SỐ 2065 — TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG Ở HẢI ĐÔNG

4. Thích An Hàm

Thích An Hàm họ Kim, cháu của Thi phú Y San. Vừa mới sanh đã giác ngộ, tánh lượng xung hư, cương quyết sâu sắc, chẳng cùng ngằn mé, thường lãng chí đi các nơi, xem xét phong tục, tập quán riêng tư. Niên hiệu Chân Bình thứ hai mươi hai, ước hẹn kết bạn cùng Cao tăng Tuệ Tú, định nương cây xà nổi bơi qua bến phổ, vượt qua dưới đảo, bổng gặp sóng gió, trôi dạt về bờ này. Năm sau, có chiếu chỉ chọn người có khả năng trở thành Pháp khí, bèn vào triều học hỏi, nên bảo Pháp sư nên thực hành đầy đủ. Mới cùng dò hỏi Quốc sứ cùng thuyền vượt biển, xa đến Thiên đình. Thiên Vương dẫn thấy, ý vua rất vui, ban sắc đến ở tại chùa Đại Hưng Thánh. Khoảng chừng một tháng, hiểu rõ huyền chỉ, từ đó Hiệp sơn tiên chưởng đường dài mười trạm, ngay trưa hôm ấy trở về, ai nghe tiếng trống tối, cung Tần lãnh đế đất xa xôi ngàn dặm, tức sao sáng vội lên xuống, đâu đợi chuông sớm. Bí pháp mười thừa, chân văn huyền nghĩa, chỉ trong năm năm, đều xem cùng hết. Đến năm thứ hai mươi bảy, An Hàm bèn cùng Sa-môn Tỳ-ma-chân-đế, sa-môn Nông Gia Đà. v.v... người nước Vu-điền đều đến nơi đây, Hồ Tăng Tây vức thẳng đến Kê Lâm, bởi tự đó vậy.

Trong truyện "Nghĩa Tương" do Thôi Trí Viễn soạn có chép: "Năm ấy Pháp sư An Hoằng là bậc Thánh ở phương đông cùng với hai vị Tam tạng pháp sư ở Tây vức, hai vị người Hán đến từ nhà Đường". Lại chú thích rằng: "Pháp sư Tỳ-ma-la-chân-đế bốn mươi bốn tuổi và Pháp sư Nông-già-đà bốn mươi sáu tuổi là hai vị ở nước Ô-trành thuộc bắc Thiên Trúc. Pháp sư Phật-đà-tăng-già bốn mươi sáu tuổi người nước Ma-đậu-la, đi qua năm mươi hai nước mới đến đất Hán bèn tìm đến phương Đông, trú tại chùa Hoàng Long, dịch Kinh "Chiên Đàn Hương Hỏa Tinh Quang Diệu Nữ", vị tăng trong làng là Đàm Hòa ghi chép. Sau đó không lâu vị tăng người Hán dâng biểu xin trở về Trung Quốc, nhà Vua chấp thuận và đưa tiễn", cho nên hình như An Hoằng là Hòa- thượng vậy. Lại xét theo "Tân la bổn ký" thì đời vua Chân Hưng Vương thứ hai mươi bảy, An Hoằng đến đất Trần cầu Pháp, cùng với vị tăng Ấn-độ là Tỳ-ma-la. v.v... hai vị trở về, dâng lên các Kinh Lăng-già, Thắng-man và xá lợi Phật. Từ cuối niên hiệu Chân Hưng đến năm Chân Bình Kiến Phước cách nhau khoảng năm mươi năm, trước khi ba tạng đến lại như vậy. Hoặc sợ rằng An Hàm, An Hoằng thật là hai người? Nhưng chỗ ấy cùng với Tam Tạng chẳng khác, mà khuyết danh chẳng khác. Nay hiệp lại mà lập truyện. Lại chưa rõ vị Tam Tạng Pháp sư ở Tây vực ra đi hay ở lại, cuối cùng như thế nào? Hòa-thượng trở về nước, về sau soạn sấm thư một quyển, chữ in ly hợp, vì đó nên ít lường xét, tông mê u ẩn, người tìm cầu lý giải khó nghiên cứu. Như nói: "Chim cú tai mèo (văn bia mà mờ không rõ) tan". Lại nói rằng: "Nữ chúa thứ nhất an táng trên tầng trời Đao-lợi, cho đến ngàn dặm chiến quân bị thất bại, thành của chùa Tứ Thiên Vương. Năm vua tử trở về quê cũ là năm Đại quân Thạnh Minh". Đều là lời huyền dự ký dường như mắt thấy, rõ ràng không sai sót. Đến ngày hai mươi ba tháng chín đời vua Thiện Đức Vương năm thứ mười, An Hàm thị tịch ở đạo tràng vạn Thiện, thọ sáu mươi hai tuổi, cũng tháng đó hương sứ theo Hán mà gặp gỡ Pháp sư, trải tòa trên sóng biếc, an nhiên đi về phía Tây. Thật như cái gọi là nhảy vọt giữa không trung, rảo bước thềm bậc, ngồi trên nước, đi trên đất.

Hàn Lâm Tiết Mỗ vâng chiếu soạn văn bia, trong đó bài Minh viết rằng:

"Hậu táng Đao lợi

Dựng chùa Thiên Vương

Lạ chim kêu đêm

Bọn lính sớm chết

Vương tử qua ải vào triều

Thánh nhan năm năm,

Tuổi ngoài ba mươi mà trở lại.

Nổi trôi xoay lăn

Kia ta đâu khỏi?

Năm sáu hai tuổi

Tịch chùa Vạn Thiện

Sứ về đường biển

Sư cũng cùng gặp

Ngồi ngay trên nước

Thẳng hướng về Tây"

(Văn bia rêu phủ mất mười chữ, mất bốn-năm chữ, lượt lấy có thể xem phỏng lấy thành văn)

Bởi chẳng đợi kia

Cũng phảng phất dấu vết còn để lại vậy.

Khen rằng:

Sức thần thông giải thoát của sư (An Hàm) đi ở tự tại, là việc an nhàn của Đại Bồ-tát, đâu cho bút lưỡi xen vào? Nhưng vào triều mới cùng Tam Tạng pháp sư-người tây vực, tay phân phối nguồn chân, thổi loa pháp, mưa xuống mưa pháp, sông đượm góc biển, thật là chữ bậc Thánh mở mang Phật pháp. Chữ viết qua ba lần thì chữ ô viết thành chữ yêu, rồi viết thành chữ Mã. Tôi nghi ngờ hai chữ "Hàm, Hoằng "cũng có thể viết lầm như thế.

5. Thích A Ly Da Bạt Ma

Thích A Ly-Da-Bạt-Ma thần trí riêng ngộ, hình mạo khác thường, ban đầu từ Tân-la đến Trung quốc, tìm thầy tham học, không chỗ xa nào chẳng tìm đến, nhìn nghĩ hang hóc tối tăm, leo lên tận các tầng trời, chẳng phải chỉ có khuôn phép của đương thời, mà cũng muốn đào luyện bến bờ cho đời sau. Chí tha thiết dạo xem, chẳng sợ đi xa, bèn đến cầu pháp tận chốn Tây trúc, mới đến tận nơi xa xôi Thông lãnh, sưu tầm mọi thứ khác lạ ưu việt, trải qua chiêm ngưỡng các Thánh tích, nguyện xưa đã thỏa mãn, khi ấy lương thực cũng đã hết, mới dừng ở tại chùa Na-lan-đà, sau đó không lâu thì thị tịch.

Thời bấy giờ, có vị cao tăng Chuyên nghiệp trụ chùa Bồ-đề, các vị Huyền Khác, Huyền Chiếu đến chùa Đại Giác. Đó là bốn vị sống trong niên hiệu Trinh Quán (627-650), có công hạnh như thế. Cùng gieo trồng nhân tốt, bèn gặt hái dòng giống họ Thích, xa tạ nơi cũ, đến thấy phong tục Tây Trúc, tốt lành danh dự khắp cả đông tây, rõ vui lớn nơi võng cực, chẳng phải hạng thượng bối có đại tâm thì làm sao họ có thể tham dự được như thế ư? Nếu xét theo về niên phả thì dường như cùng với Tam Tạng pháp sư Huyền Trang đồng phát xuất từ Tây quốc, chỉ không biết vào đời thứ mấy và năm nào mà thôi.

6. Thích Tuệ Nghiệp

Thích Tuệ Nghiệp tài trí sâu xa, khí lượng bất đọng, dung nghi cao vời, phong cách ngay thẳng, thẳng lời riêng nhưỡng, vừa mới đến Trung Hoa, khoảng niên hiệu Trinh Quán (627-650) qua đến Tây vực. Vượt qua sa mạc rộng lớn, trèo lên hiểm nguy của núi Tuyết. Mỗi lúc mặt trời vừa tỏ dạng liền ẩn núp trong rừng thâm u, đợi đến lúc trăng soi nửa đêm mới ra ngoài, coi thường mạng sống, chết vì Phật pháp, chí nguyện tha thiết tuyên dương, bèn đến chùa Bồ-đề, chiêm ngưỡng đảnh lễ các Thánh tích, lại đến chùa Na-lan-đà, gởi vết dừng ở đó lâu, xin đọc Kinh Tịnh Danh, nhân đó kiểm nghiệm lại bản dịch đời Đường, thấu hiểu sâu sa xuyên suốt. Trong "Lương Luận hạ ký" chép: Dưới cội Phật xỉ, vị tăng người Tân-la là Tuệ Nghiệp có viết ký truyện rằng: "Tuệ Nghiệp thị tịch tại chùa ấy, bấy giờ hơn sáu mươi tuổi". Phàm các sách Tuệ Nghiệp chép bằng tiếng Phạn đều để tại chùa Na-lan-đà cả.

7. Thích Tuệ Luân

Thích Tuệ Luân người xứ Tân-la, tiếng Phạn là Bát-nhã-bạt-ma (đời Đường dịch là Tuệ Giáp), xuất gia tại quê nhà, tâm gá nơi cảnh Thánh, theo thuyền buôn đến đất Mân, Việt, lặn lội để tới Trường An, chịu đựng đủ mọi thứ nóng lạnh, mọi thứ gian nguy. Vâng sắc theo Pháp sư Huyền Chiếu làm người hầu đi Tây Trúc, bay qua thềm thang gác trên nguy hiểm, khi đã đến Tây Trúc, liền tham lễ khắp cùng các kỳ tích, đến ngụ tại chùa Tín giả của nước Yêm-ma-la-ba, trụ đến mười năm, ở gần phía Đông là xứ Kiền-Đà-la có chùa Sơn Trà, sản phẩm hóa vật rất dồi dào, cúng dường các bữa ăn. Ngoài ra chẳng có thêm gì. Ở phương bắc các vị tăng Ấn-độ qua lại, đều trú tại chùa ấy, các vị tài giỏi nhóm họp, mỗi vị đều tu theo pháp môn, Tuệ Luân đã giỏi tiếng Phạn lại hiểu rộng Câu-xá, ngày đến vẫn còn, gần bốn mươi tuổi, đầy đủ như trong truyện cao tăng Tam Tạng pháp sư Nghĩa Tịnh cầu pháp.

8. Thích Huyền Khác

Thích Huyền Khác người Tân-la, tánh cao vời cứng cỏi, có tri kiến hoàn toàn, tánh vui thích giảng nói, phó cảm tùy cơ duyên. Người thời bấy giờ chỉ như phù dung trong lửa. Huyền Khác thường than là thọ sanh chốn biên địa, chưa thấy được Trung Hoa, nghe nếp sống mà mừng vui, Đạo chân chất mới tới, mắt quỳnh ở đông kỳ, bèn ngậm cười Tây, tâm hổ thẹn giữa ban ngày, chí muốn tham yết qua, sánh như trăng đi, nửa đêm nhận vận mà chuyển, hoặc tầng lớp chất chồng bốn hợp, đường chim bay ngang mây, hoặc liền băng ngàn dặm, gió thổi mây ngàn. Bèn cùng pháp sư Huyền Chiếu nương nhau tìm đến chùa Đại Giác ở trời Tây, đi khắp đường sáng rực, thường rảo xứ không ảnh. Vác hòm sách nghiên cứu tinh tường, giũa ngọc thành vật dụng, tuổi quá già mà không lẫn mê, bị bệnh nên thị tịch.

Huyền Chiếu cũng là bậc cao sĩ Tân-la cùng với Huyền Khác đồng liệu trước sau một Đạo, không rõ thị tịch ở đâu! Lại có hai vị tăng cũng người xứ Tân-la, không rõ tên gì, cũng phát xuất từ Trường An, nổi trôi trên thuyền, đến nước Thất-lợi-Phật-thệ, gặp phải bị bệnh mà thị tịch.

9. Thích Huyền Du

Thích Huyền Du người xứ Cú-Cao-ly, tánh tình hư dung, bẩm chất ôn nhã, ý muốn tự lợi lợi tha, chí quý trọng cầu học hỏi, nương chèn ngoi dòng, xét nhà tăm tối. Đến Trung Hoa vào đời Đường, kính lễ phụng thờ Thiền sư Tăng Triết, vén áo bẩm thọ huyền chỉ. Tăng Triết kính mến Thánh tích, nương thuyền đi đến Tây vức, hóa độ tùy duyên, đi đảnh lễ lược quanh, trở về đường Đông Ấn. Huyền Du thường theo phụ phượng, nhân ở lại đó, đuốc tuệ sớm tỏ, cây thiền mau tốt tươi, cùng bờ đầy lượng, lúc đi rỗng không, trở về đầy vật báu. Thật là rường cột của nhà Phật, lãnh tụ của tăng đồ, đã vậy mà thuyền bè ẩn dời, thương đổi chất của gò hang, ở nơi dễ thoát, bùi ngùi đời người khó thường còn, củi hết lửa tắt, đâu tìm lại được! Pháp sư Tam Tạng Nghĩa Tịnh mừng Huyền Du tuổi nhỏ mà kính mến giáo pháp với tâm bền bỉ, đã Kiền thành ở Đông hạ, lại cầu học nơi trời Tây, chỉ lại thần châu làm vật ngâm giữ. Truyền mười pháp mà mở mang giáo pháp, rốt cùng ngàn năm mà chẳng là năm. Tuy bỏ thân ở xứ khác, chưa trở về nơi cũ, công của những người ấy lỗi lạc như vậy, sao chẳng nêu danh trên lụa trúc để chỉ bày cho tương lai! Bèn soạn bộ "Cầu pháp Cao Tăng truyện" Tôi tình cờ xem Đại Tạng đọc đến ở đây, chí rất kính mến, bèn lượm nhặt gom góp mà viết vậy.

10. Thích Huyền Đại Phạm

Thích Huyền Đại Phạm người xứ Tân-la pháp danh là Tát-bà- thận-thệ-đề-bà (đời Đường dịch là "Nhất thiết trí thiên"), tuổi nhỏ mà thâm trầm, có tướng Đại nhân, chẳng ăn các thứ cay nồng. Thường nương thuyền đến Trung Hoa vào đời Đường, học vấn chẳng phải thường. Khoảng niên hiệu Vĩnh Huy (650-656) thời Vua Cao Tông, bèn đến trung Ấn Độ, lễ cây Bồ-đề, như sư tử đi, chẳng có bạn, quất roi vàng ở năm tầng lầu, trông thềm báu của Tam giáo, Huyền Đại Phạm kính mến xa xăm trải qua nhiều thứ phong thổ gian nguy, cũng chưa thể dẫn hết, bèn đến chùa Đại Giác, treo tích trượng, nghiệm rõ kinh luận, biết các phong tục địa phương. Về sau trở lại Trung Hoa giảng nói, giáo hoá, sự u huyền rõ ràng, cao vợi thay thành công ấy!

Khen rằng:

Số người như trên xa rời thanh khiếu, đến xứ Trung Hoa, truy tìm dấu vết xa mờ của Pháp Hiển, Huyền Trang, qua lại tuyệt vực xem như trong hang cùng ngõ hẻm, so sánh vâng sứ đồng loại như Trương Khiên Tô Vũ.

TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG Ở HẢI ĐÔNG

(QUYỂN HAI HẾT)

(TRỌN BỘ)