8. Cīvarakkhandhaka (PLI-TV-KD8)

Theravāda Vinayapiṭaka

Mahāvagga

8. Cīvarakkhandhaka

1. Jīvakavatthu

Tena samayena buddho bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.

Tena kho pana samayena vesālī iddhā ceva hoti phitā ca bahujanā ca ākiṇṇamanussā ca subhikkhā ca;

satta ca pāsādasahassāni satta ca pāsādasatāni satta ca pāsādā;

satta ca kūṭāgārasahassāni satta ca kūṭāgārasatāni satta ca kūṭāgārāni;

satta ca ārāmasahassāni satta ca ārāmasatāni satta ca ārāmā;

satta ca pokkharaṇīsahassāni satta ca pokkharaṇīsatāni satta ca pokkharaṇiyo;

ambapālī ca gaṇikā abhirūpā hoti dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā, padakkhiṇā nacce ca gīte ca vādite ca, abhisaṭā atthikānaṁ atthikānaṁ manussānaṁ paññāsāya ca rattiṁ gacchati;

tāya ca vesālī bhiyyoso mattāya upasobhati.

Atha kho rājagahako negamo vesāliṁ agamāsi kenacideva karaṇīyena.

Addasā kho rājagahako negamo vesāliṁ iddhañceva phitañca bahujanañca ākiṇṇamanussañca subhikkhañca;

satta ca pāsādasahassāni satta ca pāsādasatāni satta ca pāsāde;

satta ca kūṭāgārasahassāni satta ca kūṭāgārasatāni satta ca kūṭāgārāni;

satta ca ārāmasahassāni satta ca ārāmasatāni satta ca ārāme;

satta ca pokkharaṇīsahassāni satta ca pokkharaṇīsatāni satta ca pokkharaṇiyo;

ambapāliñca gaṇikaṁ abhirūpaṁ dassanīyaṁ pāsādikaṁ paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgataṁ, padakkhiṇaṁ nacce ca gīte ca vādite ca, abhisaṭaṁ atthikānaṁ atthikānaṁ manussānaṁ paññāsāya ca rattiṁ gacchantiṁ, tāya ca vesāliṁ bhiyyoso mattāya upasobhantiṁ.

Atha kho rājagahako negamo vesāliyaṁ taṁ karaṇīyaṁ tīretvā punadeva rājagahaṁ paccāgañchi.

Yena rājā māgadho seniyo bimbisāro tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā rājānaṁ māgadhaṁ seniyaṁ bimbisāraṁ etadavoca—

“vesālī, deva, iddhā ceva phitā ca bahujanā ca ākiṇṇamanussā ca subhikkhā ca;

satta ca pāsādasahassāni …pe…

tāya ca vesālī bhiyyoso mattāya upasobhati.

Sādhu, deva, mayampi gaṇikaṁ vuṭṭhāpessāmā”ti.

“Tena hi, bhaṇe, tādisiṁ kumāriṁ jānātha yaṁ tumhe gaṇikaṁ vuṭṭhāpeyyāthā”ti.

Tena kho pana samayena rājagahe sālavatī nāma kumārī abhirūpā hoti dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā.

Atha kho rājagahako negamo sālavatiṁ kumāriṁ gaṇikaṁ vuṭṭhāpesi.

Atha kho sālavatī gaṇikā nacirasseva padakkhiṇā ahosi nacce ca gīte ca vādite ca, abhisaṭā atthikānaṁ atthikānaṁ manussānaṁ paṭisatena ca rattiṁ gacchati.

Atha kho sālavatī gaṇikā nacirasseva gabbhinī ahosi.

Atha kho sālavatiyā gaṇikāya etadahosi—

“itthī kho gabbhinī purisānaṁ amanāpā.

Sace maṁ koci jānissati—

sālavatī gaṇikā gabbhinīti, sabbo me sakkāro bhañjissati.

Yannūnāhaṁ gilānaṁ paṭivedeyyan”ti.

Atha kho sālavatī gaṇikā dovārikaṁ āṇāpesi—

“mā, bhaṇe dovārika, koci puriso pāvisi.

Yo ca maṁ pucchati, ‘gilānā’ti paṭivedehī”ti.

“Evaṁ, ayye”ti kho so dovāriko sālavatiyā gaṇikāya paccassosi.

Atha kho sālavatī gaṇikā tassa gabbhassa paripākamanvāya puttaṁ vijāyi.

Atha kho sālavatī gaṇikā dāsiṁ āṇāpesi—

“handa, je, imaṁ dārakaṁ kattarasuppe pakkhipitvā nīharitvā saṅkārakūṭe chaḍḍehī”ti.

“Evaṁ, ayye”ti kho sā dāsī sālavatiyā gaṇikāya paṭissutvā taṁ dārakaṁ kattarasuppe pakkhipitvā nīharitvā saṅkārakūṭe chaḍḍesi.

Tena kho pana samayena abhayo nāma rājakumāro kālasseva rājupaṭṭhānaṁ gacchanto addasa taṁ dārakaṁ kākehi samparikiṇṇaṁ, disvāna manusse pucchi—

“kiṁ etaṁ, bhaṇe, kākehi samparikiṇṇan”ti?

“Dārako, devā”ti.

“Jīvati, bhaṇe”ti?

“Jīvati, devā”ti.

“Tena hi, bhaṇe, taṁ dārakaṁ amhākaṁ antepuraṁ netvā dhātīnaṁ detha posetun”ti.

“Evaṁ, devā”ti kho te manussā abhayassa rājakumārassa paṭissutvā taṁ dārakaṁ abhayassa rājakumārassa antepuraṁ netvā dhātīnaṁ adaṁsu—

“posethā”ti.

Tassa jīvatīti “jīvako”ti nāmaṁ akaṁsu.

Kumārena posāpitoti “komārabhacco”ti nāmaṁ akaṁsu.

Atha kho jīvako komārabhacco nacirasseva viññutaṁ pāpuṇi.

Atha kho jīvako komārabhacco yena abhayo rājakumāro tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā abhayaṁ rājakumāraṁ etadavoca—

“kā me, deva, mātā, ko pitā”ti?

“Ahampi kho te, bhaṇe jīvaka, mātaraṁ na jānāmi;

api cāhaṁ te pitā;

mayāsi posāpito”ti.

Atha kho jīvakassa komārabhaccassa etadahosi—

“imāni kho rājakulāni na sukarāni asippena upajīvituṁ.

Yannūnāhaṁ sippaṁ sikkheyyan”ti.

Tena kho pana samayena takkasilāyaṁ disāpāmokkho vejjo paṭivasati.

Atha kho jīvako komārabhacco abhayaṁ rājakumāraṁ anāpucchā yena takkasilā tena pakkāmi.

Anupubbena yena takkasilā, yena vejjo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṁ vejjaṁ etadavoca—

“icchāmahaṁ, ācariya, sippaṁ sikkhitun”ti.

“Tena hi, bhaṇe jīvaka, sikkhassū”ti.

Atha kho jīvako komārabhacco bahuñca gaṇhāti lahuñca gaṇhāti suṭṭhu ca upadhāreti, gahitañcassa na sammussati.

Atha kho jīvakassa komārabhaccassa sattannaṁ vassānaṁ accayena etadahosi—

“ahaṁ kho bahuñca gaṇhāmi lahuñca gaṇhāmi suṭṭhu ca upadhāremi, gahitañca me na sammussati, satta ca me vassāni adhīyantassa, nayimassa sippassa anto paññāyati.

Kadā imassa sippassa anto paññāyissatī”ti.

Atha kho jīvako komārabhacco yena so vejjo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā taṁ vejjaṁ etadavoca—

“ahaṁ kho, ācariya, bahuñca gaṇhāmi lahuñca gaṇhāmi suṭṭhu ca upadhāremi, gahitañca me na sammussati, satta ca me vassāni adhīyantassa, nayimassa sippassa anto paññāyati.

Kadā imassa sippassa anto paññāyissatī”ti?

“Tena hi, bhaṇe jīvaka, khaṇittiṁ ādāya takkasilāya samantā yojanaṁ āhiṇḍitvā yaṁ kiñci abhesajjaṁ passeyyāsi taṁ āharā”ti.

“Evaṁ, ācariyā”ti kho jīvako komārabhacco tassa vejjassa paṭissutvā khaṇittiṁ ādāya takkasilāya samantā yojanaṁ āhiṇḍanto na kiñci abhesajjaṁ addasa.

Atha kho jīvako komārabhacco yena so vejjo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā taṁ vejjaṁ etadavoca—

“āhiṇḍantomhi, ācariya, takkasilāya samantā yojanaṁ, na kiñci abhesajjaṁ addasan”ti.

“Susikkhitosi, bhaṇe jīvaka.

Alaṁ te ettakaṁ jīvikāyā”ti jīvakassa komārabhaccassa parittaṁ pātheyyaṁ pādāsi.

Atha kho jīvako komārabhacco taṁ parittaṁ pātheyyaṁ ādāya yena rājagahaṁ tena pakkāmi.

Atha kho jīvakassa komārabhaccassa taṁ parittaṁ pātheyyaṁ antarāmagge sākete parikkhayaṁ agamāsi.

Atha kho jīvakassa komārabhaccassa etadahosi—

“ime kho maggā kantārā appodakā appabhakkhā, na sukarā apātheyyena gantuṁ.

Yannūnāhaṁ pātheyyaṁ pariyeseyyan”ti.

2. Seṭṭhibhariyāvatthu

Tena kho pana samayena sākete seṭṭhibhariyāya sattavassiko sīsābādho hoti.

Bahū mahantā mahantā disāpāmokkhā vejjā āgantvā nāsakkhiṁsu arogaṁ kātuṁ.

Bahuṁ hiraññaṁ ādāya agamaṁsu.

Atha kho jīvako komārabhacco sāketaṁ pavisitvā manusse pucchi—

“ko, bhaṇe, gilāno, kaṁ tikicchāmī”ti?

“Etissā, ācariya, seṭṭhibhariyāya sattavassiko sīsābādho;

gaccha, ācariya, seṭṭhibhariyaṁ tikicchāhī”ti.

Atha kho jīvako komārabhacco yena seṭṭhissa gahapatissa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā dovārikaṁ āṇāpesi—

“gaccha, bhaṇe dovārika, seṭṭhibhariyāya pāvada—

‘vejjo, ayye, āgato, so taṁ daṭṭhukāmo’”ti.

“Evaṁ, ācariyā”ti kho so dovāriko jīvakassa komārabhaccassa paṭissutvā yena seṭṭhibhariyā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā seṭṭhibhariyaṁ etadavoca—

“vejjo, ayye, āgato;

so taṁ daṭṭhukāmo”ti.

“Kīdiso, bhaṇe dovārika, vejjo”ti?

“Daharako, ayye”ti.

“Alaṁ, bhaṇe dovārika, kiṁ me daharako vejjo karissati?

Bahū mahantā mahantā disāpāmokkhā vejjā āgantvā nāsakkhiṁsu arogaṁ kātuṁ.

Bahuṁ hiraññaṁ ādāya agamaṁsū”ti.

Atha kho so dovāriko yena jīvako komārabhacco tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca—

“seṭṭhibhariyā, ācariya, evamāha—

‘alaṁ, bhaṇe dovārika, kiṁ me daharako vejjo karissati?

Bahū mahantā mahantā disāpāmokkhā vejjā āgantvā nāsakkhiṁsu arogaṁ kātuṁ.

Bahuṁ hiraññaṁ ādāya agamaṁsū’”ti.

“Gaccha, bhaṇe dovārika, seṭṭhibhariyāya pāvada—

‘vejjo, ayye, evamāha—

mā kira, ayye, pure kiñci adāsi.

Yadā arogā ahosi tadā yaṁ iccheyyāsi taṁ dajjeyyāsī’”ti.

“Evaṁ, ācariyā”ti kho so dovāriko jīvakassa komārabhaccassa paṭissutvā yena seṭṭhibhariyā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā seṭṭhibhariyaṁ etadavoca—

“vejjo, ayye, evamāha—

‘mā kira, ayye, pure kiñci adāsi.

Yadā arogā ahosi tadā yaṁ iccheyyāsi taṁ dajjeyyāsī’”ti.

“Tena hi, bhaṇe dovārika, vejjo āgacchatū”ti.

“Evaṁ, ayye”ti kho so dovāriko seṭṭhibhariyāya paṭissutvā yena jīvako komārabhacco tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca—

“seṭṭhibhariyā taṁ, ācariya, pakkosatī”ti.

Atha kho jīvako komārabhacco yena seṭṭhibhariyā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā seṭṭhibhariyāya vikāraṁ sallakkhetvā seṭṭhibhariyaṁ etadavoca—

“pasatena, ayye, sappinā attho”ti.

Atha kho seṭṭhibhariyā jīvakassa komārabhaccassa pasataṁ sappiṁ dāpesi.

Atha kho jīvako komārabhacco taṁ pasataṁ sappiṁ nānābhesajjehi nippacitvā seṭṭhibhariyaṁ mañcake uttānaṁ nipātetvā natthuto adāsi.

Atha kho taṁ sappi natthuto dinnaṁ mukhato uggañchi.

Atha kho seṭṭhibhariyā paṭiggahe niṭṭhubhitvā dāsiṁ āṇāpesi—

“handa, je, imaṁ sappiṁ picunā gaṇhāhī”ti.

Atha kho jīvakassa komārabhaccassa etadahosi—

“acchariyaṁ yāva lūkhāyaṁ gharaṇī, yatra hi nāma imaṁ chaḍḍanīyadhammaṁ sappiṁ picunā gāhāpessati.

Bahukāni ca me mahagghāni bhesajjāni upagatāni.

Kimpi māyaṁ kiñci deyyadhammaṁ dassatī”ti.

Atha kho seṭṭhibhariyā jīvakassa komārabhaccassa vikāraṁ sallakkhetvā jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca—

“kissa tvaṁ, ācariya, vimanosī”ti?

Idha me etadahosi—

“acchariyaṁ yāva lūkhāyaṁ gharaṇī, yatra hi nāma imaṁ chaḍḍanīyadhammaṁ sappiṁ picunā gāhāpessati.

Bahukāni ca me mahagghāni bhesajjāni upagatāni.

Kimpi māyaṁ kiñci deyyadhammaṁ dassatī”ti.

“Mayaṁ kho, ācariya, āgārikā nāma upajānāmetassa saṁyamassa.

Varametaṁ sappi dāsānaṁ vā kammakarānaṁ vā pādabbhañjanaṁ vā padīpakaraṇe vā āsittaṁ.

Mā kho tvaṁ, ācariya, vimano ahosi.

Na te deyyadhammo hāyissatī”ti.

Atha kho jīvako komārabhacco seṭṭhibhariyāya sattavassikaṁ sīsābādhaṁ ekeneva natthukammena apakaḍḍhi.

Atha kho seṭṭhibhariyā arogā samānā jīvakassa komārabhaccassa cattāri sahassāni pādāsi.

Putto—

“mātā me arogā ṭhitā”ti cattāri sahassāni pādāsi.

Suṇisā—

“sassu me arogā ṭhitā”ti cattāri sahassāni pādāsi.

Seṭṭhi gahapati—

“bhariyā me arogā ṭhitā”ti cattāri sahassāni pādāsi dāsañca dāsiñca assarathañca.

Atha kho jīvako komārabhacco tāni soḷasasahassāni ādāya dāsañca dāsiñca assarathañca yena rājagahaṁ tena pakkāmi.

Anupubbena yena rājagahaṁ yena abhayo rājakumāro tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā abhayaṁ rājakumāraṁ etadavoca—

“idaṁ me, deva, paṭhamakammaṁ soḷasasahassāni dāso ca dāsī ca assaratho ca.

Paṭiggaṇhātu me devo posāvanikan”ti.

“Alaṁ, bhaṇe jīvaka;

tuyhameva hotu.

Amhākaññeva antepure nivesanaṁ māpehī”ti.

“Evaṁ, devā”ti kho jīvako komārabhacco abhayassa rājakumārassa paṭissutvā abhayassa rājakumārassa antepure nivesanaṁ māpesi.

3. Bimbisārarājavatthu

Tena kho pana samayena rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa bhagandalābādho hoti.

Sāṭakā lohitena makkhiyanti.

Deviyo disvā uppaṇḍenti—

“utunī dāni devo, pupphaṁ devassa uppannaṁ, na ciraṁ devo vijāyissatī”ti.

Tena rājā maṅku hoti.

Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro abhayaṁ rājakumāraṁ etadavoca—

“mayhaṁ kho, bhaṇe abhaya, tādiso ābādho, sāṭakā lohitena makkhiyanti, deviyo maṁ disvā uppaṇḍenti—

‘utunī dāni devo, pupphaṁ devassa uppannaṁ, na ciraṁ devo vijāyissatī’ti.

Iṅgha, bhaṇe abhaya, tādisaṁ vejjaṁ jānāhi yo maṁ tikiccheyyā”ti.

“Ayaṁ, deva, amhākaṁ jīvako vejjo taruṇo bhadrako.

So devaṁ tikicchissatī”ti.

“Tena hi, bhaṇe abhaya, jīvakaṁ vejjaṁ āṇāpehi;

so maṁ tikicchissatī”ti.

Atha kho abhayo rājakumāro jīvakaṁ komārabhaccaṁ āṇāpesi—

“gaccha, bhaṇe jīvaka, rājānaṁ tikicchāhī”ti.

“Evaṁ, devā”ti kho jīvako komārabhacco abhayassa rājakumārassa paṭissutvā nakhena bhesajjaṁ ādāya yena rājā māgadho seniyo bimbisāro tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā rājānaṁ māgadhaṁ seniyaṁ bimbisāraṁ etadavoca—

“ābādhaṁ te, deva, passāmā”ti.

Atha kho jīvako komārabhacco rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa bhagandalābādhaṁ ekeneva ālepena apakaḍḍhi.

Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro arogo samāno pañca itthisatāni sabbālaṅkāraṁ bhūsāpetvā omuñcāpetvā puñjaṁ kārāpetvā jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca—

“etaṁ, bhaṇe jīvaka, pañcannaṁ itthisatānaṁ sabbālaṅkāraṁ tuyhaṁ hotū”ti.

“Alaṁ, deva, adhikāraṁ me devo saratū”ti.

“Tena hi, bhaṇe jīvaka, maṁ upaṭṭhaha, itthāgārañca, buddhappamukhañca bhikkhusaṅghan”ti.

“Evaṁ, devā”ti kho jīvako komārabhacco rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa paccassosi.

4. Rājagahaseṭṭhivatthu

Tena kho pana samayena rājagahakassa seṭṭhissa sattavassiko sīsābādho hoti.

Bahū mahantā mahantā disāpāmokkhā vejjā āgantvā nāsakkhiṁsu arogaṁ kātuṁ.

Bahuṁ hiraññaṁ ādāya agamaṁsu.

Api ca vejjehi paccakkhāto hoti.

Ekacce vejjā evamāhaṁsu—

“pañcamaṁ divasaṁ seṭṭhi gahapati kālaṁ karissatī”ti.

Ekacce vejjā evamāhaṁsu—

“sattamaṁ divasaṁ seṭṭhi gahapati kālaṁ karissatī”ti.

Atha kho rājagahakassa negamassa etadahosi—

“ayaṁ kho seṭṭhi gahapati bahūpakāro rañño ceva negamassa ca.

Api ca vejjehi paccakkhāto.

Ekacce vejjā evamāhaṁsu—

‘pañcamaṁ divasaṁ seṭṭhi gahapati kālaṁ karissatī’ti.

Ekacce vejjā evamāhaṁsu—

‘sattamaṁ divasaṁ seṭṭhi gahapati kālaṁ karissatī’ti.

Ayañca rañño jīvako vejjo taruṇo bhadrako.

Yannūna mayaṁ rājānaṁ jīvakaṁ vejjaṁ yāceyyāma seṭṭhiṁ gahapatiṁ tikicchitun”ti.

Atha kho rājagahako negamo yena rājā māgadho seniyo bimbisāro tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rājānaṁ māgadhaṁ seniyaṁ bimbisāraṁ etadavoca—

“ayaṁ, deva, seṭṭhi gahapati bahūpakāro devassa ceva negamassa ca;

api ca vejjehi paccakkhāto.

Ekacce vejjā evamāhaṁsu—

‘pañcamaṁ divasaṁ seṭṭhi gahapati kālaṁ karissatī’ti.

Ekacce vejjā evamāhaṁsu—

‘sattamaṁ divasaṁ seṭṭhi gahapati kālaṁ karissatī’ti.

Sādhu devo jīvakaṁ vejjaṁ āṇāpetu seṭṭhiṁ gahapatiṁ tikicchitun”ti.

Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro jīvakaṁ komārabhaccaṁ āṇāpesi—

“gaccha, bhaṇe jīvaka, seṭṭhiṁ gahapatiṁ tikicchāhī”ti.

“Evaṁ, devā”ti kho jīvako komārabhacco rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa paṭissutvā yena seṭṭhi gahapati tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā seṭṭhissa gahapatissa vikāraṁ sallakkhetvā seṭṭhiṁ gahapatiṁ etadavoca—

“sace tvaṁ, gahapati, arogo bhaveyyāsi, kiṁ me assa deyyadhammo”ti?

“Sabbaṁ sāpateyyañca te, ācariya, hotu, ahañca te dāso”ti.

“Sakkhissasi pana tvaṁ, gahapati, ekena passena sattamāse nipajjitun”ti?

“Sakkomahaṁ, ācariya, ekena passena sattamāse nipajjitun”ti.

“Sakkhissasi pana tvaṁ, gahapati, dutiyena passena sattamāse nipajjitun”ti?

“Sakkomahaṁ, ācariya, dutiyena passena sattamāse nipajjitun”ti.

“Sakkhissasi pana tvaṁ, gahapati, uttāno sattamāse nipajjitun”ti?

“Sakkomahaṁ, ācariya, uttāno sattamāse nipajjitun”ti.

Atha kho jīvako komārabhacco seṭṭhiṁ gahapatiṁ mañcake nipātetvā mañcake sambandhitvā sīsacchaviṁ uppāṭetvā sibbiniṁ vināmetvā dve pāṇake nīharitvā mahājanassa dassesi—

“passathayye, ime dve pāṇake, ekaṁ khuddakaṁ ekaṁ mahallakaṁ.

Ye te ācariyā evamāhaṁsu—

‘pañcamaṁ divasaṁ seṭṭhi gahapati kālaṁ karissatī’ti—

tehāyaṁ mahallako pāṇako diṭṭho.

Pañcamaṁ divasaṁ seṭṭhissa gahapatissa matthaluṅgaṁ pariyādiyissati.

Matthaluṅgassa pariyādānā seṭṭhi gahapati kālaṁ karissati.

Sudiṭṭho tehi ācariyehi.

Ye te ācariyā evamāhaṁsu—

‘sattamaṁ divasaṁ seṭṭhi gahapati kālaṁ karissatī’ti—

tehāyaṁ khuddako pāṇako diṭṭho.

Sattamaṁ divasaṁ seṭṭhissa gahapatissa matthaluṅgaṁ pariyādiyissati.

Matthaluṅgassa pariyādānā seṭṭhi gahapati kālaṁ karissati.

Sudiṭṭho tehi ācariyehī”ti.

Sibbiniṁ sampaṭipāṭetvā sīsacchaviṁ sibbitvā ālepaṁ adāsi.

Atha kho seṭṭhi gahapati sattāhassa accayena jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca—

“nāhaṁ, ācariya, sakkomi ekena passena sattamāse nipajjitun”ti.

“Nanu me tvaṁ, gahapati, paṭissuṇi—

sakkomahaṁ, ācariya, ekena passena sattamāse nipajjitun”ti?

“Saccāhaṁ, ācariya, paṭissuṇiṁ, apāhaṁ marissāmi, nāhaṁ sakkomi ekena passena sattamāse nipajjitun”ti.

“Tena hi tvaṁ, gahapati, dutiyena passena sattamāse nipajjāhī”ti.

Atha kho seṭṭhi gahapati sattāhassa accayena jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca—

“nāhaṁ, ācariya, sakkomi dutiyena passena sattamāse nipajjitun”ti.

“Nanu me tvaṁ, gahapati, paṭissuṇi—

sakkomahaṁ, ācariya, dutiyena passena sattamāse nipajjitun”ti?

“Saccāhaṁ, ācariya, paṭissuṇiṁ, apāhaṁ marissāmi, nāhaṁ, ācariya, sakkomi dutiyena passena sattamāse nipajjitun”ti.

“Tena hi tvaṁ, gahapati, uttāno sattamāse nipajjāhī”ti.

Atha kho seṭṭhi gahapati sattāhassa accayena jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca—

“nāhaṁ, ācariya, sakkomi uttāno sattamāse nipajjitun”ti.

“Nanu me tvaṁ, gahapati, paṭissuṇi—

sakkomahaṁ, ācariya, uttāno sattamāse nipajjitun”ti?

“Saccāhaṁ, ācariya, paṭissuṇiṁ, apāhaṁ marissāmi, nāhaṁ sakkomi uttāno sattamāse nipajjitun”ti.

“Ahañce taṁ, gahapati, na vadeyyaṁ, ettakampi tvaṁ na nipajjeyyāsi, api ca paṭikacceva mayā ñāto—

tīhi sattāhehi seṭṭhi gahapati arogo bhavissatīti.

Uṭṭhehi, gahapati, arogosi.

Jānāsi kiṁ me deyyadhammo”ti?

“Sabbaṁ sāpateyyañca te, ācariya, hotu, ahañca te dāso”ti.

“Alaṁ, gahapati, mā me tvaṁ sabbaṁ sāpateyyaṁ adāsi, mā ca me dāso.

Rañño satasahassaṁ dehi, mayhaṁ satasahassan”ti.

Atha kho seṭṭhi gahapati arogo samāno rañño satasahassaṁ adāsi, jīvakassa komārabhaccassa satasahassaṁ.

5. Seṭṭhiputtavatthu

Tena kho pana samayena bārāṇaseyyakassa seṭṭhiputtassa mokkhacikāya kīḷantassa antagaṇṭhābādho hoti, yena yāgupi pītā na sammā pariṇāmaṁ gacchati, bhattampi bhuttaṁ na sammā pariṇāmaṁ gacchati, uccāropi passāvopi na paguṇo.

So tena kiso hoti lūkho dubbaṇṇo uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagatto.

Atha kho bārāṇaseyyakassa seṭṭhissa etadahosi—

“mayhaṁ kho puttassa tādiso ābādho, yena yāgupi pītā na sammā pariṇāmaṁ gacchati, bhattampi bhuttaṁ na sammā pariṇāmaṁ gacchati, uccāropi passāvopi na paguṇo.

So tena kiso lūkho dubbaṇṇo uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagatto.

Yannūnāhaṁ rājagahaṁ gantvā rājānaṁ jīvakaṁ vejjaṁ yāceyyaṁ puttaṁ me tikicchitun”ti.

Atha kho bārāṇaseyyako seṭṭhi rājagahaṁ gantvā yena rājā māgadho seniyo bimbisāro tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā rājānaṁ māgadhaṁ seniyaṁ bimbisāraṁ etadavoca—

“mayhaṁ kho, deva, puttassa tādiso ābādho, yena yāgupi pītā na sammā pariṇāmaṁ gacchati, bhattampi bhuttaṁ na sammā pariṇāmaṁ gacchati, uccāropi passāvopi na paguṇo.

So tena kiso lūkho dubbaṇṇo uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagatto.

Sādhu devo jīvakaṁ vejjaṁ āṇāpetu puttaṁ me tikicchitun”ti.

Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro jīvakaṁ komārabhaccaṁ āṇāpesi—

“gaccha, bhaṇe jīvaka, bārāṇasiṁ gantvā bārāṇaseyyakaṁ seṭṭhiputtaṁ tikicchāhī”ti.

“Evaṁ, devā”ti kho jīvako komārabhacco rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa paṭissutvā bārāṇasiṁ gantvā yena bārāṇaseyyako seṭṭhiputto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bārāṇaseyyakassa seṭṭhiputtassa vikāraṁ sallakkhetvā janaṁ ussāretvā tirokaraṇiyaṁ parikkhipitvā thambhe ubbandhitvā bhariyaṁ purato ṭhapetvā udaracchaviṁ uppāṭetvā antagaṇṭhiṁ nīharitvā bhariyāya dassesi—

“passa te sāmikassa ābādhaṁ, iminā yāgupi pītā na sammā pariṇāmaṁ gacchati, bhattampi bhuttaṁ na sammā pariṇāmaṁ gacchati, uccāropi passāvopi na paguṇo;

imināyaṁ kiso lūkho dubbaṇṇo uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagatto”ti.

Antagaṇṭhiṁ viniveṭhetvā antāni paṭipavesetvā udaracchaviṁ sibbitvā ālepaṁ adāsi.

Atha kho bārāṇaseyyako seṭṭhiputto nacirasseva arogo ahosi.

Atha kho bārāṇaseyyako seṭṭhi—

“putto me arogo ṭhito”ti jīvakassa komārabhaccassa soḷasasahassāni pādāsi.

Atha kho jīvako komārabhacco tāni soḷasasahassāni ādāya punadeva rājagahaṁ paccāgañchi.

6. Pajjotarājavatthu

Tena kho pana samayena rañño pajjotassa paṇḍurogābādho hoti.

Bahū mahantā mahantā disāpāmokkhā vejjā āgantvā nāsakkhiṁsu arogaṁ kātuṁ.

Bahuṁ hiraññaṁ ādāya agamaṁsu.

Atha kho rājā pajjoto rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa santike dūtaṁ pāhesi—

“mayhaṁ kho tādiso ābādho, sādhu devo jīvakaṁ vejjaṁ āṇāpetu, so maṁ tikicchissatī”ti.

Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro jīvakaṁ komārabhaccaṁ āṇāpesi—

“gaccha, bhaṇe jīvaka;

ujjeniṁ gantvā rājānaṁ pajjotaṁ tikicchāhī”ti.

“Evaṁ, devā”ti kho jīvako komārabhacco rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa paṭissutvā ujjeniṁ gantvā yena rājā pajjoto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rañño pajjotassa vikāraṁ sallakkhetvā rājānaṁ pajjotaṁ etadavoca—

“sappiṁ dehi, sappiṁ, deva, nippacissāmi.

Taṁ devo pivissatī”ti.

“Alaṁ, bhaṇe jīvaka, yaṁ te sakkā vinā sappinā arogaṁ kātuṁ taṁ karohi.

Jegucchaṁ me sappi, paṭikūlan”ti.

Atha kho jīvakassa komārabhaccassa etadahosi—

“imassa kho rañño tādiso ābādho, na sakkā vinā sappinā arogaṁ kātuṁ.

Yannūnāhaṁ sappiṁ nippaceyyaṁ kasāvavaṇṇaṁ kasāvagandhaṁ kasāvarasan”ti.

Atha kho jīvako komārabhacco nānābhesajjehi sappiṁ nippaci kasāvavaṇṇaṁ kasāvagandhaṁ kasāvarasaṁ.

Atha kho jīvakassa komārabhaccassa etadahosi—

“imassa kho rañño sappi pītaṁ pariṇāmentaṁ uddekaṁ dassati.

Caṇḍoyaṁ rājā ghātāpeyyāpi maṁ.

Yannūnāhaṁ paṭikacceva āpuccheyyan”ti.

Atha kho jīvako komārabhacco yena rājā pajjoto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā rājānaṁ pajjotaṁ etadavoca—

“mayaṁ kho, deva, vejjā nāma tādisena muhuttena mūlāni uddharāma bhesajjāni saṁharāma.

Sādhu devo vāhanāgāresu ca dvāresu ca āṇāpetu—

yena vāhanena jīvako icchati tena vāhanena gacchatu, yena dvārena icchati tena dvārena gacchatu, yaṁ kālaṁ icchati taṁ kālaṁ gacchatu, yaṁ kālaṁ icchati taṁ kālaṁ pavisatū”ti.

Atha kho rājā pajjoto vāhanāgāresu ca dvāresu ca āṇāpesi—

“yena vāhanena jīvako icchati tena vāhanena gacchatu, yena dvārena icchati tena dvārena gacchatu, yaṁ kālaṁ icchati taṁ kālaṁ gacchatu, yaṁ kālaṁ icchati taṁ kālaṁ pavisatū”ti.

Tena kho pana samayena rañño pajjotassa bhaddavatikā nāma hatthinikā paññāsayojanikā hoti.

Atha kho jīvako komārabhacco rañño pajjotassa sappiṁ upanāmesi—

“kasāvaṁ devo pivatū”ti.

Atha kho jīvako komārabhacco rājānaṁ pajjotaṁ sappiṁ pāyetvā hatthisālaṁ gantvā bhaddavatikāya hatthinikāya nagaramhā nippati.

Atha kho rañño pajjotassa taṁ sappi pītaṁ pariṇāmentaṁ uddekaṁ adāsi.

Atha kho rājā pajjoto manusse etadavoca—

“duṭṭhena, bhaṇe, jīvakena sappiṁ pāyitomhi.

Tena hi, bhaṇe, jīvakaṁ vejjaṁ vicinathā”ti.

“Bhaddavatikāya, deva, hatthinikāya nagaramhā nippatito”ti.

Tena kho pana samayena rañño pajjotassa kāko nāma dāso saṭṭhiyojaniko hoti, amanussena paṭicca jāto.

Atha kho rājā pajjoto kākaṁ dāsaṁ āṇāpesi—

“gaccha, bhaṇe kāka, jīvakaṁ vejjaṁ nivattehi—

rājā taṁ, ācariya, nivattāpetīti.

Ete kho, bhaṇe kāka, vejjā nāma bahumāyā.

Mā cassa kiñci paṭiggahesī”ti.

Atha kho kāko dāso jīvakaṁ komārabhaccaṁ antarāmagge kosambiyaṁ sambhāvesi pātarāsaṁ karontaṁ.

Atha kho kāko dāso jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca—

“rājā taṁ, ācariya, nivattāpetī”ti.

“Āgamehi, bhaṇe kāka, yāva bhuñjāma.

Handa, bhaṇe kāka, bhuñjassū”ti.

“Alaṁ, ācariya, raññāmhi āṇatto—

ete kho, bhaṇe kāka, vejjā nāma bahumāyā, mā cassa kiñci paṭiggahesī”ti.

Tena kho pana samayena jīvako komārabhacco nakhena bhesajjaṁ olumpetvā āmalakañca khādati pānīyañca pivati.

Atha kho jīvako komārabhacco kākaṁ dāsaṁ etadavoca—

“handa, bhaṇe kāka, āmalakañca khāda pānīyañca pivassū”ti.

Atha kho kāko dāso—

“ayaṁ kho vejjo āmalakañca khādati pānīyañca pivati, na arahati kiñci pāpakaṁ hotun”ti—

upaḍḍhāmalakañca khādi pānīyañca apāyi.

Tassa taṁ upaḍḍhāmalakaṁ khāditaṁ tattheva nicchāresi.

Atha kho kāko dāso jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca—

“atthi me, ācariya, jīvitan”ti?

“Mā, bhaṇe kāka, bhāyi, tvañceva arogo bhavissasi rājā ca.

Caṇḍo so rājā ghātāpeyyāpi maṁ, tenāhaṁ na nivattāmī”ti

bhaddavatikaṁ hatthinikaṁ kākassa niyyādetvā yena rājagahaṁ tena pakkāmi.

Anupubbena yena rājā māgadho seniyo bimbisāro tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa etamatthaṁ ārocesi.

“Suṭṭhu, bhaṇe jīvaka, akāsi yampi na nivatto, caṇḍo so rājā ghātāpeyyāpi tan”ti.

Atha kho rājā pajjoto arogo samāno jīvakassa komārabhaccassa santike dūtaṁ pāhesi—

“āgacchatu jīvako, varaṁ dassāmī”ti.

“Alaṁ, ayyo, adhikāraṁ me devo saratū”ti.

7. Siveyyakadussayugakathā

Tena kho pana samayena rañño pajjotassa siveyyakaṁ dussayugaṁ uppannaṁ hoti—

bahūnaṁ dussānaṁ bahūnaṁ dussayugānaṁ bahūnaṁ dussayugasatānaṁ bahūnaṁ dussayugasahassānaṁ bahūnaṁ dussayugasatasahassānaṁ aggañca seṭṭhañca mokkhañca uttamañca pavarañca.

Atha kho rājā pajjoto taṁ siveyyakaṁ dussayugaṁ jīvakassa komārabhaccassa pāhesi.

Atha kho jīvakassa komārabhaccassa etadahosi—

“idaṁ kho me siveyyakaṁ dussayugaṁ raññā pajjotena pahitaṁ—

bahūnaṁ dussānaṁ bahūnaṁ dussayugānaṁ bahūnaṁ dussayugasatānaṁ bahūnaṁ dussayugasahassānaṁ bahūnaṁ dussayugasatasahassānaṁ aggañca seṭṭhañca mokkhañca uttamañca pavarañca.

Nayidaṁ añño koci paccārahati aññatra tena bhagavatā arahatā sammāsambuddhena, raññā vā māgadhena seniyena bimbisārenā”ti.

8. Samattiṁsavirecanakathā

Tena kho pana samayena bhagavato kāyo dosābhisanno hoti.

Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi—

“dosābhisanno kho, ānanda, tathāgatassa kāyo.

Icchati tathāgato virecanaṁ pātun”ti.

Atha kho āyasmā ānando yena jīvako komārabhacco tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca—

“dosābhisanno kho, āvuso jīvaka, tathāgatassa kāyo.

Icchati tathāgato virecanaṁ pātun”ti.

“Tena hi, bhante ānanda, bhagavato kāyaṁ katipāhaṁ sinehethā”ti.

Atha kho āyasmā ānando bhagavato kāyaṁ katipāhaṁ sinehetvā yena jīvako komārabhacco tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca—

“siniddho kho, āvuso jīvaka, tathāgatassa kāyo.

Yassadāni kālaṁ maññasī”ti.

Atha kho jīvakassa komārabhaccassa etadahosi—

“na kho metaṁ patirūpaṁ yohaṁ bhagavato oḷārikaṁ virecanaṁ dadeyyan”ti.

Tīṇi uppalahatthāni nānābhesajjehi paribhāvetvā yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā ekaṁ uppalahatthaṁ bhagavato upanāmesi—

“imaṁ, bhante, bhagavā paṭhamaṁ uppalahatthaṁ upasiṅghatu.

Idaṁ bhagavantaṁ dasakkhattuṁ virecessatī”ti.

Dutiyaṁ uppalahatthaṁ bhagavato upanāmesi—

“imaṁ, bhante, bhagavā dutiyaṁ uppalahatthaṁ upasiṅghatu.

Idaṁ bhagavantaṁ dasakkhattuṁ virecessatī”ti.

Tatiyaṁ uppalahatthaṁ bhagavato upanāmesi—

“imaṁ, bhante, bhagavā tatiyaṁ uppalahatthaṁ upasiṅghatu.

Idaṁ bhagavantaṁ dasakkhattuṁ virecessatī”ti.

Evaṁ bhagavato samattiṁsāya virecanaṁ bhavissatīti.

Atha kho jīvako komārabhacco bhagavato samattiṁsāya virecanaṁ datvā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.

Atha kho jīvakassa komārabhaccassa bahi dvārakoṭṭhakā nikkhantassa etadahosi—

“mayā kho bhagavato samattiṁsāya virecanaṁ dinnaṁ.

Dosābhisanno tathāgatassa kāyo.

Na bhagavantaṁ samattiṁsakkhattuṁ virecessati, ekūnattiṁsakkhattuṁ bhagavantaṁ virecessati.

Api ca bhagavā viritto nahāyissati.

Nahātaṁ bhagavantaṁ sakiṁ virecessati.

Evaṁ bhagavato samattiṁsāya virecanaṁ bhavissatī”ti.

Atha kho bhagavā jīvakassa komārabhaccassa cetasā cetoparivitakkamaññāya āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi—

“idhānanda, jīvakassa komārabhaccassa bahi dvārakoṭṭhakā nikkhantassa etadahosi—

‘mayā kho bhagavato samattiṁsāya virecanaṁ dinnaṁ.

Dosābhisanno tathāgatassa kāyo.

Na bhagavantaṁ samatiṁsakkhattuṁ virecessati, ekūnattiṁsakkhattuṁ bhagavantaṁ virecessati.

Api ca bhagavā viritto nahāyissati.

Nahātaṁ bhagavantaṁ sakiṁ virecessati.

Evaṁ bhagavato samattiṁsāya virecanaṁ bhavissatī’ti.

Tena hānanda, uṇhodakaṁ paṭiyādehī”ti.

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissuṇitvā uṇhodakaṁ paṭiyādesi.

Atha kho jīvako komārabhacco yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

Ekamantaṁ nisinno kho jīvako komārabhacco bhagavantaṁ etadavoca—

“viritto, bhante, bhagavā”ti?

“Virittomhi, jīvakā”ti.

“Idha mayhaṁ, bhante, bahi dvārakoṭṭhakā nikkhantassa etadahosi—

‘mayā kho bhagavato samattiṁsāya virecanaṁ dinnaṁ.

Dosābhisanno tathāgatassa kāyo.

Na bhagavantaṁ samattiṁsakkhattuṁ virecessati, ekūnattiṁsakkhattuṁ bhagavantaṁ virecessati.

Api ca bhagavā viritto nahāyissati.

Nahātaṁ bhagavantaṁ sakiṁ virecessati.

Evaṁ bhagavato samattiṁsāya virecanaṁ bhavissatī’ti.

Nahāyatu, bhante, bhagavā, nahāyatu sugato”ti.

Atha kho bhagavā uṇhodakaṁ nahāyi.

Nahātaṁ bhagavantaṁ sakiṁ virecesi.

Evaṁ bhagavato samattiṁsāya virecanaṁ ahosi.

Atha kho jīvako komārabhacco bhagavantaṁ etadavoca—

“yāva, bhante, bhagavato kāyo pakatatto hoti, alaṁ yūsapiṇḍapātenā”ti.

9. Varayācanākathā

Atha kho bhagavato kāyo nacirasseva pakatatto ahosi.

Atha kho jīvako komārabhacco taṁ siveyyakaṁ dussayugaṁ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

Ekamantaṁ nisinno kho jīvako komārabhacco bhagavantaṁ etadavoca—

“ekāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ varaṁ yācāmī”ti.

“Atikkantavarā kho, jīvaka, tathāgatā”ti.

“Yañca, bhante, kappati yañca anavajjan”ti.

“Vadehi, jīvakā”ti.

“Bhagavā, bhante, paṁsukūliko, bhikkhusaṅgho ca.

Idaṁ me, bhante, siveyyakaṁ dussayugaṁ raññā pajjotena pahitaṁ—

bahūnaṁ dussānaṁ bahūnaṁ dussayugānaṁ bahūnaṁ dussayugasatānaṁ bahūnaṁ dussayugasahassānaṁ bahūnaṁ dussayugasatasahassānaṁ aggañca seṭṭhañca mokkhañca uttamañca pavarañca.

Paṭiggaṇhātu me, bhante, bhagavā siveyyakaṁ dussayugaṁ;

bhikkhusaṅghassa ca gahapaticīvaraṁ anujānātū”ti.

Paṭiggahesi bhagavā siveyyakaṁ dussayugaṁ.

Atha kho bhagavā jīvakaṁ komārabhaccaṁ dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi.

Atha kho jīvako komārabhacco bhagavatā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṁsito uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.

Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“anujānāmi, bhikkhave, gahapaticīvaraṁ.

Yo icchati, paṁsukūliko hotu.

Yo icchati, gahapaticīvaraṁ sādiyatu.

Itarītarenapāhaṁ, bhikkhave, santuṭṭhiṁ vaṇṇemī”ti.

Assosuṁ kho rājagahe manussā—

“bhagavatā kira bhikkhūnaṁ gahapaticīvaraṁ anuññātan”ti.

Te ca manussā haṭṭhā ahesuṁ udaggā—

“idāni kho mayaṁ dānāni dassāma puññāni karissāma, yato bhagavatā bhikkhūnaṁ gahapaticīvaraṁ anuññātan”ti.

Ekāheneva rājagahe bahūni cīvarasahassāni uppajjiṁsu.

Assosuṁ kho jānapadā manussā—

“bhagavatā kira bhikkhūnaṁ gahapaticīvaraṁ anuññātan”ti.

Te ca manussā haṭṭhā ahesuṁ udaggā—

“idāni kho mayaṁ dānāni dassāma puññāni karissāma, yato bhagavatā bhikkhūnaṁ gahapaticīvaraṁ anuññātan”ti.

Janapadepi ekāheneva bahūni cīvarasahassāni uppajjiṁsu.

Tena kho pana samayena saṅghassa pāvāro uppanno hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, pāvāran”ti.

Koseyyapāvāro uppanno hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, koseyyapāvāran”ti.

Kojavaṁ uppannaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, kojavan”ti.

Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.

10. Kambalānujānanādikathā

Tena kho pana samayena kāsirājā jīvakassa komārabhaccassa aḍḍhakāsikaṁ kambalaṁ pāhesi upaḍḍhakāsinaṁ khamamānaṁ.

Atha kho jīvako komārabhacco taṁ aḍḍhakāsikaṁ kambalaṁ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

Ekamantaṁ nisinno kho jīvako komārabhacco bhagavantaṁ etadavoca—

“ayaṁ me, bhante, aḍḍhakāsiko kambalo kāsiraññā pahito upaḍḍhakāsinaṁ khamamāno.

Paṭiggaṇhātu me, bhante, bhagavā kambalaṁ, yaṁ mamassa dīgharattaṁ hitāya sukhāyā”ti.

Paṭiggahesi bhagavā kambalaṁ.

Atha kho bhagavā jīvakaṁ komārabhaccaṁ dhammiyā kathāya sandassesi …pe…

padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.

Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“anujānāmi, bhikkhave, kambalan”ti.

Tena kho pana samayena saṅghassa uccāvacāni cīvarāni uppannāni honti.

Atha kho bhikkhūnaṁ etadahosi—

“kiṁ nu kho bhagavatā cīvaraṁ anuññātaṁ, kiṁ ananuññātan”ti?

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, cha cīvarāni—

khomaṁ kappāsikaṁ koseyyaṁ kambalaṁ sāṇaṁ bhaṅgan”ti.

Tena kho pana samayena ye te bhikkhū gahapaticīvaraṁ sādiyanti te kukkuccāyantā paṁsukūlaṁ na sādiyanti—

“ekaṁyeva bhagavatā cīvaraṁ anuññātaṁ, na dve”ti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, gahapaticīvaraṁ sādiyantena paṁsukūlampi sādiyituṁ;

tadubhayenapāhaṁ, bhikkhave, santuṭṭhiṁ vaṇṇemī”ti.

11. Paṁsukūlapariyesanakathā

Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū kosalesu janapade addhānamaggappaṭipannā honti.

Ekacce bhikkhū susānaṁ okkamiṁsu paṁsukūlāya, ekacce bhikkhū nāgamesuṁ.

Ye te bhikkhū susānaṁ okkamiṁsu paṁsukūlāya te paṁsukūlāni labhiṁsu.

Ye te bhikkhū nāgamesuṁ te evamāhaṁsu—

“amhākampi, āvuso, bhāgaṁ dethā”ti.

Te evamāhaṁsu—

“na mayaṁ, āvuso, tumhākaṁ bhāgaṁ dassāma.

Kissa tumhe nāgamitthā”ti?

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, nāgamentānaṁ nākāmā bhāgaṁ dātun”ti.

Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū kosalesu janapade addhānamaggappaṭipannā honti.

Ekacce bhikkhū susānaṁ okkamiṁsu paṁsukūlāya, ekacce bhikkhū āgamesuṁ.

Ye te bhikkhū susānaṁ okkamiṁsu paṁsukūlāya te paṁsukūlāni labhiṁsu.

Ye te bhikkhū āgamesuṁ te evamāhaṁsu—

“amhākampi, āvuso, bhāgaṁ dethā”ti.

Te evamāhaṁsu—

“na mayaṁ, āvuso, tumhākaṁ bhāgaṁ dassāma.

Kissa tumhe na okkamitthā”ti?

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, āgamentānaṁ akāmā bhāgaṁ dātun”ti.

Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū kosalesu janapade addhānamaggappaṭipannā honti.

Ekacce bhikkhū paṭhamaṁ susānaṁ okkamiṁsu paṁsukūlāya, ekacce bhikkhū pacchā okkamiṁsu.

Ye te bhikkhū paṭhamaṁ susānaṁ okkamiṁsu paṁsukūlāya te paṁsukūlāni labhiṁsu.

Ye te bhikkhū pacchā okkamiṁsu te na labhiṁsu.

Te evamāhaṁsu—

“amhākampi, āvuso, bhāgaṁ dethā”ti.

Te evamāhaṁsu—

“na mayaṁ, āvuso, tumhākaṁ bhāgaṁ dassāma.

Kissa tumhe pacchā okkamitthā”ti?

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, pacchā okkantānaṁ nākāmā bhāgaṁ dātun”ti.

Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū kosalesu janapade addhānamaggappaṭipannā honti.

Te sadisā susānaṁ okkamiṁsu paṁsukūlāya.

Ekacce bhikkhū paṁsukūlāni labhiṁsu, ekacce bhikkhū na labhiṁsu.

Ye te bhikkhū na labhiṁsu, te evamāhaṁsu—

“amhākampi, āvuso, bhāgaṁ dethā”ti.

Te evamāhaṁsu—

“na mayaṁ, āvuso, tumhākaṁ bhāgaṁ dassāma.

Kissa tumhe na labhitthā”ti?

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, sadisānaṁ okkantānaṁ akāmā bhāgaṁ dātun”ti.

Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū kosalesu janapade addhānamaggappaṭipannā honti.

Te katikaṁ katvā susānaṁ okkamiṁsu paṁsukūlāya.

Ekacce bhikkhū paṁsukūlāni labhiṁsu, ekacce bhikkhū na labhiṁsu.

Ye te bhikkhū na labhiṁsu te evamāhaṁsu—

“amhākampi, āvuso, bhāgaṁ dethā”ti.

Te evamāhaṁsu—

“na mayaṁ, āvuso, tumhākaṁ bhāgaṁ dassāma.

Kissa tumhe na labhitthā”ti?

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, katikaṁ katvā okkantānaṁ akāmā bhāgaṁ dātun”ti.

12. Cīvarapaṭiggāhakasammutikathā

Tena kho pana samayena manussā cīvaraṁ ādāya ārāmaṁ āgacchanti.

Te paṭiggāhakaṁ alabhamānā paṭiharanti.

Cīvaraṁ parittaṁ uppajjati.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, pañcahaṅgehi samannāgataṁ bhikkhuṁ cīvarapaṭiggāhakaṁ sammannituṁ—

yo na chandāgatiṁ gaccheyya, na dosāgatiṁ gaccheyya, na mohāgatiṁ gaccheyya, na bhayāgatiṁ gaccheyya, gahitāgahitañca jāneyya.

Evañca pana, bhikkhave, sammannitabbo.

Paṭhamaṁ bhikkhu yācitabbo;

yācitvā byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo—

‘Suṇātu me, bhante, saṅgho.

Yadi saṅghassa pattakallaṁ saṅgho itthannāmaṁ bhikkhuṁ cīvarapaṭiggāhakaṁ sammanneyya.

Esā ñatti.

Suṇātu me, bhante, saṅgho.

Saṅgho itthannāmaṁ bhikkhuṁ cīvarapaṭiggāhakaṁ sammannati.

Yassāyasmato khamati itthannāmassa bhikkhuno cīvarapaṭiggāhakassa sammuti, so tuṇhassa;

yassa nakkhamati, so bhāseyya.

Sammato saṅghena itthannāmo bhikkhu cīvarapaṭiggāhako.

Khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṁ dhārayāmī’”ti.

Tena kho pana samayena cīvarapaṭiggāhakā bhikkhū cīvaraṁ paṭiggahetvā tattheva ujjhitvā pakkamanti.

Cīvaraṁ nassati.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, pañcahaṅgehi samannāgataṁ bhikkhuṁ cīvaranidahakaṁ sammannituṁ—

yo na chandāgatiṁ gaccheyya, na dosāgatiṁ gaccheyya, na mohāgatiṁ gaccheyya, na bhayāgatiṁ gaccheyya, nihitānihitañca jāneyya.

Evañca pana, bhikkhave, sammannitabbo.

Paṭhamaṁ bhikkhu yācitabbo;

yācitvā byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo—

‘Suṇātu me, bhante, saṅgho.

Yadi saṅghassa pattakallaṁ, saṅgho itthannāmaṁ bhikkhuṁ cīvaranidahakaṁ sammanneyya.

Esā ñatti.

Suṇātu me, bhante, saṅgho.

Saṅgho itthannāmaṁ bhikkhuṁ cīvaranidahakaṁ sammannati.

Yassāyasmato khamati itthannāmassa bhikkhuno cīvaranidahakassa sammuti, so tuṇhassa;

yassa nakkhamati, so bhāseyya.

Sammato saṅghena itthannāmo bhikkhu cīvaranidahako.

Khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṁ dhārayāmī’”ti.

13. Bhaṇḍāgārasammutiādikathā

Tena kho pana samayena cīvaranidahako bhikkhu maṇḍapepi rukkhamūlepi nibbakosepi cīvaraṁ nidahati, undūrehipi upacikāhipi khajjanti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, bhaṇḍāgāraṁ sammannituṁ, yaṁ saṅgho ākaṅkhati vihāraṁ vā aḍḍhayogaṁ vā pāsādaṁ vā hammiyaṁ vā guhaṁ vā.

Evañca pana, bhikkhave, sammannitabbo.

Byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo—

‘Suṇātu me, bhante, saṅgho.

Yadi saṅghassa pattakallaṁ, saṅgho itthannāmaṁ vihāraṁ bhaṇḍāgāraṁ sammanneyya.

Esā ñatti.

Suṇātu me, bhante, saṅgho.

Saṅgho itthannāmaṁ vihāraṁ bhaṇḍāgāraṁ sammannati.

Yassāyasmato khamati itthannāmassa vihārassa bhaṇḍāgārassa sammuti, so tuṇhassa;

yassa nakkhamati, so bhāseyya.

Sammato saṅghena itthannāmo vihāro bhaṇḍāgāraṁ.

Khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṁ dhārayāmī’”ti.

Tena kho pana samayena saṅghassa bhaṇḍāgāre cīvaraṁ aguttaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, pañcahaṅgehi samannāgataṁ bhikkhuṁ bhaṇḍāgārikaṁ sammannituṁ—yo na chandāgatiṁ gaccheyya, na dosāgatiṁ gaccheyya, na mohāgatiṁ gaccheyya, na bhayāgatiṁ gaccheyya, guttāguttañca jāneyya.

Evañca pana, bhikkhave, sammannitabbo.

Paṭhamaṁ bhikkhu yācitabbo;

yācitvā byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo—

‘Suṇātu me, bhante, saṅgho.

Yadi saṅghassa pattakallaṁ, saṅgho itthannāmaṁ bhikkhuṁ bhaṇḍāgārikaṁ sammanneyya.

Esā ñatti.

Suṇātu me, bhante, saṅgho.

Saṅgho itthannāmaṁ bhikkhuṁ bhaṇḍāgārikaṁ sammannati.

Yassāyasmato khamati itthannāmassa bhikkhuno bhaṇḍāgārikassa sammuti, so tuṇhassa;

yassa nakkhamati, so bhāseyya.

Sammato saṅghena itthannāmo bhikkhu bhaṇḍāgāriko.

Khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṁ dhārayāmī’”ti.

Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū bhaṇḍāgārikaṁ vuṭṭhāpenti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Na, bhikkhave, bhaṇḍāgāriko vuṭṭhāpetabbo.

Yo vuṭṭhāpeyya, āpatti dukkaṭassā”ti.

Tena kho pana samayena saṅghassa bhaṇḍāgāre cīvaraṁ ussannaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, sammukhībhūtena saṅghena bhājetun”ti.

Tena kho pana samayena saṅgho cīvaraṁ bhājento kolāhalaṁ akāsi.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, pañcahaṅgehi samannāgataṁ bhikkhuṁ cīvarabhājakaṁ sammannituṁ—

yo na chandāgatiṁ gaccheyya, na dosāgatiṁ gaccheyya, na mohāgatiṁ gaccheyya, na bhayāgatiṁ gaccheyya, bhājitābhājitañca jāneyya.

Evañca pana, bhikkhave, sammannitabbo.

Paṭhamaṁ bhikkhu yācitabbo;

yācitvā byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo—

‘Suṇātu me, bhante, saṅgho.

Yadi saṅghassa pattakallaṁ, saṅgho itthannāmaṁ bhikkhuṁ cīvarabhājakaṁ sammanneyya.

Esā ñatti.

Suṇātu me, bhante, saṅgho.

Saṅgho itthannāmaṁ bhikkhuṁ cīvarabhājakaṁ sammannati.

Yassāyasmato khamati itthannāmassa bhikkhuno cīvarabhājakassa sammuti, so tuṇhassa;

yassa nakkhamati, so bhāseyya.

Sammato saṅghena itthannāmo bhikkhu cīvarabhājako.

Khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṁ dhārayāmī’”ti.

Atha kho cīvarabhājakānaṁ bhikkhūnaṁ etadahosi—

“kathaṁ nu kho cīvaraṁ bhājetabban”ti?

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, paṭhamaṁ uccinitvā tulayitvā vaṇṇāvaṇṇaṁ katvā bhikkhū gaṇetvā vaggaṁ bandhitvā cīvarapaṭivīsaṁ ṭhapetun”ti.

Atha kho cīvarabhājakānaṁ bhikkhūnaṁ etadahosi—

“kathaṁ nu kho sāmaṇerānaṁ cīvarapaṭivīso dātabbo”ti?

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, sāmaṇerānaṁ upaḍḍhapaṭivīsaṁ dātun”ti.

Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu sakena bhāgena uttaritukāmo hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, uttarantassa sakaṁ bhāgaṁ dātun”ti.

Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu atirekabhāgena uttaritukāmo hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, anukkhepe dinne atirekabhāgaṁ dātun”ti.

Atha kho cīvarabhājakānaṁ bhikkhūnaṁ etadahosi—

“kathaṁ nu kho cīvarapaṭivīso dātabbo, āgatapaṭipāṭiyā nu kho udāhu yathāvuḍḍhan”ti?

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, vikalake tosetvā kusapātaṁ kātun”ti.

14. Cīvararajanakathā

Tena kho pana samayena bhikkhū chakaṇenapi paṇḍumattikāyapi cīvaraṁ rajanti.

Cīvaraṁ dubbaṇṇaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, cha rajanāni—

mūlarajanaṁ, khandharajanaṁ, tacarajanaṁ, pattarajanaṁ, puppharajanaṁ, phalarajanan”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhū sītudakāya cīvaraṁ rajanti.

Cīvaraṁ duggandhaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, rajanaṁ pacituṁ cullaṁ rajanakumbhin”ti.

Rajanaṁ uttariyati.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, uttarāḷumpaṁ bandhitun”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhū na jānanti rajanaṁ pakkaṁ vā apakkaṁ vā.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, udake vā nakhapiṭṭhikāya vā thevakaṁ dātun”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhū rajanaṁ oropentā kumbhiṁ āviñchanti.

Kumbhī bhijjati.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, rajanuḷuṅkaṁ daṇḍakathālakan”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhūnaṁ rajanabhājanaṁ na saṁvijjati.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, rajanakolambaṁ rajanaghaṭan”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhū pātiyāpi pattepi cīvaraṁ omaddanti.

Cīvaraṁ paribhijjati.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, rajanadoṇikan”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhū chamāya cīvaraṁ pattharanti.

Cīvaraṁ paṁsukitaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, tiṇasanthārakan”ti.

Tiṇasanthārako upacikāhi khajjati.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, cīvaravaṁsaṁ cīvararajjun”ti.

Majjhena laggenti.

Rajanaṁ ubhato galati.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, kaṇṇe bandhitun”ti.

Kaṇṇo jīrati.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, kaṇṇasuttakan”ti.

Rajanaṁ ekato galati.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, samparivattakaṁ samparivattakaṁ rajetuṁ, na ca acchinne theve pakkamitun”ti.

Tena kho pana samayena cīvaraṁ patthinnaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, udake osāretun”ti.

Tena kho pana samayena cīvaraṁ pharusaṁ hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, pāṇinā ākoṭetun”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhū acchinnakāni cīvarāni dhārenti dantakāsāvāni.

Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti—

“seyyathāpi nāma gihī kāmabhogino”ti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Na, bhikkhave, acchinnakāni cīvarāni dhāretabbāni.

Yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassā”ti.

15. Chinnakacīvarānujānana

Atha kho bhagavā rājagahe yathābhirantaṁ viharitvā yena dakkhiṇāgiri tena cārikaṁ pakkāmi.

Addasā kho bhagavā magadhakhettaṁ acchibaddhaṁ pāḷibaddhaṁ mariyādabaddhaṁ siṅghāṭakabaddhaṁ, disvāna āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi—

“passasi no tvaṁ, ānanda, magadhakhettaṁ acchibaddhaṁ pāḷibaddhaṁ mariyādabaddhaṁ siṅghāṭakabaddhan”ti?

“Evaṁ, bhante”ti.

“Ussahasi tvaṁ, ānanda, bhikkhūnaṁ evarūpāni cīvarāni saṁvidahitun”ti?

“Ussahāmi, bhagavā”ti.

Atha kho bhagavā dakkhiṇāgirismiṁ yathābhirantaṁ viharitvā punadeva rājagahaṁ paccāgañchi.

Atha kho āyasmā ānando sambahulānaṁ bhikkhūnaṁ cīvarāni saṁvidahitvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavoca—

“passatu me, bhante, bhagavā cīvarāni saṁvidahitānī”ti.

Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“paṇḍito, bhikkhave, ānando; mahāpañño, bhikkhave, ānando; yatra hi nāma mayā saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṁ ājānissati,

kusimpi nāma karissati, aḍḍhakusimpi nāma karissati, maṇḍalampi nāma karissati, aḍḍhamaṇḍalampi nāma karissati, vivaṭṭampi nāma karissati, anuvivaṭṭampi nāma karissati, gīveyyakampi nāma karissati, jaṅgheyyakampi nāma karissati, bāhantampi nāma karissati, chinnakaṁ bhavissati, satthalūkhaṁ samaṇasāruppaṁ paccatthikānañca anabhicchitaṁ.

Anujānāmi, bhikkhave, chinnakaṁ saṅghāṭiṁ chinnakaṁ uttarāsaṅgaṁ chinnakaṁ antaravāsakan”ti.

16. Ticīvarānujānana

Atha kho bhagavā rājagahe yathābhirantaṁ viharitvā yena vesālī tena cārikaṁ pakkāmi.

Addasa bhagavā antarā ca rājagahaṁ antarā ca vesāliṁ addhānamaggappaṭipanno sambahule bhikkhū cīvarehi ubbhaṇḍite sīsepi cīvarabhisiṁ karitvā khandhepi cīvarabhisiṁ karitvā kaṭiyāpi cīvarabhisiṁ karitvā āgacchante, disvāna bhagavato etadahosi—

“atilahuṁ kho ime moghapurisā cīvare bāhullāya āvattā.

Yannūnāhaṁ bhikkhūnaṁ cīvare sīmaṁ bandheyyaṁ, mariyādaṁ ṭhapeyyan”ti.

Atha kho bhagavā anupubbena cārikaṁ caramāno yena vesālī tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati gotamake cetiye.

Tena kho pana samayena bhagavā sītāsu hemantikāsu rattīsu antaraṭṭhakāsu himapātasamaye rattiṁ ajjhokāse ekacīvaro nisīdi. Na bhagavantaṁ sītaṁ ahosi.

Nikkhante paṭhame yāme sītaṁ bhagavantaṁ ahosi. Dutiyaṁ bhagavā cīvaraṁ pārupi. Na bhagavantaṁ sītaṁ ahosi.

Nikkhante majjhime yāme sītaṁ bhagavantaṁ ahosi. Tatiyaṁ bhagavā cīvaraṁ pārupi. Na bhagavantaṁ sītaṁ ahosi.

Nikkhante pacchime yāme uddhaste aruṇe nandimukhiyā rattiyā sītaṁ bhagavantaṁ ahosi. Catutthaṁ bhagavā cīvaraṁ pārupi. Na bhagavantaṁ sītaṁ ahosi.

Atha kho bhagavato etadahosi—“yepi kho te kulaputtā imasmiṁ dhammavinaye sītālukā sītabhīrukā tepi sakkonti ticīvarena yāpetuṁ.

Yannūnāhaṁ bhikkhūnaṁ cīvare sīmaṁ bandheyyaṁ, mariyādaṁ ṭhapeyyaṁ, ticīvaraṁ anujāneyyan”ti.

Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“idhāhaṁ, bhikkhave, antarā ca rājagahaṁ antarā ca vesāliṁ addhānamaggappaṭipanno addasaṁ sambahule bhikkhū cīvarehi ubbhaṇḍite sīsepi cīvarabhisiṁ karitvā khandhepi cīvarabhisiṁ karitvā kaṭiyāpi cīvarabhisiṁ karitvā āgacchante, disvāna me etadahosi—

‘atilahuṁ kho ime moghapurisā cīvare bāhullāya āvattā.

Yannūnāhaṁ bhikkhūnaṁ cīvare sīmaṁ bandheyyaṁ, mariyādaṁ ṭhapeyyan’ti.

Idhāhaṁ, bhikkhave, sītāsu hemantikāsu rattīsu antaraṭṭhakāsu himapātasamaye rattiṁ ajjhokāse ekacīvaro nisīdiṁ. Na maṁ sītaṁ ahosi.

Nikkhante paṭhame yāme sītaṁ maṁ ahosi. Dutiyāhaṁ cīvaraṁ pārupiṁ. Na maṁ sītaṁ ahosi.

Nikkhante majjhime yāme sītaṁ maṁ ahosi. Tatiyāhaṁ cīvaraṁ pārupiṁ. Na maṁ sītaṁ ahosi.

Nikkhante pacchime yāme uddhaste aruṇe nandimukhiyā rattiyā sītaṁ maṁ ahosi. Catutthāhaṁ cīvaraṁ pārupiṁ. Na maṁ sītaṁ ahosi.

Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi—

‘yepi kho te kulaputtā imasmiṁ dhammavinaye sītālukā sītabhīrukā tepi sakkonti ticīvarena yāpetuṁ.

Yannūnāhaṁ bhikkhūnaṁ cīvare sīmaṁ bandheyyaṁ, mariyādaṁ ṭhapeyyaṁ, ticīvaraṁ anujāneyyan’ti.

Anujānāmi, bhikkhave, ticīvaraṁ—diguṇaṁ saṅghāṭiṁ, ekacciyaṁ uttarāsaṅgaṁ, ekacciyaṁ antaravāsakan”ti.

17. Atirekacīvarakathā

Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū—“bhagavatā ticīvaraṁ anuññātan”ti—

aññeneva ticīvarena gāmaṁ pavisanti, aññena ticīvarena ārāme acchanti, aññena ticīvarena nahānaṁ otaranti.

Ye te bhikkhū appicchā te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti—

“kathañhi nāma chabbaggiyā bhikkhū atirekacīvaraṁ dhāressantī”ti.

Atha kho te bhikkhū bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“na, bhikkhave, atirekacīvaraṁ dhāretabbaṁ.

Yo dhāreyya, yathādhammo kāretabbo”ti.

Tena kho pana samayena āyasmato ānandassa atirekacīvaraṁ uppannaṁ hoti.

Āyasmā ca ānando taṁ cīvaraṁ āyasmato sāriputtassa dātukāmo hoti.

Āyasmā ca sāriputto sākete viharati.

Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi—

“bhagavatā sikkhāpadaṁ paññattaṁ—

‘na atirekacīvaraṁ dhāretabban’ti.

Idañca me atirekacīvaraṁ uppannaṁ.

Ahañcimaṁ cīvaraṁ āyasmato sāriputtassa dātukāmo.

Āyasmā ca sāriputto sākete viharati.

Kathaṁ nu kho mayā paṭipajjitabban”ti?

Bhagavato etamatthaṁ ārocesi.

“Kīvaciraṁ panānanda, sāriputto āgacchissatī”ti?

“Navamaṁ vā, bhagavā, divasaṁ, dasamaṁ vā”ti.

Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“anujānāmi, bhikkhave, dasāhaparamaṁ atirekacīvaraṁ dhāretun”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhūnaṁ atirekacīvaraṁ uppannaṁ hoti.

Atha kho bhikkhūnaṁ etadahosi—

“kathaṁ nu kho amhehi atirekacīvare paṭipajjitabban”ti?

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, atirekacīvaraṁ vikappetun”ti.

Atha kho bhagavā vesāliyaṁ yathābhirantaṁ viharitvā yena bārāṇasī tena cārikaṁ pakkāmi.

Anupubbena cārikaṁ caramāno yena bārāṇasī tadavasari.

Tatra sudaṁ bhagavā bārāṇasiyaṁ viharati isipatane migadāye.

Tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno antaravāsako chiddo hoti.

Atha kho tassa bhikkhuno etadahosi—

“bhagavatā ticīvaraṁ anuññātaṁ—

diguṇā saṅghāṭi, ekacciyo uttarāsaṅgo, ekacciyo antaravāsako.

Ayañca me antaravāsako chiddo.

Yannūnāhaṁ aggaḷaṁ acchupeyyaṁ, samantato dupaṭṭaṁ bhavissati, majjhe ekacciyan”ti.

Atha kho so bhikkhu aggaḷaṁ acchupesi.

Addasā kho bhagavā senāsanacārikaṁ āhiṇḍanto taṁ bhikkhuṁ aggaḷaṁ acchupentaṁ, disvāna yena so bhikkhu tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā taṁ bhikkhuṁ etadavoca—

“kiṁ tvaṁ, bhikkhu, karosī”ti?

“Aggaḷaṁ, bhagavā, acchupemī”ti.

“Sādhu sādhu, bhikkhu;

sādhu kho tvaṁ, bhikkhu, aggaḷaṁ acchupesī”ti.

Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“anujānāmi, bhikkhave, ahatānaṁ dussānaṁ ahatakappānaṁ diguṇaṁ saṅghāṭiṁ, ekacciyaṁ uttarāsaṅgaṁ, ekacciyaṁ antaravāsakaṁ;

utuddhaṭānaṁ dussānaṁ catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ, diguṇaṁ uttarāsaṅgaṁ, diguṇaṁ antaravāsakaṁ;

paṁsukūle yāvadatthaṁ;

pāpaṇike ussāho karaṇīyo.

Anujānāmi, bhikkhave, aggaḷaṁ tunnaṁ ovaṭṭikaṁ kaṇḍusakaṁ daḷhīkamman”ti.