyā bhavadiṭṭhiyo, siyā vibhavadiṭṭhiyo.

“Anantavā loko”ti—

antaggāhikāya diṭṭhiyā pañcahākārehi abhiniveso siyā bhavadiṭṭhiyo, siyā vibhavadiṭṭhiyo.

“Taṁ jīvaṁ taṁ sarīran”ti—

antaggāhikāya diṭṭhiyā pañcahākārehi abhiniveso sabbāva tā vibhavadiṭṭhiyo.

“Aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīran”ti—

antaggāhikāya diṭṭhiyā pañcahākārehi abhiniveso sabbāva tā bhavadiṭṭhiyo.

“Hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti—

antaggāhikāya diṭṭhiyā pañcahākārehi abhiniveso sabbāva tā bhavadiṭṭhiyo.

“Na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti—

antaggāhikāya diṭṭhiyā pañcahākārehi abhiniveso sabbāva tā vibhavadiṭṭhiyo.

“Hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti—

antaggāhikāya diṭṭhiyā pañcahākārehi abhiniveso siyā bhavadiṭṭhiyo, siyā vibhavadiṭṭhiyo “neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti—

antaggāhikāya diṭṭhiyā pañcahākārehi abhiniveso siyā bhavadiṭṭhiyo, siyā vibhavadiṭṭhiyo.

Pubbantānudiṭṭhiyā aṭṭhārasahi ākārehi abhiniveso siyā bhavadiṭṭhiyo, siyā vibhavadiṭṭhiyo.

Aparantānudiṭṭhiyā catucattārīsāya ākārehi abhiniveso siyā bhavadiṭṭhiyo, siyā vibhavadiṭṭhiyo.

Saññojanikāya diṭṭhiyā aṭṭhārasahi ākārehi abhiniveso siyā bhavadiṭṭhiyo, siyā vibhavadiṭṭhiyo.

Ahanti—

mānavinibandhāya diṭṭhiyā aṭṭhārasahi ākārehi abhiniveso sabbāva tā vibhavadiṭṭhiyo.

Mamanti—

mānavinibandhāya diṭṭhiyā aṭṭhārasahi ākārehi abhiniveso sabbāva tā bhavadiṭṭhiyo.

Attavādapaṭisaṁyuttāya diṭṭhiyā vīsatiyā ākārehi abhiniveso pannarasa bhavadiṭṭhiyo, pañca vibhavadiṭṭhiyo.

Lokavādapaṭisaṁyuttāya diṭṭhiyā aṭṭhahi ākārehi abhiniveso siyā bhavadiṭṭhiyo, siyā vibhavadiṭṭhiyo.

Sabbāva tā diṭṭhiyo assādadiṭṭhiyo.

Sabbāva tā diṭṭhiyo attānudiṭṭhiyo.

Sabbāva tā diṭṭhiyo micchādiṭṭhiyo.

Sabbāva tā diṭṭhiyo sakkāyadiṭṭhiyo.

Sabbāva tā diṭṭhiyo antaggāhikā diṭṭhiyo.

Sabbāva tā diṭṭhiyo saññojanikā diṭṭhiyo.

Sabbāva tā diṭṭhiyo attavādapaṭisaṁyuttā diṭṭhiyo.

Bhavañca diṭṭhiṁ vibhavañca diṭṭhiṁ,

Etaṁ dvayaṁ takkikā nissitāse;

Tesaṁ nirodhamhi na hatthi ñāṇaṁ,

Yatthāyaṁ loko viparītasaññīti.

“Dvīhi, bhikkhave, diṭṭhigatehi pariyuṭṭhitā devamanussā olīyanti eke, atidhāvanti eke;

cakkhumanto ca passanti.

Kathañca, bhikkhave, olīyanti eke?

Bhavārāmā, bhikkhave, devamanussā bhavaratā bhavasammuditā.

Tesaṁ bhavanirodhāya dhamme desiyamāne cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati nādhimuccati.

Evaṁ kho, bhikkhave, olīyanti eke.

Kathañca, bhikkhave, atidhāvanti eke?

Bhaveneva kho paneke aṭṭīyamānā harāyamānā jigucchamānā vibhavaṁ abhinandanti—

yato kira, bho, ayaṁ attā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā, etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ etaṁ yāthāvanti.

Evaṁ kho, bhikkhave, atidhāvanti eke.

Kathañca, bhikkhave, cakkhumanto ca passanti?

Idha, bhikkhave, bhikkhu bhūtaṁ bhūtato passati.

Bhūtaṁ bhūtato disvā bhūtassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.

Evaṁ kho, bhikkhave, cakkhumanto ca passanti.

Yo bhūtaṁ bhūtato disvā,

bhūtassa ca atikkamaṁ;

Yathābhūtedhimuccati,

bhavataṇhā parikkhayā.

Sa ve bhūtapariññāto,

vītataṇho bhavābhave;

Bhūtassa vibhavā bhikkhu,

nāgacchati punabbhavan”ti.

Tayo puggalā vipannadiṭṭhī, tayo puggalā sampannadiṭṭhī.

Katame tayo puggalā vipannadiṭṭhī?

Titthiyo ca, titthiyasāvako ca, yo ca micchādiṭṭhiko—

ime tayo puggalā vipannadiṭṭhī.

Katame tayo puggalā sampannadiṭṭhī?

Tathāgato ca, tathāgatasāvako ca, yo ca sammādiṭṭhiko—

ime tayo puggalā sampannadiṭṭhī.

“Kodhano upanāhī ca,

pāpamakkhī ca yo naro;

Vipannadiṭṭhi māyāvī,

taṁ jaññā vasalo iti”.

Akkodhano anupanāhī,

visuddho suddhataṁ gato;

Sampannadiṭṭhi medhāvī,

taṁ jaññā ariyo itīti.

Tisso vipannadiṭṭhiyo, tisso sampannadiṭṭhiyo.

Katamā tisso vipannadiṭṭhiyo?

Etaṁ mamāti—

vipannadiṭṭhi.

Esohamasmīti—

vipannadiṭṭhi.

Eso me attāti—

vipannadiṭṭhi.

Imā tisso vipannadiṭṭhiyo.

Katamā tisso sampannadiṭṭhiyo?

Netaṁ mamāti—

sampannadiṭṭhi.

Nesohamasmīti—

sampannadiṭṭhi.

Na meso attāti—

sampannadiṭṭhi.

Imā tisso sampannadiṭṭhiyo.

Etaṁ mamāti—

kā diṭṭhi, kati diṭṭhiyo, katamantānuggahitā tā diṭṭhiyo?

Esohamasmīti—

kā diṭṭhi, kati diṭṭhiyo, katamantānuggahitā tā diṭṭhiyo?

Eso me attāti—

kā diṭṭhi, kati diṭṭhiyo, katamantānuggahitā tā diṭṭhiyo?

Etaṁ mamāti—

pubbantānudiṭṭhi.

Aṭṭhārasa diṭṭhiyo.

Pubbantānuggahitā tā diṭṭhiyo.

Esohamasmīti—

aparantānudiṭṭhi.

Catucattārīsaṁ diṭṭhiyo.

Aparantānuggahitā tā diṭṭhiyo.

Eso me attāti—

vīsativatthukā attānudiṭṭhi.

Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi.

Sakkāyadiṭṭhippamukhāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni.

Pubbantāparantānuggahitā tā diṭṭhiyo.

“Ye keci, bhikkhave, mayi niṭṭhaṁ gatā, sabbe te diṭṭhisampannā.

Tesaṁ diṭṭhisampannānaṁ pañcannaṁ idha niṭṭhā, pañcannaṁ idha vihāya niṭṭhā.

Katamesaṁ pañcannaṁ idha niṭṭhā?

Sattakkhattuparamassa, kolaṅkolassa, ekabījissa, sakadāgāmissa, yo ca diṭṭheva dhamme arahā—

imesaṁ pañcannaṁ idha niṭṭhā.

Katamesaṁ pañcannaṁ idha vihāya niṭṭhā?

Antarāparinibbāyissa, upahaccaparinibbāyissa, asaṅkhāraparinibbāyissa, sasaṅkhāraparinibbāyissa, uddhaṁsotassa, akaniṭṭhagāmino—

imesaṁ pañcannaṁ idha vihāya niṭṭhā.

Ye keci, bhikkhave, mayi niṭṭhaṁ gatā, sabbe te diṭṭhisampannā.

Tesaṁ diṭṭhisampannānaṁ imesaṁ pañcannaṁ idha niṭṭhā, imesaṁ pañcannaṁ idha vihāya niṭṭhā.

Ye keci, bhikkhave, mayi aveccappasannā, sabbe te sotāpannā.

Tesaṁ sotāpannānaṁ pañcannaṁ idha niṭṭhā, pañcannaṁ idha vihāya niṭṭhā.

Katamesaṁ pañcannaṁ idha niṭṭhā?

Sattakkhattuparamassa, kolaṅkolassa, ekabījissa, sakadāgāmissa, yo ca diṭṭheva dhamme arahā—

imesaṁ pañcannaṁ idha niṭṭhā.

Katamesaṁ pañcannaṁ idha vihāya niṭṭhā?

Antarāparinibbāyissa, upahaccaparinibbāyissa, asaṅkhāraparinibbāyissa, sasaṅkhāraparinibbāyissa, uddhaṁsotassa, akaniṭṭhagāmino—

imesaṁ pañcannaṁ idha vihāya niṭṭhā.

Ye keci, bhikkhave, mayi aveccappasannā, sabbe te sotāpannā.

Tesaṁ sotāpannānaṁ imesaṁ pañcannaṁ idha niṭṭhā.

Imesaṁ pañcannaṁ idha vihāya niṭṭhā”ti.

Bhavavibhavadiṭṭhiniddeso soḷasamo.

Diṭṭhikathā niṭṭhitā.