ĐẦU ĐỀ (VB17)

TIỂU TÔNG PHÂN TÍCH (Khuddakavatthuvibhanga).

ĐẦU ĐỀ

PHẦN MỘT CHI (Ekamātikā).

[849] Kiêu hãnh sanh chủng, kiêu hãnh họ tộc. Kiêu hãnh sức khỏe. Kiêu hãnh thanh niên. Kiêu hãnh đời sống. Kiêu hãnh lợi lộc. Kiêu hãnh sự lễ kính. Kiêu hãnh sự trọng vọng. Kiêu hãnh sự tôn vinh. Kiêu hãnh về tùy tùng. Kiêu hãnh về tài sản. Kiêu hãnh về dung sắc. Kiêu hãnh về học vấn. Kiêu hãnh về biện tài. Kiêu hãnh về bậc lão thành. Kiêu hãnh về khất thực. Kiêu hãnh về danh dự. Kiêu hãnh về oai nghi. Kiêu hãnh về thần thông. Kiêu hãnh về danh tiếng. Kiêu hãnh về giới hạnh. Kiêu hãnh về thiền chứng. Kiêu hãnh về nghề nghiệp. Kiêu hãnh về tài cao. Kiêu hãnh về tính khoáng đạt. Kiêu hãnh về địa vị. Kiêu hãnh về sự sung túc. Sự kiêu hãnh, sự dễ duôi, sự cương ngạnh, sự đấu tranh, sự ham muốn thái quá, đa dục, ác dục, sự nham hiểm, sự siểm nịnh, tánh chưng diện, thiếu phong cách. Bất mãn. Tiêu cực. Bực mình. Say thực. Tâm lười. Sự lừa đảo. Sự nịnh hót. Sự ám chỉ. Sự lờn khinh, sự lấy lợi câu lợi, sự ỷ mình hơn, sự ỷ mình bằng, sự ỷ mình thua. Sự hơn ỷ hơn, sự hơn ỷ bằng, sự hơn ỷ thua. Sự bằng ỷ hơn, sự bằng ỷ bằng, sự bằng ỷ thua. Sự thua ỷ hơn, sự thu ỷ bằng, sự thua ỷ thua. Kiêu mạn, quá mạn, mạn quá mạn, ti mạn, tăng thượng mạn, ngã sở mạn, tà chấp mạn. Sự nghĩ tưởng quyến thuộc. Sự nghĩ tưởng quê hương. Sự nghĩ tưởng huyền thoại. Sự nghĩ tưởng liên hệ ái tha nhân. Sự nghĩ tưởng liên hệ lợi đắc, lễ kính, danh vọng. Sự nghĩ tưởng liên hệ danh dự.

ĐẦU ĐỀ PHẦN HAI CHI (Dukamātikā)

[850] Sân hận và oán hận, quỉ quyệt và hiểm độc, ganh tỵ và bỏn xẻn, xảo trá và lường gạt, vô minh và hữu ái, hữu kiến và phi hữu kiến, thường kiến và đoạn kiến, hữu biên kiến và vô biên kiến. Tiền biên kiến và hậu biên kiến, vô tàm và vô quý, nan giáo và hữu ác hữu, không chánh trực và không nhu mì, không nhẫn nại và không nghiêm tịnh, không cam ngôn và không hậu đãi, không phòng hộ môn quyền và không tiết độ ẩm thực, thất niệm và thiếu tỉnh giác, giới hoại và kiến hoại. Nội triền và ngoại triền.

ĐẦU ĐỀ PHẦN BA CHI (Tikamātikā)

[851] BA BẤT THIỆN CĂN. Ba bất thiện tầm. Ba bất thiện tưởng. Ba bất thiện giới. Ba ác hạnh. Ba lậu hoặc. Ba triền phược. Ba ái tham. Ba ái tham khác. Ba ái tham khác nữa. Ba tầm cầu. Ba tỷ giáo. Ba hiểm nạn. Ba ám muội. Ba thuyết ngoại giáo. Ba chướng ngại. Ba cấu uế. Ba trần cấu. Ba bất bình. Ba bất bình khác nữa. Ba thứ lửa. ba khuyết tật. Ba khuyết tật khác. Hỷ lạc kiến, ngã chấp kiến và tà kiến. Bất mãn, não hại và hạnh phi pháp. Khó dạy, có bạn ác và tưởng dị biệt. Phóng dật, lười biếng và dễ duôi. Không tri túc, thiếu tỉnh giác và đa dục. Vô tàm, vô úyvà khinh suất. Bất cần, nan giáo và hữu ác hữu. Không tín ngưỡng, không hào phóng và giải đãi. Phóng dật, bất thu thúc và ác giới. Không muốn thấy bậc Thánh, không muốn nghe Chánh Pháp, có tâm cật vấn. Thất niệm, bất tỉnh giác và tán loạn tâm. Không khéo tác ý, hành tà đạo và tâm biếng nhác.

ĐẦU ĐỀ PHẦN BỐN CHI (Catukkamātikā)

[852] BỐN LẬU. Bốn phược. Bốn bộc. Bốn phối. Bốn thủ. Bốn ái sanh. bốn sự thiên vị. Bốn sự điên đảo. Bốn phi thánh ngôn. Bốn phi thánh ngôn khác nữa. Bốn ác hạnh. Bốn ác hạnh khác nữa. Bốn hiểm nạn. Bốn hiểm nạn khác. Bốn hiểm nạn khác. Bốn hiểm nạn khác nữa. Bốn quan kiến.

ĐẦU ĐỀ PHẦN NĂM CHI (Pañcakamātikā)

[853] Năm hạ phần phiền phược. Năm thượng phần phiền phược. Năm sự bỏn xẻn. Năm hệ lụy. Năm mũi tên. Năm tâm hoang vu. Năm nhiểm trước tâm. năm triền cái. Năm nghiệp vô gián. Năm quan kiến. Năm oan trái. Năm suy thoái. Năm khổ quả không kham nhẫn. Năm hiểm nạn. Năm luận chấp Níp Bàn hiện tại.

ĐẦU ĐỀ PHẦN SÁU CHI (Chakkamātikā)

[854] SÁU GỐC LUẬN TRANH. Sáu dục ái thế tục pháp. Sáu vi nghịch sự. Sáu thân ái. Sáu sự bất kính. Sáu pháp suy thoái. Sáu pháp suy thoái khác. Sáu hỷ vấn vương. Sáu ưu vấn vương. Sáu xả vấn vương. Sáu hỷ thế tục. Sáu ưu thế tục. Sáu xả thế tục. Sáu quan kiến.

ĐẦU ĐỀ PHẦN BẢY CHI (Sattakamātikā)

[855] BẢY TIỀM MIÊN. Bảy đột khởi. Bảy triền phược. Bảy phi diệu pháp. Bảy ác hạnh. Bảy mạn. Bảy quan kiến.

ĐẦU ĐỀ PHẦN TÁM CHI (Aṭṭhakamātikā)

[856] Tám PHIỀN NÃO SỰ. Tám giải đãi sự. Phản ứng tâm với tám thế pháp. Tám phi Thánh ngôn. Tám tà tánh. Tám lỗi bị cáo. Tám vô tưởng luận. Tám phi tưởng phi phi tưởng luận.

ĐẦU ĐỀ PHẦN CHÍN CHI (Navakamātikā)

[857] Chín hiềm khích sự. Chín trần cấu nhơn. Chín cách ngã mạn. Chín pháp ái căn. Chín chiều hướng. Chín hoang tưởng. Chín loạn tưởng. Chín hý tưởng. Chín hành tưởng.

ĐẦU ĐỀ PHẦN MUỜI CHI (Dasakamātikā)

[858] MUỜI PHIỀN NÃO SỰ. Muời hiềm khích sự. Muời bất thiện nghiệp đồ. Mười triền phược. Mười tà tánh. Mười tông tà kiến. Mười tông kết luận kiến.

ĐẦU ĐỀ PHẦN MƯỜI TÁM CHI (Aṭṭhārasakamātikā)

[859] MƯỜI TÁM ÁI DU NƯƠNG NỘI UẨN. Mười tám ái du nương ngoại uẩn. Tổng cộng gồm chung lại thành ba mươi sáu ái du.

Ba mươi sáu ái du như thế với ba mươi sáu ái du vị lai và ba mươi sáu ái du hiện tại, tổng cộng gồm chung lại thành một trăm lẻ tám ái du; là sáu mươi hai tà kiến mà được Đức Thế Tôn nói đến trong bài kinh Phạm Võng (Brahmajāla).

DỨT PHẦN ĐẦU ĐỀ

XIỂN MINH

PHẦN MỘT CHI (Ekakaniddesa)

[860] TRONG PHẦN ẤY THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH SANH CHỦNG (JĀTI)?

Dựa vào sanh chủng mà có sự kiêu căng, thái độ kiêu căng, tính cách kiêu căng, có sự ngã mạn, thái độ ngã mạn, tính cách ngã mạn, có sự hống hách, hãnh diện, cao kỳ¹ , tự đề cao, sự mở cờ² trong tâm. Đây gọi là kiêu hãnh sanh chủng.

[861] TRONG PHẦN ẤY, THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH HỌ TỘC (GOTTA)?

Dựa vào dòng họ... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH SỨC KHỎE (ĀROGYA)?

Dựa vào sự vô bệnh... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ SỰ KIÊU HÃNH THANH NIÊN (YOBBANA)?

Dựa vào tuổi trẻ trung... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH ĐỜI SỐNG (JĪVITA)?

Dựa vào sức sống... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH LỢI LỘC (LĀBHA)?

Dựa vào lợi lộc... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH SỰ LỄ KÍNH (SAKKĀRA)?

Dựa vào sự lễ kính... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH SỰ TRỌNG VỌNG (GARUKĀRA)?

Dựa vào sự trọng vọng... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH SỰ TÔN VINH (PUREKKHĀRA)?

Dựa vào sự tôn vinh... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH TÙY TÙNG (PARIVĀRA)?

Dựa vào nhóm tùy tùng... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH TÀI SẢN (BHOGA)?

Dựa vào tài sản... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH DUNG SẮC (VAṆṆA)?

Dựa vào dung sắc... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH HỌC VẤN (SUTTA)?

Dựa vào sự học vấn... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH BIỆN TÀI (PATIBHĀNA)?

Dựa vào sự biện tài... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH BẬC LÃO THÀNH (RATTAÑÑŪ)?

Dựa vào tư cách lão thành... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH HẠNH KHẤT THỰC (PIṆḌAPĀTIKATTA)?

Dựa vào phẩm hạnh khất thực... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH DANH DỰ (ANAVANNATTI)?

Dựa vào sự không bị khinh rẻ... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH OAI NGHI (IRIYĀPATHA)?

Dựa vào cách oai nghi... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH THẦN THÔNG (IDDHI)?

Dựa vào thần thông... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH DANH TIẾNG (YASA)?

Dựa vào thanh danh... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH GIỚI HẠNH (SĪLA)?

Dựa vào giới hạnh... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH THIỀN CHỨNG (JHĀNA)?

Dựa vào thiền định... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH NGHỀ NGHIỆP (SIPPA)?

Dựa vào nghề nghiệp... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH TÀI CAO (ĀROHA)?

Dựa vào tài cao... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH TÍNH KHOÁNG ĐẠT (PARINĀHA)?

Dựa vào tính cởi mở... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH ĐỊA VỊ (SANTHĀNA)?

Dựa vào địa vị... (trùng)...

THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH SỰ SUNG TÚC (PĀRIPŪRI)?

Dựa vào sự đầy đủ mà có sự kiêu căng, thái độ kiêu căng, tính cách kiêu căng, có sự ngã mạn, thái độ ngã mạn, tính cách ngã mạn, có sự hống hách, hãnh diện, cao kỳ, tự đề cao, sự mở cờ trong tâm. Đây gọi là kiêu hãnh sự sung túc.

[862] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ KIÊU HÃNH (MADA)?

Sự kiêu căng, thái độ kiêu căng, tính cách kiêu căng, sự ngã mạn, thái độ ngã mạn, tính cách ngã mạn, sự hống hách, sự hãnh diện, cao kỳ, tự đề cao, như mở cờ trong tâm. Đây gọi là kiêu hãnh.

[863] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ DỄ DUÔI (PAMĀDA)?

Sự buông thả tâm, sự mặc tâm buông thả theo thân ác hạnh hay khẩu ác hạnh hay ý ác hạnh hay năm dục dật hệ³; hoặc là đối với sự tu tiến các thiện pháp không cẩn thận làm, không hoan hỷ làm, không ưa thích làm, thái độ tiêu cực, để qua ước vọng, để qua phận sự, không năng hành, không phát tiển, không phát tấn, không thiết tha, không nỗ lực, giải đải, sự kiện nào là sự hưởn đải, thái độ hưởn đải, tính cách hưởn đải như vậy. Đây gọi là sự dễ duôi.

[864] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ CƯƠNG NGẠNH (THAMBHA)?

Chi là sự cứng cỏi, thái độ cứng cỏi, tính cách cứng cỏi, bướng bỉnh, lố bịch, thẳng tánh, không nhu mì. Đây gọi là sự cương ngạnh.

[865] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ ĐẤU TRANH (SĀRAMBHA)?

Chi là sự tranh đua, sự tranh hơn, thái độ tranh đua, thái độ tranh hơn, tính cách tranh giành. Đây gọi là sự đấu tranh.

[866] TRONG KHI ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ HAM MUỐN THÁI QUÁ (ATICCHATĀ)?

Đối với người không cùng tri túc, có thái độ ham muốn nhiều thêm về thứ này thứ kia như y phục, vật thực, sàng tọa, dược phẩm hoặc năm dục dật hệ. Sự mong muốn, thái độ mong muốn, tính cách rất mong muốn, tham lam, tham đắm... (trùng)... nhiểm đắm của tâm như vậy đó. Đây gọi là sự ham muốn thái quá.

[867] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ ĐA DỤC (MAHICCHATĀ)?

Đối với người không tri túc, có thái độ muốn nhiều thêm về thứ này thứ kia như y phục, vật thực, sàng tọa, dược phẩm hoặc năm dục dật hệ. Sự mong muốn, thái độ mong muốn, tính cách rất mong muốn lớn lao, tham lam, tham đắm... (trùng)... nhiểm đắm của tâm như vậy đó. Đây gọi là sự đa dục.

[868] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ ÁI DỤC (PĀPICCHATĀ)?

Ở đây, có số người không có đức tin mà muốn rằng mọi người hãy biết đến ta là bậc đức tin. Họ ác giới mà muốn rằng mọi người hãy biết đến ta là bậc giới hạnh. Họ thiểu học mà muốn rằng mọi người hãy biết đến ta là bậc đa văn. Họ thích tụ tập mà muốn rằng mọi người hãy biết đến ta là bậc viễn ly. Họ lười biếng mà muốn rằng mọi người hãy biết đến ta là bậc chuyên cần. Họ thất niệm mà muốn rằng mọi người hãy biết đến ta là bậc trú niệm. Họ không định tỉnh mà muốn rằng mọi người hãy biết đến ta là bậc định tỉnh. Họ thiếu trí tuệ mà muốn rằng mọi người hãy biết đến ta là bậc trí tuệ. Họ chưa đoạn lậu mà muốn rằng mọi người hãy biết đến ta là bậc đã đoạn lậu. Sự mong muốn, thái độ mong muốn, tính cách rất mong muốn xấu xa, tham lam, tham đắm... (trùng)... nhiểm đắm của tâm như thế đó. Gọi là ác dục.

[869] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ NHAM HIỂM (SINGA)?

Sự mánh lới, sự mánh khóe, thái độ đóng kịch, tính cách giả vờ, tính cách quỷ quyệt, tính cách khôn lanh. Đây gọi là nham hiểm.

[870] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ SIỂM NỊNH (TINTINA)?

Sự ton hót, thái độ ton hót, tính cách ton hót, sự tham lợi, thái độ tham lợi, tính cách tham lợi, hạ mình, muốn được vật tốt. Đây gọi là siểm nịnh.

[871] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ CHƯNG DIỆN (CĀPALYA)?

Sự chung dọn y phục, sự chưng dọn bình bát, chưng dọn trú xứ, chưng dọn thân trược này hay các vật phụ thuộc ngoại thân, sự trang sức, sự vui chơi, nô đùa, sự khêu gợi, tính cách khêu gợi, sự sửa sang, thái độ sửa sang. Đây gọi là chưng diện.

[872] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ THIẾU PHONG CÁCH (ASABHĀGAVUTTI)?

Lập trường chống đối, thái độ phản đối, tính bất cần, thái độ bất cần, thái độ bất kính, thái độ bất tuân đối với mẹ hoặc đối với cha, đối với người trưởng, với anh, với thầy dạy, với thầy tiếp độ, với Đức Phật, với các bậc Thinh Văn, hay đối với các vị nào địa vị đáng trọng. Đây gọi là thiếu phong cách

[873] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ BẤT MÃN (ARATI)?

Sự không vui mừng, không vui thích, không hân hoan, không hoan hỷ, ngao ngán, buồn chán trong những trú xứ vắng vẻ hoặc với một tối thiện pháp nào. Đây gọi là sự bất mãn.

[874] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ TIÊU CỰC (TANDI)?

Sự uể oải, thái độ lừ đừ, tình trạng mệt mỏi, sự lười nhác, thái độ biếng nhác, tình trạng biếng lười. Đây gọi là sự tiêu cực.

[875] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ BỰC MÌNH (VIJAMBHIKĀ)?

Thân có sự rắm rức, bực bội cúi mình, ngã mình, uốn mình, vặn mình, thân bịnh hoạn. Đây gọi là sự bực mình.

[876] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ SAY THỰC (BHATTASAMMADA)?

Người ăn xong có sự bần thần do vật thực, mệt mỏi do vật thực, nóng nảy do vật thực, nặng nhọc thân thể. Đây gọi là say thực.

[877] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ TÂM LƯỜI (CETASOLĪNATTAṂ)?

Tâm có sự không mạnh dạn, không thích nghi, sụt sè, co rút, lui sụt, thái độ lui sụt, tình trạng lui sụt, tâm hôn trầm, có thái độ hôn trầm, có tình trạng hôn trầm. Đây gọi là tâm lười.

[878] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ LỪA ĐẢO (KUHANĀ)?

Đối với người ham muốn đê tiện, mong mỏi xấu xa, hám theo lợi lộc lễ kính danh tiếng, mới có sự giữ oai nghi, lập oai nghi, chú trọng oai nghi bằng cách bảo rằng thọ dụng vật lễ hay bằng cách nói quanh co, sự chau mày, sự nhăn nhó, sự dối gạt, thái độ dối gạt, tính cách dối gạt. Đây gọi là sự lừa đảo.

[879] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ NỊNH HÓT (LAPANĀ)?

Đối với người ham muốn đê tiện, mong mỏi xấu xa, hám theo lợi lộc lễ kính danh tiếng mới có sự xưng tụng người khác, gọi mời, ton hót, bợ đỡ, tâng bốc, xu nịnh, siểm nịnh, khen tặng, tán thán, nói trìu mến, nói gợi cảm, nói ngọt bùi⁴, hay là cách lãnh nuôi trẻ. Đây gọi là sự nịnh hót.

[880] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ ÁM CHỈ (NEMITTIKATĀ)?

Đối với người ham muốn đê tiện, mong mỏi xấu xa, hám theo lợi lộc lễ kính danh tiếng, mới có sự ra đấu, sự hành động như ra dấu, nói chuyện, hành động như nói chuyện, nói quanh quẩn, nói khóe cạnh. Đây gọi là sự ám chỉ.

[881] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ LỜN KHINH (NIPPESIKATĀ)?

Đối với người ham muốn đê tiện, mong mỏi xấu xa, hám theo lợi lộc lễ kính danh tiếng, mới mắng nhiếc kẻ khác, xỉ vã, chê trách, chỉ lỗi, kết tội, nhạo báng, chế giễu, lăng mạ, xuyên tạc, biếm nhẽ, chê sau lưng. Đây gọi là sự lờn khinh.

[882] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ LẤY LỢI CÂU LỢI (LĀBHENA LĀBHAM JIGIMSANATĀ)?

Người ham muốn đê tiện, mong mỏi xấu xa, hám theo lợi lộc lễ kính danh tiếng, được tài lộc chỗ này mang đến chỗ kia hay được tài lộc chỗ kia mang lại chỗ này; sự tìm kiếm tài lộc bằng tài lộc, tham cầu, tầm cầu, ước vọng, tham vọng, tưởng vọng cách như thế đó. Đây gọi là sự lấy lợi câu lợi.

[883] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ Ỷ MÌNH HƠN (SEYYOHAMASMĪ'TI MĀNO)?

Ở đây, có kẻ ưa so đo bằng một sự nào đó như do chủng sanh hoặc do họ tộc, do là con nhà gia thế, do vang danh thiên hạ, do tài sản, do tri thức, do nghiệp vụ, do tài nghề, do nghệ thuật, do học vấn hay do biện bác; sự ngã mạn, thái độ ngã mạn, tính cách ngã mạn, sự hống hách, sự hãnh diện, sự cao kỳ, sự tự cao, mở cờ trong tâm cách như thế đó. Đây gọi là sự ỷ mình hơn.

[884] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ Ỷ MÌNH BẰNG (SADISOHAMASMĪ'TI MĀNO)?

Ở đây, có kẻ ưa so đo bằng một sự nào đó như do chủng sanh hoặc do họ tộc, do là con nhà gia thế, do vang danh thiên hạ, do tài sản, do tri thức, do nghiệp vụ, do tài nghề, do nghệ thuật, do học vấn hay do biện bác; sự ngã mạn, thái độ ngã mạn, tính cách ngã mạn, sự hống hách, sự hãnh diện, sự cao kỳ, sự tự cao, mở cờ trong tâm cách như thế đó. Đây gọi là sự ỷ mình bằng.

[885] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ Ỷ MÌNH THUA (HĪNOHAMASMĪ'TI MĀNO)?

Ở đây, có kẻ tự ti bằng một sự nào đó như do sanh chủng hoặc do họ tộc, do là con nhà gia thế, do danh vang thiên hạ, do tài sản, do tri thức, do nghiệp vụ, do tài nghề, do nghệ thuật, do học vấn, do biện bác; sự tự ti, thái độ ti mạn, sự mặc cảm, thái độ mặc cảm, tính cách mặc cảm, tính tự hạ mình, tính tự khinh khi, tính tự miệt thị cách như thế đó. Đây gọi là sự ỷ mình thua.

[886] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ HƠN Ỷ MÌNH HƠN (SEYYASSA SEYYOHAMASMĪ'TI MĀNO)?

Ở đây, có kẻ được hơn người nhận cho mình hơn hẳn người khác về một sự nào đó như về chủng sanh hoặc về họ tộc, về con nhà gia thế, về vang danh thiên hạ, về tài sản, về tri thức, về nghiệp vụ, về tài nghề, về nghệ thuật, về học vấn, về biện bác; nó ưa ngã mạn dựa vào lẽ ấy. Sự ngã mạn, thái độ ngã mạn, tính cách ngã mạn, sự hống hách, sự hãnh diện, sự cao kỳ, sự tự cao, mở cờ trong tâm cách như thế đó. Đây gọi là sự hơn ỷ mình hơn.

[887] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ HƠN Ỷ MÌNH BẰNG (SEYYASSA SADISOHAMASMĪ'TI MĀNO)?

Ở đây, có kẻ được hơn người lại nhận cho mình bằng với người khác về một sự nào đó như về chủng sanh hoặc về họ tộc, về con nhà gia thế, về vang danh thiên hạ, về tài sản, về tri thức, về nghiệp vụ, về tài nghề, về nghệ thuật, về học vấn, về biện bác; nó ưa ngã mạn dựa vào lẽ ấy. Sự ngã mạn, thái độ ngã mạn, tính cách ngã mạn, sự hống hách, sự hãnh diện, sự cao kỳ, sự tự cao, mở cờ trong tâm cách như thế đó. Đây gọi là sự hơn ỷ mình bằng.

[888] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ HƠN Ỷ MÌNH THUA (SEYYASSA HĪNOHAMASMĪ'TI MĀNO)?

Ở đây, có kẻ hơn người lại tự nhận cho mình thua sút người khác về một sự nào đó như về chủng sanh hoặc về họ tộc, về con nhà gia thế, về vang danh thiên hạ, về tài sản, về tri thức, về nghiệp vụ, về tài nghề, về nghệ thuật, về học vấn, về biện bác; nó ưa tự ti dựa vào lẽ ấy. Sự tự ti, thái độ ti mạn, tính cách ti mạn, sự mặc cảm, thái độ mặc cảm, tính cách mặc cảm, tính tự hạ mình, tính tự khinh khi, tính tự miệt thị cách như thế đó. Đây gọi là sự hơn ỷ mình thua.

[889] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ BẰNG Ỷ MÌNH HƠN (SADISASSA SEYYOHAMASMĪ'TI MĀNO)?

Ở đây, có kẻ bằng người lại nhận cho mình là hơn người khác về một sự nào đó như về chủng sanh hoặc về họ tộc, về con nhà gia thế... (trùng)... nó ưa ngã mạn dựa vào lẽ ấy. Sự ngã mạn, thái độ ngã mạn, tính cách ngã mạn, sự hống hách, sự hãnh diện, sự cao kỳ, sự tự cao, mở cờ trong tâm cách như thế đó. Đây gọi là sự bằng ỷ mình hơn.

[890] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ BẰNG Ỷ MÌNH BẰNG (SADISASSA SADISOHAMASMĪ'TI MĀNO)?

Ở đây, có kẻ bằng người nhận cho mình là bằng người khác về một sự nào đó như về chủng sanh hoặc về họ tộc, về con nhà gia thế... (trùng)... nó ưa sự ngã mạn dựa vào lẽ ấy; sự ngã mạn, thái độ ngã mạn, tính cách ngã mạn, sự hống hách, sự hãnh diện, sự cao kỳ, sự tự cao, mở cờ trong tâm cách như thế đó. Đây gọi là sự bằng ỷ mình bằng.

[891] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ BẰNG Ỷ MÌNH THUA (SADISASSA HĪNOHAMASMĪ'TI MĀNO)?

Ở đây, có kẻ bằng người lại nhận cho mình là thua sút người khác về một sự nào đó như về chủng sanh hoặc về họ tộc, về con nhà gia thế... (trùng)... nó ưa tự ti dựa vào lẽ ấy; sự tự ti, thái độ ti mạn, tính cách ti mạn, sự mặc cảm, thái độ mặc cảm, tính cách mặc cảm, tính tự hạ mình, tính tự khinh khi, tính tự miệt thị cách như thế đó. Đây gọi là sự bằng ỷ mình thua.

[892] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ THUA Ỷ MÌNH HƠN (HĪNASSA SEYYOHAMASMĪ'TI MĀNO)?

Ở đây, có kẻ thua người lại nhận cho mình là hơn người khác về một sự nào đó như về chủng sanh hoặc về họ tộc, về con nhà gia thế... (trùng)... nó ưa ngã mạn dựa vào lẽ ấy; sự ngã mạn, thái độ ngã mạn, tính cách ngã mạn, sự hống hách, sự hãnh diện, sự cao kỳ, sự tự cao, mở cờ trong tâm cách như thế đó. Đây gọi là sự thua ỷ mình hơn.

[893] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ THUA Ỷ MÌNH BẰNG (HĪNASSA SADISOHAMASMĪ'TI MĀNO)?

Ở đây, có kẻ thua người lại nhận cho mình là hơn người khác về một sự nào đó như về chủng sanh hoặc về họ tộc, về con nhà gia thế... (trùng)... nó ưa ngã mạn dựa vào lẽ ấy; sự ngã mạn, thái độ ngã mạn, tính cách ngã mạn, sự hống hách, sự hãnh diện, sự cao kỳ, sự tự cao, mở cờ trong tâm cách như thế đó. Đây gọi là sự thua ỷ mình bằng.

[894] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ THUA Ỷ MÌNH THUA (HĪNASSA HĪNOHAMASMĪ'TI MĀNO)?

Ở đây, có kẻ thua người tự nhận cho mình là thua sút người khác về một sự nào đó như về chủng sanh hoặc về họ tộc, về con nhà gia thế... (trùng)... nó ưa tự ti dựa vào lẽ ấy; sự tự ti, thái độ ti mạn, tính cách ti mạn, sự mặc cảm, thái độ mặc cảm, tính cách mặc cảm, tính tự hạ mình, tính tự khinh khi, tính tự miệt thị cách như thế đó. Đây gọi là sự thua ỷ mình thua.

[895] TRONG KHI ẤY, THẾ NÀO LÀ KIÊU MẠN (MĀNA)?

Chi là sự ngã mạn, thái độ ngã mạn, tính cách ngã mạn, sự hống hách, sự hãnh diện, sự cao kỳ, sự tự cao, sự mở cờ trong tâm. Đây gọi là sự ngã mạn.

[896] TRONG KHI ẤY, THẾ NÀO LÀ QUÁ MẠN (ATIMĀNA)?

Ở đây, có kẻ khinh khi người khác do một sự nào đó như do chủng sanh hoặc do họ tộc, do là con nhà gia thế... (trùng)... sự ngã mạn, thái độ ngã mạn, tính cách ngã mạn, sự hống hách, sự hãnh diện, sự cao kỳ, sự tự cao, mở cờ trong tâm cách như thế đó. Đây gọi là quá mạn.

[897] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ MẠN QUÁ MẠN (MĀNĀTIMĀNA)?

Ở đây, có kẻ lúc đầu nhận cho mình là bằng người khác, về sau lại nhận cho mình hơn người khác, không chịu nhận thua người khác về con nhà gia thế... (trùng)... sự ngã mạn, thái độ ngã mạn, tính cách ngã mạn, sự hống hách, sự hãnh diện, sự cao kỳ, sự tự cao, mở cờ trong tâm cách như thế đó. Đây gọi là mạn quá mạn.

[898] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ TI MẠN (OMĀNA)?

Ở đây, có kẻ ưa tự ti do một sự nào đó như do sanh chủng hoặc do họ tộc, do là con nhà gia thế, do vang danh thiên hạ, do tài sản, do tri thức, do nghiệp vụ, do tài nghề, do nghệ thuật, do học vấn, do biện bác; sự tự ti, thái độ tự ti, tính cách tư ti, sự mặc cảm, thái độ mặc cảm, tính cách mặc cảm, tính tự hạ mình, tính tự khinh khi, tính tự miệt thị cách như thế đó. Đây gọi là ti mạn.

[899] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ TĂNG THƯỢNG MẠN (ADHIMĀNA)?

Chưa đạt đến ngộ nhận đã đạt đến, chưa hành trọn ngộ nhận đã hành trọn, chưa đắc được ngộ nhận đã đắc được, chưa chứng ngộ ngộ nhận đã chứng ngộ; sự ngã mạn, thái độ ngã mạn, tính cách ngã mạn, sự hống hách, sự hãnh diện, sự cao kỳ, sự tự cao, mở cờ trong tâm cách như thế đó. Đây gọi là tăng thượng mạn.

[900] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ NGÃ SỞ MẠN (ASMIMĀNA)?

Đối với sắc, tâm đắc rằng "ta là", hoài vọng rằng "ta là", ngầm ý rằng "ta là"; đối với thọ... (trùng)... đối với tưởng... (trùng)... đối với hành... (trùng)... đối với thức, tâm đắc rằng "ta là", hoài vọng rằng "ta là", ngầm ý rằng "ta là". Sự ngã mạn, thái độ ngã mạn, tính cách ngã mạn, sự hống hách, sự hãnh diện, sự cao kỳ, sự tự cao, mở cờ trong tâm cách như thế đó. Đây gọi là ngã sở mạn.

[901] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ TÀ CHẤP MẠN (MICCHĀMĀNA)?

Ở đây, có kẻ ưa ngã mạn vì một sự nào đó như về nghiệp vụ xấu xa, hoặc là vì tài nghề xấu xa, hoặc vì nghệ thuật xấu xa, hoặc là vì học vấn xấu xa, hoặc vì biện bác xấu xa, hoặc vì giới hạnh xấu xa, hoặc vì hạnh tu xấu xa, hoặc vì cấm giới chấp xấu xa, hoặc vì kiến thức xấu xa; sự ngã mạn, thái độ ngã mạn, tính cách ngã mạn, sự hống hách, sự hãnh diện, sự cao kỳ, sự tự cao, mở cờ trong tâm cách như thế đó. Đây gọi là tà chấp mạn.

[902] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ NGHĨ TƯỞNG QUYẾN THUỘC (NĀTIVITAKKA)?

Sự tơ tưởng trần tục nhớ đến các người thân, sự nghĩ ngợi... (trùng)... tà tư duy. Đây gọi là sự nghĩ tưởng quyến thuộc.

[903] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ NGHĨ TƯỞNG QUÊ HƯƠNG (JANAPADAVITAKKA)?

Sự tơ tưởng trần tục nhớ đến xứ sở, sự nghĩ ngợi... (trùng)... tà tư duy. Đây gọi là sự nghĩ tưởng quê hương.

[904] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ NGHĨ TƯỞNG HUYỀN THOẠI (AMARAVITAKKA)?

Sự tơ tưởng trần tục liên quan khổ hạnh hay liên quan tà kiến, sự nghĩ ngợi... (trùng)... tà tư duy. Đây gọi là sự nghĩ tưởng huyền thoại.

[905] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ NGHĨ TƯỞNG LIÊN HỆ ÁI THA NHÂN (PARĀNUDA YATĀPATISAMYUTTO VITAKKO)?

Ở đây, có một số vị sống chung chạ cư sĩ, đồng vui, đồng buồn, khi họ an lạc thì an lạc, khi họ đau khổ thì đau khổ, khi khởi lên hữu sự thì tự mình lo giúp sức; trong việc đó, sự tơ tưởng thế tục, sự nghĩ ngợi... (trùng)... tà tư duy. Đây gọi là sự nghĩ tưởng liên hệ ái tha nhân.

[906] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ NGHĨ TƯỞNG LIÊN HỆ LỢI LỘC LỄ KÍNH DANH VỌNG (LĀBHASAKKĀRASILOKAPATISAMYUTTO VITAKKO)?

Sự tơ tưởng trần tục nhắm đến lợi lộc, lễ kính, danh tiếng, sự nghĩ ngợi... (trùng)... tà tư duy. Đây gọi là sự nghĩ tưởng liên hệ lợi lộc lễ kính danh vọng.

[907] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ NGHĨ TƯỞNG LIÊN HỆ DANH DỰ (ANAVANNATTI PATISAMYUTTO VITAKKO)?

Ở đây, có kẽ nghĩ rằng "mong người khác đừng khinh khi ta về một sự nào đó như về chủng sanh hoặc về họ tộc, về con nhà gia thế, về danh vang thiên hạ, về tài sản, về tri thức, về nghiệp vụ, về tài nghệ, về nghệ thuật, về học vấn, về biện bác; sự tơ tưởng trần tục trong việc ấy, sự nghĩ ngợi... (trùng)... tà tư duy. Đây gọi là sự nghĩ tưởng liên hệ danh dự.

XIỂN MINH PHẦN HAI CHI (Dukaniddesa)

[908] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ SÂN GIẬN (KODHA)?

Chi là sự nóng giận, thái độ nóng giận, tính cách nóng giận, sự sân hận, thái độ sân hận, tính cách sân hận, sự độc ác, thái độ độc ác, tính cách độc ác, sự chống đối, sự phản kháng, sự hung dữ, sự lỗ mãng, sự bất bình trong tâm. Đây gọi là sự sân giận.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ OÁN HẬN (UPANĀHA)?

Trước là sân giận sau đến oán hận; chi là sự kết oán, thái độ kết oán, tính cách kết oán, sự lưu lại, giữ lại, duy trì, tích tụ, cột chặt, chấp cứng sân giận như vậy đó. Đây gọi là sự oán giận.

[909] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ QUỸ QUYỆT (MAKKHA)?

Chi là sự quỷ quyệt, thái độ quỷ quyệt, tính cách quỷ quyệt, tư cách nhám nhúa, hành động nhám nhúa. Đây gọi là sự quỷ quyệt.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ HIỂM ĐỘC (PALĀSA)?

Chi là sự ác hiểm, thái độ ác hiểm, tính cách ác hiểm, dẫn đến thù hiềm, nguyên nhân đấu tranh, tranh chấp, không cởi mở. Đây gọi là sự hiểm độc.

[910] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ GANH TỴ (ISSĀ)?

Chi là sự ganh tỵ, tính cách ganh tỵ, thái độ ganh tỵ, sự ganh ghét, thái độ ganh ghét, tính cách ganh ghét đối với lợi lộc, lễ kính, trọng vọng, tôn vinh, đãnh lễ, cúng dường cho người khác. Đây gọi là ganh tỵ.

TRONG ẤY THẾ NÀO LÀ BỎN XẺN (MACCHARIYA)?

Có năm sự bỏn xẻn là bỏn xẻn chỗ ở, bỏn sẻn gia tộc, bỏn xẻn lợi lộc, bỏn xẻn thanh danh, bỏn xẻn pháp; sự bỏn xẻn, tính cách bỏn xẻn, thái độ bỏn xẻn, sự bón rít, sự keo kiệt, sự hà tiện, sự không nhiếp tâm. Đây gọi là bỏn xẻn.

[911] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ XẢO TRÁ (MĀYĀ)?

Ở đây, có kẻ sau khi hành thân ác hạnh, hành khẩu ác hạnh, hành ý ác hạnh có nguyện vọng xấu xa vì nhân che dấu ác hạnh ấy; nó muốn rằng "mong đừng ai biết ta", nó suy nghĩ rằng "mong đừng ai biết ta", nó nói rằng "mong đừng ai biết ta", nó hành động rằng "mong đừng ai biết ta", sự kiện nào như thế đó là sự quỷ quyệt, tính cách xảo quyệt, trá hình, lừa phỉnh, phỉnh gạt, giả vờ, dối quanh, dối trá, dối gạt, dấu diếm, che đậy, hành động tinh vi, hành động mờ ám, khỏa lấp, hành vi xấu. Đây gọi là xảo trá.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ LƯỜNG GẠT (SĀTHEYYA)?

Ở đây, có kẻ là người xảo trá mưu mẹo; sự kiện này chi là sự xảo trá, thái độ xảo trá, tình trạng xảo trá, thái độ nhám nhúa, tính cánh nhám nhúa, thái độ quỷ quyệt, tính cách khôn lanh. Đây gọi là sự lường gạt.

[912] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ VÔ MINH (AVIJJĀ)?

Chi là sự không biết, không thấy... (trùng)... vô minh then chốt, si mê, bất thiện căn. Đây là vô minh.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ HỮU ÁI (BHAVATANHĀ)?

Đối với các hữu, pháp chi là ước muốn trong hữu, tham luyến trong hữu, hoan hỷ trong hữu, ái tham trong hữu, quyến luyến trong hữu, nôn nóng trong hữu, mê mẫn trong hữu, đắm say trong hữu. Đây gọi là ái hữu.

[913] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ HỮU KIẾN (BHAVADIṬṬHI)?

Như chấp rằng "bản ngã và thế gian sẽ có"; kiến nào như vậy là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là hữu kiến.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ PHI HỮU KIẾN (VIBHAVADIṬṬHI)?

Như chấp rằng "bản ngã và thế gian sẽ không có"; kiến nào như vậy là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là phi hữu kiến.

[914] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ THƯỜNG KIẾN (SASSATADIṬṬHI)?

Như chấp rằng "bản ngã và thế gian là trường tồn"; kiến nào như vậy là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là thường kiến.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ ĐOẠN KIẾN (UCCHEDADIṬṬHI)?

Như chấp rằng "bản ngã và thế gian sẽ bị chấm dứt"; kiến nào như vậy là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là đoạn kiến.

[915] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ HỮU BIÊN KIẾN (ANTAVĀDIṬṬHI)?

Như chấp rằng "bản ngã và thế gian sẽ có tột cùng"; kiến nào như vậy là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là hữu biên kiến.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ VÔ BIÊN KIẾN (ANANTAVĀDIṬṬHI)?

Như chấp rằng "bản ngã và thế gian sẽ không cùng tột"; kiến nào như vậy là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là vô biên kiến.

[916] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ TIỀN BIÊN KIẾN (PUBBANTĀNUDIṬṬHI)?

Kiến nào sanh khởi chấp vào trước kia có giới hạn, là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là tiền biên kiến.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ HẬU BIÊN KIẾN (APARANTĀNUDIṬṬHI)?

Kiến nào phát sanh chấp vào sau này có giới hạn, là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là hậu biên kiến.

[917] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ VÔ TÀM (AHIRIKA)?

Sự mà không hổ thẹn với điều đáng hổ thẹn, không hổ thẹn với việc phạm các ác bất thiện pháp. Đây gọi là vô tàm.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ VÔ UÝ (ANOTTAPPA)?

Sự mà không sợ hãi đối với điều đáng sợ hãi, không sợ hãi với việc phạm các bất thiện pháp. Đây gọi là vô uý.

[918] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ NAN GIÁO (DOVACASSATĀ)?

Là khi được nhắc nhở đúng pháp lại có sự khó dạy, thái độ khó dạy, tính cách khó dạy, lập trường chống đối, thái độ phản đối, tính cách bất cần, thái độ bất cần, thái độ bất kính, thái độ bất tuân. Đây là nan giáo.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ HỮU ÁC HỮU (PĀPAMITTATĀ)?

Những hạng người nào vô tín ngưỡng, ác giới, thiểu học, bỏn xẻn, thiếu trí; sự mà giao du, giao hiếu, kết giao, cộng sự, cộng tác, thân thiện, tương thân, xu hướng theo những hạng người ấy. Đây gọi là hữu ác hữu.

[919] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ KHÔNG CHÁNH TRỰC (ANĀJJAVA)?

Sự mà không ngay thẳng, thái độ không ngay thẳng, thái độ quanh co, thái độ co gấp, thái độ cong vẹo. Đây gọi là sự không chánh trực.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ KHÔNG NHU MÌ (AMADDAVA)?

Chi là thái độ không mềm mại; thái độ không nhu nhuyễn, tính cách cứng rắn, tính cách thô bỉ, thái độ cứng cỏi, thái độ thô thiển, thái độ trực tánh, thái độ không nhu thuận. Đậy gọi là không nhu mì.

[920] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ KHÔNG NHẪN NẠI (AKKHANTI)?

Sự mà chịu không nổi, không kham nổi, không nhịn được, sự hung dữ, sự không đẹp ý, sự không bằng lòng trong tâm. Đây gọi là sự không nhẫn nại.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ KHÔNG NGHIÊM TỊNH (ASORACCAM)?

Như là thân hành quá đáng, khẩu hành quá đáng, thân khẩu hành quá đáng. Đây gọi là không nghiêm tịnh. Tất cả thái độ ác giới cũng gọi là không nghiêm tịnh.

[921] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ KHÔNG CAM NGÔN (ASĀKHALYAṂ)?

Lời nói nào gai góc, gút mắc, châm chích kẻ khác, gay gắt kẻ khác, chọc giận kẻ khác, dẫn đến không yên tâm, sự nói lời như vậy, ở đây nói là ngôn ngữ không tế nhị, ngôn ngữ không thân mật, ngôn ngữ độc ác. Đây là không cam ngôn.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ KHÔNG HẬU ĐÃI (APPATISANTHĀRO)?

Có hai sự tiếp đãi là tiếp đãi bằng vật chất và tiếp bằng pháp. Ở đây, có kẻ không tiếp đãi bằng sự tiếp đãi vật chất hoặc bằng sự tiếp đãi pháp. Đây gọi là sự không hậu đãi.

[922] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ KHÔNG PHÒNG HỘ MÔN QUYỀN (INDRIYESU AGUTTADVĀRATĀ)?

Ở đây, có kẻ với mắt thấy sắc, chấp tướng chung chấp tướng riêng; do nhân nào mà sự tham ưu ác bất thiện pháp có thể xâm nhiễm người sống không thu thúc nhãn quyền, thì nó lại không phòng ngừa nhân ấy, không hộ trì nhãn quyền, thành ra không thu thúc nhãn quyền; với tai tiếng... (trùng)... với mũi ngửi mùi... (trùng)... với lưỡi nếm vị... (trùng)... với thân đụng chạm cảm xúc... (trùng)... với ý suy nghĩ cảnh pháp chấp tướng chung chấp tướng riêng, do nhân nào mà sự tham ưu ác bất thiện pháp lôi cuốn người sống không thu thúc ý quyền, thành ra không thu thúc ý quyền. Sự mà không giữ gìn sáu quyền này, không chăn giữ, không bảo vệ, không thu thúc. Đây gọi là sự không phòng hộ môn quyền.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ KHÔNG TIẾT ĐỘ ẨM THỰC?

Ở đây, có kẻ không quán tưởng, không khéo nghĩ, nó dùng vật thực để nô đùa, để đam mê, để bồi dưỡng, để tô điểm; trong việc ấy sự mà không tri túc, không tiết độ, không quán tưởng trong vật thực. Đây gọi là sự không tiết độ ẩm thực.

[923] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ THẤT NIỆM (MUTTHASACCA)?

Sự mà không niệm, không nhớ theo, không nhớ ra, không nhớ lấy, không nhớ được, tình trạng không ghi nhận, tình trạng lơ đễnh, tình trạng quên lãng. Đây gọi là thất niệm.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ THIẾU TỈNH GIÁC (ASAMPAJAÑÑA)?

Sự mà không hiểu, không thấy... (trùng)... vô minh then chốt, si mê, bất thiện căn. Đây gọi là thiếu tỉnh giác.

[924] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ GIỚI HOẠI (SĪLAVIPATTI)?

Như là thân hành quá đáng, khẩu hành quá đáng, thân khẩu hành quá đáng. Đây gọi là giới hoại.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ KIẾN HOẠI (DIṬṬHIVIPATTI)?

Như chấp rằng "không có quả bố thí, không có quả cúng dường... (trùng)... đã tự mình chứng ngộ, thắng tri rồi tuyên bố về đời này và đời khác" kiến nào như vậy là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là kiến hoại. Tất cả tà kiến cũng đều là kiến hoại.

[925] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ NỘI TRIỀN (AJJHATTAṂ SANNO-JANAṂ)?

Năm hạ phần kiết sử là nội triền.

Năm thượng phần kiết sử là ngoại triền.

XIỂN MINH PHẦN BA CHI (Tikaniddesa)

[926] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ BA BẤT THIỆN CĂN (AKUSALA-MŪLA)?

Tức là tham, sân, si.

Ở ĐÂY, THAM LÀ THẾ NÀO?

Chi là sự tham luyến, sự tham đắm, vương vấn, thỏa thích, vui thích, hỹ tham, tâm luyến tham, ham muốn, say mê, quyến luyến, ràng buộc, trói buộc, dính líu, nhiểm đắm, khát vọng, ảo vọng, sản sanh, xuất sanh, ái diệt, ái võng, ái hà, khát ái, ái thằng, ái tỏa lan, trữ tình, tình bậu bạn, cầu vọng, cầu sanh hữu, ái sâm lâm, ái mật lâm, thân ái, tình thương, lưu luyến, kết buộc, ước muốn, mong mỏi, thái độ mong mỏi, muốn sắc, muốn thinh, muốn hương, muốn vị, muốn xúc, muốn lợi lộc, muốn tài sản, muốn con cái, muốn sống, mộng ước, thái độ mộng ước, tham cầu, mơ mộng, thái độ mơ mộng, tính cách mơ mộng, tham muốn, thái độ tham muốn, tính cách tham muốn, mê mẫn, mong tốt, luyến phi pháp, tham bồng bột, tham vọng, ước vọng, hoài vọng, hoan lạc, vọng cầu, ái dục, hữu ái, phi hữu ái, ái sắc, ái vô sắc, ái đoạn diệt, sắc ái, thinh ái, hương ái, vị ái, xúc ái, pháp ái, bộc, phối, phược, thủ, chướng, cái mái che, ngục tù, tùy phiền não, tùy miên, xâm nhập, ái thừng, ích kỷ⁵, cội khổ, nhân khổ, nguồn khổ, bẩy ma, lưỡi câu ma, ma cảnh, ái như sông, ái như lưới, ái như xích, ái như biển, tham ác, tham bất thiện căn. Đây gọi là tham.

Ở ĐÂY, SÂN LÀ THẾ NÀO?

Sanh hiềm khích rằng "nó đã làm bất lợi cho ta", sanh hiềm khích rằng "nó đang làm bất lợi cho ta", sanh hiềm khích rằng "nó sẽ làm bất lợi cho ta, sanh hiềm khích rằng "nó đã làm bất lợi cho người thân, người thương của ta", sanh hiềm khích rằng "nó đang làm bất lợi, sẽ làm bất lợi cho người thân, người thương của ta", sanh hiềm khích rằng "nó đã làm lợi, đang làm lợi, sẽ làm lợi cho người ta không thân, không thương", hoặc là sanh hiềm khích trong sự vô lý, pháp nào như vậy là sự hiềm khích của tâm, phẩn nộ, phản kháng, phản đối, giận dữ, giận hờn, tức giận, nóng nảy, ám hại, quyết ám hại, tâm sân độc, ý ám hại sự hiềm hận, tính cách hiềm hận, thái độ hiềm hận, sự hãm hại, tính cách hãm hại, thái độ hãm hại, sự sân độc, tính cách sân độc, thái độ sân độc, sự đối lập, phản kháng, hung dữ, lỗ mãng, sự bất bình của tâm. Đây gọi là sân.

Ở ĐÂY, SI LÀ THẾ NÀO?

Sự bất tri khổ, bất tri tri khổ tập, bất tri khổ diệt, bất tri khổ diệt hành lộ, bất tri quá khứ, bất tri vị lai, bất tri quá khứ vị lai, bất tri duyên tánh liên quan tương sinh; pháp nào như vậy là sự không biết, không thấy... (trùng)... vô minh then chốt, si bất thiện căn. Đây gọi là si.

Những pháp này là ba bất thiện căn.

[927] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ BA BẤT THIỆN TẦM (AKUSALA-VITAKKA)?

Tức là dục tầm, sân tầm và hại tầm.

Ở ĐÂY, DỤC TẦM LÀ THẾ NÀO?

Sự tơ tưởng liên hệ với dục, sự nghĩ ngợi... (trùng)... tà tư duy. Đây gọi là dục tầm.

Ở ĐÂY, SÂN TẦM LÀ THẾ NÀO?

Sự tơ tưởng liên hệ với phẫn nộ, sự nghĩ ngợi... (trùng)... tà tư duy. Đây gọi là sân tầm.

Ở ĐÂY, HẠI TẦM LÀ THẾ NÀO?

Sự tơ tưởng liên hệ với não hại, sự nghĩ ngợi... (trùng)... tà tư duy. Đây gọi là hại tầm.

Những pháp này là ba bất thiện tầm.

[928] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ BA BẤT THIỆN TƯỞNG (AKUSALA-SAÑÑĀ)?

Tức là dục tưởng, sân tưởng và hại tưởng.

Ở ĐÂY, DỤC TƯỞNG LÀ THẾ NÀO?

Sự nhớ tưởng, tính cách nhớ đến, thái độ nhớ đến liên hệ với dục. Đây là dục tưởng.

Ở ĐÂY, SÂN TƯỞNG LÀ THẾ NÀO?

Sự nhớ đến, tính cách nhớ đến, thái độ nhớ đến liên hệ với phẫn nộ. Đây gọi là sân tưởng.

Ở ĐÂY, HẠI TƯỞNG LÀ THẾ NÀO?

Sự nhớ đến, tính cách nhớ đến, thái độ nhớ đến liên hệ với não hại. Đây gọi là hại tưởng.

Những pháp này là ba bất thiện tưởng.

[929] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ BA BẤT THIỆN GIỚI (AKUSALA-DHĀTU)?

Tức là dục giới (kāmadhātu), sân giới và hại giới.

Ở ĐÂY, DỤC GIỚI LÀ THẾ NÀO?

Dục tầm là dục giới, sân tầm là sân giới, hại tầm là hại giới.

DỤC TẦM RA SAO? Sự tơ tưởng liên hệ với dục, sự nghĩ ngợi... (trùng)... tà tư duy. Đây gọi là dục tầm.

SÂN TẦM RA SAO? Sự tơ tưởng liên hệ với phẫn nộ, sự nghĩ ngợi... (trùng)... tà tư duy. Đây gọi là sân tầm.

HẠI TẦM RA SAO? Sự tơ tưởng liên hệ với não hại, sự nghĩ ngợi... (trùng)... tà tư duy. Đây gọi là hại tầm.

Những pháp này là ba bất thiện giới.

[930] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ BA ÁC HẠNH (DUCCARITA)?

Tức là thân ác hạnh, khẩu ác hạnh và ý ác hạnh.

Ở ĐÂY, THÂN ÁC HẠNH LÀ THẾ NÀO?

Sự sát sanh, sự trộm vật chưa cho, sự tà hạnh trong dục lạc. Đây gọi là thân ác hạnh.

Ở ĐÂY, KHẨU ÁC HẠNH LÀ THẾ NÀO?

Sự nói dối, sự nói lời đâm thọc, nói lời độc ác, nói chuyện phiếm. Đây gọi là khẩu ác hạnh.

Ở ĐÂY, Ý ÁC HẠNH LÀ THẾ NÀO?

Tham ác, sân độc, tà kiến. Đây gọi là ý ác hạnh.

Ở ĐÂY, THÂN ÁC HẠNH LÀ THẾ NÀO? Thân ngiệp bất thiện là thân ác hạnh; khẩu nghiệp bất thiện là khẩu ác hạnh; ý nghiệp bất thiện là ý ác hạnh.

Ở ĐÂY, THÂN NGHIỆP BẤT THIỆN RA SAO? Thân tư niệm bất thiện là thân nghiệp bất thiện; khẩu tư niệm bất thiện là khẩu nghiệp bất thiện; ý tư niệm bất thiện là ý nghiệp bất thiện.

Những pháp này là ba ác hạnh.

[931] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ BA LẬU HOẶC (ĀSAVA)?

Tức dục lậu, hữu lậu và vô minh lậu.

Ở ĐÂY DỤC LẬU LÀ THẾ NÀO?

Pháp chi đối với các dục là ước muốn dục... (trùng)... mê luyến dục. Đây gọi là dục lậu.

Ở ĐÂY, HỮU LẬU LÀ THẾ NÀO?

Pháp chi đối với các hữu là ước muốn hữu... (trùng)... mê luyến hữu. Đây gọi là hữu lậu.

Ở ĐÂY, VÔ MINH LẬU LÀ THẾ NÀO?

Sự bất tri khổ... (trùng)... vô minh then chốt, si bất thiện căn. Đây gọi là vô minh lậu.

Những pháp này là ba lậu hoặc.

[932] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ BA TRIỀN PHƯỢC (SAÑÑOJANA)?

Tức là thân kiến, hoài nghi, giới cấm thủ.

Ở ĐÂY, THÂN KIẾN LÀ THẾ NÀO?

Ở đây, có kẻ vô văn phàm phu không thấy các bậc Thánh, không hiểu pháp bậc Thánh, không tu tập trong pháp bậc Thánh, không thấy các bậc Chân Nhân, không hiểu pháp bậc Chân Nhân, không tu tập trong pháp bậc Chân Nhân, nên nhận thấy sắc là ta hay ta là sắc, hay trong ta có sắc hay trong sắc có ta; thấy thọ... (trùng)... thấy tưởng... (trùng)... thấy hành... (trùng)... thấy thức là ta hay ta là thức, hay trong ta có thức hay trong thức có ta; kiến nào như vậy là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là thân kiến.

Ở ĐÂY, HOÀI NGHI LÀ THẾ NÀO?

Tức là nghi hoặc, ngờ vực Bậc Đạo Sư, nghi hoặc ngờ vực Giáo Pháp, nghi hoặc ngờ vực Tăng Chúng, nghi hoặc ngờ vực Học giới, nghi hoặc ngờ vực quá khứ, nghi hoặc ngờ vực vị lai, nghi hoặc ngờ vực quá khứ vị lai, nghi hoặc ngờ vực pháp Duyên tánh liên quan Tương Sinh; sự kiện nào như vậy là sự do dự, tính cách do dự, thái độ do dự... (trùng)... tình trạng lay động của tâm, rồi ý. Đây gọi là hoài nghi.

Ở ĐÂY, GIỚI CẤM THỦ LÀ THẾ NÀO?

Các Sa môn, Bà la môn ngoài Giáo Pháp này nghĩ rằng thanh tịnh nhờ giới, thanh tịnh nhờ hạnh tu, thanh tịnh nhờ giới cấm; kiến nào như vậy là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là Giới cấm thủ.

Những Pháp này là ba triền phược

[933] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ BA ÁI (TANHĀ)?

Tức dục ái, hữu ái và phi hữu ái.

Ở ĐÂY, HỮU ÁI LÀ THẾ NÀO?

Sự tham luyến câu hành hữu kiến, sự tham đắm... (trùng)... tâm tham luyến. Đây gọi là hữu ái.

Ở ĐÂY, PHI HỮU ÁI LÀ THẾ NÀO?

Sự tham đắm câu hành đoạn kiến, sự tham đắm... (trùng)... tâm luyến tham. Đây gọi là phi hữu ái.

Ái ngoài ra là dục ái.

Ở ĐÂY, DỤC ÁI LÀ THẾ NÀO?

Tức là sự tham luyến liên hệ dục giới (kāmadhātupatisamyutta), sự tham đắm... (trùng)... tâm luyến tham. Đây gọi là dục ái.

Sự tham luyến liên hệ sắc giới và vô sắc giới (rūpadhātuarūpadhātu-patisamyutta), sự tham đắm... (trùng)... tâm luyến tham. Đây gọi là hữu ái.

Sự tham luyến câu hành đoạn kiến, sự tham đắm... (trùng).... Đây gọi là phi hữu ái.

Những pháp này là ba ái.

[934] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ BA ÁI (TANHĀ) KHÁC NỮA?

Tức dục ái, sắc ái và vô sắc ái.

Ở ĐÂY, DỤC ÁI LÀ THẾ NÀO?

Sự tham luyến liên hệ dục giới, sự tham đắm... (trùng)... tâm luyến tham. Đây gọi là dục ái.

Ở ĐÂY, SẮC ÁI LÀ THẾ NÀO?

Tức là sự tham luyến liên hệ sắc giới, sự tham đắm... (trùng)... tâm luyến tham. Đây gọi là sắc ái.

Ở ĐÂY, VÔ SẮC ÁI LÀ THẾ NÀO?

Sự tham luyến liên hệ vô sắc giới, sự tham đắm... (trùng)... tâm luyến tham. Đây gọi là vô sắc ái.

Những pháp này là ba ái.

[935] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ BA ÁI (TANHĀ) KHÁC NỮA?

Tức là sắc ái, vô sắc ái và đoạn diệt ái.

Ở ĐÂY, SẮC ÁI LÀ THẾ NÀO?

Sự tham luyến liên hệ sắc giới, sự tham đắm... (trùng)... tâm luyến tham. Đây gọi là sắc ái.

Ở ĐÂY, VÔ SẮC ÁI LÀ THẾ NÀO?

Sự tham luyến liên hệ vô sắc giới, sự tham đắm... (trùng)... tâm luyến tham. Đây gọi là vô sắc ái.

Ở ĐÂY, ĐOẠN DIỆT ÁI LÀ THẾ NÀO?

Sự tham luyến câu hành đoạn kiến, sự tham đắm... (trùng)... tâm luyến tham. Đây gọi là đoạn diệt ái.

Những pháp này là ba ái.

[936] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ BA TẦM CẦU? (ESANĀ)?

Tức dục cầu, hữu cầu và phạm hạnh cầu.

Ở ĐÂY, DỤC CẦU LÀ THẾ NÀO?

Đối với các dục, chỉ là sự ước muốn dục... (trùng)... mê luyến dục. Đây gọi là dục cầu.

Ở ĐÂY, HỮU CẦU LÀ THẾ NÀO?

Đối với các hữu, chỉ là sự ước muốn hữu... (trùng)... mê luyến hữu. Đây gọi là hữu cầu.

Ở ĐÂY, PHẠM HẠNH CẦU LÀ THẾ NÀO?

Như chấp rằng: "thế gian là thường còn" hay "thế gian không thường còn"... (trùng)... hay "Như lai không còn cũng không phải không còn sau khi chết"; kiến nào như vậy là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là phạm hạnh cầu.

Ở ĐÂY, DỤC CẦU LÀ THẾ NÀO?

Thân nghiệp, khầu nghiệp, ý nghiệp bất thiện chung qui tham luyến các dục. Đây gọi là dục cầu.

Ở ĐÂY, HỮU CẦU LÀ THẾ NÀO?

Thân nghiệp, khầu nghiệp, ý nghiệp bất thiện chung qui tham luyến các hữu. Đây gọi là hữu cầu. Còn thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý ngiệp bất thiện chung qui kiến biên chấp (antaggāhikādītthi)

Những pháp này là ba tầm cầu.

[937] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ BA TỶ GIẢO CÁCH (VIDHĀ)?

Tức là cách so sánh "ta hơn", cách so sánh "ta bằng", cách so sánh "ta thua". Đây là ba tỷ giảo cách.

[938] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ BA HIỂM NẠN (BHAYA)?

Tức hiểm nạn sanh, hiểm nạn già, hiển nạn chết.

Ở ĐÂY, HIỂM NẠN SANH LÀ THẾ NÀO?

Sự sợ hãi, kinh hoàng, khiếp đảm, lông tóc dựng ngược, tâm hoảng hốt vì sự sanh. Đây gọi là hiểm nạn sanh.

Ở ĐÂY, HIỂM NẠN GIÀ LÀ THẾ NÀO?

Sự sợ hãi kinh hoàng, khiếp đảm, lông tóc dựng ngược, tâm hoảng hốt vì sự già. Đây gọi là hiểm nạn già.

Ở ĐÂY, HIỂM NẠN CHẾT LÀ THẾ NÀO?

Sự sợ hãi, kinh hoàng, khiếp đảm, lông tóc dựng ngược, tâm hoảng hốt vì sự chết. Đây gọi là hiểm nạn chết.

[939] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ ÁM MUỘI (TAMA)?

Là dựa vào thời quá khứ, ngờ vực, hoài nghi, không quyết tin, không tin tưởng. Dựa vào thời vị lai, ngờ vực, hoài nghi, không quyết tin, không tin tưởng. Dựa vào thời hiện tại, ngờ vực, hoài nghi, không quyết tin, không tin tưởng. Đây là ba ám muội.

[940] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ BA THUYẾT NGOẠI GIÁO (TITTHĀYATANA)?

Ở đây, có một số Sa môn, Bà la môn luận thuyết như vầy, tri kiến như vầy, là "phàm con người cảm thọ lạc hoặc khổ hoặc phi khổ phi lạc, tất cả điều ấy đều do nhân tố kiếp trước".

Ở đây, lại có một số Sa môn, Bà la môn luận thuyết như vầy, tri kiến như vầy, là "phàm con người cảm thọ lạc hoặc khổ hoặc phi khổ phi lạc, tất cả điều ấy đều do quyền năng tạo hóa".

Ở đây, lại có một số Sa môn, Bà la môn luận thuyết như vầy, tri kiến như vầy, là "phàm con người cảm thọ lạc hoặc khổ, hoặc phi khổ phi lạc, tất cả điều ấy đều không do nhân không do duyên".

Đây là ba thuyết ngoại giáo.

[941] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ BA CHƯỚNG NGẠI (KIÑCANA) ?

Tức là tham chướng ngại, sân chướng ngại và si chướng ngại. Đây là ba chướng ngại.

[942] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ BA CẤU UẾ (ANGANA)?

Tức là tham cấu uế, sân cấu uế và si cấu uế. Đây là ba cấu uế.

[943] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ BA TRẦN CẤU (MALA)?

Tức là tham trần cấu, sân trần cấu và si trần cấu. Đây là ba trần cấu.

[944] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ BA BẤT BÌNH (VISAMA)?

Tức là tham bất bình, sân bất bình và si bất bình. Đây là ba bất bình.

[945] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ BA BẤT BÌNH (VISAMA) KHÁC NỮA?

Tức là thân bất bình, khẩu bất bình và ý bất bình. Đây là ba bất bình.

[946] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ BA NGỌN LỬA (AGGI)?

Tức là lửa tham, lửa sân, lửa si. Đây gọi là ba ngọn lửa.

[947] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ BA KHUYẾT TẬT (KASĀVA)?

Tức khuyết tật tham, khuyết tật sân, khuyết tật si. Đây là ba khuyết tật.

[948] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ BA KHUYẾT TẬT (KASĀVA) KHÁC NỮA?

Tức khuyết tật thân, khuyết tật khẩu, khuyết tật ý. Đây là ba khuyết tật.

[949] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ HỶ LẠC KIẾN (ASSĀDADIṬṬHI)?

Ở đây, lại có một số Sa môn, Bà la môn luận thuyết như vầy, tri kiến như vầy, là "không có tội lỗi trong dục lạc", rồi họ sa ngã vào các dục lạc. Đây gọi là hỷ lạc kiến.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ NGÃ CHẤP KIẾN (ATTĀNUDIṬṬHI)?

Ở đây, có kẻ vô văn phàm phu không thấy các bậc Thánh, không hiểu pháp bậc Thánh, không tu tập trong pháp bậc Thánh, không thấy các bậc Chân Nhân, không hiểu pháp bậc Chân Nhân, không tu tập trong pháp bậc Chân Nhân, nên nhận thấy sắc là ta hay ta là sắc, hay trong ta có sắc, hay trong sắc có ta; thấy thọ... (trùng)... thấy tưởng... (trùng)... thấy hành... (trùng)... thấy thức là ta hay ta là thức, hay trong ta có thức hay trong thức có ta. Kiến nào như vậy là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây là ngã kiến chấp.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ TÀ KIẾN (MICCHĀDIṬṬHI)?

Chấp rằng "Không có quả bố thí, không có quả cúng dường... (trùng)... tự mình thắng tri chứng ngộ và tuyên thuyết về đời này và đời sau", kiến nào như vậy là thiên kiến... (trùng)... nghịch chấp. Đây gọi là tà kiến.

Thường kiến là hỷ lạc kiến, thân kiến là ngã chấp kiến. Đoạn kiến là tà kiến.

[950] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ BẤT MÃN (ARATI)?

Sự không vui mừng, không vui thích, không hân hoan, không hoan hỷ, ngao ngán, buồn chán trong những trú xứ vắng vẻ hoặc với một tối thiện pháp nào đó. Đây gọi là bất mãn.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ NÃO HẠI (VIHESĀ)?

Ở đây, có người nhiểu hại các chúng sanh bằng một cách nào như bằng tay, bằng cục đất, bằng đao kiếm, bằng dây trói, sự nào như vậy là sự nhiểu nhương, nhiểu hại, hảm hiếp, hảm hại, kích nộ, khiêu khích, đả thương người khác. Đây gọi là sự não hại.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ HẠNH PHI PHÁP (ADHAMMACARIYA)?

Sự thực hành phi pháp, thực hành bồng bột bằng thân, sự thực hành phi pháp, thực hành bồng bột bằng khẩu, sự thực hành phi pháp, thực hành bồng bột bằng ý. Đây là hạng phi pháp.

[951] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ KHÓ DẠY (DOVACASSATĀ)?

Là khi được nhắc nhở đúng pháp lại có sự khó dạy, thái độ khó dạy, tính cách khó dạy, lập trường chống đối, thái độ phản đối, tính cách bất cần, thái độ bất kể, thái độ bất kính, thái độ bất tuân. Đây gọi là sự khó dạy.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ CÓ BẠN ÁC (PĀPAMITTATĀ)?

Những người nào vô tín ngưỡng, ác giới, thiểu học, bỏn xẻn, thiếu trí. Sự mà giao du, giao hiếu, kết giao, cộng sự, cộng tác, thân thiện, tương thân, xu hướng theo những hạng người ấy. Đây gọi là có bạn ác.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ TƯỞNG DỊ BIỆT (NĀNATTASAÑÑĀ)?

Dục tưởng, sân độc tưởng, não hại tưởng. Đây gọi là tưởng dị biệt. Tất cả bất thiện pháp cũng đều là tưởng dị biệt.

[952] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ PHÓNG DẬT (UDDHACCA)?

Pháp nào là sự phóng túng, không yên lặng của tâm, tâm lao chao, tâm tán loạn. Đây gọi là phóng dật.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ LƯỜI BIẾNG (KOSAJJA)?

Sự buông thả tâm, sự mặc tâm buông thả theo thân ác hạnh hay khẩu ác hạnh hay ý ác hạnh hay năm dục dật hệ, hoặc là đối với sự tu tiến các thiện pháp, không cẩn thận làm, không hoan hỷ làm, không ưa thích làm, thái độ tiêu cực, để qua ước vọng, để qua phận sự, không năng hành, không phát triển, không phát tấn, không thiết tha, không nổ lực, giải đải. Đây gọi là sự lười biếng.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ DỄ DUÔI (PAMĀDA)?

Sự buông thả tâm, sự mặc tâm buông thả theo thân ác hạnh hay khẩu ác hạnh, ý ác hạnh hay năm dục dật hệ, hoặc là đối với sự tu tiến các thiện pháp, không cẩn thận làm, không hoan hỷ làm, không ưa thích làm, thái độ tiêu cực, để qua ước vọng, để qua phận sự, không năng hành, không phát triển, không phát tấn, không thiết tha, không nổ lực, giải đải. Đây gọi là dễ duôi.

[953] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ KHÔNG TRI TÚC (ASANTUṬṬHITĀ)?

Đối với người không vừa lòng, có thái độ muốn nhiều thêm về thứ này thứ kia như y phục, vật thực, sàng tọa, dược phẩm hoặc năm dục dật hệ, sự nào như vậy là sự mong muốn, thái độ mong muốn, không thỏa mãn, tham lam, tham đắm... (trùng)... nhiểm đắm của tâm. Đây gọi là sự không tri túc.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ THIẾU TỈNH GIÁC (ASAMPAJAÑÑATĀ)?

Sự mà không biết, không thấy... (trùng)... vô minh then chốt, si bất thiện căn. Đây gọi là sự thiếu tỉnh giác.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ ĐA DỤC (MAHICCHATĀ)?

Đối với người không vừa lòng, có thái độ muốn nhiều thêm về thứ này thứ kia như y phục, vật thực, sàng tọa, dược phẩm hoặc năm dục dật hệ; sự nào như vậy là sự mong muốn, thái độ mong muốn, tính cách mong muốn lớn lao, tham lam, tham đắm... (trùng)... nhiểm đắm của tâm. Đây gọi là đa dục.

[954] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ VÔ TÀM (AHIRIKA)?

Sự mà không hổ thẹn với điều đáng hổ thẹn, không hổ thẹn với việc phạm các ác bất thiện pháp. Đây gọi là vô tàm.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ VÔ ÚY (ANOTTAPPA)?

Sự mà không sợ hãi với điều đáng sợ hãi, không sợ hãi với việc phạm ác bất thiện pháp. Đây gọi là vô úy.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ KHINH SUẤT (PAMĀDA)?

Sự buông thả tâm, sự mặc tâm buông thả theo thân ác hạnh, hay khẩu ác hạnh, hay ý ác hạnh hay năm dục dật hệ, hoặc đối với sự tu tiến các thiện pháp không cẩn thận làm, không hoan hỷ làm, không ưa thích làm, thái độ tiêu cực, để qua ước vọng, để qua phận sự, không năng hành, không phát triển, không phát tấn, không thiết tha, không nổ lực, giải đải. Đây gọi là sự khinh suất.

[955] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ BẤT CẦN (ANĀDARIYA)?

Pháp nào là sự không quan tâm, thái độ không quan tâm, sự bất kính, sự bất tuân, sự không thu nhận, không thọ trì, thái độ không thọ trì, không theo nguyên tắc, không đặt nặng. Đây gọi là sự bất cần.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ NAN GIÁO (DOVACASSATĀ)?

Là khi được nhắc nhở đúng pháp lại có sự khó dạy, thái độ khó dạy, tính cách khó dạy, lập trường chống đối, thái độ phản đối, tính cách bất cần, thái độ bất cần, thái độ bất kính, thái độ bất tuân. Đây gọi là nan giáo.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ HỮU ÁC HỮU (PĀPAMITTATĀ)?

Những người nào vô tín ngưỡng, ác giới, thiểu học, bỏn xẻn, thiểu trí. Sự mà giao du, giao hiếu, kết giao, cộng sự, cộng tác, thân thiện, tương thân, xu hướng theo những hạng người ấy. Đây gọi là hữu ác hữu.

[956] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ KHÔNG TÍN NGƯỠNG (ASSADDHIYAṂ)?

Ở đây, có kẻ vô tín ngưỡng không tin Phật hay Pháp hay Tăng, sự kiện nào như vậy là sự không tín ngưỡng, không tin cậy, không tín nhiệm, không tịnh tín. Đây gọi là sự không tín ngưỡng.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ KHÔNG HÀO PHÓNG (AVADAÑÑUTĀ)?

Có năm sự bỏn xẻn là bỏn xẻn chỗ ở, bỏn sẻn gia tộc, bỏn xẻn lợi lộc, bỏn xẻn thanh danh, bỏn xẻn pháp; sự bỏn xẻn, tính cách bỏn xẻn, thái độ bỏn xẻn, sự ích kỷ, sự keo kiệt, sự hà tiện, sự không nhiếp tâm. Đây gọi là sự không hào phóng.

TRONG KHI ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ GIẢI ĐẢI (KOSAJJA)?

Sự buông thả tâm, sự mặc tâm buông thả theo thân ác hạnh, hay khẩu ác hạnh, ý ác hạnh, năm dục dật hệ, hoặc là đối với sự tu tiến các thiện pháp không cẩn thận làm, không hoan hỷ làm, không ưa thích làm, thái độ tiêu cực, để qua ước vọng, để qua phận sự, không năng hành, không phát triển, không phát tấn, không thiết tha, không nổ lực, dễ duôi. Đây gọi là sự giải đải.

[957] TRONG ẤY THẾ NÀO LÀ PHÓNG DẬT (UDDHACCA)?

Pháp nào là sự phóng túng không yên lặng của tâm, tâm lao chao, tâm tán loại. Đây gọi là phóng dật.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ KHÔNG THU THÚC (ASAMVARA)?

Ở đây, có kẻ với mắt thấy sắc chấp tướng chung, chấp tướng riêng; do nhân nào mà sự tham ưu ác bất thiện pháp có thể xâm nhiễm người sống không thu thúc nhãn quyền; thì nó lại không phòng ngừa nhân ấy, không hộ trì nhãn quyền, thành ra không thu thúc nhãn quyền, với tai nghe tiếng... (trùng)... với mũi ngửi mùi... (trùng)... với lưỡi nếm vị... (trùng)... với thân chạm cảnh xúc... (trùng)... với ý nghĩ cảnh pháp chấp tướng chung, chấp tướng riêng; do nhân nào mà sự tham ưu ác bất thiện pháp có thể xâm nhiểm người sống không thu thúc ý quyền; thì nó lại không phòng ngừa nhân ấy, không hộ trì ý quyền, thành ra không thu thúc ý quyền. Đây gọi là sự không thu thúc.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ ÁC GIỚI (DUSSĪLYAM)?

Tức là thân hành quá đáng, khẩu hành quá đáng, thân khẩu hành quá đáng. Đây gọi là ác giới.

[958] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ KHÔNG MUỐN THẤY BẬC THÁNH (ARIYĀNAṂ ADASSANA KAMYATĀ)?

Ở ĐÂY BẬC THÁNH LÀ SAO? Gọi là bậc Thánh tức Đức Phật và Thinh Văn Giác. Sự mà không muốn nhìn thấy các bậc Thánh này, không muốn diện kiến, không muốn hội ngộ, không muốn hội tụ. Đây gọi là sự không muốn thấy bậc Thánh.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ SỰ KHÔNG MUỐN NGHE CHÁNH PHÁP (SADDHAMMAṂ ASOTUKAMYATĀ)?

Ở ĐÂY CHÁNH PHÁP LÀ CHI? Tức Tứ niệm xứ, tứ chánh cần, tứ thần túc, ngũ quyền, ngũ lực, thất giác chi, bát Thánh đạo chi. Đây gọi là Chánh pháp; sự mà không muốn nghe Chánh pháp này, không muốn dự thính, không muốn học tập, không muốn thọ trì. Đây gọi là không muốn nghe Chánh pháp.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ CÓ TÂM CẬT VẤN (UPĀRAMBHACITTATĀ)?

Ở ĐÂY CẬT VẤN LÀ SAO? Chi là sự vấn nạn, hay sự cật nạn, sự bắt bẻ, sự chuyên bắt bẻ, thái độ chuyên bắt bẻ, sự khinh lờn, sự khi dễ, sự tìm lỗi. Đây gọi là có tâm vấn nạn.

[959] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ THẤT NIỆM (MUTTHASACCA)?

Sự mà không niệm, không nhớ theo, không nhớ ra, không nhớ lấy, không nhớ được, tình trạng không ghi nhận, tình trạng lơ đễnh, tình trạng quên lãng. Đây gọi là sự thất niệm.

TRONG KHI ẤY, THẾ NÀO LÀ BẤT TỈNH GIÁC (ASANPAJAÑÑA)?

Chi là sự không biết, sự không thấy... (trùng)... vô minh then chốt, si bất thiện căn. Đây gọi là bất tỉnh giác.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ TÁN LOẠN TÂM (CETASO VIKKHEPO)?

Chi là sự phóng túng không yên tỉnh của tâm, tâm lao chao, tâm tán loạn. Đây gọi là tán loạn tâm.

[960] TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ KHÔNG KHÉO TÁC Ý (AYONISO MANASIKĀRA)?

Vô thường mà không khéo tác ý nghĩ là thường, khổ mà không khéo tác ý nghĩ là lạc, vô ngã mà không khéo tác ý nghĩ là hữu ngã, bất tịnh mà không khéo tác ý nghĩ là thanh tịnh, hay là sự hướng tâm, sự suy xét, sự suy tư, sự tập trung, tác ý bằng cách sai với sự thật. Đây gọi là không khéo tác ý.

TRONG ẤY, THẾ NÀO LÀ HÀNH TÀ ĐẠO (KUMMAGGASEVĀNA)?

Ở ĐÂY TÀ ĐẠO LÀ SAO? Tức là tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng, tà tinh tấn, tà niệm, tà định. Đây gọi là tà đạo. Sự mà thực hiện theo đuổi, chuyên chú, hợp tác, cộng tác, khắn khít, miệt mài, xu hướng theo đường lối sai lầm này. Đây gọi là hành tà đạo.

TRONG KHI ẤY, THẾ NÀO LÀ TÂM BIẾNG NHÁC (CETASOLĪNATTA)?

Chi là sự không mạnh dạn của tâm, sự không thích nghi, sự chần chừ, sự trầm lắng, thụ động, thái độ thụ động, tình trạng thụ động, tâm có sự dã dượi, có thái độ dã dượi, có tình trạng dã dượi. Đây gọi là tâm biếng nhác.