SỐ 2054 — BIA TRUYỆN QUỐC SƯ HIỀN THỦ BẢN MỚI KHẮC

TỰ TRUYỆN HÒA THƯỢNG QUỐC SƯ - TÔNG CHỦ TÔNG HOA NGHIÊM - THÍCH HIỀN THỦ

Niên hiệu Đại An thứ tám (1092) năm Nhâm Thân, chùa Đại Hưng Vương, nước Cao-ly phụng tuyên khắc tạo.

Cư sĩ là bổn tịch Lương Chương thí bổn khắc bản.

Tháng tư năm Thiệu Hưng thứ mười lăm (1145) kính vâng phụng: Chỉ huy hứa cùng biên giáo nghĩa văn tự Tông Hoa Nghiêm nhập Tạng lưu thông, không ai chẳng mừng, nay chỉ thị giảng Thôi Trí Viễn soạn thuật.

Tự nguyện Quốc sư Hiền Thủ, Tổ sư của chúng ta bị thiếu khuyết nếu sưu tầm khắp nơi dù được, đi nữa thì truyện cũng viết sai lầm lẫn lộn, công chứng không lưu hành, thiện bổn của Cao-ly lại được Bí thư thiếu giám Diêm Triều Ẩn khắc đá, liền giải tỏa ngay những nghi lầm. Có sĩ nhân Tôn Úy trông thấy, vừa kinh sợ vừa vui mừng nên viết lại, tòa hạ môn nhân lại đem đồ cúng chứa nhóm để ban công khắc bản, mở rộng truyện Ngài, mong các vị học giả hãy gắng báo đáp ân pháp nhũ.

- Thủ Tọa: Sư Nhã

- Duy-na: Diệu Trí, Phạm Toàn.

- Phó viện: Tùng Ngộ

- Điển Tòa: Thích Hoài

- Giám viện: Hội Chân

- Thư ký: Pháp Tuệ

- Tri khách: Như Dĩnh

- Tu chứng: Trọng Minh

- Liễu Tánh, Đạo Tuân, Trí Thông, Tổ Nhân

- Sư Hữu, Hạnh Cần, Tổ Siêu, Tùng Tín

- Thiện Cầu, Tùng Tuệ, Diệu Huy, Pháp Quỳnh

- Tông Thắng, Đạo Thời, Tổ Chu, Hạnh Y

- Tùng Thích, Như Liễu, Tử Xung, Tổ Cao

- Pháp Vô, Pháp Hòa, Liễu Tuệ, Thiện Tân

- Liễu Y, Nghĩa Cư, Pháp Thao, Hoài Nhã

- Pháp Liên, Ngạn Y, Thiện Định, Tông Tuệ

- Tùng Trạch, Trí Viên, Nghĩa Tịnh, Sư Viễn

- Tùng Dụ, Sư Chính.

Bấy giờ, ngày mồng 1 tháng 10 niên hiệu Thiệu Hưng thứ mười chín (1149).

Đại sư Viên Chứng, Nghĩa Hòa kế thừa chủ giảng kiêm trú trì giáo viện Bảo tháp Hoa Nghiêm ở Huyện Ngô Giang, phủ Bình Giang kính đề.

Ghi chú:

* Niên hiệu Thiệu Hưng sợ không được chính xác.

* Tiếp phần dưới có một số chữ chưa âm, mang tính cách chú thích nên lược bỏ.

SỬA SAI TỰ TRUYỆN, VĂN BIA QUỐC SƯ HIỀN THỦ BẢN MỚI KHẮC

Long Hoa Đạo Trung soạn.

Sách nầy vốn là Bí tạng ở chùa Cao Sơn, kho báu Tống khắc xếp bản. Phàm vật trong hòm Đại tạng, Lão sư Tề Vân thường viết được vậy. Văn bia mỗi hàng hai mươi ba chữ, mỗi nửa mặt giấy có mười hàng. Tự truyện mỗi hàng hai mươi chữ, mỗi nửa mặt giấy có bảy hàng. Có Tuấn phụng Đàm đến Tề Vân để mượn bản ấy, có các chỗ khó đọc thì phụ thêm miếng giấy ở trên và viết "thoát chữ, chữ ngược" đều chẳng hợp ý của Lão sư Tề Vân, dùng mực bôi xóa. Về sau Tuấn Phụng Đàm không hỏi ý kiến Lão sư Tề Vân mà tự khắc hành, thường vì các chỗ thoát chữ, ngược chữ đều riêng thêm chữ, luống khắc văn. Những chỗ tự mình không thể hiểu thì đều sửa đổi. Đến lúc tôi đối chứng lại với bản của Tề Vân thì vô cùng kinh ngạc việc làm ấy, từ đầu y theo văn cũ, sửa đổi viết trên đầu mà phục cổ. Lại sợ không thể xa rộng hơn, nên làm Chánh Ngộ một quyển, trong đó có chứng giải. Đại để thấy ấn hành có thêm các điểm rất ít học mà loại bỏ các phần mình không biết, chính mình khó đọc bởi tự mình tối tăm mà ra. Gặp chỗ khúc mắc chi tiết quanh co thì mặc ý cắt bỏ lược thêm vào, thật đáng cười. Phàm là ít học nên khó đọc mà sửa văn thêm chữ thì mọi người không ưa thích loại sách ấy. Tuấn Phụng Đàm muốn lưu thông sách xưa và làm sai lầm người sau, giả sử không bị những cây bút bậc thầy ở loài người hủy diệt thì chắc chắn cũng phải nhận lấy sự khiển trách của trời rồng vậy!

1- SỬA SAI Ở VĂN BIA:

Trang thứ nhất hàng thứ nhất bên trái: "Danh bá chiêu đề", chữ "Danh" bản gốc là chữ Đại (Tuấn Phụng Đàm vọng đổi để đối với chữ "dự" ở dưới. Giả sử nghĩa chữ "Đại" không xứng cũng chỉ có thể còn cổ vậy. (Hàng thứ bảy): "cởi giầy muôn cơ, bỏ áo bốn biển, chữ cởi giầy xuất xứ từ Mạnh Tử, chữ bỏ áo xuất xứ từ mao thi. Sự văn tiền tập quyển 19, Uông Tảo Thượng Thái Thượng Đạo Quân Hoàng Đế tôn hiệu Ngọc Sách Văn nói "Cởi giầy muôn xe lúa lép, vỏ trấu Đường Ngu v.v... Lại nói rằng: Mới giao thần khí bỏ xiêm mà đi.

Trang thứ hai: (Hàng thứ tám bên phải): Biện tài, chữ "biện" bộ đao bản gốc là chữ biện bộ ngôn, (tự vựng thì hai chữ tương thông, không phân biệt chữ biện bộ đao hay bộ ngôn, đều có ghi chú nên có thể y theo bản gốc). (Hàng thứ hai bên trái) "phần tháp, chữ Phần, bộ hiệt bản gốc chữ phần bộ bối là. (Hàng năm) cảnh tịnh phương tây v.v... bài kệ này còn đang có vài câu. Bởi vì để sót thật đáng tiếc. Bản gốc cũng đồng như thế.

2- SỬA SAI Ở TỰ TRUYỆN:

Mỗi trang giấy đề chữ "Chi-na". Mỗi trang giấy, chỗ xếp gấp có hai chữ "Chi-na", bản gốc không có hai chữ này. Phàm sách vở ở chỗ xếp gấp có đề "Chi-na soạn thuật" để phân biệt ở Thiên Trúc, Nhật Bản các nơi soạn thuật. Ở đây đề "Chi-na" chắc chắn cũng là ý ấy vậy. Nhưng mà văn bia thì Chi-na soạn thuật có thể được vậy, còn tự truyện thì Thôi Trí Viễn ở Hải Đông soạn thuật, thuật phải viết là "Hải Đông soạn thuật" vậy mà lại đề Chi-na là sao?

Trang thứ nhất (mặt phải) Thôi Trí Viễn Lão sư Tề Vân nói: "Truyện Thôi Trí Viễn tại Đông Quốc Thông giám quyển 11". Lại nữa, Đường Thư Nghệ Văn Chí có văn hai mươi quyển, nằm trong "Cao-ly văn tập" ba mươi quyển. "Toản Linh Ký" do ngài Hiền Thủ soạn sự thấy ở đây trang thứ chín, nhưng trong đó nói: "Soạn Biệt Duyên của Pháp Tạng". Căn cứ theo "Hoa Nghiêm Huyền Đàm" nói: "Toản Linh Ký sau kinh sửa chữa" (ngừng ở đây). Các thứ ấy cũng là văn thêm sau nên nói vậy. "Tỉnh thức" là lấy sự việc ếch ngồi đáy giếng trong "Thiên Trang Tử Thu Thủy" nói sự hiểu biết rất thấp kém của ếch ngồi đáy giếng. Lại nữa, Hàn Văn Nguyên Đạo nói: "Ngồi đáy giếng ngước nhìn trời, bảo trời là nhỏ, kỳ thật chẳng phải trời nhỏ" (ngưng ở đây), tức chỉ sự hiểu biết hạn hẹp như ngồi dưới đáy giếng. Trong lời tựa "Xuất Tam Tạng Ký Tập" Tăng Hựu nói: "Biết như ếch ngồi đáy giếng, nhìn qua ống đồng rất xấu hổ với sự hiểu biết rộng rãi vậy". Lại nữa, cũng trong "Xuất Tam Tạng Ký" Đàm Vô Sấm Truyện nói: "Biết giếng sâu lâu ngày mê mờ phương lớn". (Hàng thứ tám): "Đại sử công", chữ "đại" bản gốc là chữ "thái". (Hàng thứ nhất bên trái): "doanh số" tức là "thập số". (Hàng thứ ba) tâm bền bỉ, chữ "kiên" bản gốc viết là chữ "lao" (do Tuấn Phùng Đàm vọng sửa). (Hàng thứ năm) sách ghi: "Lầm các uổng, nghĩ vô tà". Chữ "lầm các uổng" xuất xứ từ "luận ngữ", "nghĩ vô tà" xuất xứ từ "Mao thi". (Hàng thứ sáu): "Kinh chép: vì tịnh độ là đạo tràng" v.v... là xuất xứ từ kinh Tịnh Danh.

Trang thứ hai (hàng thứ nhất bên phải): Điều ở bên ngoài gọi là nhân, chỗ sống lấy đó mà tặng họ, chữ "ngoại" là chỉ cho ngoại điển, sự việc này thấy ở tả truyện". (Hàng thứ ba): Điều ở bên trong nói nước bốn biển đều chảy vào biển cả, chữ "nội" là chỉ cho nội điển, sự việc này thấy trong kinh A-hàm. (Hàng thứ tư): "tổ phụ" (ông nội), chữ "Tổ" bản gốc viết là chữ "vương" (Tuấn Phụng Đàm Vọng vọng sửa). Căn cứ theo "nhĩ nhã" giải thích: "Cha cả của thân phụ là vương phụ", chú thích như vương giả tôn kính đó (chỉ vì) Tuấn Phụng Đàm chưa đọc "nhĩ nhã" tự cho rằng cha của đế vương ngày nay thì không thành nghĩa vậy, nên đổi thành "Tổ". (Hàng thứ tám): "Đệ Bảo Tạng là em ruột ngài Pháp Tạng, sẽ thấy ở văn sau. (Hàng thứ tư bên trái): chợt thấy, chữ "hốt" bản gốc viết là "hốt".

Trang thứ ba (hàng thứ tám bên phải): "tiến thôi", chữ "thôi" bản gốc viết là "hùng". (Hàng thứ tám): "Đế nặc", chữ "nặc" bản gốc là chữ nhược (hàng thứ chín): giữ thường khoa, chữ "tiên" bản gốc là chữ "bạt" (do người viết lầm, ở dưới đều so sánh theo đây mà biết). (Hàng thứ tám bên trái): "sùng triều", chữ xuất xứ từ thơ).

Trang thứ tư (hàng thứ ba bên phải), Bí di, chữ di ở bản gốc cũng đồng, bởi viết lầm, đáng viết là Di. (Hàng thứ sáu): Không lo. Trong "Tiền Hán Thư Thực Hóa Chí" nói: "Đại để không lo đều đúc tiền vàng vậy. Chú thích: Không lo nghĩa là lơ là không suy tính. (Hàng thứ ba bên trái): lao cố chữ lao bộ huyệt bản gốc là chữ lao bộ miên (do người viết nhầm lẫn).

Trang thứ năm (hàng thứ nhất bên phải): kiến khương, chữ "khương" bản gốc viết là "nghiệp" (do Tuấn Phụng Đàm cải đổi). Căn cứ theo "Quảng Dư Ký Giang Ninh Phủ nói: "Ngô từ Kinh Khẩu dời đô, ở đây gọi là "kiến nghiệp", đời Tấn là Kiến Khang, bởi Tuấn Phụng Đàm cho rằng xưa gọi là Kiến Nghiệp, sau đó đổi là Kiến Khương, thì không thể lại gọi là "Kiến Nghiệp" nên đổi là "Khương" vậy. Đâu biết sách truyện nói về địa danh thường thường gọi theo tên cũ. (Hàng thứ hai trái): "Địa-bà-ha-la" (Hán dịch là Nhật Chiếu), bản gốc chữ "La" viết là "quốc", thật là viết sai vậy. Tuấn Phụng đàm phụ thêm ở bản của lão sư Tề Vân, nói: chữ quốc đúng ra là chữ la, bởi vì Tuấn Phụng Đàm thấy một chỗ sai nhầm như thế nên cho rằng toàn biên đều là sai lầm lẫn lộn. Tuấn Phụng Đàm sửa đổi chỉ vì như thế, ngoài ra không gì khác. Phàm có đọc ba kinh năm luận mới biết được "Địa-bà-ha-la", không cho đó là kỳ diệu. Chữ "chiêu bộ nhật" trong Nhật Chiêu bản gốc viết là chữ chiêu bộ hỏa.

Trang thứ sáu (hàng thứ hai bên phải): "tục giả" chữ "tục" bản gốc viết là "độc" (do người viết sai). (Hàng thứ sáu): "Kim Đại Thượng Chi Kinh" Như Phát nói: "chữ e là chữ thổ, nghĩa là "đại châu". (Hàng thứ sáu): "tiên hồ", chữ tiên bản gốc là chữ "bạt". (Hàng thứ mười): "Quang Thống đẩy xe càng kính ngưỡng Thánh Tôn, nhân bước theo đường lớn". Lời tựa "văn soạn" nói rằng: "Phàm đẩy xe là đầu tiên của xe lớn". Song xe lớn sao có chất của đẩy xe? Chú thích còn nói đẩy xe xưa kia là xe bằng tre, đại lộ Ngọc lộ gọi là Ngọc Lộ, nhân đó mà sanh ra việc đẩy xe. (Chỉ). Tôi thấy Tuấn Phụng Đàm tô điểm thêm, rõ ràng là chưa đọc "văn soạn" vậy. Lại câu văn trên dưới trước sau đọc rất thiếu nghĩa bởi bôi xoá bản gốc của Lão sư Tề Vân. Dưới chữ "Niếp" (bước theo) để sót mất một chữ ư thật đáng cười!

Trang thứ bảy (hàng thứ nhất bên phải): "Văn ấy như ngọc hiếm quý, lý ấy như tướng vàng". Trong lễ ký sính nghĩa nói: "Tử Cống nói rằng: người quân tử quý ngọc mà xem rẻ đá mân. Vì sao vì ngọc hiếm ít mà đá thì nhiều. Trong văn soạn: Lưu Hiếu nêu biện mạng luận rằng: "chất ngọc tướng vàng". Chú Thiện nói: "Trong Mao Thi nói: chất tướng gan gọi là ngọc, cho nên vàng so sánh cái quý đẹp của người quân tử, tướng chất ấy tức nói đến hình mạo của nó vậy". Trong lương thư nói Vương Bầu đến phúng điếu Vương Tăng Biện mẫu văn nói: "Tướng vàng ánh sáng, đức ngọc đều ấm". Trong "Cựu Đường Thư, Âm Nhạc Chí, Nhạc Chương" nói: "Tướng vàng hòa mục, ngọc dụ sáng ngời". (Hàng thứ bảy): "thủ thí tuần" chữ "tuần" trong bản gốc viết là thuẫn. (Hàng thứ tám): Thầy bày v.v... cho đến trò tìm thầy là chí tướng vậy, trò là Pháp Tạng vậy. Hai chữ thầy trò (sư tư) xuất xứ từ Lão Tử. (Hàng thứ ba bên trái): "chư hầu", chữ "hầu" trong bản gốc viết là hậu (do người viết lầm). Nếu chăm chú hai pho (cho đến) "thản nhiên chẳng sướng, hoặc y cứ năm biên", bản gốc nói: "Xoay lại ví bằng hai pho chẳng cậy năm biên thì vỗ về gìn giữ vậy, thản nhiên chẳng y cứ. Năm biên chẳng nương cậy hai pho thì nhấm nháp lạnh nhạt vô vị vậy". Đoạn văn này, phần nhiều thiếu sự rõ ràng. Chỉ bởi Tuấn Phụng Đàm không được đọc phần sau nên vọng bày ngược thoát, bôi xóa bản gốc của Lão sư Tề Vân. Hai chữ "hướng nhược" là trái ngược ư? Khoảng giữa hai chữ "mỵ cứ" bỏ sót hai chữ ư? Đến lúc mở bảng, tất cả các chữ "hướng nhược" đều viết thành "nhược hướng", dưới chữ "mỵ" lại thêm hai chữ "sướng hoặc" làm uế loạn sách xưa, tội cao đến trời. Vả lại, như nói: "hướng hai pho" thì đó là loại ngữ thoại gì ư? Bởi vì "nếu chăm chú trở xuống" là giải thích ngược vậy. Hoa Nghiêm Sớ quyển 13 nói: "Nếu hướng có tánh thì không thể un đúc sửa đổi" (chỉ). Sao nói: "Nếu hướng có tánh hạ thượng để giải thích thuận thì đây là giải thích ngược".

Trang thứ tám (hàng thứ tư bên phải): "tứ thánh tiêu đề", chữ "thánh" trong bản gốc viết là chữ "linh" (Tuấn Phụng Đàm vọng đổi). Tuấn Phụng Đàm chưa đọc lễ ký, không biết Lân Phụng Quy Long là tứ linh mà nay sửa đổi thành thánh thì rất là vô nghĩa vậy. (Hàng thứ năm): "biện thông", chữ "biện" bộ đao trong bản gốc viết là chữ biện bộ ngôn.

Trang thứ chín (hàng thứ nhất bên phải): "ban ban" trong bản viết là "bân bân", (hàng thứ ): "Tâm quân sướng nhật", chữ "sướng" trong bản gốc viết là chữ "khế" (do Tuấn Phụng Đàm vọng đổi). Trong "Tả Truyện Chiếu Nguyên Niên" nói: "Chủ Dân Ngoạn tuế nhi khế nhật". Lâm chú thích: Ngoạn, khế đều là tham, ý nói chấp chính đứng đầu dân mà tham vui năm tháng, chữ (khế) mở khứ thanh, (chỉ) Tuấn Phụng Đàm chưa đọc tả truyện mà vọng đổi là (sướng) (hàng thứ năm bên trái): "kỳ lâm chi bảo", chữ "bảo" trong bản gốc viết là chữ "Định" (hàng thứ sáu ): "thật nãi", chữ "thật" bộ bối trong bản gốc viết là chữ thật bộ thị (do vọng đổi). Trong từ vựng, chữ thật âm là "thực". Tăng vận chú chữ thật bộ bối là chữ thật bộ thị thông dụng là sai vậy (chỉ), chữ thật bộ thị là có thật, dạy thì nghĩa cũng thông, lại chẳng cùng thông dụng với chữ thật bộ bối thì không thể vọng đổi.

Trang thứ mười (hàng thứ sáu bên phải): "Uyển công thành", chữ "công" trong bản gốc là chữ "thượng" (do Tuấn Phụng Đàm vọng đổi). Trong Cao Tăng Truyện nói: Ngài Tăng Viễn thị tịch vào niên hiệu Vĩnh Minh thứ hai (484). ( Thế Tổ Võ Đế) gởi thư đến Sa-môn Pháp Hiến có nói: "Ngài Tăng Viễn thuận thế vô thường, trong đêm qua đệ tử đã tự biết. Viễn thượng ra đi như thế, rất được sự tốt đẹp cùng các thứ tốt đẹp chẳng phải một, (chỉ). Lại nữa, lời tựa bộ Thập Tụng Nghĩa Ký của Tăng Hựu trong Xuất Tam Tạng Kỳ Tập nói: "Đại luật sư Dĩnh Thượng tích đạo ở Hà Tây, Chấn Đức ở Giang Đông". (Chỉ), bởi vì "thượng" là tài dụng từ chữ "thượng nhân" Tăng truyện viễn thượng, xuất Tam Tạng Dĩnh Thượng, có thể lấy đó làm ví dụ chứng minh. Tuấn Phụng Đàm chưa đọc các sách như thế nên vọng đổi chữ thượng vậy, (hàng thứ tám bên trái), trao hiệu Thiên Thọ Sư và hậu lịch viết: Niên hiệu Vĩnh Long thứ nhất Nguyên bản dưới chữ "trao" có ba chữ "và hậu lịch". Sau chữ "và hậu lịch" là chữ "danh" không có chữ "vĩnh". Bản gốc nói: "Sau chữ trao và hậu lịch hiệu Thiên Thọ, sư danh viết Long Nguyên Niên" v.v... (... ), Tuấn Phụng Đàm bôi xóa bản của Lão sư Tề Vân, đây là một hàng văn có chỗ thiếu sót không được thông suốt. Ngày khác xin lãnh nhận sự chỉ dạy, Lão sư Tề Vân lấy mực bôi xóa giấy, nhưng đến lúc Tuấn Phụng Đàm mở bản thì chưa được lãnh nhận chỉ giáo, vọng thêm vọng đổi, lại nữa, phía trên sách viết một hàng văn, hàng văn này có chỗ thiếu sót, bóp méo bản gốc không thể đọc được. Và việc Tuấn Phụng Đàm vọng đổi, chẳng phải là khiến cho dễ đọc ư? Nay tuy sửa đổi còn dường như có chỗ thiếu sót, không thể đọc được thì vọng đổi đâu có ích gì? Chỉ giữ bản gốc tuy không thể đọc nhưng thà như vậy. Nay như sự chỉ điểm của tôi thì nghĩa cũng rõ ràng vậy. Hoặc chữ viết mà viết là chữ "nhật" của nhật nguyệt thì đổi chữ "thượng thiên" ở biên nầy, tham đổi ngữ cố nhiên là nói "sư đạo danh nhật, nhật long thạnh dã" Nguyên niên tức là thiên thọ: Nguyên niên (690) vậy. (Hàng thứ chín): "Trương Giản làm phản" chữ "giản" bản gốc là chữ "dịch", căn cứ việc làm phản của Trương dịch và việc đánh dẹp của Trương Giản, thật sự Trương Giản không phải là kẻ làm phản, Tuấn Phụng Đàm chưa đọc "Đường Sử Thông Giám" vọng đổi chữ, vu cáo Trương Giản hãm hại làm phản, tội không gì lớn bằng. Người không biết thì qui trách về Thôi Trí Viễn, đâu phải là uổng khúc ư "Thông giám Cương mục" niên hiệu Thần Long thứ nhất dưới thời vua Trung Tông vào tháng giêng mùa Xuân, Trương Giản v.v... đem binh lính đánh giết loạn Võ Thị, Trương Dịch mạo dụng Trung Tông phục đánh lại.

Trang thứ mười một (hàng thứ bảy bên phải): "Thật ký Thiên lu- ân", chữ "thật" bộ bối bản gốc viết là chữ thật bộ thị (do Tuấn Phụng Đàm vọng đổi). (Hàng thứ tám): "chủ giả thi hành" cuối sắc thư nói là "thức" vậy. Trong Quảng Hoằng Minh Tập cuối tờ chiếu của Chu Võ Đế nói là "chủ giả thi hành" (chỉ) thấy Tuấn Phụng Đàm hòa điểm dường như chưa biết chữ này (hàng thứ sáu bên trái): trưởng lại, chữ "lại" bản gốc viết là chữ "sử". (Hàng thứ bảy): "biện giáo", chữ "biện" bộ đao, bản gốc viết là chữ biện bộ ngôn

Trang thứ mười hai (hàng thứ bốn bên phải): "Quán dục" (tắm rửa), chữ "quán" trong bản gốc viết là chữ "hấn", căn cứ theo quốc ngữ Tề ngữ nói: "Nghiêm Công sai trói buộc cho Dư Tề sứ, Tề sứ nhận mà lui về, cho đến ba hấn ba dục. Chú thích: dùng hương xoa thân gọi là hấn, hấn còn gọi là huân, chính tự thông hấn chú "Hứa Định Thiết", âm "hân" khứ thanh v.v... lại thường viết hấn là đồ vậy. "Chu Lễ nữ vu hấn dục", nghĩa là dùng thuốc thơm tắm gội. (Hàng thứ sáu): Tạm dừng khuấy nhiễu, Sử ký Hàn Trường Nho Truyện chép: Đình úy dương vương tạm dừng quấy nhiễu đáng chém, chú thích: Quân pháp đang thực hành mà tạm dừng, kẻ sợ khuấy nhiễu cần phải chém để nhiễu khuất sự yếu hèn vậy". (Hàng thứ chín): "cái từ lực", chữ "cái" bộ đại trong bản gốc viết là chữ cái bộ khư (do người viết lầm). Tự vựng chữ "cái" bộ khư còn viết là chữ cái bộ đại (chỉ) mà không có chữ cái bộ đại. (Hàng thứ sáu bên trái): "thiên thù" trong "chỉ quán" tập 2 quyển 3 nói rằng: "kỳ tánh thiên thù ứng pháp ký vân". Trái trời nghĩa là đồng với sự khác nhau giữa trời với đất (chỉ) ở đây cũng là nghĩa trời đất khác biệt vậy.

Trang thứ mười ba (hàng thứ tư bên trái): "cái triền" (ngăn che bó buộc), chữ "cái" bộ đại trong bản gốc viết là chữ cái bộ khư.

Trang thứ mười bốn (hàng thứ mười bên phải): "Nam Tề Vương, Tây Thục Hoằng, đều là tên người. (Tuấn Phụng Đàm cho rằng chẳng phải). (Hàng thứ nhất bên trái): "cảnh vân" là niên hiệu của vua Duệ Tông đời Đường (710-712). (Hàng thứ sáu): "tẩm thực" (ăn ngủ), chữ "tẩm" bộ ký trong bản gốc viết là chữ tẩm bộ khư (do người viết sai).

Trang thứ mười lăm (hàng thứ nhất bên phải hàng): "tuy là Như Lai giảng nói: Trong kinh Thi Thiên "Chu Nam Nhữ Phần" nói: "Tuy là như hủy phụ mẫu khổng nhỉ". Trong "Thái Xung Ngụy Đô Phú" nói: "Tuy là sống thường hẳn nhiên chẳng phải tự được". (Chỉ), chữ "Tuy tắc" cách thức chẳng phải là một mà dưới điểm là "Pháp tắc" trái nghĩa. (Hàng thứ tám): "Kiều Lăng" (phần lăng mộ cao), là chỉ cho vua Duệ Tông đời Đường vậy. "Nhất thống chí thiểm tây, Tây an phủ" nói: "Phần mộ vua Duệ Tông ở tại núi Phong huyện Bồ Thành". "Văn Hiến thông khảo 125" nói: "Vua Duệ Tông băng, an táng Kiều Lăng tại ranh giới huyện Phụng Tiên, phủ kinh Triệu". (Hàng thứ tám): Cởi giày bỏ áo. Nghĩa là các bậc Đế Vương nhường ngôi. Ở văn bia trước nói: "Thái Thượng Hoàng cởi giày muôn cơ, bỏ áo bốn biển... " Tuấn Phụng Đàm ở trên sách viết rằng "Hàng văn này thoát chữ, nghĩa chưa ẩn ư?" (chỉ). Tôi xem hàng văn ấy, nghĩa đều rõ ràng. Bởi vì đáo bút không tuyên tâm là ngôn từ của thư cáo. Từ chữ "Kiều lăng" trở xuống là ngôn ngữ của người soạn. Vua Duệ Tông về sau nhường ngôi để dưỡng đức, đều y theo lời khuyên bảo dắt dẫn của ngài Pháp Tạng. (hàng thứ hai bên trái): "Biện biệt lời vàng ấy", chữ biện bộ đao bản gốc viết là chữ biện bộ ngôn. (Hàng thứ bốn): "Diêm ách" xuất xứ từ Tiền Hán Thư Thực Hóa Chí".

Trang thứ mười sáu (hàng thứ sáu bên phải): Thanh mục có bản bản gốc không có chữ "Hữu" (Tuấn Phụng Đàm vọng thêm). (Hàng thứ mười): "uyển nhược". Chữ "Nhược" là nghĩa như của thí dụ (Tuấn Phụng Đàm cho là nghĩa như của việc là, chẳng phải). (Hàng thứ nhất bên trái): Chỗ ngủ nghỉ, chữ "Tẩm" bộ ký bản gốc viết là chữ tẩm bộ khư (do người viết lầm).

Trang thứ mười bảy (hàng thứ mười bên phải): "Nhược Đông gia khâu" ngôn nghĩa tưởng ban đầu chưa thể phát triển tông Hoa Nghiêm ở Đông Hải vì người quen khinh lờn hà hiếp, như chỗ nói Đông gia Khâu Tử vậy. Đông gia khâu xuất xứ từ "Lưu Hướng tân tự". Xét Tuần Phụng Đàm cho là dường như chưa biết việc ấy. (Hàng thứ ba bên trái): Chùa Tụ, chữ "Tụ" trong bản gốc viết là chữ "giáp" (Tuấn Phụng Đàm vọng đổi), tự vựng chữ Giáp là "Cổ giáp thiết": âm "giáp". (Hàng thứ năm): "Cái diệc" (bởi cũng), chữ "cái" bộ khư trong bản gốc viết là chữ cái bộ khư. (Hàng thứ tám): Tháng giêng nhà Chu tức tháng 11 nhà Hạ). (Hàng thứ chín): "Cô Nguyệt" "Nhĩ nhã thích thiên" nói: "tháng 11 là cô.

Trang thứ mười tám (hàng thứ bảy bên phải): "Quan cúng" trong văn bia ở trước cũng đã nói điều ấy, "ngoài ra, đều do các quan cúng dường" (chỉ) nghĩa rất rõ ràng. (Hàng thứ tư bên trái): "Tử dả suy" (chết cũng suy) chữ "suy" bản gốc viết là chữ "ai" (do Tuấn Phụng Đàm vọng đổi). Tử Trương Thiên trong luận ngữ nói: "Kỳ sanh dã vinh, kỳ tử dã ai" (ông sống thì vinh hạnh, ông chết thì buồn thương). Tuấn Phụng Đàm cho rằng phải viết chữ "suy" để đối lại với chữ "vinh" ở trên. Nếu chết mà suy vi thì sao lại khen ngợi tốt lành ư! (Hàng thứ năm): "Lân Sử" tức là "tả truyện" vậy.

Trang thứ mười chín (hàng thứ ba bên phải): "Thật đắc diện" chữ "thật" bộ bối trong bản gốc viết là chữ thật bộ thị. (Hàng thứ bảy): "Nhưng Tôn" tức chỉ "Nhĩ nhã", (hàng thứ bảy) "ích hữu" tức chỉ "luận ngữ". (Hàng thứ hai bên trái): "Tăng phả vi phế", chữ "phế" bộ nạch trong bản gốc viết là chữ phế bộ nghiễm. (Hàng thứ ba): nghỉ nơi, trong "Trang Tử Ngư Phụ Thiên" nói "không biết chỗ râm để nghỉ ngơi". (Hàng thứ tư): "Tượng cốt" xương voi. Chữ "cốt" trong bản gốc viết là "Tư" bởi viết sai, đáng lẽ viết là "tư" mà Tuấn Phụng Đàm vọng đổi là "cốt", là nghĩa gì? "Tượng tư" thấy ở "chu lễ ba mươi tám" (hàng thứ bảy): "tội tri" Khổng Tử soạn sách Xuân Thu nói rằng: "biết tội ta, ta chỉ có xuân thu vậy". Thầy Mạnh Tử lại là sử ký Khổng Tử thế gia. (Hàng thứ bảy): "khải tục", chữ khải bộ hiệt trong bản gốc viết là chữ khải bộ kiến, do Tuấn Phụng Đàm vọng đổi.

3- Ở LỜI BẠT:

Trang thứ mười chín (bên trái): "chi can đều ở đầu", chi tý là đứng đầu trong mười hai chi, can giáp là đứng đầu trong mười can, tức nói giáp tý vậy, "Mật nhĩ mông tuyền" tức nói gần nơi suối vậy, trong "chu dịch thượng tượng truyện" nói: "dưới núi chảy ra dòng suối".

Trang thứ hai mươi (hàng thứ hai phải) thân phạm hạnh, chữ "phạn" trong bản gốc viết là chữ "phần". Bởi vì trên nói đốt ngãi, ý muốn so sánh với các bậc Hiền xưa xả thân vậy. Vào thời Bắc Tề, Vương Tử thứ ba, đốt thân ở núi Thanh Lương để cúng dường, thấy trong "Hoa Nghiêm Huyền Đàm" (hàng thứ hai): "Vớt xác thối không hổ thẹn với bờ biển", việc này xuất xứ từ "Lã Lãm". (Hàng thứ ba): "thiết hương"(trộm mùi hương), "có vị tăng tham ngửi mùi hoa sen ở hồ, bị thần quở trách cho đó là trộm mùi hương", xuất xứ từ luận Đại Trí Độ. (Hàng thứ năm): "Luy quân quy tải, chữ "luy" trong bản gốc viết là chữ "Doanh" (người viết lầm) Doanh quân tức chỉ Tần Thỉ Hoàng. "Doanh" là họ tộc vậy, thấy trong "Sử Ký Tần Bổn Kỷ". "Quy tải" tức nói mùi hôi. Trong "Sử Ký Tần Thỉ Hoàng Bổn Kỷ" nói: "Thỉ Hoàng qua đời ở thuộc Bình Đài Hành Sa Khâu, bèn theo tỉnh hình đến cửu nguyên, gặp nắng nóng, trên xe hôi thối, bèn bảo xe chở thêm một thạch bào ngư để xua tan mùi hôi ấy. (Hàng thứ năm): "Tuân linh tọa diên", trong "Tương Dương ký" nói: "Tuân Lịnh Quân đến nhà người ngồi trên chiếu đã xông hương ba ngày". (Hàng thứ bảy): "Bản úng", chữ "Bản" trong bản gốc viết là Đạp tự vựng, chánh tự là thông v.v... , không có chữ Bản chữ "Bản" chú âm là "đạp", thuyết văn nói là cửa ở trên lầu. Chữ "úng" tự vựng là "Ô cống thiết, = âm úng), nghẹt mũi gọi là úng. (Hàng thứ mười một): "Du văn" (nịnh nghe). "Lễ ký, nhạc ký nói rằng: Sanh tâm lo nghĩ hiến cầu tốt lành, đáng để nịnh nghe không đáng để động chúng. Chú thích: nói: "Du" tức là bé nhỏ vậy (Du tư liễu phản). (Hàng mười bốn)": "Ký âm hứa phi phi v.v... (cho đến) Nãi Dương tăng bệnh bệnh" trong "Sử Ký Hàn Thế Gia" nói: "Hình trạng ấy Dương nói với Hàn, kỳ thật âm khéo sở (chỉ). Tuấn Phụng Đàm không biết chữ ấy, nên cho rằng rất sai. (Hàng thứ hai bên trái): "Truyền thuyết", chữ truyền trong bản gốc viết chữ "phó". (Hàng thứ hai): Tín tướng, trống vàng, tức chỉ Kinh Kim Quang Minh loại bốn quyển, Kinh Kim Quang Minh Hiệp Bộ đều có sự việc Bồ-tát Tín Tướng mộng thấy trống vàng, Kinh Kim Quang Minh loại mười quyển là Bồ-tát Diệu Tràng, Diệu Tràng tức là Tín Tướng vậy. Tôi nghe Tuần Phụng Đàm học rộng giáo thừa, rao giảng khắp phố chợ, đến nỗi bài bác người xưa, nhưng lại rất chẳng học đến nỗi chưa đọc đến Kinh Kim Quang Minh, thì hòa để bài bác điều sai, không nghi vậy. (Hàng thứ năm): "Quấn bộ tiều nguyên" bởi dùng "Tiều lộc mộng của Liệt tử, Liệt tử Trương Trạm chú thích: Chữ tiều bộ thảo đồng như chữ tiều bộ mộc. (Hàng thứ năm): "Thê thê" bộ thủy trong bản gốc viết là thê thê bộ mộc (vọng sửa đổi). (Hàng thứ tám) một giấc ngủ say, chữ "Mỵ" bộ huyệt trong bản gốc viết là chữ mỵ bộ miên (do người viết lầm) (hàng thứ chín): "Biên hiếu tiên" xuất xứ từ "Hậu Hán Thư Liệt Truyện 73 Văn Uyển Truyện". (Hàng thứ mười hai) "thất bất kham", văn tuyển 43, thư tuyệt giao của Kê Thúc Dạ và Sơn Cự Nguyện (hàng thứ mười chữ lớn): "Lương Chương", chữ "Chương" trong bản gốc viết nhỏ.

4- LỜI BẠT CỦA THIỆU HƯNG:

Trang hai mươi mốt (hàng thứ sáu bên phải): "kinh hỷ", chữ "kinh" bản gốc viết là chữ kính nghĩa cũng thông, nay vọng đổi. (Hàng thứ chín) "Thủ tọa" v.v... , trong bản gốc các chữ "Thủ tọa, Giám viện v.v... " v.v... viết hơi lớn. (hàng thứ một trở xuống bên trái), "Diệu Huy v.v... " trong bản gốc được xếp theo thứ tự như sau:

- Diệu Huy - Tổ Chu - Đạo Thời - Tông Thắng

- Pháp Quýnh - Hạnh Y - Như Liễu - Pháp Hòa

- Pháp Nguyên - Tổ Cao - Tử Xung - Liễu Tuệ

- Liễu Y - Pháp Liên - Hoài Nhã - Pháp Thao

- Nghĩa Cư - Ngạn Y - Tông Tuệ - Sư Viễn

- Nghĩa Tịnh - Trí Viên - Tùng Trạch - Tùng Dụ

- Thiện Định - Tùng Thích - Sư Chính - Thiện Tân.

(Ở hàng thứ hai) "Pháp vô", chữ "vô" trong bản gốc viết là chữ. "Nguyên" (Bởi nhầm lẫn viết chữ "Vưu" lại lầm sai viết thành "vô". (Hàng thứ ba) "Thời Thiệu Hưng v.v... " trong bản gốc đến "kính đề" thì rút ngắn thành một hàng.

SỬA SAI TỰ TRUYỆN TRÊN VĂN BIA QUỐC SƯ HIỀN THỦ

(Hoàn tất)

Lão sư Tề Vân viết ở cuối quyển rằng:

Bấy giờ, niên hiệu Khoan Văn thứ mười, nhằm mùa Đông năm Canh tuất ( ), ngày 18 tháng 11, hậu học Đạo Đống biên chép.

Ngày 20 tháng 11, xem xét Tạng Bản Tống khắc ở chùa Cao Sơn, ở bảng Tống khắc thì chữ:

- Chữ Huyền viết chữ Huyền - Chữ Thọ viết chữ Thọ

- Chữ Hoằng viết chữ Hoằng - Chữ Trinh viết chữ Trinh

- Chữ Kính viết chữ Kính - Chữ Kính viết chữ Kính

- Chữ Nhượng viết chữ Nhượng - Chữ Kình viết chữ Kình

- Chữ Hằng viết chữ Hằng - Chữ Trừng viết chữ Trừng

Đều tránh quốc húy vậy.

Nay không phải tránh mà viết y theo chữ cũ.

* Sự thật về Thôi Trí Viễn ở Tân-la:

"Đông Quốc thông giám" quyển 11 (tờ thứ hai mươi hai) nói: "Năm thứ mười một thời vua Hiến Khương, tức năm Ất Tỵ (nhằm niên hiệu Quang Khải thứ nhất (885), thời vua Hy Tông, đời Đường) vào mùa xuân; tháng ba, Thôi Trí Viễn vâng chiếu của Đế Vương trở về từ nhà Đường, Trí Viễn là người thuộc Bộ Sa Lương, thông minh ham học. Năm 12 tuổi theo thuyền buôn đến Trung Quốc vào đời Đường để cầu học. Cha của Trí Viễn nói: "Mười năm không thi đậu thì chẳng phải con ta" Trí Viễn đến Trung Quốc vào đời Đường tìm thầy gắng sức học tập. Đến năm 18 tuổi thi đậu được điều làm "Tuyên châu phiêu thủy huyện úy", đổi làm Thị ngự sử Nội cung phụng. Bấy giờ, Hoàng Sào làm phản Cao Biền, bèn làm Binh Mã Đô Thống để đánh dẹp Sào. Mời Trí Viễn làm tùng sự để giao nhiệm công việc thư ký. Các thứ biểu; trạng; thư; khải phần nhiều do Trí Viễn viết. Bài hịch trách phạt Hoàng Sào chẳng những là người trong nước đều nghĩ chỉ bày để giết, mà còn là quỷ trong đất đã nghị bàn lời của Âm Tru, Hoàng Sào bất tỉnh dưới sàn, do đó, tiếng tăm vang dội khắp trong nước. Lại nữa, trong Trạng văn dâng hầu Đại sư nói: "Kính nghe: v.v... (văn dài lược qua), đến lúc trở về, vua giữ làm thị độc kiêm Hàn Lâm học sĩ thú Binh Bộ Thị Lang Tri Đoan Thư Giám Sự, Trí Viễn tự đem kiến thức Tây học (văn hóa Trung Hoa) vốn có được, muốn phát triển vốn tích chứa, mà Suy Quý lắm nghi kỵ không thể dung hòa, nên ra làm Thái Thú quận Đại Sơn.

Cũng cùng quyển ấy (tờ thứ hai mươi bảy) nói: Niên hiệu Chân Thánh Nữ chúa thứ tám (tức niên hiệu Càn Ninh thứ tám thời vua Chiêu Tông, đời Đường, Giáp Dần - 894) (* Đúng ra phải nói niên hiệu Càn Ninh thứ nhất!) mùa Xuân, tháng hai khi Thôi Trí Viễn tìm lên đường chuyên vụ hơn mười điều, Chúa vui mừng nhận lấy cho là A-xan, Trí Viễn từ phương Tây (= Trung Hoa) theo thờ Đại Đường, trở về quê cũ ở Đông Hải đều gặp loạn thế, trị thương chẳng gặp; không đáp lại ý của các vị sĩ tiến, bèn tự buông mình đến các vùng sơn thủy, dựng đài tạ, trồng tùng trúc, gối chí sách sử, tiêu vịnh gió trăng. Như Nam Sơn ở Khánh Châu, Băng Sơn ở Cương Châu, chùa Thanh Lương ở Thiểm Châu, chùa Song Khê ở Trí Dị, Đài Nguyệt vịnh ở huyện Hợp Phố v.v... đều là các nơi Trí Viễn rong chơi. Về sau, ở ẩn tại núi Già-da, cùng với mẹ và anh Phù Đồ Hiền Tuấn và sư Định Hiền kết làm bạn đạo, cho đến lúc già. Trí Viễn đến phương Tây (= Trung Hoa) tham học, lúc sắp trở về, đồng năm ấy đến thăm Lão sư Tề Vân đem thư tống biệt, trong đó có câu "văn chương cảm động nước Trung Hoa". Trí Viễn nổi tiếng cả thượng quốc như thế. Trí Viễn có soạn "Văn Tập" ba mươi quyển, lưu hành ở đời. Đường Thư Nghệ Văn Chí lại ghi Trí Viễn bốn mươi sáu tập; một quyển, Quế Uyển bút canh hai mươi quyển v.v...

Chư Tông Giáo Tạng Tổng Mục quyển thượng của Sa-môn Cao- ly Nghĩa Thiên nói: "truyện hiền thủ" một quyển, "truyện tôn giả phù thạch" một quyển. Trên đây đều do Thôi Trí Viễn trình bày.

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 184

HÀNH TRẠNG TAM TẠNG

PHÁP SƯ THIỆN VÔ ÚY

SỐ 2055

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN