SỐ 2089 — DU PHƯƠNG KÝ SAO

3. HÀNH TRÌNH ĐI TÂY VỨC CỦA SA MÔN KẾ NGHIỆP.

(Rút từ Ngô Thuyền Lục quyển thượng do Phạm Thành Đại soạn tập ở thời nhà Tống và ghi chép của chùa Ngưu Tâm ở núi Nga My).

Rằm tháng 7 năm Mậu Tuất (998 (?), rời khỏi Hắc Thuỷ, lại qua trước chùa Bạch Thuỷ, vượt qua 2 cầu khe suối, vào chùa Ngưu Tâm, mưa lại ngăn cách đường, mây trắng phủ trên mỏm núi, nước mới tràn dâng, dòng biếc đá trắng chiếu soi gan phổi người như tầng băng tích chứa thành tuyết, Lam dư xuống hàng theo nơi mỏm núi cạn nước để vào chùa, sóng bay bọt trào áo quần đều thấm ướt, qua cảnh lông tóc hết kính. Đối diện chùa là đỉnh núi Thanh Liên, có hai các, Bạch Vân và Thanh Liên rất xinh đẹp. Chùa Ngưu Tâm vốn là nơi ẩn cư của Tân Tư Mạc, tương truyền lúc tìm ra các chùa ở núi vài người trông thấy đó, theo Tiểu Thuyết cũng ghi chép thỉnh mời Chư Tăng tụng kinh rồi cúng thí tiền vàng. Đó là cố sự của núi ấy. Có lò luyện đan của Tôn Tiên ở trên đảnh núi, và suối Đào Chu ở tại mỏm núi Bạch Vân là nơi rất sâu, cách chùa vài dặm, nước sâu không thể đi đến riêng chỉ trông xem ở lò luyện đan. Bên cạnh lò có lắm đá kỳ lạ, phía sau nhà thờ có một tảng đá rất đẹp có thể làm nơi nghỉ ngơi đánh cờ tên là Ngoan Chu Thạch. Tại chùa có một bản họa tượng A La-hán thời Tiền Đường, bút tích rất siêu diệu, mặt mày rõ ràng như cùng muốn nói chuyện với người. Tại Thành Đô có các tượng Phù Đồ đắp họa xưa cũ rất nhiều đều xuất phát từ dưới đây. Còn bức họa Vị Tăng người Hồ ở đất Thục thì chỉ nét bút của Lư Lăng Ca là đứng đầu. Nay thấy được bản đó mới biết nguồn gốc của Lư Lăng Ca, ngoài ra có 15 bản đã mất vậy.

Chùa Đô do Tam tạng Pháp sư Kế Nghiệp tạo dựng nên. Ngài (Kế Nghiệp) vốn dòng họ Vương người xứ Niệu Châu, hệ thuộc viện Thiên Thọ ở Đông Kinh. Năm Càn Đức thứ 2 (964) thời Bắc Tống, vua Thái Tổ (Triệu Khuôn Dận 960-976)

Ban sắc 300 vị Sa-môn đi Thiên Trúc thỉnh cầu Xá-lợi và các kinh sách là Bối Đa, ngài được dự tham trong phần đó. Đến năm Khai Bảo thứ 9 (976) thời Bắc Tống mới trở về. Tại chùa đang cất giữ một hộp Kinh Đại Niết-bàn 42 quyển. Ở cuối mỗi quyển, ngài có phân ghi hành trình đi Tây Vức. Tuy không rõ ràng lắm, nhưng với địa lý thì có thể khảo xét. Ở đời thật hiếm thấy nên ghi chép ở đây để bổ khuyết cho Quốc sử. Từ Giai Châu, ngài ra biên ải theo hướng Tây mà đi trải qua các Châu Linh Võ, Tây Lương, Cam Túc, Qua Sa. v.v... vào các nước Y Ngô, Cao Xương, Yêu Kỳ, Vu Điền, Sơ Lặc, Đại Thạch. v.v... , qua đảnh núi tuyết đến nước Bố Lộ Châu, lại qua Đại Thông Lãnh núi tuyết, đến nước Ca-thấp-di-la. Theo hướng Tây lên núi lớn có nơi Thái Tử Tát Đõa ném mình xuống sườn núi cho hổ đói ăn, bèn đến nước Kiện Đà La, đó gọi là Trung Ấn Độ.

Lại theo hướng Tây đến nước Thứ-lưu-ba và nước Thái-lan-đà-la. Tại nước đó có hai ngôi chùa. Lại theo hướng Tây trải qua bốn nước lớn, đến thành Đại Khúc Nữ. Theo hướng Nam vào sông Hảm Màu. Sau lưng phía Bắc sông Hằng có rất nhiều tháp miếu mà không có Tăng Ni. Lại theo hướng Tây đi hai Trình đến nơi có nền thềm cấp báu xưa cũ. Lại theo hướng Tây đến nước Ba La Nại, hai thành cách nhau khoảng năm dặm. Theo hướng Nam đến sông Hằng. Lại theo hướng Tây Bắc đi mười dặm tức đến Lộc dã uyển. Tại đó tháp miếu Phật Thích Ca có lắm nhiều. Ngài tự cho là đã riêng có truyện ký nay chẳng ghi truyền.

Lại theo hướng Nam, đi 10 dặm vượt qua sông Hằng, phía Nam bờ sông có Ngôi Tháp lớn. Từ Lộc Dã Uyển theo hướng Tây đến nước Ma Ca Đề, ngài dừng lại ở lại nơi chùa người Hán (Trung Hoa), chùa đó có nhiều thuế vào, tám thôn đều lệ thuộc. Chư Tăng qua lại như trở về. Phía Bắc núi có Thạch Thất của Tôn Giả Ưu-ba-cúc-đa và nền Tháp miếu cũ. Theo hướng Nam cách khoảng trăm dặm có núi đơn lẽ tên là Kê Túc Tam Phong là nơi Ngài Đại Ca-diếp nhập định. Lại theo hướng Tây Bắc đi trăm dặm có thành Tòa Báu Bồ-đề, bốn phía cửa cùng mở trông, tòa Kim Cang ở trong xoay mặt về hướng Đông. Lại theo hướng Đông nên sông Ni Liên Thuyền, ở bờ phía Đông có Thạch Trụ ghi chép sự tích xưa cũ của Đức Phật. Từ tòa Bồ-đề theo hướng Đông Nam đi khoảng năm dặm là đến nơi Đức Phật tu khổ hạnh. Lại theo hướng Tây đi ba dặm là đến thôn của ba anh em Ca-diếp và ao của người nữ chăn trâu. Ngoài cửa phía Bắc của tòa Bồ-đề có ngôi già lam của nước Sư Tử, lại theo hướng Bắc đi khoảng năm dặm là đến thành Già Da, đó là nơi Đức Phật xưa kia giảng nói Kinh Bảo Vân. Lại từ tòa Kim Cang theo hướng Đông Bắc đi 15 dặm đến núi Chánh Giác, lại theo hướng Đông Bắc đi 30 dặm là đến thành Cốt Ma, ngài dừng ở nơi chùa Hà La, đó thuộc xứ Nam Ấn Độ, Chư Tăng các nước phần nhiều ở đó. Lại theo hướng Đông Bắc đi 40 dặm là đến thành Vương Xá. Theo hướng Đông Nam cách khoảng năm dặm có tháp nơi Đức Phật điều phục voi say. Lại theo hướng Đông Bắc lên núi lớn, đường nhỏ vòng quanh có Tháp Tôn Giả Xá-lợi Tử, lại vào khe suối có tháp xuống ngựa hóng gió, lần theo hết đường co lên đỉnh núi có tháp miếu lớn là nơi bảy Đức Phập thuyết pháp. Phía Bắc núi đất bằng phẳng, có tháp Xá-lợi bản sinh. Ở nữa phía Bắc ấy tức là Thức Phong, nơi Đức Phật giảng nói kinh Pháp Hoa, dưới núi tức là tháp xá-lợi. Chân núi phía Bắc thành có hơn 20 giếng nước suối ấm nóng. Lại ở phía Bắc có ngôi chùa lớn và vết tích cũ của vườn rừng Lan Đà. Lại ở phía Đông có tháp Xá-lợi nữa thân hình Tôn giả A Nan, ở phía Tây suối ấm nóng có đất bằng phẳng, thẳng theo hướng Nam lên hông núi có hang Tất Ba La, ngài dừng ở lại trong đó tụng kinh qua trăm ngày mới đi, phía Tây hang đô lại có tháp nơi Tôn giả A Nan chứng quả, ở đô cách thành Già Da khoảng 8 dặm, thường ngày sang khất thực lại gặp trong thành Vương Xá mới có ngôi Lan nhã thuộc của người Hán (Trung Hoa), lại có thành nhà cũ của Thọ Đà Ca, phía Tây lại có tháp Luân Vương.

Lại theo hướng Bắc đi khoảng 15 dặm có chùa Na Lan Đà, hai phía Nam Bắc có chùa đó mỗi bên có vài mươi ngôi chùa, cửa đều xoay về hướng Tây, phía Bắc Tây có 4 tòa của Đức Phật. Lại theo hướng Đông Bắc đi khoảng 15 dặm là đến chùa Ô Lãnh Đầu, theo hướng Đông Nam cách khoảng năm dặm có Tôn Tượng Thánh Quân Tự Tại. Lại theo hướng Đông Bắc đi khoảng mười dặm là đến chùa Già Thấp Di La-hán, phía Nam chùa đó có chùa Cự Hán cách khoảng 8 dặm. Từ chùa La-hán theo hướng Đông đi khoảng 12 dặm là đến núi Cước Đề Hy. Lại theo hướng Đông đi khoảng 70 dặm có chùa Cáp (Bồ Câu), theo hướng Tây Bắc đi khoảng 50 dặm có chùa Chi Na Tây là ngôi chùa cổ của người Hán (Trung Hoa). Theo hướng Tây Bắc đi khoảng trăm dặm là đến thành Hoa Thị nơi cố đô của vua A-dục.

Từ đó, vượt qua sông theo hướng Bắc đến thành Tỳ Da Ly có vết tích cũ phương trượng của Duy Ma, lại đến thành Câu Di Na và tụ lạc Đa La, vượt qua lớp núi lớn là đến nước Nê Ba La, lại đến Ma Luân Quả qua đảnh núi tuyết đến chùa Tam Da.

Theo đường cũ, từ đó ngài vào Giai Châu, vua Thái Tổ (Triệu Khuôn Dận 960-976) đã băng hà, vua Thái Tông (Triệu Quýnh 976- 998) thời Bắc Tống lên ngôi, Ngài (Kế Nghiệp) đến triều đình kính dâng các kinh bằng Phạm bản và xá-lợi. v.v... vua ban sắc chọn lựa danh sơn để tu tập, ngài bèn lên núi Nga My, theo hướng Bắc trông về Ngưu Tâm có các ngọn núi vây bạc chung quanh, ngài bèn dựng lập am tranh để ở và dần làm thành chùa. Đến năm 84 tuổi ngài thị tịch.

Ra khỏi chùa Ngưu Tâm, lại qua trước Trung Phong vào Tân Nga My, Ở trước núi Quán Tự Tại có mở con đường mới rất lớn, nhỏ dần xuống trong mưa để đến Long Môn, theo đuổi đi vài dặm, bổng đến một nơi, khe suối trong cửa Đá hai núi tuôn trào ra, đó là nơi khúc co của Long Môn. Bèn dùng chiếc thuyền lá chèo bơi vào cửa Đá, hai bên bờ cao ngàn trượng vách núi cheo leo xanh biếc như ngọc Bích, vót nhọn sáng nhuần, vào trong khúc co khoảng hơn mười trượng có hai thác đổ như thảm lụa, mỗi mỗi đều xuất phát từ đảnh núi Cân Xứng bay xuống. Hõm vào trong sâu có tảng đá tiếp theo đó khơi làm nước bay, bọt bóng nước tràn khắp khúc co, thuyền vượt qua trước, y phục đều bị thấm ướt. Lại cách khoảng hai trượng rưỡi có một khám tròn cách nước khoảng hai trượng, phải dùng thang cây gỗ để leo lên, tức nơi động của Rồng vậy. Trong khúc co toàn sắc màu xanh biếc sâu không đáy, đá lạnh nước trong, chẳng giống ở thế gian. Thuyền đi khoảng vài mươi bộ, vách đá càng cao nước càng đổ dốc, bèn xoay mái chèo lại, người chủ thuyền nói: "đi tới trước càng có nhiều sự kỳ đặc". Vì mưa lớn khiến dốc nước này càng thấm ướt. Hong nắng trên da nổi như hạt thóc, thân cốt kinh sợ tâm thần hãi hùng, rét giá chẳng thể dừng ở được lâu. Xưa trước từng nghe ở núi Nga My có hai khe suối chẳng kém gì ba khúc co ở Lô Sơn. Ngày trước đi ngang qua đó, thật sự là kỳ đặc tuyệt diệu. Khi đến Long Môn thì hai khe suối lại ở dưới gió. Nên dòng suối khúc co trong thiên hạ thì tại Long Môn là đứng đầu. Quan trọng hơn cả là người nào đã đến thì tự biết, còn không chưa đến thì cho là tôi nói quá lời. Nhưng đường sá rất hiểm nguy, đá sỏi đầy đường, sắp đến nơi khúc co hẳn phải bỏ kiệu xe. Nhẹ bước giày cỏ giẫm trải qua từng bước, đến trong ngưỡng cửa Ngà cao lớn mới đến cửa khúc co. Bởi vì đảnh núi Nga My là cảnh quan tuyệt diệu trong thiên ha. Từ xưa, người đất Thục ít ai đến đó, mà Long Môn lại là nơi thắng cảnh ưu tuyệt hơn hẳn các núi trong thế gian. Đến núi Nga My cũng ít có thể đến đó. Nếu chẳng phải là người không ưa thích kỳ lạ quên cả nhọc mệt và chẳng sợ bệnh tật thì không thể đến đó. Lại tìm đường lớn để ra núi, đến đầu đêm mới tới trong huyện.

4. KHẢO TRUYỆN VỀ PHẠM TĂNG CHỈ KHÔNG

A-Bài Minh và lời tựa nơi bảo tháp Thiền sư Chỉ Không.

( Lý Sắc soạn thuật)

- Tiền Phụng dực Đại Phu, Tri mật trực ty sự, Thương nghi Hội nghị đô giám sự, Hữu Văn Quán Đề cử, đồng tri Xuân Thu Quán sự thượng Hộ Quân thần Hàn Tu Phụng Giáo thư tịnh Triện Ngạch.

- Tiền Triều liệt Đại Phu Chinh Đông hành Trung Thư Tỉnh Tả Hữu Đô lang Trung thôi trung bão Tiết đồng đức Tán hóa Công thần tam trùng Đại Khuông Hàn Sơn Quân lãnh nghệ văn xuân Thu Quán sự kiên thành Quân Đại ty thành thần Lý Sắc phụng Giáo soạn.

Tiếp sự truyền thừa đời thứ 18 của Ca-diếp là Tôn Giả Bụt Đà Thiện Hiền hiệu là Chỉ Không.

Trong khoảng niên hiệu Thái Định (1324-1328) thời Đại Nguyên Ngài (Chỉ Không) gặp vua Thái Định Đế (Dã Tôn Thiết mộc nhĩ 1324- 1328) trên Nạn Thuỷ cùng luận bàn Phật Pháp rất xứng hợp yếu chỉ, vua ban sắc Hữu Ty cung cấp lương thực trọn năm để thọ dụng. Ngài bảo rằng: "Tôi không phải vì vậy" bèn bỏ mà theo hướng Đông đến nước Cao Câu Ly, lễ bái Đạo Tràng Pháp khởi tại núi Kim Cang. Lại có chỉ thú thỉnh mời đến đất Yên. Đến đầu niên hiệu Thiên Lịch (1328) thời Đại Nguyên, có chiếu sắc ban thỉnh mời Ngài cùng Chư Tăng giảng pháp tại Nội Đình, đích thân vua Minh Tông (Hòa Thế lạc-1328-1330) đến dự nghe. Chư Tăng cậy ỷ ân ban bay bổng lên xuống tạo thành khí thế, ghét sự chèn nghiến tự mình, cản trở không được thực hành. Sau đó không bao lâu trong Chư Tăng hoặc có vị bị giết có vị bị tố cáo, mà tiếng tăm ngài vang dội khắp trong ngoài, đến nỗi Hoàng Hậu thỉnh mời vào Diên Hoa Các để thưa hỏi Phật Pháp. Ngài bảo: "Phật Pháp tự có người học chuyên tâm tự trị thiên hạ rất may mắn". Lại bảo: "Phước muôn phước, phước khuyết thiếu một trong muôn ức, không thể lấy thiên hạ làm chủ". Đối với các thứ châu ngọc dâng cúng, ngài khước từ không nhận. Từ niên hiệu Thiên Lịch (1328-1330) trở về sau, ngài không ăn không nói có hơn mười năm. Thế rồi ngài nói trở lại, lúc nào cũng tự xưng: "Ta là Chúa Thiên hạ". Lại chê trách các Hậu Phi rằng: "Đều là kẻ hầu hạ của tôi". Người nghe lấy làm quái lạ nhưng không ai dám hỏi về nguyên do. Lâu sau có người tấu trình lên nhà vua. Vua(?) bảo: "ông ấy (Chỉ Không) là vua trong các Pháp nên có sự tự phụ như thế đâu liên quan gì đến việc nhà Ta ư?". Tại Trung Nguyên, binh lính đang dấy khởi. Ngài ngồi giữa chúng đông mà bảo rằng:

"Các ngươi có biết binh ngựa của ta nhiều bao nhiêu chăng?. Nơi nào khó muôn vàn, nơi nào khó muôn vàn?". Chùa ngài ở, Chư Tăng toàn là người xứ Cao Ly. Một ngày nọ bổng nhiên Ngài bảo đại chúng rằng: "Cớ sao các người làm phản ư?" Và muốn gióng trống đánh đó mà lại thôi. Vài ngày sau từ tỉnh Liên Dương vội đến tấu trình: "Binh lính của Cao Ly đánh chiếm biên giới". Tại kinh đô mọi người nhóm tụ đông nhiều. Ngài từng bảo người ấy đi đi. Thế rồi nhà vua đích thân trấn thú phương Bắc. Tại trung nguyên binh lính vào thành lập phủ đề hiệu là Bắc Bình, Ngài đâu phải chợt nhiên ấy ư?

Ngài từng tự nói rằng: "Tằng Tổ của ta huý là Sư tử Hiếp, Tổ phụ của ta huý là Hộc Phạn, đều là làm vua nước Ca-tỳ-la, Thân Phụ của Ta huý là Mãn là vua nước Ma Kiệt Đề, Thân mẫu của ta là công chúa nước Hương Chí, hai người anh của ta là Tất-lợi-ca-la-bà và Tất-lợi-ma- ni. Song thân ta cầu đảo vị Thần Đại Oai Đức ở phương Đông mà sinh ra ta. Thuở bé nhỏ, tánh ta rất thích thanh tịnh, không ăn dùng rượu thịt tanh nồng. Năm 5 tuổi, ta theo Thầy thọ học Quốc thư và ngoại bang, hiểu sơ về đại nghĩa khí khứ. Thân phụ ta cảm mắc bệnh các thầy thuốc chữa trị không hiệu nghiệm. Có vị thầy đồng cốt bảo rằng: "Như có người con xuất gia thì bệnh vua có thể giảm". Thân phụ hỏi ý ba người con, ta liền đáp ứng, Thân phụ ta rất mừng vui, gọi ta con nhỏ mà bảo rằng: "Lũ-đát-la-đa-bà có thể làm được như thế ư?". Còn Thân Mẫu ta vì ta là con út nên mới đầu rất khó khăn kham nhẫn, Ta nguyện cắt đứt ân ái xả bỏ nhà đình thế tục. Bệnh thân phụ ta liền được lành khỏi. Năm ta 8 tuổi chuẩn bị đầy đủ ba y đưa đến chỗ Giảng sư Luật Hiền ở chùa Nan La Đà, xuống tóc bẩm thọ năm giới, học pháp Đại Bát nhã. Như ta có hỏi về Chư Phật chúng sinh, hư không, ba cảnh giới. v.v... thì Thầy Ta bảo: "Phi hữu phi vô là Chân Bát nhã. Có thể sang chỗ Phổ Minh ở núi Cát Tường tại nước Lăng Ca thuộc Nam Ấn Độ để nghiên cứu áo chỉ. " Lúc đó vừa 15 tuổi, ta phấn phát một mình riêng bước ra đi, đảnh lễ Thầy ta tại am Đảnh Âm. Thầy ta bảo: "Từ Trung Thiên Trúc đến đây bước bao nhiêu bước?" Ta không thể trả lời, bèn trở về trong động đá suốt 6 tháng xét duyệt mới tỏ ngộ, Ta mới muốn đứng dậy, hai cẳng chân bèn dính liền với nhau. Vua ấy mới vời gọi thầy thuốc giỏi cho uống thuốc hay tốt, liền lành, nói cùng với thầy ta rằng: "Hai cẳng chân là một bước". Thầy ta đem y bát mà trao cho, xoa vào đảnh đầu mà bảo rằng: "xuống núi một bước bên thành sư tử con. Dưới tòa của ta, người đắc pháp xuất thân có đến 243 vị nhưng đối với chúng sinh đều thiếu nhân duyên. Ông nên thay ta vì đó mà rộng giáo hóa, sang đó mà khuyên gắng". Và gọi ta là Tô-na-đích-sa-dã, Trung Hoa dịch đó là Chỉ Không. Ta bèn dùng Kệ tụng cảm tạ ơn thầy rồi nói cùng đại chúng rằng: "Tiến tới thì hư không rỗng tếch, thối lùi thì muôn pháp đều đắm chìm". Và quát hét lớn một tiếng.

Mới đầu đi tìm thầy, ta giẫm trải qua nước La La Hứa, có vị giảng kinh Pháp Hoa, tôi nói bày khai mở điều nghi ngờ cho người ấy. Tại nước Đán Đa, Nam nữ để lõa hình ăn ở lẫn lộn, Tôi thấy thế bèn theo đường lớn mà đến nước Hương Chỉ, vua nước đó nghe tôi đến, vui mừng bảo: "Chàng rể của ta đó" và khuyên răn cố lưu giữ mà tôi không chịu. Các Pháp sư tu theo tông Hoa Nghiêm rộng giảng nói về 20 thứ tâm Bồ-đề, Tôi dụ lấy một tức là nhiều, nhiều tức là một. Trên sườn núi Quy Phong bên bờ biển nước Ca-lăng-già, có vị Phạm chí ở đó bảo rằng: "Muôn trượng treo đầu núi, ném thân mà chết sẽ được làm thân vua người trời". Tôi nói: "Tu hành vốn tại tâm sao cũng liên quan tới thần?" và bèn khuyên tu các Phật Lục Độ, Thập địa. v.v... Tôi Kiết hạ an cư tại núi Ma Lợi chi xong rồi mới đến nước Lăng Ca.

Khi đã từ giã Thầy ta mà xuống núi, Lão Tăng chủ tháp Vô Phùng giữa đường cùng gặp, biết tôi có sở đắc nên thỉnh mời tôi giảng nói Pháp, Tôi tán tụng Tháp mà đi. Chúa nước Vu Địa tin theo ngoại đạo, vì tôi có giới không giết hại, trộm cắp, tà dâm, mới vời bảo kỹ nữ cùng tắm rửa với tôi, tôi vẫn điềm nhiên như người chết, vua ấy mới tán thán rằng: "Thật hẳn khác với người vậy". Ngoại đạo ở đó dùng cây đá làm thành người núi, ở nơi đầu tủy não dựng lập một ngọn núi, dùng rượu thịt cổ bàn cúng tế núi, kẻ Nam người nữ đều nhóm tụ ở trước, gọi đó là cúng dường Âm Dương. Tôi mới nêu lý mê ngộ của người trời, khám phá tà tông, giúp chúa sửa nước tin theo Phật Pháp. Tôi dùng kệ mà tâu trình cùng vua, và vua cũng dùng kệ đối đáp với tôi. Tôi lại dùng kệ để cùng nói đó. Vua bèn đem vài hạt trân châu mà ban tặng và tán tụng trong hội có kim châm, trong mắt có Tượng Vương ngang qua. Tại nước Sư Tử có bình bát của đức Như Lai và dấu chân của đức Như Lai. Chỉ một bình bát cơm mà có thể cung cấp cho cả muôn vị Tăng. Lúc dấu chân Phật tỏa phóng ánh sáng tôi có chiêm lễ. Tại nước Ma-lý-da-ra tin theo ngoại đạo Phạm chí nên tôi không qua. Ở nước Ca-la-na cũng tin theo ngoại đạo, vua nước đó thấy tôi đến, rất vui mừng. Tôi bèn đem phẩm Ma Hê Sa La Vương Nhân Địa trong kinh Đại Trang Nghiêm Công Đức Bảo Vương mà chỉ dạy. Vua ấy bảo: "Ngoài pháp lại còn có chánh pháp". Các ngoại đạo muốn hại, tôi liền trốn ra khỏi thành, khi ấy trời vừa nhá nhem tối. Có con hổ đến theo hầu, biết được tiếng chim bay trên cây để trốn lánh. Tôi bảo: "Ngươi đã biết được tiếng chim muông, vậy với giáo pháp ta nói có biết chăng?" Hổ theo hầu im lặng không nói. Khổ nhọc hành hạ đánh 20 gậy mới tỏ ngộ.

Tại nước Thần Đầu sông cát mịt mờ không biết chỗ đích, có một cây trái tợ như cây đào, vì quá đói nên tôi hái hai quả để ăn. Ăn chưa xong, Không Thần vừa đến giữa không trung ngồi nơi Điện rộng, có người già ngồi chính giữa bảo rằng: "Kìa, kẻ giặc sao không tác lễ?" Tôi nói: "Tôi là đệ tử Phật, sao lại đảnh lễ ông?" Người già ấy mắng chửi: "Đã xưng là đệ tử Phật sao lại trộm trái cây?" Tôi nói: "Vì lửa đói bức bách". Người già ấy bảo: "không cho mà lấy đó tức là trộm vậy. Nay tạm tha cho ông, hãy khéo hộ trì giới". Và bảo tôi nhắm mắt lại, chỉ chốc lát đã đến bờ kia, nóng ấm nằm trên thân cây thì ra đó là con trăn lớn vậy. Đến nước Đích Lý La Nhi có người nữ muốn cầu hợp, vì đói nên tôi muốn tìm cầu thức ăn, như sắp cho vậy. Và hỏi về ngựa ở đó có tốt chăng, người ấy bèn như thật mà đáp, tôi liền cởi mà chạy, quả nhiên như bay bèn đến địa vức khác, bỗng có một người trói buộc tôi và sai bảo chăn giữ dê của ông ta. Gặp tuyết lớn, Tôi vào trong hang nhập định suốt 7 ngày tỏa phóng ánh sáng sắc trắng ra ngoài hang động, người ấy dọn gạt tuyết mà vào, thấy tôi đang ngồi kiết già nên rất vui mừng đem y báu mà ban tặng, Tôi không nhận. Kẻ Nam người nữ đều phát tâm chỉ bày cho tôi đường chánh, đã đi rất dài lâu mà không thấy người, bỗng gặp các lối đi, trong lòng tôi rất vui mừng, người ấy bắt dẫn tôi đến chỗ vua và quỳ mà tâu rằng: "Trời nắng hạn hẳn bởi yêu quái này xin nên giết đi". Vua ấy bảo: "Tạm tha cho đó, ba ngày nữa nếu không mưa thì giết cũng không muộn". Tôi liền đốt hương nhất tâm cầu nguyện, bèn có mưa lớn suốt ba ngày.

Tại nước Tha Lăng Đà có vị tăng bị điên, thấy có người đến liền đem ba cái đầu trâu đất và trải bồ đoàn lên trên, im lặng mà ngồi. Tôi đem đến một nhóm lửa, vị Tăng ấy liền kêu bảo: "núi sông đất liền thành một mảnh vậy". Tại ao A Nậu, có Sa-môn Đạo Nham ở bên cạnh, dùng tranh cỏ làm am thất nhỏ, có người đến thì dùng lửa thiêu đốt am thất mà kêu gào: "Cứu lửa! Cứu lửa!" Tôi đến, vừa mới kêu "Cứu lửa!" Tôi bèn đá ngã tịnh bình, Đạo Nham bảo: "Đáng tiếc, đến quá chậm!" Ở nước Mạt La Sa, mọi người phụng thờ Phật rất kính cẩn, mà tà chánh lại xen tạp lẫn lộn. Tôi vì giảng nói Phá Tà Luận, các ngoại đạo quy hướng về chánh giáo. Ở phía Đông thành có Hòa Thượng bảo cuốc xới chung quanh bốn phía nơi ở để làm ruộng, đặt trồng giống rau trong một đồ vật, người đến thì sửa chăm ruộng mà thôi, không nói năng gì.

Tôi đem rau trồng theo mà xuống đó. Vị Tăng ấy kêu bảo: "Rau mọc vậy? Rau mọc vậy?" Trong thành đó có người thêu dệt sợi vải, có người đến, chẳng cùng nói năng, cứ thêu dệt không ngừng nghỉ, Tôi bèn dùng dao cắt đứt vải dệt. Người ấy nói: "Thêu dệt trong nhiều năm đã hoàn tất vậy". Tại nước A Nậu Đạt, có Sa-môn Tỉnh Nhất ở trong hang, thấy người đến thì dùng than bôi thoa mặt rồi ra nhảy múa mà trở vào. Tôi dùng kệ mà quát mắng đó. Tại nước Tảo Sa có Sa-môn Nạp Đạt ở bên vệ đường đã nhiều năm thấy người đến thì liền bảo: : "Khéo đến!", thấy người đi thì bảo: "khéo đi!". Tôi bèn đánh cho ba gậy, người ấy trả lại một đấm tay. Tại nước Đích Lý Hầu Đích, Bà-la-môn giáo rất hưng thạnh, tôi khoanh tay mà đi, tại nước Đỉnh Khư Lý, chánh tà đồng tu hành, gặp kẻ trộm thì bóc lột để mình trần trụi. Đến nước Nỉ Già La, vua nước đó thỉnh mời vào nội cung cầu kinh giảng pháp. Có Sa-môn Bảo Phong đang giảng nói kinh, tôi bèn cùng tuyên giảng. Từ đó, theo hướng Đông đi khoảng vài ngày, đến nơi có một núi cao gọi là núi sắt, không có đất đá cây cỏ mặt nhật soi chiếu lúc sớm mai tưởng thể như lửa, lại còn có tên là Hỏa Diệm. Đi khoảng bảy tám ngày thì lên đến đảnh núi có nước, đất đai có đến 17-18 chỗ rộng tiếp giáp đến trời, về phía Bắc không biết đến mấy ngàn muôn dặm, phía Đông có dòng nước đang tuôn chảy. Hai bên sườn núi cao vợi phải bắt cầu để vượt qua, băng tuyết không tiêu tan nên gọi là núi tuyết. Tôi một mình đói khát ăn dùng trái cây hoang dã để vượt đến cảnh vức của Tây Phiên.

Tôi hành hóa đến Trung Quốc, gặp Sa môn Ma-ha Ban Đặc Đạt, người xứ Bắc Ấn Độ tại Tây Phiên đều cùng đến Yên kinh, dừng ở đó không bao lâu bèn theo hướng Tây đến Vương phủ An Tây, bèn cùng gặp Vương Phó Khả Đề. Khả Đề thỉnh mời ở lại để học pháp, mà chí ý tôi thì muốn chu du, biết làm sao? Khả Đề nói: "chúng sinh thì vô thỉ trở lại tạo vô số nghiệp ác, ta nên dùng một câu mật lời chân thật để hóa độ khiến cho được siêu sinh hưởng vui thú ở các cõi trời". Tôi nói: "ông nói vọng vậy. Kẻ giết người cũng giết hại đó, sinh tử cùng báo thù đó là cội gốc của các thứ khổ". Khả Đề bảo: "Ông là ngoại đạo vậy". Tôi nói: "Từ Bi là chân thật Phật tử, còn trái lại chính là ngoại đạo". Vua có dâng tặng gì, thảy vào vất bỏ cả. Dân chúng ở thành Ma Đề Da tại Tây Thiên có thể hóa độ. Các Chú sư ganh ghét ta nên đem thuốc độc hòa trong nước chè uống, gặp sư Thần đến từ thành đô thỉnh mời tôi cùng trở về nước Sa-môn Ban Đặc Đạt cùng chung sức hoằng hóa xiển dương. Vì không khế hợp, nên tôi lại bỏ đi đến Già Đơn, Chú sư muốn giết hại tôi, tôi mới bỏ đi đến Hà Thành, chúa ở đó trông thấy tôi rất vui mừng. Các ngoại đạo ganh ghét đánh tôi gãy một chiếc răng. Đến lúc sắp đi, họ muốn nếu gặp nơi đường hẳn giết chết. Vị chúa ấy bảo hộ đưa tôi đến đất Thục. Tôi lễ bái tôn tượng Bồ-tát Phổ Hiền rất lớn, và ở lại tọa thiền suốt ba năm. Khắp sông Đại Độc trộm cướp lắm nhiều, tôi lại để mình trần chạy đến địa vức La La Tư, có vị Tăng thí cho chiếc chăn Thiền, có một người nữ thí cho chiếc áo nhỏ, tôi bèn nhận lấy đó. Đồng lúc trai tăng phóng thả ngan ngỗng. Người phụ nữ muốn nấu mà ăn đó, tôi bèn đánh, người phụ nữ ấy liền khóc, Chư Tăng tức giận bèn đuổi đi. Tôi nghe Thổ quan đắp họa tượng tôi, như gặp hạn hán bệnh tật mà cầu đảo hẳn được thích ứng. Quan ải sông Kim Sa thấy Tôi và người phụ nữ y phục tóc tai lại dài, lấy làm quái lạ nên hỏi từ đâu đến. Tôi nói năng không rành, bèn viết chữ Tây Vức, lại chẳng phải chỗ biết. Khi ấy bèn lưu lại, chiều tối lên hõm đá trên núi mà nằm, bất chợt chốc lát bèn đã đến bờ kia. Qua khỏi giờ Tý, lấy làm lạ, tôi bèn lễ bái. Ở phía Tây Thành Vân Nam có ngôi chùa. Tôi lên trên cửa lầu nhập định. Chư Tăng ở đó thỉnh mời vào thành. Đến chùa Tổ Biến, ngồi dưới gốc cây ngô đồng, đêm đó trời mưa đến sáng sớm mà y phục vẫn không thấm ướt. Đến đó xét xem mà cầu tạnh, liền được ứng cảm. Tôi an cư kiết hạ tại chùa Long Tuyền, ghi chép kinh Bát Nhã bằng chữ Phạm . Chúng Tăng nhóm tụ đông nhiều nên thiếu nước, tôi bảo Rồng dẫn mối nước để hộ giúp chúng Tăng. Tại nước Lý, tôi bỏ hết các mùi vị, chỉ ăn chín hạt hồ đào để qua ngày.

Một bộ lạc Kim Xỉ Ô Triệt Ô Mông kính lễ tôi làm thầy, đắp họa tôn tượng phụng thờ nơi miếu. Tôi nghe có kẻ vô lại đem Tôn tượng tôi và Thiền trượng ném vất nơi đất mà chẳng thể dở lên nỗi, bèn sám tạ đặt để lại như cũ. Có vị Tăng ở An Ninh Châu hỏi rằng: "xưa kia, Tam tạng Pháp sư (?) vào đất Trung Hoa thời Tiền Đường cúi phục nơi đất mà biết tiếng. " Khi ấy tôi đã hiểu biết được tiếng xứ Vân Nam bèn liền đáp rằng: "Xưa nay chẳng đồng, thánh phàm khác lối. " Bèn thỉnh cầu giảng nói giới kinh, đốt đảnh đầu, thiêu cánh tay, Quan dân đều như vậy. Các chùa ở Đường Trung khách thỉnh cầu giảng nói pháp, trước sau có cả thảy năm hội. Thái tử lễ cầu tôi làm thầy. Người xứ La La vốn không biết Phật Pháp và chúng Tăng, lúc tôi đến thì mọi người đều phát tâm, chim bay cũng xưng niệm danh hiệu Đức Phật. Kháng Soái Phủ Quan ở Quý Châu đều thọ giới. Các động mán Miêu mán Dao Đồng hoa trúc xanh hồng đả nha Cát Lão đều đem rau quả khác lạ đến thỉnh cầu thọ giới. Tại phủ Trấn Viễn có miếu thần Mã Vương, thuyền ghe người nào qua đó đều phải dâng rượu thịt để cúng tế, nếu không như vậy thì ghe thuyền sẽ bị tổn hại. Tôi bèn quát mắng một tiếng phóng thả thuyền đi. Đến đường Thường Đức lễ bái hai Tổ Sư Kính Cương và Bạch Lộc, tôn tượng Quán Thế Âm tự đắp họa, tại hồ Động Đình linh dị lắm nhiều hay tạo mưa gió. Tôi đi vừa gặp lúc gió quấy sóng vỗ nên vì giảng nói tam quy, ngũ giới, tuyên bày vừa Phạm ngữ lẫn Hán văn. Trước kia lúc cúng tế ban đêm dâng giày vải sợi đến sáng sớm thì giày đều phá rách, về sau đều bỏ sự dâng cúng ấy. Từ khi cúng tế bằng chay tịnh, Hồ Quảng Tỉnh tham chính muốn đuổi tôi đi. Tôi nói: "Bần đạo là người Tây Vức xa đến bái yết Thánh Hoàng hỗ trợ hoằng dương chánh pháp, ông không muốn tôi cầu nguyện Hoàng Đế được trường thọ ư?" Qua đến chùa Đông Lân ở Lô Sơn, thấy tháp tiền thân vẫn sừng sững, hài cốt vẫn còn chưa rả mục. Hoài Tây Khoan hỏi ý Bát nhã. Tôi nói: "Tam tâm không chỗ được". Thái tử ở Dương Châu dùng thuyền đưa tôi đến kinh đô ở nhà Thừa tướng Đại Thuận vốn giòng họ Thường người xứ Cao Ly. Thỉnh mời đến chùa Sùng Nhân để thí giới, thế rồi đến Loan Kinh. Từ trong niên hiệu Thái Định (1324-1328) đã gặp gỡ, than ôi! ngài vân du đến như thế ư? Có tin chăng ấy thật khác với người vậy.

Từ trong khoảng niên hiệu Thiên Lịch (1328-1330) thời Đại Nguyên, Ngài cởi bỏ Tăng phục, nhà giòng họ Kim của Đại Phủ Đại Giám Sát Hản Thiếp Mộc Nhi cũng người xứ Cao Ly theo ngài xuất gia, mua nhà ở thôn Trừng Thanh mở mang làm Phật cung, thỉnh mời Ngài đến ở. Ngài đề biển ngạch ở đó là Pháp Nguyên, bởi vì các dòng nước trong thiên hạ thảy đều từ phía Tây mà sang Đông, nên lấy đó để tự sánh ví, Ngài tạo hình tóc bạc râu mép với thần khí đen bóng, ăn mặc rất phung phí, sống trong bình thản nghiễm nhiên khiến người trông thấy mà kinh sợ.

Mùa Đông năm Chí Chánh thứ 23 (1363) thời Đại Nguyên, nội thị đến, ngài bảo: "hãy vì ta mà tâu cùng chủ của ngươi là trước ngày ta sống bỏ đi ư". Chương Hội Khanh Thúc Ca, Thiếp Mộc Nhi đoái hoài lưu giữ ngài. Ngài dừng ở một thời gian trong mùa Đông, rồi lại bảo: "Chùa Thiên Thọ là ảnh đường của ta vậy". Đến ngày 20 tháng 11 năm đó, ngài thị tịch tại Phương Trượng Quý Hóa. Ngài dựng lập nên mà cũng là nơi tên của ngài vậy. Có sắc chỉ, Tỉnh Viện Đài Bách Ty lo liệu đầy đủ nghi vệ nghinh đưa Khám ngài đến chùa Thiên Thọ. Qua năm sau, Ngự Sử Thái Phu Đồ Kiên Thiết Mộc Nhi, Bình chương Bá Thiếp Mộc Nhi làm hộp hương đến bái yết ngài, dùng hương hòa lẫn bùn, dùng vải Mai quế Thuỷ đắp bọc thân thịt ngài. Đến mùa thu năm Mậu Thân (1368). Binh lính đến thành, trà tỳ phân làm bốn phần. Các vị Đạt Huyền, Thanh Tuệ, Pháp Minh, Nội Chánh Trương Lục Cát mỗi người tự chia lấy giữ gìn mà đi. Nhóm Đạt Huyền đến Thuyền Hải Ty, nhóm Đạt Duệ theo Thanh Tuệ mà được đó, đều theo hướng Đông mà trở về, đến ngày 16 tháng 9 năm Nhâm Tý (1372), theo mệnh lệnh vua (Chu Nguyên Chương-thái Tổ thời nhà Minh mà dựng lập Bảo tháp tại chùa Cối Nham. Lúc sắp nhập tháp, rưới rửa di cốt có được nhiều viên xá-lợi.

Từ Tây Vức, ngài mang theo kinh Văn-thù-sư-lợi Vô Sinh Giới hai quyển mà đến, Tham Chánh nguy sợ phát lời tựa mở đầu, tự tay viết kinh Viên Giác. Âu Dương tiếp thừa ý chỉ viết lời Bạt phần sau, Kệ tụng của Ngài lắm nhiều, riêng có ghi lục lưu hành ở đời. Có Sa-môn Ngộ ở Vân Nam không thấy mà hay nói. Lúc 7 tuổi đến nơi ngài cầu xin xuất gia thì ngài đã tròn một giáp (60 tuổi), nhưng đến lúc Sa-môn Ngộ được 75 tuổi thì ngài thị tịch. Sa-môn Nhân Kiệt ở sông Cát Văn nói trước kia môn nhân là Sa-môn Đạt Uẩn trụ trì chùa Lâm Quán dò xét tìm ghi đạo hạnh của ngài, càng lâu càng kính cẩn. Tư Đồ Đạt Duệ cách xa quan ải vài ngàn dặm phụng thờ di cốt của ngài như phụng thờ lúc sinh tiền rất cung kính, đến chết cũng không ăn năn vậy. Có vị đệ tử của Lại Ông nói là: "Thầy tôi cũng từng bắt chước ngài, bắt chước tổ phụ tôi, cùng với đệ tử của ngài là Tỳ-kheo-ni Diệu Tạng trú trì ở Viện Tịnh Nghiệp, mua yên thạch sắp dựng ở sườn núi tại chùa Cối Nham, lường do Thiên cuộc, ấy chẳng là con hiếu cháu thuận ư?" Sự việc tấu trình vào nội cung. Có sắc chỉ, thần sắc minh, thần tu sửa thư, thần trọng hòa Thiên ngạch. Thần sắc nói là: "Thân của ngài đã thiêu đốt phân thành bốn phần, chưa biết ngoài ra còn dựng tháp ở xứ nào, mà tìm cầu minh châm để dò xét người lưu truyền ấy là ai ư? Lại chưa biết thầy ngài là ở tại đây hay ở tại kia ư? cũng không xem như đó là ve sầu lột xác, chẳng lại đoái hoài sử sách, mà vì những hàng học trò ngài báo đáp ân đức ngài mà gượng vì đó ư? Thần đối với đó không thể không cảm, chỉ sợ tiếp thừa giáo hệ thuộc đó, vì vậy ghi tác bài minh rằng:

"Dấu vết của ngài

Phát xuất Tây Vức

Con của Mãn Vương

Vợ của Phổ Minh

Loan Kinh gặp biết

Xứng hợp với thời

Phỏng hỏi Diên Hoa

Sao gọi là chậm

Đoái nhìn vết ngài

Các nước đều qua

Dựng nhà ngói máng

Nước đổ xuống đá

Thiên lịch (1328-1330) xuất gia

Phủi bỏ ghét ganh

Y phục nay mặc

Đạo hạnh vọng vang

Lời cuồng hài hước

Giúp người chẳng lường

Bàn quân chưa hở

Như thác trắng đen

Trước thấy loáng sáng

Đạo ấy mới tinh

Hoặc ngờ hoặc báng

Tâm ngài thản nhiên

Xá-lợi đã rõ

Không ai chẳng kính

Ai bảo tánh người

Chẳng hợp cùng cực

Xét ở Cối Nham

Dựng đá để khắc

Không dám lầm bậy

Trọn đến Khuyết Lam".

Dựng lập ngày... tháng... 5 . năm Mậu Ngọ

( tức năm Tuyên Quang thứ 8 (?)

Đệ tử ngài thấy phỏng họa:

"Khác mối vượt thế giáo

Ngon đầy an sống lạnh

Trái đồng bàn gặm nhấm

Chén cung bái khoảnh sau

Lời vụng ôm không hết

Đạo Mầu khó gọi nên

Vượt qua ai hay truyền

Phải nhờ nhặt ẩn minh".

B. Ghi Về Tạo Dựng Chùa Cối Nham

(Kim Thủ Ôn soạn thuật. )

Thắng cảnh núi sông ở Đông Độ (Trung Hoa) nổi danh trong thế gian, mà nơi Phật lô đến ở xứ đó lại chẳng biết có bao nhiêu, còn như đền thờ cực nhân đầy đủ chế độ và đầy đủ thể thức của Pháp Vương hành hóa thì chưa có nơi nào sánh ví như ở Cối Nham vậy.

Xưa kia, trong khoảng niên hiệu Thiên Lịch (1328 -1330) thời Đại Nguyên, Tôn Giả Bạt-già-nạp-đề, người Tây Vức xây dựng nền tảng chùa ấy rất khó khăn tựa như Chùa Na Lan Đà ở Tây Vức vậy. Vả lại từ thời Đức Phật Ca-diếp nơi ấy đã là một đạo tràng lớn. Từ đó cầm dây lường đất, để định vị về vị trí. Khi ấy được liền nền tảng trước, bấy giờ chỉ tạm che phòng nhà, để biết sự sâu xa mà thôi. Đến thời của Huyền Lăng Vương tức là Tôn Giả Phổ Tế vâng nhận ghi ký ba núi hai sông của ngài Chỉ Không bèn đến đó ở mới muốn tạo dựng lớn ra phân trao rườn cột, vội chạy chiêu mộ nhân duyên, công việc chưa đến một nửa thì Tôn giả Phổ Tế cũng thị tịch, các học trò v.v... nhớ nghĩ đến Tôn giả Phổ Tế, chưa có chí nghiên tầm, nối theo khuôn phép để lại mà làm hoàn tất công việc ấy.

Mục Ẩn Vân Tĩnh Công ghi chép về đó rằng: Điện Phổ Minh rộng 5 gian xoay mặt hướng Nam, phía sau điện là nơi thuyết pháp rộng 5 gian, sau đó nữa là Điện Xá-lợi rộng 2 gian. Sau đó lại là Chánh điện rộng 3 gian. Phía Đông của Phương trượng là Điện La-hán rộng 3 gian, phía Tây của Phương Trượng là Bảng Đại Tạng rộng 3 gian. Từ hai phía Đông Tây của Điện Phổ Minh phân làm các Điện trái phải. Ở phía Nam xây dựng liêu phòng chúng Tăng có sám sai với Lầu Chuông. Chỗ nhà kho khổ của Sa-môn, vị trí của tân khách thứ lớp tường tự, cột nhà nối liền, hành lang vương vít xung quanh, cao thấp dần mờ tối, chẳng biết hướng Đông Tây, phàm phòng nhà có cả thảy 262 gian. Từ đó trở về sau, các bậc khéo giỏi nối tiếp đời đời chẳng thiếu người. Nhưng hoặc mới đầu làm điện Phật mà chưa làm đến liêu phòng Tăng chúng, hoặc xây dựng lầu chuông mà không tạo nhà khách, làm đến phía Đông thì phía Tây sụp đổ, làm đến phía Bắc thì phía Nam hư nát. Bởi vì chùa lớn nên công cán phải to nhiều. Công cán to nhiều nên sức người không thể tạo dựng khắp mà chắp nối. Bèn khiến Đại Tòng lâm của một nước nhà như nhà hoang trống. Mùa Xuân năm Nhâm Thìn (1472) thuộc niên hiệu Thành Hóa (1465-1488) thời nhà Minh, Đại Phi Điện Hạ của vua Hiến Tông truyền ý chỉ đến Hà Thành Phủ Viện Quân thần Trịnh Hiến Tổ: "Nếu nói tôi là phụ nữ tiếp thừa tốt lành của Tổ phụ, giúp Đại vương Thế Tổ ta sinh nuôi con Thánh cháu Thần, tuy là Hoàng Thiên mến giúp phương Đông, cũng chưa hẳn chẳng phải xưa trước gieo trồng gốc đức nơi Phật thừa vậy. Từ xưa, từ mẫu muốn bảo hộ cháu của bà, trung thần muốn cầu thọ cho người ấy, không ai chẳng quy hướng Tam bảo. Chùa Cối Nham ở phương Đông là một ngôi Đại Già lam, ba vị Hòa thượng kế tiếp nhau khai sơn. Ghi ký về ba núi hai sông bắt đầu từ ngài Chỉ Không, thật là chốn đất phước thọ của nước nhà ông vậy. Vả lại nghe rằng nền tảng xây dựng không được bền chắc. Điện nhà thềm cấp được làm bằng đá tạp, nên tạo dựng chưa được bao lâu mà nhà cửa đã lão suy. Nay muốn cửa các không sửa đổi vết xưa, sân đình trừ chỗ dấu vết cũ thảy đều đổi thay đá chín. Tính về công khoá thì gấp bội so với lúc mới tạo dựng nên. Ông nên dùng sức giúp ta toại được nguyện lớn". Hiển Tổ đáp rằng: "ở đời đều nói: tiếp nối tạo dựng lại khó khăn hơn tạo dựng mới đầu, của cải vật thực tuy nhiều, giả sử không có được người thì không thể thành tựu. Nay trú trì chùa Chánh Dương là Sa-môn Xử An là người cần mẫn thông đạt, tài năng khéo tốt lo liệu công việc kịp vậy, có thể xứng hợp với ý chỉ". Bèn dời đổi Sa-môn Xử An đến ở chùa Cối Nham, mọi chi phí của cải vật thực, nội như chuyện trông coi tùy điều gì thiếu mà cung cấp để giúp đó dùng. Phủ Viện Quân cũng dốc của cải tích chứa riêng để cúng vào sự khuyết thiếu. Sa-môn Xử An tâu trình chiêu mộ kẻ Tăng người Tục tự nguyện tính công để thưởng ngày làm, có hơn vạn tay thợ chẳng đốc thúc mà tự khuyên. Bắt đầu từ ngày... tháng... năm... đó, trải qua 13 tháng mà báo cáo công việc hoàn thành. Điện Đường phòng nhà lầu các không cái gì chẳng sửa đổi, lan can tường vách rộng hẹp đều thêm bớt, mà phòng nhà cửa sổ cửa nách càng tạo thành thông suốt, giặt rửa Đan hoạch càng làm nên văn vẻ ngời sáng. Chùa cũ hơn năm năm sụp đổ, bỗng một ngày biến thành Bảo sát mới đẹp (... lược bớt)

Triều Tiên, Chánh Tổ Tuyên Hoàng Đế (năm nhâm Tý) năm thứ 16 (tức năm Khoan chánh thứ tư?) ban tặng thêm ngài Chỉ Không pháp hiệu Giáo Chỉ là:

"Tiếp sự truyền thừa đời thứ 18 của Ca-diếp là Tôn giả Đề-nạp- bạt-đà, Thiền Hiền hiệu là Chỉ Không, tặng thêm là:

Mở Tông giảng Giáo

Muôn hạnh viên dung

Sáu độ nghiêm tịnh

Tam muội trời Tây

Đại Pháp sư tổ thứ nhất ở Đông Độ vậy"

5. TRUYỆN PHẠM TĂNG TỎA NAM NHƯỢNG KẾT

(Cổ Tú Trúc Lại Lý Nhật Hoa trước thuật, Lục Nghiên Trai bút ký

Quyển hai).

Ngày mùng 9 tháng 9 năm Giáp Tý (1624) niên hiệu Thiên Khải (1624) thuộc niên hiệu Thiên Khải (1621-1628) thời nhà Minh, đồng bọn ngu công thị ngự lên tháp Chân Như, xuống lễ bái mộ Đại Sư Trường Thuỷ, tắm nước giếng tuyết, gặp được vị phạm tăng tên là Tỏa- Nam-nhượng-kết, tướng mạo mắt sâu râu mịn, khéo giỏi về Hán âm (tiếng Trung Hoa). Cùng ngồi giây lâu, nhân hỏi về nguyên do từ Tây Vức đến đây. Phạm Tăng Tỏa-Nam-nhượng-kết bèn lấy từ trong tay áo ra một thiên chỉ bày những vết tích nguyên do giẫm trải đến đây. Nay ghi lục vào đây để đầy đủ từ phương xa đến tham tầm trông xem vậy.

Phía Đông nước Thiên Trúc (Ấn Độ) ở Tây Vức có một nước tên Chủ Hoạt, gần đây gọi là Cao Xương, có cả thảy 20 tụ lạc, thành quách cao 12 trượng, chu vi vuông tròn đến trăm dặm, bốn cửa ba tầng, bốn góc có 12 Tốt đổ ba (ngôi tháp), hai lầu văn võ cao 25 trượng. Lầu Rồng gác Phụng có tới 1200 tòa, chùa chiền danh tiếng viện sở lớn lao có cả trăm ngôi, người vật oai hùng kỳ đặc, có lắm nhiều thắng tích, cách Tây Vức khoảng trăm dặm có ngôi chùa Đại thừa có tôn tượng đứng cao 15 trượng tóc đỏ mặt xanh tay cầm nắm chày nhiếp phục ma, Nơi đại điện tôn tượng Phật nằm dài 16 trượng đắp Y Ca Sa sắc đỏ, có tôn tượng Đức Phật bằng đá ngọc, bình tấm sắc xanh lưu ly cao 3 thước, chu vi 3 thước 5 tấc. Bên tả cách khoảng 10 dặm có một chùa Tiểu thừa, phía trong phụng thờ cốt răng Đức Phật lớn 5 tấc, cốt răng Luân Vương lớn 3 tấc, có bình bát bằng sắt màu đen đựng đầy 7 thăng. Đó là di tích của Đức Phật Nhiên Đăng vậy. Về phía hữu cách khoảng 20 dặm có chùa Đáp- lạt-pháp-tạng tức là nơi Phạm Tăng Tỏa-Nam-nhượng-kết xuất gia. Chùa đó vốn do Cam lộ Phạm Vương sáng lập trong thời Chu Thiên Nguyên, gồm một chùa ba viện, lầu các bảy lớp, bên trong có Đàn Chư Thiên Chư Phật giảng Pháp. Trong Đàn có để lại ba viên xá-lợi sắc màu vàng tía và một cái hộp cúng dường cốt răng của Đức Phật lớn một tấc rộng tám phân sắc màu vàng thường tỏa sáng. Phía sau là lầu Lâm Sám Bá cúng dường Đức Phật một cây chổi quét làm bằng cỏ Ca xá dài ba thước lớn tròn bảy tấc. Cán chổi được trang sức bằng các vật báu tạp, hộp ngọc đá đựng đầy. Phía sau lại là Điện Kiến Pháp Vương, đài thuyết pháp. Vua nước Cao Xương tên Cúc Văn Đá Sam ban phong một cao tăng vô thượng pháp vương hiệu là Viên Thông Chí Thắng Phật. Viên Thông Chí Thắng Phật hóa độ được đệ tử là Ma-hát-bảo-lợi, Ma-hát-bảo-lợi chánh là thầy của Phạm tăng Tỏa-Nam-nhượng-kết, khi còn tại thế tục là ở tại cung ngự đô cung, là di tâm của người em thứ bảy của vua Cao Xương tên là Bá Lợi Khải. Bởi nhàm chán thân hình vương cung giả huyễn đó, vui thích quả vị Bồ-đề Vô thượng, bèn xả bỏ lợi thật tu tập thiền định, chỉ bày chiến lược.

Theo hướng Đông đi hơn 9 vạn dặm mới đến Đại Minh, đời trước có vị Hòa Thượng tên là Ban-đích-đáp-tổ thị tịch tại Đông Độ (Trung Hoa) tức là quốc sư của hoàng đế Thành hóa. (có phải là Hiến Tông - Chu Kiến Thăm 1465-1488 thời nhà Minh?). Phạm tăng Tỏa-Nam-nhượng-kết kiều thành mến mộ phong hóa và khâm trọng tiên đức nên phát tâm kết bạn cùng năm người cùng đi, mới đầu đến lễ bái ở đài chứng đạo tại núi tuyết, đài thuyết pháp tại núi Linh Thứu. Từ thành Vương Xá đi qua vào cung Mạc-độ-đạt, dâng tên Lãnh Văn bày ghi thư bảo đảm, tên năm vị Tăng:

1. Tỏa-Nam-lục-trúc.

2. Tỏa-Nam-kiên-tỏa.

3. Thiển-dương - Nam-khác.

4. Đoá-nhi-chỉ-xám-phát-trạm.

5. Tỏa-Nam-nhượng-kết.

Theo hướng Đông qua sông Việt Xô, sông ấy cùng chung một nguồn với ao A-nậu-đạt, lần lượt trải qua nước Gia-sức-kiến thay đổi Điệp thư bảo đảm, dừng lại một tháng mới đi tiếp qua nước Khác Hãng, lại đi thêm một tháng đến thành cung ngự. Dân chúng ở đó sắc đen phần nhiều tập tành theo Bà-la-môn chủng. Lại đi 3000 dặm qua thành Bạch Thuỷ, ở đó có nhiều ngoại đạo huyễn thuật, không kính trọng chư tăng. Lại theo hướng Đông, đi năm ngàn dặm qua thành Đát-la-tư. Người xứ đó tròng mắt tròn mặt đen, tóc ngắn râu dài, phần nhiều tập học theo pháp Tiểu thừa. Núi ở đó sản sinh ra các trân báu. Dừng ở lại ba tháng rồi theo hướng Đông đi đến nước Yết-xương-na, thay đổi Điệp hư bảo đảm. Dừng ở lại 10 tháng, dân chúng ở đó rất kính trọng Tam bảo, mọi vật lắm nhiều, hạt lúa thóc lớn dài cả tấc. Lại Theo hướng Đông đi 3000 dặm đến núi Thông Lãnh, núi ấy cao vợi hiểm nguy, có khai thác nhưng đến nay băng vẫn chẳng tan, ngưng đọng lan tràn tiếp liền với sương trời, ngửa trông nhìn thấy bóng không ngăn mé liếc xem, bên cạnh đó có núi băng đổ vỡ ngổn ngang bên cạnh đường cao đến trăm trượng, rộng... thước, do đó phải đi đường tắc hiểm nguy giẫm trải mọi gian nan cản trở. Lại thêm băng tuyết bay loạn tạp không ngăn nổi lạnh run, lúc sắp muốn ngủ ăn không có nơi khô ráo, chỉ phải treo chõ mà đun nấu, nằm ngủ trên băng, khổ không thể nói hết, suốt 7 ngày mới ra khỏi, lại theo hướng Đông Nam gần đến nước Đặc Già, nghe nói ở nước đó lắm nắng nóng, bấy giờ thời tiết đang tháng mười mà nắng nóng như tháng 8 ở nước khác, không thể đi tiếp tới. Nhân theo hướng Đông Bắc đi đến Viện Mã Nghỉ, là nơi xưa kia khi Đức Phật còn tại thế sai bảo A Nan đến giáo hóa, gọi đó là xứ Nhân Quả. Dừng lại ở đó một năm để điều dưỡng vết thương lạnh cóng, đến lúc hoàn toàn lành hẳn mới đi, hai chân Tỏa-Nam-nhượng-kết bị thương... Trên đầu gối hiện còn vết thẹo có thể nghiệm chứng.

Lại theo hướng Đông đi qua sông Khắc Già, tức là sông Hằng, sông ấy rộng tới trăm trượng, sóng nước xanh biếc trông nhìn đến đáy, đá tạp hiện bày, hai bên bờ cỏ lạ lắm nhiều, cây cối tốt tươi mùi hương khác lạ. Đi qua một tháng là tới nước Bạc-lục-ca, xứ đó còn gọi tên là cát nhỏ đùn đống, vua nước đó tên là Bắc Đa, đô thành to lớn, người vật nhóm tụ đông nhiều, chỉ có một ngôi chùa tên là A-xà-lý-nhi, chùa đó thoáng rộng, tăng chúng Đông nhiều, chuyên tập học thuyền định, phần nhi đi đến Thiên Trúc. Lại theo hướng Đông đi 3000 dặm, qua nước Khuất Chi, vua hiệu là Mật-văn-cúc-đa, cung điện chỉnh tề dân chúng Nam nữ đều sắc đỏ, rất kính trọng Tam bảo, có nhiều huyễn thuật, ăn dùng các vật hoa mỹ, y phục vận mặc tinh sạch, sử dụng bằng tiền vàng bạc. Dừng ở tại đó một năm rồi lại theo hướng Đông đi qua nước A-kỳ-ni. Nước đó có nhiều núi khoáng bạc núi khoáng vàng cao đến trăm trượng, khí sáng bay vạt sáng ngời không thể nói hết tướng trạng, giặc cướp lắm nhiều, người xứ đó rất hung ác, giết hại thảm thương không kiên kỵ.

Lại theo hướng Đông đi ngàn dặm là đến nước Cổ Cao Xương, trước kia vua Cao Xương có một người em gái bị vua nước chủ hoạt bắt lấy đi, cũng tên là nước Cao Xương. Nước Cổ Cao Xương cũng còn có tên là nước Y Ngô, người vật xứ đó thanh tú. Tương truyền đó là xứ xưa kia Tam tạng Pháp sư Huyền Trang đến hóa đạo, bấy giờ có một vị Sa-môn người Hán (Trung Hoa) dừng ở tại đó. Lại theo hướng Đông đi 3000 dặm đến sông Lưu Sa tức là nơi đá vụn cát vàng đùn đống, rộng 800 dặm, trên không chim bay dưới không thú chạy, đất xứ đó tìm kiếm không ra nước, không cây cỏ, un đùn gió nóng lửa đốt, quỷ ma tung hoành, suốt 10 ngày mới ra khỏi, đến suối Dã Mã dừng nghỉ để lấy nước. Tại đó có một ngôi chùa lớn tên là Lôi Âm, phía sau có một hang động tên là Bích Bá Quật, là nơi xưa kia khi đức Như Lai còn tại thế nhiếp phục ngoại đạo, hóa trị rồng lửa. Dừng ở tại đó một tháng, lại theo hướng Đông đi ngàn dặm đến 5 đồn lửa. Từ đồn lửa phía Tây đi đến có một núi, vua là sau 5 mơ màng thay đổi tên là Vương Luân bốc, dưới núi có dòng suối rộng hơn một trượng trong suốt sạch đẹp, có Đạt quan trông xem gìn giữ. Phàm chỗ có nước thì báo cho vua biết. Vua thấy 5 vị Tăng trong lòng sinh khởi rất vui mừng giữ lại vài ngày, cấp cho một phong thư gởi đến vua đồn lửa phía Đông, có sứ giả dẫn ra biên giới, chỉ bày đường đi tắt, trao cho đãy da đựng đầy nước, đường đó thuần là một bãi cát mênh mông. Không có lối đi, chỉ trông men theo phẫn cốt ngựa, lấy đó làm hướng tiến tới, hổ lang lắm nhiều, đi mất 5 ngày mới đến đồn lửa phía Đông, từ xa trông thấy trên núi tường thành chỉ có một cửa, đối diện liệt bày khí giới gông cùm cung tên gìn giữ. Từ xa, các quan trông nhìn thấy 5 vị Tăng mới cần muốn bắn tên, bèn gấp gọi có thư của vua ở đồn lửa phía Tây, trông thấy thư mới hứa cho tiến tới, nhỏ nhiệm nói bày những việc từ phương Tây đến vua ở đó cũng rất vui mừng, dừng ở lại một tháng, rồi trao lương thực ngọt ngon, chỉ lối đường đi theo Hạ Diện Thích, đó là ranh giới của Tây Phiên, tên gọi là tiểu Tây thiên. Xưa kia, đức Như Lai truyền pháp ở đó, gọi là Ô Tư Tạng, mặt đất xứ đó thoáng rộng, là nơi bốn nhà Đại vương phụng cúng, xuất hiện nhiều bậc Cao Tăng. Trong Đại Điện liệt bày các pháp trạng có tới 500 trang. Có Phật tử Pháp Vương Liên Hoa Thượng Sư truyền phiên kinh, phiên chú rỉ ra Phật vàng, cốt đảnh người có vài hạt châu. Tương truyền xưa kia Hán Ban Định Xa vượt đến ở đó, trấn định Tây Vức. Nơi bổn triều Lưu Mã Đại Giám chinh chiến phương Tây vào địa giới. Khí tiết ở đó rất lạnh. Tham lễ Liên Hoa Thượng sư xong, nghỉ ở lại đó 2 năm, đến lúc sắp đi, cấp cho phong thư, xa đến chùa La Hầu ở núi Ngũ Đài-Hầu Pháp Vương tước lai.

Lại theo hướng Đông đến ải Ngọc Môn, có núi không cửa ải, có một đường sông Hồ Lô trên rộng dưới hẹp, nước chảy sóng dồi rất nhanh, sâu thẳm không thể vượt qua. Ở bờ phía Tây có nhiều rừng cây ngô đồng. Từ Thạc Đại làm bè mà đến, từ trên hơi đến hướng Đông Bắc. Đi theo hướng Đông Nam khoảng 70 dặm là đường lớn Ngọc Môn, các Phong Vương đến triều cống đều đi do con đường này, theo chùa Bỉnh Linh ở Mân Châu, chùa Hồng Hoa ở Nhã Châu một đường ở phía Tây núi mà lại, lên chỗ Pháp Vương chùa La Hầu ở núi Ngũ Đài. Dừng ở tại đó 2 năm, gặp Khâm sai Ngự mã giám Thái giám Lưu Nhuận đóng ở núi dẫn 5 vị Tăng đến ở chùa Song lâm tại Bắc Kinh.

Đến ngày 15 tháng 5 năm Vạn Lịch thứ 30 (1620) thời nhà Minh, mới vâng phụng mệnh lệnh của Minh Túc Hoàng Thái Hậu nên đến ở am Vạn Thọ trì chú 3 năm. Có phiên kinh sảnh thái giám Trương Quý dẫn tấu "Vạn Tuế Gia", ban bảo đến ở chùa Song Lâm thiết lập trai đàn tế độ cõi âm suốt 49 ngày đêm, ban tặng y tía mũ báu, bảo Tăng Kinh sảnh trông coi Đàn Trung Quý, lại ban tặng y dệt kim thiền 14 đoạn vàng, 8 bộ hộp thức ăn, gửi cho chùa Đại- Năng- Nhân, bởi vì đời trước tổ sư Ban-tích-đáp trong khoảng niên hiệu Thành Hóa (1465-1488) thời nhà Minh ban tặng Pháp vương Bảo Viện vậy.

Trong năm vị Tăng Sa-môn Đoá-nhi-chỉ-sám-phát-trạm thị tịch tại đảnh Thiên Tát núi Ngũ Đài, Sa-môn Triển-dương-Nam-khát thị tịch tại chùa Song Lâm. Hai vị Tăng còn lại, 1 vị ở ải Sơn Hải, 1 vị ở Hắc Vân. Còn Phạm Tăng Tỏa-Nam-nhượng-kết mến mộ đến nơi rò rỉ một tôn tượng Quan Thế Âm, triều Nam Hải Thiên Thai, thiết trai cúng dường 3000 vị Tăng đã hoàn mãn, được gặp Nạp Xuyên đồng đi đến Gia Hoán, Tể Quan cư sĩ trông thấy thường luôn qua lại; nguyên do tông tích, cảm thuật đại khái như vậy.

6. VĂN BIA BÀ LA-MÔN TĂNG CHÁNH Ở NAM THIÊN TRÚC.

Văn Bia Bà-la-môn Tăng Chánh ở Nam Thiên Trúc và lời Tựa. Ánh mặt trời Phật lặn ở Tây, di phong thổi tỏa đến phương Đông, những bậc Bồ-tát Thập địa trú Bồ-đề mà gieo rãi hình bóng, các hàng A La-hán ép cơ duyên mà diễn hóa. Do vậy, áo chỉ chân như khác với năm xứ Thiên Trúc mà cùng dung thông, thật tướng viên âm đồng tám bộ mà đều biểu hiện. Nếu thấu đạt sâu xa đến Pháp tướng, thông rành cực tông, nghiên tầm thất giáo chi phần Không, Hữu cả hai đều mất, du hý với 6 pháp thần thông, chân giả đều chiếu rõ, người như thế là tăng sĩ vậy.

Sa-môn Tăng Chánh húy là Bồ-đề-tiên-na, vốn dòng họ Bà-la-trì thuộc chủng tộc Bà-la-môn, 16 nước cảnh mộ cao nghĩa của ngài 96 chủng tộc mộ ngưỡng anh huy của ngài, chỉ vì cõi nước cách xa, sử truyền khuyết thiếu, phong tục phép tắc của quê ngài khó có thể dệt kết hết lời. Ngài là bậc thần tình trầm lắng, phong khí sáng thông. Linh đài có thể kính ngưỡng mà không thể lén nhìn, biển trí có thể rót vào mà không thể rút ra, nối tiếp anh phạm của Chi Sấm, đuổi theo dật quỷ của Thế Cao, đạp núi tuyết mà đưa ảnh tới, lặng biển mây mà bày oai nghi, xung mạo hiểm nguy xa đến xứ Đại Đường (Trung Hoa). Kẻ tăng người tục ngưỡng mộ uy đức của ngài sùng kính rất lắm. Bấy giờ Thánh Triều (tiền đường) thông hảo, sai phái các sứ giả Đan Trị Bĩ, chân nhân Quảng Thành, Sa-môn Lý Kính là người có học thức rất ngưỡng mộ Đạo hạnh tiếng tăm của ngài cầu muốn thỉnh mời ngài đến phương Đông (Trung Hoa). Ngài cảm kích sự chí thành khẩn thiết ấy nên không từ chối sự thỉnh mời ấy.

Ngày 13 tháng 12 năm Khai Nguyên thứ 18 (730) thời Tiền Đường, Ngài cùng các đồng bạn Lâm Ấp, Sa-môn Phật Triệt, Sa-môn Tăng Duệ; người Trung Hoa theo thuyền đi đường biển, đến nữa đường bỗng nhiên gặp gió bão, sóng lớn, mưa đổ suốt ngày mờ tối cả bầu trời, tính vận mạng gần như cắm gắn cờ hiệu, cách sự chết chỉ trong phân tấc, cả thuyền mọi người đều kinh sợ không biết làm sao, ngài bèn đoan nhiên kính ngưỡng nhất tâm nhất định quán Phật, chỉ thời gian ngắn, gió lặng sóng ngừng, mọi người đều khen ngợi sự kỳ lạ. Đến ngày 18 tháng 5 năm Thiên Bình thứ 8 (?) thời Tiền Đường mới đến Chúc Tử Đại Tể Phủ, xưa kia, tôn giả Ca-diếp Ma-đằng bèn lại các Sa-môn Phật đề trừng, La thập nhanh qua dừng vết tại nước Chấn Đán, chưa đặt chân đến địa cảnh Nhật vức. Tính xa xôi, bàn khó nhọc các vị kia có đức tự quý, tự chẳng phải địa vị vượt tu thành hành tức trọn kiếp thì ai có thể khổ hợp với ấy ư?

Đến ngày mồng 8 tháng 8 năm đó thì đến trị hạ nước Nhiếp Tân, Sa-môn Tăng Chánh trước đó là Đại Đức Hạnh Cơ là bậc đuốc trí đèn tâm, định ngưng nước ý, quạt phong hóa đất lành nơi đất Kham Nhẫn, viễn bày pháp diệu trong thời mạt pháp, nghe Tăng Chánh đến mà thiết bày nghi lễ, khen ngợi chưa từng có. Dật Yên vương ôm chổi quét ở Quách Ngỗi, Mâu Bá vui vẻ ngả nghiêng giày với Vương Sán. Chủ khách cùng ra mắt nhau như xưa trước cùng viết, tóc bạc như mới, nghiêng lọng như cũ, do đó mà thấy vậy. Mới căn dặn cùng đồng bạn xuất gia rằng: "pháp vốn không như vậy, nay cũng không diệt, cứu tuy chất của phó hóa che dấu ở sông lâm, nhưng thể của pháp thân trải ảnh khắp sa giới. Trong kinh nói rằng: "đối với người đáng dùng thân hình Bà-la-môn mà được độ thoát, liền hiện thân hình Bà-la-môn mà vì họ nói pháp" là ấy vậy. Từ khi mở mang trở lại vì thời gian trải qua cả trăm vị vua có cả vạn năm chưa có thông hữu phạm anh. Thánh chủng ở Ấn Độ, thềm thang lên núi ghe thuyền vượt biển hoằng hóa thánh triều, và nay Thánh Đức làm mà người khác đến. Thời vận xương minh phát khởi và đại hóa thạch hưng, chẳng chỉ cảm bởi bi nguyện của chư Phật, ước cũng do ứng của Thánh triều sùng pháp. Chúng ta đã gặp thời vận này, lại thấy được người đây, bởi mối tự thành thật thiết chỉ cùng đến nghinh tiếp". Khi ấy các hàng Đạo Tục đua nhau kéo đến Đông đầy thành quách, tay áo nối liền thành màn che, mồ hôi để tợ mưa tưới, kề vai tiếp gót, nghinh đưa vào kinh đô. Hoàng thượng rất vui mừng, ban sắc thỉnh ngài ở chùa Đại An, cúng dường rất nồng hậu, các hàng Công Vương tài giỏi không ai chẳng tôn kính Sa-môn Hạnh Cơ; lại dẫn các hàng Tăng Tục ở chốn kinh đô có hơn 50 loại trước sau hợp thành ba đợt. Ngài chuyên trì tụng kinh Hoa nghiêm lấy làm hạnh nghiệp chính, rất khéo giỏi về chú thuật, các hàng đệ tử tiếp thừa tập học, truyền đạt đến ngày nay. Ngài sống rất mực kính cẩn, hạnh nghiệp giản đơn, mừng giận không tỏ vẻ nơi sắc mặt, ngậm văn vẻ ẩn bóng sáng chẳng ai có thể lường biết được cạn sâu. Phẩm cao lễ hậu chẳng thể xoay sự nghĩ suy của ngài, oai nghiêm pháp lớn chưa đủ để sợ tâm ngài, ánh sáng tuy hòa cùng thế tục mà thể chẳng nhiễm ô, bụi trần tuy đồng với tâm mà chẳng thể lường biết được chân thật nơi ngài.

Đến năm Thiên Bình Thắng Bảo thứ 2 (?), ngài có sắc chiếu được phong sùng làm Tăng Chánh. Đại phát do đó mà được tiếp nối thạnh hưng, quần sinh vì vậy mà xoay tâm quy hướng. Tuy vết đạo chưa hiện bày ngời sáng mà những bậc tài giỏi ở đương thời đều cho là ngài đã bước lên Thánh quả. Chỉ bởi ngòi đêm dời đổi, hạnh nghiệp ở chốn Diêm Phù rơi rụng, vào nửa đêm 25 tháng 2 năm Canh Tý tức năm Thiên Bình Bảo Tự thứ 4 (?) ngài chắp tay xoay mặt về hướng Tây, ngôn từ sắc mạo không biến đổi, như vào cảnh thiền định an lạc, ngài điềm nhiên thị tịch, hưởng thọ 57 tuổi. qua ngày mồng 2 tháng 3 năm đó, cử hành lễ trà tỳ tại rừng Hữu Bộc Xạ, núi Đăng Mỹ.

Lúc sắp tịch, ngài bảo với các đệ tử rằng: "tôi thường quán tánh thanh tịnh, đặc thân tự tánh mà còn tôn trọng Đức Phật A-di-đà, kính ngưỡng Bồ-tát Quán Thế Âm, các ông nên trích lấy y vật trong kho tàng của Tôi phụng tạo Tịnh Độ của Phật A-di-đà". Ngài lại bảo: "ngày còn sống, tôi vì khắp bốn ân phụng tạo tôn tượng Bồ-tát Như Ý Luân, mà tâm nguyện còn muốn tu tạo tôn tượng 8 vị Bồ-tát bày ngồi quanh tôn tượng ấy nhưng vì vô thường cấp bách, ước nguyện ấy chưa thành. Các ông chớ quên trù liệu xưa trước, nên cùng hỗ trợ để công việc được hoàn tất. " Các đệ tử kính phụng tuân vâng di chỉ của ngài tu tạo hoàn tất 8 tôn tượng, mà cảm cây cầu gỗ đã ngã gãy, sợ đức âm vĩnh dứt. Do vì lỡ phát Thần công sùng kính khuôn phép tốt, chẳng như diệu tượng hiện tại nơi đây. Lưu truyền di ảnh cho đời sau mới tạo thành hình tượng. Tuy tài chí khuôn phép tốt lành cùng người ấy đã qua đi, mà thực chất không khí đẹp xinh cùng tôn tượng nghiêm trang ấy vẫn như ngài hiện còn, bèn bảo Du Tài làm bài tán thán tượng.

Bài 1

"Chí tượng không sắc

Đại đạo không danh

Trạm nhiên thường trú

Chẳng diệt chẳng sinh

Tùy cơ cấp dẫn

Ứng vật hiện hình

Phát huy chánh giáo

Như hang vọng tiếng"

Bài 2

"Đạo chẳng tự hoằng

Hoằng do Tại Triết

Quen cùng Pháp Vương

Hải nội tiệt dứt

Tiếp võ người khác

Liền vai anh kiệt

Chỉ xiển từ huấn

Đuốc tệ thấu suốt "

Bài 3

"Nhân có La-hán

Thật đáng Tăng Chánh

Mến đạo kính Pháp

Quên thân bỏ mạng

Đức lành càng mến

Hóa màu rất thạnh

Bốn chúng trừ hoặc

Nhất thừa chứng đắc".

Bài 4

"Đức hẳn có loại

Đạo chẳng riêng bày

Thong thả Hạnh Cơ

Ngầm tán Diệu Điển

Mở khách Thánh ta

Khen làm các thiện

Rất mực thành kính

Vượt hẳn chỉ chủ".

Bài 5

"Là pháp sinh diệt

Các hành vô thường

Triết nhân hết củi

Lửa dời sáng mất

Một mai quy tịch

Muôn đời thêm thương

Đạo bạn truyền pháp

Mất mát thuyền bè"

Bài 6

"Giấu núi dễ nhanh

Dò sông khó dứt

Kính đức trả ân

Trời cao chẳng cùng

U thần sao gởi

Tả tượng cầu phước

Khắp cùng vô biên

Rộng tỏa các loài"

Ngày 21 tháng 4 năm Thần Hộ Cảnh Vân thứ 4 (?) Đệ tử nhập thất được truyền đăng trú vị của Bà-la-môn Tăng Chánh (Bồ-đề-tiên- na) hiệu Tu Vinh.