SỐ 2089 — DU PHƯƠNG KÝ SAO

SỐ 2089

DU PHƯƠNG KÝ SAO

- Truyện sang năm xứ Thiên Trúc.

- Ghi chép của Sa-môn Ngộ Không vào Thiên Trúc.

- Hành trình đi Tây Vực của Sa-môn Kế Nghiệp.

- Khảo truyện về Phạm tăng Chỉ Không.

- Truyện Phạm tăng Tỏa Nam Nhượng Kết.

- Văn Bia Bà-la-môn Tăng Chánh ở Nam Thiên Trúc.

- Truyện đại Hòa thượng Đông chinh thời Tiền Đường.

- Du Thiên Trúc Ký Dật Văn của Sa-môn Thường Mẫn ở thời Tiền Đường.

- Trung Thiên Trúc Hành Ký của Vương Huyền Sách và Tây Trúc Chí Dật Văn do Bách Quan soạn ở thời Tiền Đường.

1-TRUYỆN SANG NĂM XỨ THIÊN TRÚC

(Sa-môn Thích Tuệ Siêu

ở nước Tân La ghi chép)

….. Báu, chân không, lõa hình ngoại đạo chẳng mặc…..

….. Qua khỏi bữa ăn liền uống, cũng không chay tịnh. Đất đều bằng phẳng…… có nô tì đem bán người tội, cùng người tội không khác …… một tháng đến nước Câu-thi-na, nơi Đức Phật nhập Niết-bàn. Ở thành đô hoang phế không có người ở. Nơi Đức Phật nhập Niết-bàn tạo dựng Tháp, có Thiền sư ở đó quét tước. Mỗi năm vào ngày mồng tám tháng tám, các hàng Tăng ni đạo tục đều đến đó thiết đại hội cúng dường.

Ở giữa không trung có tràng phan hiển hiện không biết số lượng là bao nhiêu, mọi người đồng trông thấy. Ngay trong ngày đó người phát tâm chẳng phải một. Ở phía Tây tháp đó có một dòng sông tên là Y-la-bát- để, nước xuôi chảy về hướng Nam ngoài hai ngàn dặm mới vào sông Hằng. Chung quanh tháp đó không có người ở, toàn là rừng cây hoang vắng. Những người sang đó lễ bái bị tê giác, trâu, loài trùng lớn làm tổn hại. Về phía Đông Nam tháp đó cách khoảng ba mươi dặm có một ngôi chùa tên là Sa Bàn Đàn, có…. hơn…. Thường cúng dường Thiền sư đó các thứ y thực, khiến ở nơi tháp mà cúng dường…. ngày, đến nước Ba-la-tư. Nước đó cũng hoang phế không có vua tức…. năm câu luân kia, thấy treo hình tượng ở trong tháp…. trên có hình sư tử, tràng phan đó rất xinh đẹp, năm người hợp cùng ôm lấy, đường văn nhỏ nhiệm…… Tháp, đều tạo tràng phan đó, chúa tên là Đạt Ma Chiếc Cát La, tăng chúng…… ngoại đạo chẳng mặc y phục, trên thân bôi thoa tro bụi, phụng thờ Đại Phạm thiên …. Trong chùa đó có một tôn tượng bằng vàng đồng năm trăm …. là do xưa kia ở nước Ma-kiệt-đà có tên là Thi La Lật Để tạo nên tôn tượng ấy, và tạo một bức…… bằng vàng đồng trọn một tấc, đem đi cách thành đó hơn ba mươi bộ đến phía Bắc bờ sông Hằng đặt để vậy. Tức Lộc dã uyển, Câu-thi-na, Xá Thành, Ma-ha Bồ-đề v.v... , bốn tháp linh lớn tại ranh giới vua nước Ma-kiệt-đà, nước đó đều hành trì giáo pháp cả đại thừa lẫn Tiểu thừa…. đến được chùa Ma-ha Bồ-đề, xứng hợp với bản nguyện nên vui mừng khác thường, lượt nêu đề thuật lại ngu chí theo lối ngũ ngôn:

"Chẳng lo Bồ-đề xa

Chỉ buồn đường hiểm trở

Tám tháp thật khó thấy

Người nào mãn nguyện ấy

Sao đến Lộc Uyển dài

Đâu ý nghiệp gió bay

Tham trước qua kiếp thiêu

Thấy trước mắt sóng nay!"

Từ nước Ba-la-tư ấy trải qua…. Tháng đến nước Trung Thiên Trúc, vua ở tại thành, tên là Cát Na Cập. Tại xứ Trung Thiên Trúc, cảnh vức thoáng rộng, trăm họ Đông nhiều, vua có chín trăm con voi, các đại thủ lãnh khác, mỗi mỗi tự có hai ba trăm con. Vua nước đó thường tự dẫn đầu voi ngựa binh lính ra chiến đấu, thường cùng xứ…. Thiên Trúc đánh nhau, vua xứ trung Thiên Trúc luôn thắng trận. Theo pháp luật nước đó tự biết thiếu voi ngựa, thiếu binh lính, nên liền xin cầu hòa, mỗi năm giao nộp thuế, chẳng tranh giao chiến trận giết hại lẫn nhau, với cách thức ăn mặc nói năng, pháp dụng phong tục con người cả năm xứ Thiên Trúc đều tương trợ nhau. Chỉ tại Nam Thiên Trúc theo quốc pháp của năm xứ Ấn Độ không có gông cùm, lao ngục, nếu người có tội thì chỉ y cứ vào sự nặng nhẹ mà phạt tiền, cũng không có hình luật giết hại. Trên đến các vua chúa, dưới đến các hàng thứ dân, đều không có những việc đi săn, phóng chim, đuổi chó… Đường sá tuy có giặc dã nhưng chỉ lấy vật rồi liền phóng thả, cũng không có giết hại. Như nếu tính vật tức có mất vậy. Đất đai rất ấm, trăm thứ cây cỏ thường xanh tươi, không có sương tuyết, ăn thuần lương thực, gạo lúa chín muộn, bún, bánh, nhũ lạc… không có tương muối, toàn dùng nồi đất đun nấu cơm để ăn, không có búa sắt…. trăm họ không riêng thuế thường, chỉ rút trích năm thạch ruộng con để đóng cấp vua, vua sai người vận chuyển tới chủ ruộng…. Chẳng phải vì đưa đến trăm họ ở xứ đó nghèo khó phần nhiều, sang giàu hiếm ít. Trong nhà vua quan cho đến nhà giàu có đắp mặc một đôi áo dạ, tự… một chiếc, người nghèo nữa mảnh, người nữ cũng vậy.

Mỗi lúc vua đến ngồi nơi nha sở, các thủ lãnh cùng dân chúng đều lại vậy quanh bốn phía vua mà ngồi, mỗi mỗi tự tranh luận đạo lý, bài bàng đấu tố lẫn lộn, đấu loạn khác thường, vua nhận nghe lấy chẳng oán giận từ từ giải đáp rằng: "Ông này là phải, ông kia chẳng phải…. " Dân chúng ấy đều lấy theo một lời vua mà làm chuẩn định, chẳng phải nói bày trở lại. Vua và các thủ lĩnh ấy… rất kính tin Tam bảo, như đối trước các bậc sư tăng, vua và các thủ lĩnh… đều ngồi dưới đất, chẳng dám ngồi trên sàn tòa. Nơi mà vua và các thủ lĩnh đi ngồi qua lại, tự mang theo sàn giường nhỏ bên mình, đến nơi liền dùng ngồi, chẳng dùng sàn tòa của người khác. Ở chùa và nhà của vua đều tạo dựng thành ba lớp tầng lầu. Ở tầng thứ nhất dưới cùng làm kho, tầng giữa người ở, các thủ lĩnh lớn … cũng vậy, phòng nhà đều ngang đầu dùng bằng gạch nung, cây gỗ tạo dựng nên. Ngoài ra …, đều là nhà tranh cỏ, tợ như nhà cửa ở đất Hán (Trung Hoa) tạo dựng dưới mưa, lại là một tầng vậy.

Đất đai xứ đó sản sinh ra các thứ vải dạ, voi ngựa…. mọi vật, chứ không sản sinh ra vàng bạc, tất cả đều do từ nước ngoài mang lại. Cũng không nuôi dưỡng các loài súc vật: lừa ngựa, lạc đà, heo… trâu ở xứ đó thuần toàn sắc trắng, trong vạn con hiếm lắm mới có một con sắc màu đen đỏ. Da nhựa cũng hiếm thiếu, chỉ vua mới có được vài trăm con, sáu bảy mươi đôi. Ngoài ra, thủ lĩnh và các dân chúng toàn không nuôi dưỡng, chỉ ưa thích nuôi trâu để lấy sữa, Lạc Tô vậy. Đất đai người hiền lành, chẳng ưa thích giết hại, nơi chốn phố chợ chẳng thấy có tiệm giết vật bán thịt.

Tại trung Thiên Trúc mọi người đều tu hành theo pháp Đại thừa lẫn Tiểu thừa. Trong xứ Trung Thiên Trúc có bốn ngôi tháp lớn: một là Cấp cô viên ở nước Xá-vệ, thấy có chùa và chúng tăng ở. Hai là trong vườn Yên La ở thành Tỳ Đa Ly có ngôi tháp hiện còn, chùa ở đó không có chư Tăng ở. Ba là tại nước Ca Tỳ Đa La tức nơi thành Đức Phật đản sinh, cây Vô Ưu hiện vẫn còn. Thành đó đã hoang phế, có tháp mà không có chư Tăng ở, cũng không có dân chúng. Thành đó ở rất xa về phía Bắc. Cây rừng lắm hoang vu, đường sá có lắm giặc dã, người sang đó lễ bái phải rất khó mới tìm được đường đi. Bốn là tháp nơi ba đường thềm cấp báu. Tại Trung Thiên Trúc, vua đứng ở phía Tây thành đợi bảy ngày khoảng giữa hai bờ sông Hằng, Đức Phật ở cung trời Đạo Lợi biến hóa làm thành ba đường thềm báu để xuống nơi chốn Diêm Phù Đề, đường bên tả bằng vàng, đường bên hữu bằng bạc, đường chính giữa bằng lưu ly. Đức Phật đi tại đường giữa, trời Phạm Vương đi đường bên tả, trời Đế Thích đi đường bên hữu hầu theo Đức Phật mà xuống, tức ở xứ đó mà dựng tạo thác. Thấy có chùa và chư tăng, có….

Từ nước Trung Thiên Trúc theo hướng Nam đi suốt hơn ba tháng là chỗ ở của vua nước Nam Thiên Trúc, vua có tám trăm con voi, đất đai nước đó rất thoáng rộng, phía Nam đến Nam Hải, phía Đông đến Đông Hải, phía Tây đến Tây Hải, phía Bắc đến Trung Thiên Trúc. Các nước Tây Thiên Trúc, Đông Thiên Trúc tiếp liền ranh giới với nhau, vận mặc y phục, ăn uống, phong tục của con người tương tợ như ở Trung Thiên Trúc, chỉ có tiếng nói hơi khác nhau. Đất đai nóng hơn so với ở Trung Thiên Trúc. Xứ đó sản sinh ra các thứ vải dạ, voi, thuỷ ngưu, hoàng ngưu, cũng có ít dê. Không có các loài lạc đà, lừa…. Có lúa ruộng nước, không có lúa mùa, lúa tẻ… đến như các thứ lụa, quyên thì ở năm xứ Thiên Trúc đều không có. Vua và thủ lĩnh, dân chúng … đều rất kính trọng Tam bảo, kính chùa, kính Tăng. Với giáo pháp Đại thừa, Tiểu thừa đều được thành trì. Tại đó, ở trong núi có một ngôi chùa lớn do Bồ-tát Long Thọ sai bảo thần Dạ-xoa tạo dựng nên, chẳng phải do sức người làm ra, đều là đục núi làm trụ, làm thành ba tầng lầu, xung quanh bốn phía hơn ba trăm bộ. Ngày Bồ-tát Long Thọ còn tại thế chùa đó có ba ngàn vị Tăng mà gạo ấy chẳng cạn hết, thường ngày lấy đi, trở lại như cũ không giảm thiếu, nhưng nay ngôi chùa ấy hoang phế, không có chư Tăng ở. Bồ-tát Long Thọ sống đến bảy trăm năm mới thị tịch(?) Bấy giờ tại đường đi nước Nam Thiên Trúc có làm bài thơ theo lối ngụ ngôn rằng.

"Trăng đêm…. đường.

Bớt thú tham bỏ tiện.

Nước ta trời phương Bắc

Nhật Nam không có nhạn

Mây nổi vụt bay về.

Gió bỗng chẳng chịu xoay

Quê người đất góc Tây.

Ai hướng bay vào rừng"

Lại từ nước Nam Thiên Trúc theo hướng Bắc đi liền hai tháng là đến thành vua nước Tây Thiên Trúc ở. Vua nước đó cũng có năm sáu trăm con voi. Đất đai sản sinh ra các thứ vải dạ và bạc, voi, ngựa, trâu, dê, phần nhiều sản sinh ra các giống lúa mùa lớn nhỏ và các thứ đậu…. Còn giống lúa nước hoàn toàn hiếm, thiếu. Ăn phần nhiều bằng bánh, bún sữa, lạc, tô, dầu, mua bán ở chợ dùng bằng tiền bạc, vải dạ…. Vua cùng các thủ lĩnh và dân chúng…. rất kính Tam bảo, kính chùa, kính Tăng, hành trì cả pháp Đại thừa lẫn Tiểu thừa. Đất đai nước đó rất thoáng rộng, phía Tây đến Tây Hải. Dân chúng trong nước phần nhiều giỏi về xướng ca. Ngoài ra, ở bốn nước Thiên Trúc kia chẳng như ở nước này, lại không có roi gậy, gông cùm, lao ngục, hình luật giết chóc…. hiện nay bị các nước lớn mạnh đến xâm chiếm, một nửa đất nước đã bị mất. Lại nữa, pháp luật ở năm nước Thiên Trúc, người nào đi ra ngoài, chẳng cần phải mang theo lương thực, đến nơi cầu xin tức liền được có ăn, chỉ có vua và các thủ lĩnh đi ra ngoài mới mang theo lương thực, không ăn dùng của dân chúng.

Lại từ nước Tây Thiên Trúc theo hướng Bắc đi suốt hơn ba tháng là nước Bắc Thiên Trúc có đất nước tên là Sà Lan Đạt la, vua nước đó có ba trăm con voi, nương men theo núi làm thành để ở. Từ đó trở về hướng Bắc dần dần có núi vì đất nước nhỏ hẹp, lính ngựa chẳng nhiều thường bị nước Trung Thiên Trúc và nước La Diếp Di La luôn luôn thôn tính, do đó mà nương men theo núi để sống, phong tục con người, ăn uống nói năng chẳng khác ở nước Trung Thiên Trúc, đất đai hơi lạnh hơn ở Trung Thiên Trúc… cũng không có sương tuyết, chỉ có gió lạnh. Đất đai sản sinh ra các thứ voi, vải dạ, lúa mùa lúa nước, lúa hoa ít có. Vua nước đó chỉ có trăm con voi, các thủ lĩnh năm ba con, phía Tây là đồng bằng sông nước, phía Đông gần tiếp giáp núi tuyết. Trong nước mọi người rất kính chùa, kính Tăng, hành trì cả pháp Đại thừa lẫn Tiểu thừa. Lại đi một tháng vượt qua núi tuyết đến phía Đông có một nước nhỏ tên là Tô Bạt Na Câu Đát La thuộc sự cai quản của nước Thổ Phiên, ở đó cách vận mặc tương tợ như tại Bắc Thiên trúc, nói năng tức có khác, đất đai rất lạnh. Lại từ nước Tô Bạt Na Câu Đát La đó theo hướng Tây đi một tháng là đến nước Xả Tra, ở đó nói năng hơi khác, còn phần nhiều đều tương tợ. Phong tục con người, cách thức ăn mặc, đất đai sản sinh khí tiết lạnh nóng, đều tương tợ ở Bắc Thiên Trúc cũng kính chùa kính tăng, tu hành cả pháp Đại thừa lẫn Tiểu thừa, vua cùng các thủ lĩnh và dân chúng đều rất kính tin Tam bảo.

Lại từ nước Xả Tra đó theo hướng Tây đi một tháng là đến nước Tân Đầu Cổ La, phong tục con người, cách thức vận mặc đều tương tợ như ở Bắc Thiên Trúc, nói năng hơi khác biệt. Ở nước đó rất mến chuộng Lạc Đà vì người nước đó cần lấy sữa Lạc Đà để ăn dùng. Vua và dân chúng rất kính trọng Tam bảo, kính chùa kính tăng. Luận sư Chúng Hiền tạo bộ Thuận chánh lý luận vốn người nước đó. Tại nước đó tu hành cả pháp Đại thừa lẫn Tiểu thừa. Hiện nay bị các nước lớn xâm lược đất nước. Từ đất nước đó cho đến cả năm nước Thiên Trúc, chẳng uống rượu nhiều, đi khắp năm nước Thiên Trúc không thấy có người say sưa, đánh đá lẫn nhau. Giả sử như có người uống rượu cũng chỉ vì tỏ bày sắc mạo, sức lực mà thôi, không thấy ca múa, uống ăn, yến tiệc quá lắm.

Lại nữa, từ nước Bắc Thiên Trúc có một ngôi chùa tên là Na Kiệt La Bạt Na có một vị Sa-môn người đất Hán(Trung Hoa) thị tịch tại đó. Theo các vị Đại Đức ở đó kể lại: "Vị Sa-môn ấy từ nước Trung Thiên Trúc đến rất thông rãnh Tam Tang Thanh Giáo, sắp muốn trở về quê hương bỗng nhiên trái mất sự điều hòa bèn thị tịch" Lúc nghe nói vậy, không ai chẳng đau lòng, bèn ghi bốn vần vì buồn thương minh lộ theo lối ngũ ngôn:

"Quê cũ đèn không chủ

Thần linh đến nơi nao

Nhớ tưởng thương tình thiết

Ai biết đường quê nước

Đất khách cây báu gãy.

Ngọc mạo đã thành tro

Thương ông nguyện chẳng thành

Không thấy mây trắng về. "

Lại từ nước đó theo hướng Bắc đi mười lăm ngày, vào núi đến nước Ca La. Nước Ca Di La cũng thuộc số nước Bắc Thiên Trúc. Nước đó hơi lớn. Vua có ba trăm con voi, ở lại trong nước, đường sá đi lại hiểm xấu, không bị các nước ngoài xâm chiếm, dân chúng đông nhiều, nghèo nhiều, giàu ít. Vua cùng những thủ lĩnh và những người giàu có vận mặc y phục không khác ở Trung Thiên Trúc, ngoài ra, dân chúng đều mặc đắp đệm lông để cho thêm hình xấu xí. Đất đai ở đó sản sinh ra các thứ đồng sắt, vải dạ, đệm lông, trâu, dê, có voi nhưng thiếu ngựa, thuộc loại lúa canh, Bồ Đào, đất đai rất lạnh chẳng đồng như các đất nước đã ngang qua trước, mùa thu có lắm sương, mùa Đông tuyết đổ, mùa Hạ mưa sương. Trăm thứ cây cỏ luôn xanh, cành lá điêu tàn, cỏ mùa Đông đều khô chết. Sông hang hẹp nhỏ, hai phía Nam Bắc đi khoảng năm ngày, hai phía Đông Tây đi khoảng một ngày là cùng khắp, ngoài ra toàn là rừng chàm, nhà thuần làm bằng ván cây che phủ ở trên, chẳng dùng các thứ tranh cỏ, ngói gạch. Vua cùng các thủ lãnh và dân chúng rất kính Tam bảo, trong nước đó có một ao rồng. Vua rồng đó thường ngày cúng dường các vị A La-hán. Tuy không người nào thấy các Thánh Tăng ấy thọ thực, nhưng cứ qua khỏi giờ thọ trai liền thấy các thứ cơm, bánh, từ dưới nước lẫn lộn nổi lên, do đó mà được biết, mãi đến ngày nay việc cúng dường ấy vẫn không ngưng dứt. Vua cùng các Đại Thủ Lãnh lúc đi ra thì cưỡi voi, các quan nhỏ cưỡi ngựa, dân chúng thảy đều đi bộ. Trong nước đó rất kính chùa, kính Tăng tu hành cả pháp Đại thừa lẫn Tiểu thừa. Theo pháp luật ở năm nước Thiên Trúc trên từ các bậc quốc vương, Vương phi, vương tử, dưới đến các thủ lĩnh và vợ con mỗi mỗi đều tự theo sức lực và khả năng của chính mình mà tạo dựng nên chùa chiền, mỗi người tự làm riêng, không cùng chung tu tạo. Vì ở xứ đó cho rằng: "Mỗi người tự có công đức, sao phải cùng chung tu tạo?" Ấy đã như thế thì các vương tử khác cũng vậy.

Phàm tạo dựng chùa chiền cúng dường tức cúng thí cho dân chúng trong thôn trang, cúng dường Tam bảo. Không có người chẳng tạo dựng chùa không cúng thí dân chúng. Vì pháp luật ở nước ngoài nên vua và Phi Hậu mỗi mỗi đều ở riêng biệt dân chúng trong thôn trang. Các vương tử và thủ lãnh, mỗi đều tự có dân chúng tự do bố thí, không cần đến vua, tạo dựng chùa chiền cũng vậy, hễ cần tạo tức liền tạo, cũng chẳng cần phải hỏi vua, vua cũng không dám ngăn cản vì sợ chuốt lấy tội xấu ác. Nếu dân chúng giàu có tuy không thôn trang để bố thí cũng gắng sức tạo chùa để tự làm giềng mối thường, có được vật thì cúng dường Tam bảo. Vì ở năm nước Thiên Trúc không có bán người, không có tôi tớ, như cần bố thí thì chỉ dân chúng trong trang viên vậy.

Lại từ nước Ca-diếp Di La theo hướng Đông Bắc cách núi đi khoảng mười lăm ngày.

Đường tức đến nước Đại Bột Luật, nước Dương Đồng, nước Sa Bá Tư, ba nước đó đều thuộc sự cai quản của Thổ Phiên, cách thức con người ăn mặc nói năng mỗi mỗi đều riêng khác, vận mặc da cừu, giạ, áo sam, giày ủng, áo hạt…. , đất đai hẹp nhỏ, núi sông hiểm trở, cũng có chùa, có chư Tăng kính tin Tam bảo. Nếu là đã thuộc phía Đông thổ phiên thì đều không có chùa chiền, không biết Phật pháp. Vì tục xứ đó là người Hồ nên tin vậy.

Đã đến phía Đông đất nước Thổ Phiên thì toàn ở chốn núi băng, núi tuyết, núi sông hang động, dùng màn giạ ngăn chằn để ở, không có thành quách, phòng nhà, nơi ở toàn tương tợ hang ở tùy theo cỏ nước. Vua xứ đó tuy ở một nơi cũng không có thành quách, chỉ dùng màn giạ ngăn che sinh sống. Đất đai sản sinh các loại dê, ngựa, mèo, trâu, áo hạt, bông đệm, chẳng đồng như các nước khác, nhà nhà thường ăn bún miếng, ít có bánh, cơm. Quốc Vương và dân chúng đều không biết Phật Pháp, không có chùa chiền. Dân chúng trong nước đều đục xuyên đất làn hầm hố để nằm, không có giường chiếu, sắc da người dân rất đen, người trắng hiếm có, nói năng chẳng đồng các nước khác. Phần nhiều ưa thích ăn chấy rận, vì mặc áo lông nên có nhiều chấy rận, bắt được liền núm vào miệng, trọn không vất bỏ. Lại từ nước Ca-Diếp-di-La theo hướng Tây Bắc vượt cách núi đi khoảng bảy ngày là đến nước Tiểu Bột Luật. Nước đó thuộc sự cai quản của nước Hán (Trung Hoa). Phong tục con người vận mặc ăn uống nói năng tương tợ như nước Đại Bột Luật. Mặc áo sam bằng giạ, mang giày ủng, cắt bỏ râu tóc, trên đầu quấn một vành vải bông, người nữ để tóc dài, dân chúng nghèo khó nhiều, sang giàu ít, núi sông hẹp nhỏ, ruộng đồng lúa ít. Núi ở đó hốc hác không có cây cối và các loại cỏ. Trước kia vua nước Tiểu Bột Luật bị thổ phiên đến bức bách nên chạy vào ở nước Tiểu Bột Luật, còn thủ lãnh và dân chúng ở lại nước Tiểu Bột Luật không theo sang.

Từ nước Ca-diếp-di-la ấy theo hướng Tây Bắc cách núi đi khoảng một tháng là đến nước Kiến-đà-la. Vua và binh ngựa ở nước đó đều là Đột Quyết. Dân chúng bản xứ thuộc người Hồ và có cả Bà-la-môn. Nước đó xưa trước là thuộc vua nước Kế Tân, vua băng hà, bị A Da là vua nước Đột Quyết thống lãnh một Bộ Lạc binh ngựa đến đánh vua nước Kế Tân, vì binh ngựa của Đột Quyết hùng mạnh, bèn giết vua nước Kế Tân, mà tự làm chủ nước đó, nhân cảnh giới nước đó, Đột Quyết bá vương nước đó đã thuộc phía Bắc đều ở trong đó. Núi đó đều cháy, không có cỏ cây. Phong tục con người vận mặc nói năng khí tiết đều riêng khác, y phục toàn bằng loại da lông giạ, áo hạt giày ủng, đất đai thích hợp với giống lúa Đại Mạch, Tiểu Mạch, toàn không có lúa mùa, lúa tẻ, lúa nước, Dân chúng phần nhiều ăn bún ăn bánh. Chỉ trừ các nước Ca-diếp-di-la, Đại Bột Luật, Tiểu Bột Luật, Dương Đồng…thì nước Kiến-đà-la cho đến năm nước Thiên Trúc, Côn Lôn…. đều không có Bồ Đào, chỉ có Cam Giá. Vua nước Đột Quyết có năm con voi, dê, ngựa thì nhiều vô số, lạc đà, loa, lừa thì rất nhiều. Đất cùng xứ Hồ…………………. Chẳng qua. Theo hướng Nam mà đi, đường sá hiểm xấu có nhiều giặc cướp. Từ đó đã thuộc phía Bắc, nghề nghiệp theo phương Tây có lắm chợ búa, rất nhiều nơi giết hại súc vật. Vua ở đó tuy là Đột Quyết nhưng rất kính tin Tam bảo, vua cùng Vương Phi, Vương tử, thủ lãnh…. Mỗi mỗi đều có tạo dựng chùa chiền cúng dường Tam bảo. Vua ở đó thường năm có hai lần thiết trai Đại Hội vô giá, chỉ giữ các vật tự thân cần thọ dụng. Ngoài ra voi, ngựa, vợ …. đều xả thế. Chỉ có vợ và voi thì khiến Chư Tăng định đoán giá cả rồi vua tự chuộc lại, còn các thứ lạc đà, ngựa, vàng, bạc, áo quần, của cải. Mọi vật dụng trong nhà đều giao chư Tăng đổi bán, tự phân chia lợi dưỡng. Vua ở đó chẳng đồng như ở Đột Quyết trở về phía Bắc, trẻ con, người nữ cũng vậy, mỗi mỗi đều tạo chùa, thiết trai hội xả thế. Thành đó được xây dựng gần ở bờ phía Bắc sông Tân Đầu. Từ thành đó đi về hướng Tây khoảng ba ngày là đến một ngôi chùa lớn tên là Cát-nặc-ca, tại chùa đó có một ngôi tháp lớn thường tỏa phóng ánh sáng. Chùa và tháp đó do vua Các- Nặc- Ca tạo dựng xưa kia, từ khi vua tạo dựng chùa bèn đặt tên ấy.

Lại nữa, từ thành đó theo hướng Đông Nam, đi…. dặm là nơi Đức Phật ở thời quá khứ làm vua Thi Tỳ Ma cứu chim bồ câu, hiện tại có chùa và chư Tăng ở. Và nơi Đức Phật ở đời quá khứ xả bỏ đầu mắt thí cho năm quỷ Dạ-xoa…… đều tại trong nước đó. Từ thành đó theo hướng Đông Nam đi vào trong núi, mỗi mỗi đều có chùa, có chư Tăng ở, hiện nay thấy có cúng dường. Nước đó tu hành cả pháp Đại thừa lẫn Tiểu thừa. Lại từ nước Kiều-Đà La ấy theo hướng chánh Bắc đi vào trong núi khoảng ba ngày đường là đến nước Ô Trường. Người ở xứ đó tự nói là Uất- Địa- Dẫn -na. Vua nước đó rất kính tin Tam bảo. Dân chúng thôn trong phần nhiều cúng dường vào nhà chùa, chỉ giữ lại phần ít để tự lo liệu ăn mặc, việc thiết trai cúng dường là thường có mỗi ngày, rất kính chùa kính tăng, chúng tăng đông nhiều hơn người thế tục, chuyên tu hành theo pháp Đại thừa. Phong tục con người ăn uống vận mặc tương tự như ở nước Kiến- Đà-la, nói năng thì chẳng đồng, đất đai ở đó có lắm các thứ Lạc Đà, Lao Dê Ngựa, vải giạ…. khí tiết rất lạnh.

Lại nữa, từ nước Ô Trường theo hướng Đông Bắc vào núi đi khoảng mười lăm ngày là đến nước Câu Vệ. Người dân nước đó tự gọi là nước Xa- Ma-Hạt-la-xà. Vua ở đó cũng kính tin Tam bảo, có chùa, có chư Tăng, cách thức ăn mặc nói năng tương tợ như ở nước Ô Trường, mặc áo sam có hạt bằng đệm giạ…. Cũng có dê ngựa…. Từ nước Kiến-đà-la ấy theo hướng Tây đi vào núi khoảng ba ngày là đến nước Giám Ba, nước đó không có vua chỉ có đại thủ lãnh cũng thuộc sự cai quản của nước Kiến-đà-la, cách thức ăn mặc, nói năng tương tợ như nước Kiến-đà-la, cũng có chùa, có chư tăng, rất kính tin Tam bảo, tu hành theo pháp Đại thừa. Lại từ nước Giám Ba đó đi vào trong núi qua tám ngày đường là đến nước Kế Tân, nước đó cũng thuộc sự cai quản của nước Kiến-đà-la. Vua nước đó mùa Hạ thì ở nước Kế Tân vì theo sự mát mẻ mà ở, còn mùa Đông thì sang nước Kiến-đà-la nương sự ấm áp để ở. Tại xứ đó không có tuyết, chỉ ấm áp không lạnh, còn ở nước Kế Tân mùa Đông thì lắm tuyết vì ở xứ đó lạnh. Dân chúng bản xứ đó là người Hồ. Vua và binh ngựa thuộc Đột Quyết, cách thức vận mặc, nói năng, ăn uống thì đại đồng tiểu dị so với nước Thổ-hỏa-La, bất kể người Nam kẻ nữ đều vận mặc áo sam hạt vải giạ, mang giày ủng. Y phục Nam nữ không có khác biệt, người Nam đều cắt cạo râu tóc, người nữ để tóc dài. Đất đai sản sinh các thứ lạc đà, la, dê, ngựa, lừa, trâu, vải giạ giống lúa đại mạch tiểu mạch, uất kim hương…. dân chúng trong nước rất kính tin Tam bảo, kính chùa kính tăng, dân chúng mỗi nhà đều tạo dựng chùa cúng dường Tam bảo. Trong thành lớn có một ngôi chùa tên là Sa Mịch, trong chùa phụng thờ bối tóc loa kế cốt xương xá-lợi của Đức Phật, Hiện tại vua quan dân chúng thường ngày đến cúng dường nước đó tu hành theo pháp Tiểu thừa, Cũng tại trong núi trên đỉnh núi không có cây cỏ, tương tợ như núi hỏa thiêu vậy.

Lại từ nước Kế Tân theo hướng Tây đi bảy ngày là đến nước Tạ- duật, người ở xứ đó tự gọi là nước Xã-hộ-la-tát-tha-na, dân chúng bản địa thuộc người Hồ, vua và binh ngựa tức thuộc Đột Quyết. Vua đó là cháu vua nước Kế Tân, tự cầm nắm binh ngựa bộ lạc đến ở nước đó, chẳng lệ thuộc các nước khác cũng không thuộc quyền cai quản của người chú (vua nước Kế Tân). Vua đó và thủ lãnh tuy là Đột Quyết nhưng rất kính tin Tam bảo, kính chùa kính Tăng, tu hành theo pháp Đại thừa. Có một đại thủ lãnh Đột Quyết tên là Sa Bát Cán cứ mỗi năm một lần trở lại thiết bày vô số vàng bạc, phần nhiều ở vua đó phong tục con người vận mặc, đất đai sản sinh các thứ đều tương tợ như vua nước Kế Tân, chỉ nói năng mỗi tự riêng khác.

Lại từ nước Tạ Duật đó theo hướng Bắc bảy ngày là đến nước Phạm Dẫn, vua nước đó là người Hồ chẳng phụ thuộc các nước khác, binh ngựa lớn mạnh nên các nước không dám đến xâm chiếm. Cách thức vận mặc áo sam bằng vải giạ, áo sam da cừu, vải đệm … đất đai sản sinh ra các thứ dê, ngựa, vải giạ…. rất quý bồ đào, đất đai ở đó có tuyết rất lạnh, phần nhiều men theo núi để ở, vua cùng thủ lãnh và dân chúng rất kính tin Tam bảo, kính chùa kính Tăng, tu hành cả pháp Đại thừa lẫn Tiểu thừa. Dân chúng ở đó và nước Tạ Duật…. Cũng đều cắt cạo râu tóc, phong tục con người phần nhiều tương tợ như ở nước Kế Tân, còn nơi riêng khác thì lắm nhiều. Tại bản địa đó nói năng chẳng đồng các nước khác. Lại từ nước Phạm Dẫn theo hướng Bắc đi hai mươi ngày là đến nước Thổ-Hỏa-La, vua ở thành tên là Phược-để-na. Hiện nay binh ngựa Đại Thật trấn áp tại đó. Vua nước đó bị vua Đại Thật ép bức theo hướng Đông chừng một tháng đến ở núi Bồ Trì, hiện tại thuộc sự cai quản của Đại Thật, nói năng khác biệt so với các nước khác, có phần ít tương tợ như ở nước Kế Tân, phần nhiều thì chẳng đồng. Y phục vận mặc phần nhiều là da cừu vải đệm…. Trên đến vua chúa dưới đến thứ dân đều lấy da cừu làm thượng phục. Đất đai ở đó rất quý, lạc đà, dê, la ngựa, vải giạ, Bồ Đào, ăn chỉ ưa thích ăn bánh, đất đai rét lạnh, ngày Đông có nhiều sương tuyết, vua cùng thủ lãnh và dân chúng đều rất kính tin Tam bảo, kính chùa kính Tăng, tu hành theo pháp Tiểu thừa, không ăn thịt và các thứ hành kiệu…. , chẳng phụng tờ ngoại đạo, người Nam thì cắt tóc cạo râu, người nữ thì để tóc dài, đất đai phần nhiều thuộc núi…

Lại từ nước Thổ Hỏa La ấy theo hướng Tây đi một tháng là đến nước Ba Tư. Vua nước đó trước kia thuộc sự cai quản của nước Đại Thật là vua nước Ba Tư thâu lấy Đà Hộ, về sau phân phản bèn giết vua đó mà tự lập làm chủ. Nhưng đến nay nước đó tức bị nước Đại Thật thôn tính, y phục xưa trước vận mặc rộng rãi, áo hạt bằng vải giạ, cắt cạo râu tóc. Ăn chỉ bánh thịt, giả sử như có gạo cũng xay giã để làm bánh ăn. Đất đai ở đó sản sinh các thứ lạc đà, dê, ngựa, loa…. sản sinh loài lừa cao lớn, vải giạ vật báu, nói năng mỗi tự khác biệt chẳng đồng như các nước, tánh tình con người ưa thích giao dịch buôn bán, thường dùng thuyền lớn đến Tây Hải, vào Nam Hải, đến nước Sư Tử lấy các vật báu, do vậy ở nước đó nói là lưu xuất vật báu. Cũng đi đến nước Côn Lôn lấy vàng, cũng dùng thuyền đi đến đất Hán (Trung Hoa) đến thẳng Quảng Châu lấy các thứ lụa quyên tơ gấm, đất đai sản sinh các thứ bông tơ mịn đẹp, dân chúng trong nước ưa thích giết hại. Chỉ phụng thờ trời không biết Phật Pháp.

Lại từ nước Ba Tư theo hướng Bắc đi mười ngày vào núi đến nước Đại Thật. Vua nước đó không ở tại bản quốc, hiện đến ở tại nước Tiểu Phất Lâm. Vì đánh chiếm được nước đó. Nước đó lại ở núi đảo nơi ở rất buồn bã. Từ đây đến kia, đất đai sản sinh ra các thứ lạc đà, la, dê, ngựa, vải sợi, lông cừu, cũng có vật báu, vận mặc y phục áo sam thoáng rộng bằng sợi vải nhỏ mịn trên áo sam lại đắp một lớp vải sợi, lấy làm thượng phục, y phục của vua và Dân chúng đồng một loại không khác nhau, người nữ cũng mặc áo sam rộng, người Nam cắt tóc để râu, người nữ để tóc dài, ăn uống không kể sang hèn, cùng ăn chung bát, tự tay vốc lấy, cũng có đũa muỗng, lấy thấy rất ác, nói là tự tay giết để ăn được phước vô lượng. Dân chúng trong nước ưa sự giết hại, phụng thờ Phạm thiên không biết Phật Pháp, phép tắc nước đó không có quỳ vái. Bên cạnh phía Tây Bắc của Biển nước Tiểu Phất Lâm tức là nước Đại Phất Lâm. Vua và binh ngựa nước đó mạnh nhiều, chẳng lệ thuộc các nước khác. Nước Đại Thật đã có vài lần đem binh đến đánh chiếm mà không được. Nước Đột Quyết cũng đến xâm chiếm mà không được. Đất đai nước đó rất nhiều vật báu, rất lắm lạc đà, loa, dê, ngựa, vải sợi… vận mặc y phục tương tợ như ở nước Ba Tư và Đại Thật còn nói năng mỗi tự khác biệt chẳng đồng.

Từ nước Đại Thật trở về hướng Đông tất cả đều thuộc nước Hồ tức là nước An, nước Tào, nước Sử, nước Thạch Loa, nước Mể, nước Khương… mỗi mỗi nước tuy có vua riêng biệt, nhưng đều thuộc sự cai quản của nước Đại Thật. Vì đất nước nhỏ hẹp, binh ngựa không nhiều nên chẳng thể tự bảo hộ. Đất đai các nước đó sinh sản các loại lạc đà, loa, dê, ngựa, vải sợi, v.v... vận mặc áo sam quần khố bằng vải sợi và da cừu, nói năng chẳng đồng như các nước khác. Và, cả sáu nước ấy đều phụng thờ hỏa yêu, không biết Phật Pháp, chỉ tại nước Khương có một ngôi chùa, có Chư Tăng mà không hiểu không kính. Các nước thuộc người Hồ ấy, mọi người đều cắt cạo râu tóc, ưa thích mặc áo giạ quấn khăn sắc trắng. Phong tục rất xấu ác, thể thức hôn nhân phức tạp, đàn ông lấy mẹ hoặc chị, em làm vợ, tại nước Ba Tư cũng lấy mẹ làm vợ. Trong các nước Thổ Hỏa La cho đến nước Kế Tân, nước Phạm Dẫn, nước Tạ Duật, v.v... anh em 10 người, năm người, ba người, hai người cùng lấy một người vợ, không cho mỗi người lấy riêng một người vợ, vì sợ phá hoại mưu kế của gia đình.

Lại từ nước Khương trở về hướng Đông, tức nước Bạt Ha na, có hai vị vua gắn liền dòng sông Xoa Đại, dòng nước chảy về hướng Tây, ở phía Nam bờ sông là một vua thuộc sự cai quản của nước Đại Thật, ở phía Bắc bờ sông là một vua thuộc sự cai quản của nước Đột Quyết. Đất đai ở đó cũng sản sinh các thứ lạc đà, loa, dê, ngựa, vải sợi… Con người vận mặc vải sợi, da cừu, ăn dùng phần nhiều là bánh và bún, nói năng mỗi tự khác biệt chẳng đồng như các nước. Không biết Phật Pháp, không có chùa chiền Tăng Ni.

Ở phía Đông nước Bạt Hạ Na có một nước tên là Lốt Đốt, vua nước đó nguyên là chủng tộc Đột Quyết. Dân chúng tại bản địa đó một nửa là người Hồ, một nửa là người Đột Quyết. Đất đai nước đó sản sinh các thứ lạc đà, loa, ngựa, lừa, bồ đào, vải bố, thảm. Con người mang mặc vải sợi, da cừu. Nói năng một nửa thuộc Thổ Hỏa La, một nửa thuộc Đột Quyết và một nửa tại bản địa đó. Vua cùng thủ lãnh và dân chúng rất kính tin Tam bảo, có Chùa có Chư Tăng, tu hành theo pháp Tiểu thừa. Nước đó thuộc sự cai quản của nước Đại Thật. Người nước ngoài tuy nói đó là Đạo Quốc, cùng tương tợ như một châu lớn ở Đất Hán (Trung Hoa), ở nước đó đàn ông cắt cạo râu tóc, người nữ để tóc dài.

Lại từ các nước thuộc người Hồ ấy trở về hướng Bắc, phía Bắc đến Bắc Hải, phía Tây đến Tây Hải, phía Đông đến nước Hán (Trung Hoa). Đã thuộc phương Bắc thì đều thuộc cảnh giới của Đột Quyết. Các nước thuộc Đột Quyết ấy không biết Phật Pháp, không có Chùa và Chúng Tăng, vận mặc áo sam vải sợi, Da Cừu, dùng các trùng loại làm thức ăn, nơi ở cũng không có thành quách, dùng màn dạ làm phòng nhà đi ở đều tùy thân, toàn theo nước cỏ, người Nam đều cắt cạo râu tóc, người nữ để tóc dài, nói năng chẳng đồng như các nước khác. Dân chúng trong nước ưa thích việc giết hại không biết đều thiện ác, Đất đai có lắm lạc đà, loa dê ngựa. Lại nữa, từ nước Thổ Hỏa La theo hướng Đông đi khoảng bảy ngày là đến thành vua Hồ Mật ở. Đang lúc ở tại nước Thổ Hỏa La gặp kẻ sứ đất Hán (Trung Hoa) vào phiên, lược đề tứ vận làm bài Từ theo lối ngũ ngôn:

"Ông hận Tây phiên xa Đường hoang vắng núi Tuyết Chim bay sợ chót vót

Bình sinh không gạt lệ Tôi than đường Đông dài Khe hiểm giặt lắm nhiều Người đi riêng cầu ghềnh Nay đây rưới ngàn hàng"

Lại một ngày mùa Đông tại nước Thổ Hỏa La gặp tuyết đóng, làm một bài Thuật Hoài theo lối ngũ ngôn:

"Tuyết lạnh kéo băng hợp

Biển lớn đóng lát sàn

Long môn thuần bộc bố

Bạn lửa trên thềm ca

Gió rét xé đất rách

Suối sông lấn đất bờ

Miệng giếng rắn quấn tròn

Sao rộng qua Hồ Mật"

Vua nước Hồ Mật ấy binh ngựa ít yếu, chẳng thể tự bảo hộ, hiện tại bị nước Đại Thật cai quản. Mỗi năm đóng thuế 3000 xấp lụa quyên. Ở nơi hang núi, chỗ ở nhỏ hẹp, dân chúng phần nhiều là nghèo khó, vận áo sam vải giạ da cừu, vua mặc lụa nhủn lụa quyên vải sợi. Ăn chỉ toàn bún bánh. Đất đai rất rét lạnh so với các nước khác. Nói năng chẳng đồng với các nước khác, sản sinh các loài dê trâu rất nhỏ thân hình, cũng có ngựa, loa, cũng có Chư Tăng, có chùa, tu hành theo pháp Tiểu thừa. Vua cùng thủ lãnh và dân chúng đều phụng thờ Phật, chẳng theo ngoại đạo. Do nước ấy không có ngoại đạo, người Nam đều cắt cạo râu tóc, người nữ để tóc dài, nương ở trong núi, núi ấy không có cây cối và cỏ lá.

Từ nước Hồ Mật theo hướng Bắc vào trong núi có 9 nước Thức Nặc, mỗi nước tự có vua thống lãnh binh ngựa mà sống. Có một vua thuộc sự cai quản của vua Hồ Mật, ngoài ra đều tự trị chẳng thuộc lệ các nước khác. Gan đô có hai hạng vua đến nương tựa nước Hán (Trung Hoa) làm sứ mạng nước An Tức, qua lại không ngừng dứt. Chỉ có vua và các thủ lãnh vận mặc vải bố da cừu, ngoài ra dân chúng đều mặc áo sam đệm da cừu. Đất đai rất lạnh, vì ở nơi núi tuyết không như các nước khác, cũng có dê ngựa trâu lừa, nói năng mỗi khác biệt không đồng như các nước. Vua đó thường sai vài ba trăm người đến sông lớn Bá Mật cướp của thương buôn người Hồ và đi sứ mạng. Giả sử có cướp được lụa quyên, chỉ cất chứa trong kho mãi đến lúc mục nát, không biết sử dụng may áo mặc. Các nước Thức Nặc ấy không có Phật Pháp. Lại từ nước Hồ Mật ấy theo hướng Đông đi 15 ngày là qua sông Bá Mật tức đến trấn Thông Lãnh. Ở đó tức thuộc Đất Hữu (Trung Hoa) binh ngựa hiện nay đang trấn áp. Ngày xưa trước nơi đó đất nước thuộc vua Bùi Tinh, vì vua phản nghịch chạy đến ở Thổ Phiên, nhưng nay tại nước đó không có dân chúng, người ngoại quốc gọi đó là nước Khát Phạm Đàn, Trung Hoa gọi là Thông Lãnh.

Lại từ Thông Lãnh đi bộ 1 tháng là đến nước Sơ Lặc, ở ngoại quốc gọi đó là nước Già-sư-chỉ-ly, ở đó cũng thuộc quân lính binh ngựa đất Hán (Trung Hoa) cai quản, có Chùa và Chư Tăng, tu hành theo pháp Tiểu thừa, ăn dùng thịt và hành hẹ v.v... Dân chúng bản xứ mặc áo vải sợi. Từ nước Sơ Lặc theo hướng Đông đi 1 tháng là đến nước Quy Tư, đó tức Đại Đô Hộ Phủ An Tây, binh ngựa của nước Hán (Trung Hoa) đều nhóm tập một nơi. Tại nước Quy Tư có nhiều Chùa và Chư Tăng đều tu hành theo pháp Tiểu thừa, ăn thịt và hành hẹ. v.v... chúng Tăng người Hán (Trung Hoa) tu hành theo pháp Đại thừa. Lại từ An Tây theo hướng Nam đến nước Vu Điền cách khoảng hai ngàn dặm, cũng có nhiều binh ngựa của nước Hán (Trung Hoa) thống lỉnh trấn áp. Có nhiều Chùa và Chúng Tăng tu hành theo pháp Đại thừa, không ăn thịt. v.v… Từ đó trở về hướng Đông đều là cảnh thức thuộc Đại Đường (Trung Hoa). Mọi người đều cùng biết khỏi phải nói nhiều. Lúc đó là thượng tuần tháng mười một năm Khai Nguyên thứ mười lăm (bảy trăm hai mươi bảy) thời Tiền Đường, đang đến An Tây. Bấy giờ Tiết Độ Đại Sứ Triệu Quân trấn nhậm tại đó.

Tại An Tây có hai ngôi Chùa do Chư Tăng người Hán (Trung Hoa) trụ trì, tu hành theo pháp Đại Thừa, chẳng ăn thịt, đó là Sa-môn Từ Hạnh chủ chùa Đại Vân rất khéo giỏi giảng thuyết, nguyên trước kia là Tăng Chúng ở chùa Thất Bảo Đài tại Kinh Đô (Trung Hoa). Đô Duy Na chùa Đại Vân là Sa-môn Nghĩa Siêu rất thông rành về Luật Tạng, trước kia là chúng Tăng ở chùa Trang Nghiêm tại Kinh Đô (Trung Hoa). Thượng tọa ở chùa Đại Vân là Sa-môn Minh Uẩn rất có hạnh nghiệp cũng là chúng tăng ở Kinh Đô (Trung Hoa) trước kia. Các vị Sa-môn ấy rất giỏi trụ trì và rất có Đạo Tâm ưa thích sùng kính công đức. Thứ nữa, chủ chùa Long Hưng là Sa-môn Pháp Hải tuy là trẻ nhỏ người Hán (Trung Hoa) sinh sống tại An Tây mà phong tục con người cũng như học thức không khác gì tại Hoa Hạ (Trung Hoa). Tại nước Vu Điền có một ngôi chùa của người Hán (Trung Hoa) tên là chùa Long Hưng, có một vị Sa-môn người Hán (Trung Hoa) tên là… làm chủ chùa đó rất khéo giỏi công việc trụ trì, vị Sa-môn ấy vốn là kẻ sĩ người xứ Ký Châu, Hà Bắc (Trung Hoa). Tại nước Sơ Lặc cũng có ngôi chùa của người Hán (Trung Hoa) tên là Đại Vân, có một Sa-môn người Hán (Trung Hoa) trụ trì vốn là kẻ sĩ ở Môn Châu.

Lại từ nước An Tây theo hướng Đông, đi……… là đến nước Ô Kỳ, ở đó cũng do Quân Lính người Hán (Trung Hoa) trấn áp, có vua, dân chúng toàn là người Hồ, có nhiều Chùa và Chư Tăng tu hành theo pháp Tiểu thừa…………… đây tức là danh số bốn Trấn ở An Tây, tức một là An Tây, hai là Vu Điền, ba là Sơ Lặc, bốn là Ô Kỳ……. y theo phép thức người Hán (Trung Hoa) trùm bịt đầu, mặc quần………%

(Truyện sang năm xứ Thiên Trúc của Sa-môn Huệ Siêu hết. )

2- GHI CHÉP CỦA SA-MÔN NGỘ KHÔNG VÀO THIÊN TRÚC

(Rút từ ghi chép các kinh mới phiên dịch trong khoảng niên hiệu Trinh Nguyên (năm 785 đến 85) thời Tiền Đường như kinh Thập địa… do Sa-môn Viên Chiếu soạn tập. (Lời tựa Kinh Thập Lục)).

Các Bộ Kinh mới phiên dịch như kinh Thập địa, Kinh Hồi Hướng Luân, Kinh Thập Lực…. Vốn do Sa-môn Thích Ngộ Không vốn tên là Pháp Giới ở Chùa Chương Kính tại Thượng Đô nhân đi sứ đến nước Kế Tân rồi đến nước Trung Thiên Trúc mà thỉnh được. Ngài (Ngộ Không) vốn là người Vân Dương; Kinh Triệu, làng tên là Thanh Long, Xóm tên là Hương Nghĩa, Ngài thuộc giòng họ Xa, tự là Phụng Triều, là con cháu của Thác Bạt thời Hậu Ngụy, Ngài là người bổn tánh thông mẫn, chí khí kính chuộng điển phần (Sử sách), ở nhà rất hiếu kính thuận hòa, đem tâm trung trinh phụng sự đất nước.

Gặp được Huyền Tông Chỉ Đạo Đại Thánh Đại Minh Hiếu Hoàng Đế (tức vua Huyền Tông-Lý Long Cơ năm 712 đến 756) thời Tiền Đường dùng đạo hiếu để trị vì thiên hạ, muôn nước đều khởi tâm hoan hô, khắp các xứ đều đến xưng thần, cùng mọi nơi thảy khâm trọng phong hóa. Bấy giờ nước Kế Tân nguyện xin nương tựa Thánh Đường, năm Canh Dần tức năm Thiên Bảo thứ chín (750) Thời Tiền Đường, sai đại thủ lãnh Tát-ba-đạt-cán và Sa-môn Tam tạng Pháp sư Xá- Lợi-việt-ma (người bản quốc Kế Tân) đến cung quyết dâng bày thành thật cầu hóa, xin sứ giả đi tuần xét. Qua năm Tân Mão (751), vua Huyền Tông sai sứ Trung-sứ-nội-thị-tỉnh-nội-tự-bá-tứ-phi-ngự-đại. Trương Thao Quang mang tín vật của nước nhà đi, quan tấu kẻ hầu có hơn mươi người. Nhờ Ân trao nên ngài đang nhậm chức Tả-nệ-kinh-châu-tứ-môn-phủ-biệt- tướng-viên-ngoại đặt để ngang đồng với chánh viên và bảo theo sứ thần, bắt đầu phát hành đi theo hướng đến nước An Tây, tiếp nên nước Sơ Lặc, vượt qua núi Thông Lãnh đến núi Dương Hưng và sông Bá Luật đến nước ngũ xích nặc (còn gọi là Thức nặc), tiếp đến nước Hộ Mật, tiếp đến nước Câu Vĩ, tiếp đến nước Cát Lam, tiếp đến nước Lam Bà, tiếp đến nước Nghiệt Hòa, tiếp đến nước Ô Thượng Na (còn gọi là nước Ô Truyền hoặc nước Ô Trường), đến nước Man Ngà Bột, rồi đến thành Cao Đầu, tiếp đến nước Ma Đát, tiếp đến thành Tín Độ (gần sông Tín Độ còn gọi là thành Tín Đồ hoặc thành Tân Đầu). Đến ngày hai mươi mốt tháng hai năm Quý Tỵ tức năm Thiên Bảo thứ mười hai (753) thời tiền đường là đến nước Kiều-đà-la (chánh ngữ Phạm Âm là Kiện-Đà- la) đó tức là đô thành phía Đông nước Kế Tân, vua đó mùa Đông thì ở tại đô thành, mùa Hạ thì sang ở nước Kế Tân vì tùy theo sự ấm mát của khí hậu để thuận theo tánh tiết, khi ấy vua duỗi lòng tiếp lễ, cầu vang phụng ân nước, kẻ sứ trở về đến trình từ và được tín vật, sứ thần dâng bày tình thật rồi trở về Đại Đường (Trung Hoa).

Ngài (Phụng Triều) cảm mắc bệnh hoạn quá lắm liên tiếp không thể vượt qua bèn dừng ở lại tại nước Kiến-Đà-La, sau khi Trung Sứ đã trở về triều đình thì ngài dần được bình phục bèn phát tâm quy hướng Phật Pháp, đến nơi Tam tạng Pháp sư Xá-lợi-việt-ma cầu xin xuất gia xuống tóc đắp mặc pháp y. Mong nguyện sớm được trở về quê hương để diện kiến minh Chúa và hầu thăm song thân, ngõ hầu trung hiếu lưỡng toàn, Khi ấy được vua Tam tạng Pháp sư Xá-lợi Việt Ma đặt cho ngài pháp hiệu theo tiếng Phạm là Đạt Ma Đà Đô, Trung Hoa dịch nghĩa là Pháp Giới. Năm đó ngài 27 tuổi mới được xuất gia, đến năm Đinh Dậu tức năm Chí Đức thứ hai (757) thời Túc Tông Văn Minh Võ Đức Đại Thánh Đại Tuyên Hiếu Hoàng Đế (vua Túc tông-Lý Hanh 756-763) thời Tiền Đường ngài đền nước Ca Thấp Di La đăng đàn thọ giới Cận Viên. Cầu thỉnh Sa-môn Văn-Thù-thỉ-niết-địa (Trung Hoa dịch nghĩa là Chánh Trí) làm Ổ-Ba…. Da (Trung Hoa dịch nghĩa là Thân Giáo sư, ở An Tây gọi là Hòa thượng, thỉnh Ô Bất Sạn Đề làm yết Ma A Già Lê (Trung Hoa dịch nghĩa là Quỷ Phạm Sư, nếu đến Tứ Trấn An Tây thì lầm gọi lược là A Xà Lê). Thỉnh Đà Lý Ngụy Địa làm giáo thọ A Già Lê Da, Tam Sư Thất Chứng để trao truyền luật nghi, đến chùa Mông Đề tụng giới bản. Sau khi tụng xong tập học luật nghi căn bản. Nhưng tại nước Bắc Thiên Trúc đều học theo Tát Bà Đa Bộ (Trung Hoa dịch nghĩa là căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ), chùa đó do vua Bắc Thiên Trúc sau khi lên ngôi dựng lập nên, theo tiếng phạm là "Mông-đề-vi-hạ-la". Vi-hạ-la tiếng Trung Hoa dịch nghĩa là "Trụ Sứ", trụ sứ tức là " chùa" vậy. Tiếp đến có chùa tên là A-di-đà Bà-vãn, lại có chùa tên là A-nan-nghi, lại có chùa Kế-Giả-Sầm, lại có chùa Não Giã La, lại có chùa Nhạ Nhạ, lại có chùa Tướng Quân, lại có chùa Giả Lý Đặc Lặc do con vua Đột Quyết dựng lập, lại có chùa Khả Đôn do Hoàng hậu Đột Quyết dựng lập nên. Tại nước đó có hơn trăm ngôi già lam và vô số linh tháp, thụy tượng hoặc do vua A-dục hoặc năm trăm vị A La-hán tạo nên.

Ngài vân du lễ bái và tập học Phạm ngữ trải qua bốn năm sớm tối tâm chí kính thành chưa từng tạm bỏ. Nước đó khắp bốn phía đều là núi làm ngoại quách. Cả thảy mở ba đường để bày cửa ải phòng phía Đông tiếp liền với nước Thổ phiên, phía Bắc thông với nước Bột Luật, phía Tây một đường thông với nước Kiến Đà La. Riêng có một đường thường luôn cấm đoán, đến lúc quân lính nhà vua đi may mới tạm mở. Sau năm thứ tư, ngài ra khỏi nước Ca Thấp Mật mà vào thành Kiến Đà La đến ở trong chùa Như La Sái Vương, chùa đó do vua tạo lập nên theo vua mà đặt tên. Vua đó là con của vua Kế Nị Tra xứ trước, tiếp đến lại có chùa Khả Hốt Lý tức tên của Vương Tử, lại có chùa Tân Chi tức tên con gái vua, lại có chùa Chiêu Đàn Hốt Lý tức tên của em vua, đó đều theo người tạo dựng mà đặt thành tên. Lại có chùa Đặt Cần Sái do Vương Tử nước Đột Quyết tạo dựng, chùa Khả Đôn do hoàng hậu nước Đột Quyết tạo dựng, lại có chùa A Sứt Tra, chùa Tát Khẩn Hốt Lý, chùa Kế Vị Tra Vương Thánh Tháp, chùa Kê Vị Tra Vương Diễn Đề Sái, chùa đó lại có xá-lợi cốt xương đảnh đầu đức Thích Ca Như Lai. Có chùa vua Chặt Sa Di Long Cung.

Ngài vân du lễ bái như thế trải qua thêm hai năm. Đến năm Giáp thìn tức năm Quảng Đức thứ hai (764) thời đại Tông Duệ Văn Hiếu Võ Hoàng Đế (vua Đại Tông-Lý Dự 763-780) thời tiền đường. Từ đó theo hướng Nam đến nước Trung Thiên Trúc đích thân đến lễ bái ở tám ngôi tháp. Sang đô thành Ca- Tỳ- La-phạt-tốt lễ bái tháp nơi Đức Phật đản sinh, tiếp đến nước Ma-kiệt-đà lễ bái tháp Bồ-đề Đạo tràng nơi Đức Phật thành đạo. Ngài an cư Kiết Hạ tại chùa Bồ-đề, tiếp đến thành Ba- La- Nại- Tư, trong tiên nhân lộc dã lễ bái tháp nơi Đức Phật chuyển pháp luân, tiếp đến núi Linh Thứu lễ bái tháp nơi Đức Phật giảng thuyết các kinh Pháp Hoa…… tiếp đến thành Quảng Nghiêm lễ bái tháp nơi Đức Phật hiện những sự không thể nghĩ bàn, tiếp đến thành Nệ-khiệt-miệt-Đa lễ bái tháp nơi Đức Phật từ cung trời Đạo Lợi xuống hiện ra ba đường thềm cấp báu (còn gọi là cầu báu), tiếp đến thành Thất-la-phật, rừng Thệ Đa, vườn Cấp Cô Độc lễ bái tháp nơi Đức Phật giảng nói kinh Ma- Ha- Bát-nhã Ba-la-mật-đa độ các hàng ngoại đạo, tiếp đến thành Câu Thi Na, rừng Sa La song thọ lễ bái tháp nơi Đức Phật nhập Niết-bàn. Đến nơi tám tháp ấy ngài đều nhiễu quanh phía hữu tháp để cúng dường, chiêm ngưỡng lễ bái khắp cùng. Tiếp theo ngài đến ở chùa Na-la-đà, trải qua ba năm ngài lại đến nước Ô-trượng - Na lần lượt lễ bái các thánh tích, ngài dừng ở tại chùa Man-ngà-bột, lại có chùa Tô-ha-bạt-đề (Trung Hoa dịch nghĩa là chùa Nhật Cung), chùa Man-bạt-đề (Trung Hoa dịch nghĩa là chùa Liên Hoa).

Ngài lại qua lễ bái khắp các thánh tích như thế so với "Đại Đường Tây Vức Ký" không ít sai khác. Ngài nghĩ nhớ thánh triều, song thân phụ mẫu cũng như thân thích nội ngoại, đốt sáng tâm niệm ân sâu nuôi dưỡng như trời cao lồng lộng, nên phát nguyện trở về quê hương (Trung Hoa) chiêm lễ kính hầu vua chúa và song thân, bài đảnh lễ thưa hỏi cùng Tam tạng Pháp sư Xá-lợi-việt-ma, mới đầu nghe tỏ bày tâm ý ấy Tam tạng Pháp sư Xá-lợi-việt-ma không chấp thuận, ngài mới lý lẽ giải bày khẩn thiết cầu thỉnh đến vài ba phen. Năm Thiên Bảo thứ chín (750) thời Tiền Đường Tam tạng Pháp sư Xá-lợi-việt-ma đã từng đến Đường Quốc (Trung Hoa), hằng ngày thường tán thán "Ma-ha Chi Na" ( Đại Đường), đã thấy sự khẩn thành ấy nên ngài mới được toại lòng thỉnh nguyện. Tam Tạng Pháp sư Xá-lợi-việt-ma mới đem các bộ kinh Thập địa, Hồi Hướng Luân, Thập Lực, …. bằng Phạm bản và một hộp toàn là xá-lợi và một chiếc răng của Đại Thánh Thích-ca Mâu-ni Phật mang đội trên đỉnh đầu ân cần rơi lệ mà trao cho ngài, đồng thời gởi tín vật hiến dâng Thành Hoàng, cúi mong ở đất Hán (Trung Hoa) truyền bá xiển dương rộng lợi ích quần sinh. Ngài quỳ thẳng lễ bái nhận lấy rơi lệ giã từ. Đang muốn theo thuyền biển để trở về, lại lo nghĩ đường sá hiểm trở mới bỏ ý ấy, theo đường phía Bắc mà trở về Trung Hoa.

Thánh Thần Văn Võ Hoàng đế nước ta là bậc thánh đức trùm xa, tiếng tăm vang động khắp năm xứ, đạo đức xa cao như Phục Hy, Hiên Viên, oai phong khắp mọi chốn, rất kính mộ Tam bảo, tin trọng pháp Nhất thừa, các bậc Luân kim ở các nước khác thường lại cống dâng. Ngài mang thỉnh xá-lợi và các bộ kinh Phạm bản ấy từ nước Trung Thiên Trúc trở về đến đất Hán (Trung Hoa), trên đường trải qua đến nước Cất Đất, cách phía Đông thành không xa có một biển nhỏ nước ở đó rất sâu, đang lúc ngài mang Xá-lợi răng Phật theo bờ phía Nam mà ngang qua. Khi ấy Long Thần ở biển ấy biết có Xá-lợi nên đất nước lay động, mây đen nổi dậy, sấm sét vang động, mưa bão chợt tuôn đổ, cách bờ biển không xa có một cây Đại Thọ, ngài bèn cúng các thương buôn đến trú ẩn dưới tàng cây, cành lá cây ấy tự nhiên rơi đổ, giữa thân cây rỗng không lửa bốc cháy, khi đó vị thủ lãnh các thương buôn bảo khắp mọi người rằng: "Ai có mang theo xá-lợi hay vật trân châu quý báu khác lạ nên ném vất vào trong biển, nếu không như thế thì cớ sao mà Long Thần tức giận, chớ khiến mọi người phải kinh sợ khiếp hãi này", lúc đó ngài chí tâm thành khẩn cầu nguyện mong được buông tha, trở về quê hương rộng làm lợi ích quần sinh. Với nhân phước đức có được ấy sẽ về báo giúp sức Long Thần. Tứ lúc mặt trời vừa ló dạng cho đến giờ Thân, ngài chí thành cầu nguyện nên mây tan mưa tạnh, chỉ toàn đổi mới, dần thẳng tới trước đến nước Câu-mật-chi vua nước đó tên là Đốn Tán Sái, tiếp đến nước Nhạ-sắc-tri vua nước đó tên Hắc Vị Mai, tiếp đến nước Thức Mặc…. Ngài lần lượt đi như thế trải qua ba năm, trải mọi thứ hiểm ngại gian nan, gần muốn hại thân mất mạng, tâm trí thệ nguyện báo ân nước nhà, nguyện kính phụng thánh quân Thân Từ hết mình dần đến nước Sơ-lặc (còn gọi là nước Sa Lặc), khi ấy Vương Bùi Linh Linh đang trấn thủ sứ giả ở Lỗ Dương lưu giữ ngài ở lại 5 tháng. Tiếp theo, ngài đến nước Vu Điền (còn gọi là nước Vu Tuấn, nước Hoát Đan) theo Phạm âm là Cù-tát-hát-ma (Trung Hoa dịch là nước Địa Nhũ), Vương úy Trì Diệu đang trấn thú sứ giả tại Trịnh cứ thỉnh mời ngài ở lại sáu tháng. Tiếp theo đến thành Vai Nhung, cũng còn gọi là nước Bát Hoàn, đúng tên tức là nước Bố Hản, trấn thủ sứ giả ở đó là Tô Sầm, tiếp đến thành cứ Sắt Đắc, sứ giả ở đó là Mại Thuyên, tiếp đến nước An Tây. Tứ Trấn tiết Độ Sứ khai Phủ nghĩa đồng Tam Tây kiểm hiệu hữu tán kỵ thường thị An Tây Phó Đại Đô Hô kiêm Ngự Sử Dại Phu Quách Hân đang trấn thủ tại đó.

Tiếp đến nước Quy Tư (còn gọi là Khâu Tư) đúng phải gọi là thành Khuất Chi, vua nước đó tên là Bạch Hoàn, theo cửa hướng Tây ra bên ngoài có chùa Liên Hoa, chùa đó có Sa-môn Tam tạng Pháp sư tên là Vật-đề-đề-tê-ngư (Trung Hoa dịch nghĩa là Liên Hoa Tinh Tấn), ngài bèn chỉ thành cầu thỉnh phiên dịch Kinh Thập Lực dày khoảng ba trang giấy thành một quyển, Tam tạng Pháp sư Liên Hoa Tinh Tấn thông rành ngôn ngữ tứ trấn Hán Phạm đều rành rẽ. Kinh Thập Lực xưa kia Đức Phật giảng nói tại nước Xá-vệ. Trong nước An Tây có núi Tiền Tiển, có chùa Tiền Tiển, lại có núi Da-bà-sắt-kệ, núi đó có nước nhỏ giọt thành tiếng, mỗi năm một lượt lấy làm thành khúc nhạc nên có chùa Da-bà-sắc-kệ, hai phía Đông Tây có chùa Thác Quyết, chùa A-già-lý- nhị. Ngài dừng ở lại thành đó hơn một năm, tiếp đến nước Ô Kỳ, vua nước đó tên là Long Như Lâm, sứ giả trấn thú ở đó là Dương Nhật Hựu thỉnh mời Ngài ở lại ba tháng. Từ đó lại phát khởi tiếp theo đi đến Bắc Đình Châu, có bốn Đạo là Tiết Độ Sứ ngự sử Đại Phu Dương Tập Hửu cùng Chư Tăng ở Chùa Long Hưng thỉnh mời Sa-môn Tam tạng Pháp sư Thi-la-đạt-ma (Trung Hoa dịch nghĩa là Giới Pháp) người nước Vu Điền phiên dịch Kinh Thập địa. Tam tạng Pháp sư Giới Pháp đọc Phạm văn và dịch ngữ, Sa-môn Đại Chấn bút thọ, Sa-môn Pháp Siêu nhuận văn, Sa-môn Nhuận tính chứng nghĩa, còn ngài chứng xét Phạm văn và dịch nghĩa. Và Kinh Hồi Hướng Luân được phiên dịch cũng chuẩn cứ theo đó Minh đã phiên dịch xong, ghi tả muốn sắp xong, khi ấy bỗng gặp Thánh Triều Tứ Trấn Bắc Đình ký sử Trung Đoàn Minh Tứ đến Bắc Đình.

Đến ngày 13 tháng 9 năm Kỷ Tỵ tức năm Trinh Nguyên thứ 5 (789) thời Tiền Đường, cùng Bổn Đạo Tấu Sự Quan Tiết Độ Áp Nha Ngưu Hân, An Tây Đạo Tấu Sự Quan Trình Ngạc v. V…. Ngài theo các Sứ vào triều, đang theo đường Hà Sa chưa thông nên lấy theo hướng Cốt lộ. Lại vì tại Đơn Vu không tin Phật Pháp, do đó Phạm bản Ngài mang theo không dám đi cùng mà phải lưu lại tại chùa Long Hưng ở Bắc Đình, còn Hán bản đả phiên dịch thì mang theo được. Đến tháng 2 năm Trinh nguyên thứ 6, Ngài về đến Kinh Đô. Lô Sắc ban của vua (Đức Tông-Lý Khoát 780-85) bảo tôn trí tại Dược Long Môn Sư Viện. Trung Sử Đoàn Minh Tú bèn đem xá lợi và cốt răng của Đức Phật và các Kinh đã phiên dịch vào nội cung tấu dâng, vua bèn giao phó cho Tả Thần Sách Quân lo việc ghi tả bản Kinh ấy. Cùng xá-lợi và cốt răng Đức Phật dâng đến đồng một lúc. Bấy giờ Tả Vệ Công Đức Sử Đậu Văn Trường chuẩn cứ theo sắc ban chế tác ghi tả rồi dâng tấu Quyết đình.

Từ An Tây trở lại không có tên Sa-môn Ngộ Không. Năm 60 tuổi Ngài vẫn giữ tên cũ là Pháp Giới vốn giòng họ Xa tên là Phụng Triều Xin ở tại chùa Trương Kính. Ngày 5 tháng 2 năm đó(790). Ngài vân phụng sắc tuyên cùng Chánh Độ Dư Y, Hựu Bổn Đạo Tiết Độ tấu sự Quan, lấy dòng họ Xa Phụng Triều tên là Hàm Tấu. Đến ngày 15 tháng 5, vua ban sắc trao tráng võ tướng Quân Thủ Tả Kim Ngô Vệ Đại Tướng Quân viêm ngoại Trị Đồng Chánh viên kiêm Thí Thái Thường Khanh nhận có ngày chế sắc. Ban sắc Y Tây Đình Tiết Độ Tấu Sự Quan tiết Độ Áp nha đồng Tiết Độ Phó Sứ Vân Huy Tướng Quân Thủ Tả Kim Ngô Vệ Đại Tướng Quân viên ngoại Trị Đồng Chánh Viên Ngưu Hân……. Đều vượt từ Lưu Sa giẫm trải đến nước Vu Âm vâng phụng kính mộ ba quân hướng hóa, thân bày thành thật muôn dặm luyến khuyết, mưa tuyết lả tả, đi xa không thôi mới cống dâng khéo đạt. Lại vâng mạng nói trở về, bày khổ nhọc của Phạm Khương vào kế ủy an nghĩ Ban Siêu ra xa, Khiến lên Túy Điệt để khuyên sứ Thần có thể y theo sự kiện trước.

Năm đó, ân vua ban sắc chánh danh mũ mạo và hài ưng, xưa kia Ngài tên là Pháp Giới nay lấy tự là Ngộ Không, Ngài bưng đội mà lo sợ, chẳng dám cản sợ hãi mới trở về Chùa Kính Thương cùng vườn nhà cũ, phỏng hỏi mộ phần của song sinh đã vòng quanh, anh em con cháu trong gia đình chẳng còn một người. Lâu xa các phường ít được thấy nghe. Phàm người qua lại đã 40 năm. Từ năm Tân Mão (751) ngài sang Tây Vức. Đến nay đã là năm Canh Ngọ (790), Ngài buồn vì chẳng được cung phụng dưỡng nuôi, ngài mừng vì gặp được thời Minh Chúa. Dâng tấu xá-lợi răng Phật và Kinh nguyện giúp Thánh Thọ. Với Kinh Thập địa, y theo lẽ thường ghi tả thành 121 trang giấy phân thành bộ khắc làm 3 quyển. Kinh ấy là sau khi Đức Phật thành Đạo trải qua 21 ngày ở điện Ma Ni Bảo Tạng tại cung trời Dạ Ma mà giảng nói. Còn kinh Hồi Hướng Luân, Đức Phật ở trong núi Ma Ni Bảo cùng các Đại Bồ Tát mà giảng nói, phiên dịch thành 3 trang rưỡi làm thành 1 quyển. Và kinh Thập lực, như đã nói ở trước phiên dịch thành 3 trang làm thành 1 quyển. Ba bộ gồm 125 trang giấy, tổng cộng cả thảy là 11 quyển đồng làm thành một pho. Nhưng vì các kinh đô chưa đưa vào mục lục, lại sợ năm tháng quá lâu xa mọi người nghi là ngụy kinh, nay xin biên đưa vào "Đại Đường Trinh Nguyên Tục Khai Nguyên Thích Giáo Lục", nói về một lần giả từ thánh đường mãi đến nay đã trải qua bốn đời, dầm sương dãi tuyết trải qua 40 năm lần lượt vân du qua các nước lễ bái Thánh Tích, hoặc chỉ một lần chiêm lễ hoặc dừng lại một tuần (10 ngày) hoặc qua nhiều tuần, hoặc đến vài tháng, hoặc dừng ở một năm, hai ba bốn năm, hoặc gặp được tốt lành, hoặc gặp phải giặc cướp, may gặp được Minh Thánh lược bày Đại cương, cúi xin lưu hành ban bố cho đời.

Sa-môn Viên Chiếu. Tôi tự nghĩ có lắm lầm lỗi hèn mọn, không có khả năng tài nghệ, mừng gặp được thời Minh Chúa lại dự phần trong công việc phiên dịch tiếp tục tu sửa Đồ Kỳ tán thuật Chân thừa và tu chỉnh "Đại Đường Trinh Nguyên Tục Khai Nguyên Thích Giáo Lục". Sa-môn Ngộ Không thuật bày đầy đủ nguyên do quá trình vân du Tây vức nhờ tôi ghi chép để phụ ghi vào Đồ Lục liền lấy nghiệm việc ấy, đã qua nhiều thời gian năm tháng cật hỏi căn nguyên, cung kính vâng thừa từ khẩu quyết, ngôn từ thô sơ ý văn vụng về biên theo thứ lớp. Cúi mong những bậc tài giỏi xin rõ cho Tâm chí tâm ý vậy.