SỐ 2041 — GIA PHẢ DÒNG HỌ THÍCH-CA

7/ NÓI PHÁP KHAI HÓA

a/ Khởi niệm thương vật:

- Kinh nói: Như lai trong suốt bảy ngày quán cây suy nghĩ ta đã hết lậu, bản nguyện thành tựu, được pháp sâu xa, chỉ có Phật mới biết. Nhưng các chúng sinh ở trong đời năm trược, bị ba độc che lấp, phước mỏng vô trí, chẳng hiểu pháp sâu. Nếu xoay bánh xe pháp thì sẽ chê bai thì phải đọa vào đường ác mà chịu khổ vô lượng. Nay ta thà nhập Niết-bàn. Kinh Phổ Diệu nói: Khi đã thành Đạo Chánh giác thì Phật dời đến ngồi trong hang đá, nghĩ đến chỗ tin thờ của chín mươi sáu phái, nay ta làm sao cứu được.

b/ Phạm vương khuyến thỉnh

Kinh nói: Khi Đại Phạm vương thấy Phật đã thành quả Thánh mà lại im lặng, giữ tâm lo buồn. Chúng sinh đêm dài mù mịt phải chết chìm trong sinh tử, nay ta phải đến thỉnh Phật xoay bánh xe Đại pháp. Liền đến chỗ Phật bạch rằng: Bạch Đức Thế tôn, xưa kia Ngài vì chúng sinh mà ở lâu trong sinh tử rộng tu cội đức, nay đã thành Đạo, vì sao lại im lặng. Sáu cõi trời Dục cũng cùng nhau khuyến thỉnh, như thế ba lần. Đến hết ngày thứ bảy thì Phật im lặng nhận lời khuyến thỉnh.

c/ Nhớ nghĩ đến cõi nước, căn cơ.

Kinh nói: Phật bảo thần cây: đây là chỗ ở của Tiên nhân Ba-la- nại, người dân trong vườn Lộc dã tuy ít túc duyên mà có người được pháp nhãn thanh tịnh, liền dùng Đạo nhãn thấy hai vị tiên đều đã chết. Lại nhớ nghĩ đến năm vị đã tu khổ hạnh với mình đáng nói pháp cho nghe.

d/ Nhận người lái buôn cúng dường, nhận bát

Kinh Bổn Khởi nói: Thần cây nghĩ Phật đã được Đạo bảy ngày mà chưa có ai hiến cúng. Có năm trăm vị lái buôn đi qua, xe trâu đều lún không đi được. Có hai người chủ là Đề-vị và Ba-lợi cùng mọi người đến cúng thần cầu phước. Thần hiện thân khuyên cúng dường Phật. Bèn trộn mật mì mà dâng lên Phật. Khi ấy, Phật nghĩ các Đức Phật xưa đều dùng bát thọ thực. Lúc đó, trời Tứ Thiên Vương lên núi Phả-na thì từ đá hiện ra bốn bát lớn, mỗi người lấy một bát đem dâng lên Phật. Phật bèn nhận hết để trong tay trái, tay phải ấn lên, thành một bát duy nhất, chú nguyện rồi nhận mì mật vào bát. Ăn xong súc miệng rửa bát, bèn trao Tam qui cho hai người, rồi từ biệt (luật thêm móng tóc mà xây tháp)

e/ Giữa đường gặp ngoại đạo

Kinh nói: Như Lai đi về phía trước oai nghi khoan thai, gặp một ngoại đạo tên là Ưu-ba-già, thấy Phật tướng đẹp mà khen dùng kệ hỏi đáp, lòng cho là ít có bèn chắp tay đi nhiễu quanh, Ngài nhìn mất dạng mới thôi.

f/ Gặp mưa rồng cúng dường

Kinh Bản Khởi nói: Phật đến bờ nước có rồng mù Văn Lân mà ngồi nhập định bảy ngày, có mưa to gió lớn. Phật phát ra ánh sáng vào nước, rồng mù thấy được liền biết Như lai. Như ba Đức Phật trước có nước thơm phun ra, quấn quanh Phật bảy vòng, cổ cao bốn mươi dặm, có bảy đầu che trên Phật suốt bảy ngày vẫn nhất tâm không biết đói khát. Mưa tạnh thì rồng hóa thành một Đạo nhân trẻ tuổi y phục ngay ngắn cúi cầu lễ Phật thọ ba qui y.

g/ Tùy theo căn, cỏ trao pháp

Kinh nói: Liền đến chỗ năm vị ở Ba-la-nại. Xa thấy Phật đến thì nói là chưa thành Đạo rồi giao kết với nhau là không đứng dậy chào. Bỗng khi Phật đến thì cả năm người bất giác đều đứng dậy kính lễ thay nhau hầu hạ. Phật bèn giải thích năm ấm luân hồi các khổ trong ba cõi. Kiều-trần-như trước nhất hiểu rõ Tứ đế mà được pháp nhãn, tám muôn na-do-tha Không Thiên cũng được pháp nhãn thanh tịnh.

h/ Cảnh tướng giáo hóa

Kinh nói: Thần đất thấy Kiều-trần-như được đạo rồi thì lớn tiếng bảo rằng: Như lai ra đời xoay bánh xe Diệu pháp. Không thiên lại khen cho đến trời A-ca-nị-tra. Đất có mười tám thứ rung chuyển, tám bộ trời rồng trỗi nhạc khen ngợi: Thế giới có ánh sáng rực rỡ. Kế vì bốn người kia giảng lại Tứ đế thì cũng lìa trần cấu, được pháp nhãn thanh tịnh.

i/ Xuất gia biểu hiện tướng Tăng

Kinh nói: Khi năm người đã thấy dấu Đạo thì xin xuất gia. Thế tôn gọi Thiện lai Tỳ-kheo thì râu tóc tự rụng, liền thành Sa-môn. Nói lại năm ấm, hiểu thì thành La-hán. Thế gian có sáu, Phật là Phật bảo, bốn Đế là Pháp bảo, năm vị là Tăng bảo, là Tam bảo của thế gian đầy đủ ruộng phước bậc nhất cho trời, người.

j/ Thứ lớp độ người

Kinh nói: Kế độ con của Trưởng giả là Da-xá được Sơ quả. Cha đến tìm con, Phật nói pháp cho nghe liền được pháp nhãn thanh tịnh, nói cho nghe Tam qui là vị Ưu-bà-tắc đầu tiên. Lại độ cho năm mươi người bạn của Da-xá đều được Sơ quả.

h/ Phân chia độ người

Kinh nói: Phật bảo các Tỳ-kheo: Việc làm của các thầy đã xong có thể làm ruộng phước, vậy phải đến các phương mà từ bi độ vật. Nay ta một mình đến nước Ma-kiệt-đề mà độ người dân. Rồi lại từ giã ôm bát ra đi - Kinh nói: Phật đến nước Ma-kiệt-đề, có ba anh em Ưu-lâu- tần-loa Ca-diếp học đạo Tiên xưa, vua quan đều kính phục, lợi căn ngã mạn, rất khó chế phục. Phật liền đến xin nghỉ đêm trong hang rồng dữ. Đêm ấy hàng phục được rồng dữ, sáng ra chỉ cho thấy. Ca-diếp tuy có thần lực hàng phục nhưng vẫn cho mình là chân. Sau Thiên vương, Đế-thích, Phạm vương giáng hạ đều phát ra ánh sáng, trong tâm riêng kính mến. Sau tín đồ thờ lửa, Phật dùng thần lực chế phục, tuy chống lại mà không được, thầy trò cùng đến chỗ Phật, bị hàng phục rồi mới toại chí. Lại thỉnh Phật cúng dường bốn sự, mỗi ngày bày thức ăn ngon đãi Phật. Phật bèn đến phía Bắc châu này lấy quả Diêm-phù, v.v...

Kinh Phổ Diệu nói: Lên trời Đạo-lợi lấy trái trú-dạ. Ba thiên hạ còn lại thì lấy quả nên đến sớm, Ca-diếp khen là thần kỳ. Trời Đế-thích chỉ đất thành ao có nước tám đức đủ cúng Phật tắm gội súc miệng. Ca-diếp thưa hỏi cảm được điềm lành của trời, nhưng vẫn chưa theo. Phật thấy vải dơ lượm mà giặt bèn nghĩ cần đá để giặt. Đế Thích bèn lên Hương sơn lấy đá và máng đá đựng đầy nước đem về. Ca-diếp hỏi và khen ngợi riêng. Hôm khác Phật xuống ao tắm, thần cây rủ nhánh xuống, Phật vẫn ngồi dưới cây. Ca-diếp lập hội bảy vua và thần dân nhóm họp, sợ Phật đến thấy tướng đẹp mà cảm động, bèn nguyện Phật đừng đến thì Phật đến Bắc châu bảy ngày đêm không về. Sau tiệc tan, nghĩ Phật đến thì Phật liền đến, hỏi lý do thì lòng kinh sợ. Tuy cho là lạ lùng nhưng vẫn cho mình là chân. Ngày khác, Phật biết căn cơ đã chín muồi bèn đến bờ sông. Ma vương bạch Phật nên nhập Niết-bàn. Phật bảo: Ta chưa có đủ bốn bộ đệ tử, ngoại đạo chưa hàng phục, liền trở về cung trời. Bấy giờ, Phật vào nước khiến nước chảy quanh mình. Ca-diếp xa thấy cho là Phật bị chết chìm liền cùng đệ tử đem thuyền đến cứu. Khi thấy thì mời Phật lên thuyền. Như lai từ đáy thuyền đi lên ngồi kiết già. Thầy trò đều sống vẫn chưa phục. - Kinh Bản Khởi nói: Ông chẳng biết La-hán nên chẳng biết chứng Đạo. Mặt lì lợm chẳng biết hổ thẹn tự xưng là đạo đức. Ca-diếp tâm hổ thẹn, cúi đầu bạch rằng: Đại Tiên khéo biết lòng con, xin Phật nhiếp thọ. Phật nói: Ông đã hơn một trăm hai mươi tuổi có nhiều đệ tử, chúng đều cung kính, sẽ được vào pháp ta nên bảo cho biết. Bèn bàn cùng nhau theo Chánh hóa. Trước độ Ca-diếp chứng quả thứ tư (quả A-la-hán) kế độ năm trăm vị đệ tử. Sau độ hai người em đều có hai trăm năm mươi vị đệ tử thấy tín đồ thờ lửa theo dòng nước trôi xuống thì đều đến chỗ người anh cũng được Phật hóa độ, đều được Phật nói pháp, đều thành quả thứ tư.

k/ Nói về bổn nguyện của vua Bình-sa

Phật độ ba vị tiên xong, liền nghĩ bản nguyện ở Vương-xá, nên đến chỗ vua Tần-bà-ta-la, mà ở vườn trong Trúc. Kinh Phổ Diệu nói: Vua nghe Phật đến thì rất vui mừng dắt theo tám muôn bốn ngàn người đến chỗ Phật, nghi ngờ về Thầy trò. Phật liền bảo Ca-diếp hiện thần thông để dứt nghi, nói kệ bảo chúng nói pháp cho vua nghe thì được pháp Nhãn thanh tịnh. Có tám muôn na-do-tha người, chín mươi sáu na-do-tha vị trời đều được pháp nhãn. Vua đem vườn trúc cúng dường Phật. Trong các vua thấy Phật thì vua Bình Sa là người đầu tiên, Tăng già-lam thì vườn trúc là đầu tiên.

l/ Độ Xá-lợi-phất và Mục liên

Kinh nói: Phật ngự trong vườn Trúc, thành Vương xá có hai vị Bà-la-môn, một vị có trí tuệ rộng lớn, thế gian đều khen, mỗi vị có một trăm người đệ tử, cùng là bạn thân. Có Tỳ-kheo A-kỳ vào thành khất thực, Xá-lợi-phất nhìn thấy tâm khác toàn thân hỏi về chỗ học thì lược nói một bài kệ, liền được Sơ quả. Trở về nói kệ ấy cho Mục liên thì cũng được đạo, liền dẫn các đệ tử đến vườn Trúc. Phật ở xa thọ ký cho hai người này là đệ tử tài giỏi của ta, liền gọi Thiện lai mà xuất gia chứng ngộ quả Thánh. Bấy giờ, nước Ma-kiệt-đề có một ngàn hai trăm năm mươi vị Tỳ-kheo đều là Đại A-la-hán.

m/ Độ Đại Ca-diếp thân sắc vàng

Nước Du-la có vị Bà-la-môn tên là Ca-diếp, có ba mươi hai tướng, thông suốt các luận, rất giàu có, hay bố thí, vợ ông cũng có đủ các tướng, đều không ham năm dục, bỏ nhà vào núi, nghĩ rằng: "Chư Phật xuất gia tu Đạo, thì ta cũng thế" liền đem ngàn lượng vàng làm áo hoại sắc, tự cạo bỏ râu tóc, ở trong núi mà tịnh niệm. Không thiên bảo rằng "nay có Phật ra đời" liền đến vườn Trúc, Phật nói pháp cho nghe, liền ngộ A-la-hán, có oai đức lớn. Trời, người đều kính trọng nên gọi là Đại. Cho đến khi Phật diệt độ rồi thì trụ trì pháp hóa độ đời sau sáu muôn năm chính là người này.

n/ Phật trở về nước

Kinh Phổ Diệu nói: Vua nghe Thái tử được Đạo đã được sáu năm lòng thương nhớ muốn gặp. Có vị Phạm Chí tên là Ưu-đà-di là người hầu xưa của Bồ-tát. Vua sai đến thỉnh, từ ngày xa cách đến nay đã mười hai năm luôn nghĩ gặp nhau. Vâng lệnh vua đến mời. Phật gọi thiên lai thì được ngộ bốn quả. Phật liền sai trở về báo bảy ngày nữa Phật sẽ trở về. Vua ra khỏi thành bốn mươi dặm mà đón Phật, rộng bày hộ vệ chấn động cả cõi Đại thiên. Vua gặp Phật rất mừng, bèn chọn năm trăm vị hào tộc cho làm Sa-môn. Lúc đó, Nan-đà cũng làm Sa-môn, trước lễ khiến trời đất rung chuyển. Phật vào cung thì La-vân đến lễ. Phật biến các Tỳ-kheo đều giống mình, thì La-vân đến đúng Phật để nói lên không dấu vết. Cả nước đều vui mừng. Mỗi năm ba tháng, mỗi tháng sáu ngày đều trai giới không bỏ phế.

8/ GIÁO HÓA XONG NHẬP NIẾT BÀN

a/ Ma vương thỉnh nhập diệt

Kinh Trường A-hàm nói: Phật và A-nan ngự tại Tỳ-xá-ly. Sau hạ thì toàn thân đau nhức, Phật bảo A-nan rằng: "Người tu được bốn thần túc thì do ý muốn mà được một kiếp bất tử, thường được an ổn trong trời, người". Nói thế ba lần. Nhưng A-nan bị ma che mờ nên không biết ý Phật. Ma liền ba lần thỉnh Phật nhập Niết-bàn. Ba tháng sau sẽ nhập diệt tại chỗ sinh là nước Câu-thi-na-kiệt, ở rừng Song thọ. Trời đất đều rung chuyển mạnh, người và vật đều kinh sợ. Phật nói tám thứ rung chuyển, liền nhóm họp đại chúng khiến cho biết Phật sẽ Niết-bàn vào sáng sớm ngày mười lăm tháng hai, sau đó Phật phát ra ánh sáng lớn chiếu khắp cõi Đại thiên cho đến mười phương chúng sinh sáu đường gặp ánh sáng này tội được diệt hết, đồng thanh than khóc. Năm mươi bốn chúng cùng nhóm họp, bày đồ cúng dường Phật, cho đến vô lượng cõi nước Phật ở mười phương đồng đến, chỉ trừ hai chúng A-nan và Ca-diếp. Ánh sáng phát ra rồi lại trở vào miệng Phật. Trong hội có Ưu-bà- tắc Thuần-đà và mười vị cùng sắp bày cúng dường, cơm canh đầy đủ tám hộc. Nhờ thần lực Phật mà khiến đầy đủ cả Đại hội.

b/ Chúc lụy sau cùng

Kinh nói: Lúc đó Phật an ủi đại chúng, giảng nói Phật pháp, Tam bảo thường trụ. Nghe pháp rồi thì không còn ý nghĩ sanh diệt. Lại nói người thiện nam, tự tu tâm mình cẩn thận chớ buông lung. Ta nay đau lưng muốn nằm như người bệnh bình thường. Các ông Văn-thù v.v… nên nói pháp cho đại chúng nghe. Nay giao cho ông Đại pháp, cho đến Ca-diếp, A-nan cũng đều giao phó.

c/ Nêu chỗ diệt độ

Kinh Trường A-hàm nói: Phật vào thành đến rừng Song thọ, bảo A-nan sắp bày giường tòa rồi nằm đầu quay về hướng Bắc, chân quay về hướng Nam, mặt ngó về phía Tây, là để pháp ở lâu về phương Bắc. Phật tự mặc Tăng-già-lê bốn lớp nằm nghiêng bên hông phải, như sư tử đầu đàn co chân mà nằm. Quỉ thần rải hoa trên đất. Phật nói rộng xưa đã sáu lần làm Luân vương, xương chôn ở đất này. Nay ta thành Chánh giác rồi, ở đây mà bỏ thân nhập Niết-bàn. Có Bồ-tát tên là Ca-diếp hỏi rộng về nhân bệnh và cởi mở các nghi. Phật bèn ngồi dậy phát ra ánh sáng rực rỡ chiếu khắp vô lượng cõi, các khổ ở tám địa ngục lạnh, tám địa ngục nóng đều dứt hết. Trong ánh sáng có tiếng nói tất cả chúng sinh đều có Phật tánh và nói rộng pháp yếu độ vô số người, cho nên hiện ra có nằm, khiến người chưa được Đạo làm nhân được Đạo. Lại vì tám bộ rộng sắp bày vật cúng dường, dùng ngàn lớp vải lụa mà quấn chặt thân Phật, quan tài bảy báu đựng đầy dầu thơm và gỗ thơm. Đốt áo hai lần mà không cháy, một ở ngoài, một ở trong, vì các chúng sinh mà phân tán xá-lợi - Kinh Trường A-hàm chép: Phật thọ ký một ngàn hai trăm đệ tử được Đạo quả. Rồi đắp y Uất-đa-la-tăng mà đưa ra cánh tay sắc vàng. Phật nói ra đời như hoa ưu-đàm.

d/ Chính lúc diệt độ

Kinh Nê-hoàn hai quyển nói: Phật bảo các Tỳ-kheo di chúc của Phật phải rất cẩn thận, cách một ức bốn ngàn năm sau thì lại có Phật, ta là bậc Thánh sư đến bảy mươi chín tuổi, việc làm đã xong, các thầy nên cố gắng, nay đã nửa đêm, chớ nên buông lung, pháp lành do đây mà sinh, muôn vật vô thường. Do đó, Thế tôn liền vào Sơ thiền, rồi Nhị, Tam, Tứ thiền; Không, Thức, Bất dụng cho đến từ định Phi tưởng mà vào định Diệt tận. Lại từ Định ra rồi lại vào định Phi tưởng, cho đến Tứ, Tam, Nhị, Sơ thiền. Lại từ Sơ thiền mà vào Nhị, Tam, Tứ thiền. Từ định ra rồi thì vào Bát Niết-bàn. Lúc đó, mặt đất rung chuyển, các nơi tối tăm thì sáng rỡ. Trời rãi hương hoa như mưa trên Đại hội, các trời Phạm Thích, thiên thần đều nói kệ tụng. Các Tỳ-kheo đều buồn thương. A- na-luật bảo hãy nên ngăn lại. Các trời đầy hư không. Các Tỳ-kheo than khóc bứt rứt, sợ bị chê trách. Nghe lời khuyên ấy thì mới ngừng khóc.

e/ Tẩm liệm sau cùng

Kinh nói: Các Tỳ-kheo vào lúc cuối đêm giảng pháp đến trời sáng, A-na-luật bảo A-nan vào thành báo cho biết Như lai đã diệt độ để mọi người biết việc phải làm. Ai nghe xong thì rất buồn khổ, đều mang hương hoa, âm nhạc đến rừng Song thọ mà cúng dường. Hôm sau an trí Phật trên giường. Các vị trời nâng bốn góc vào thành cửa Đông, rồi đi khắp thôn làng. Người trong nước đều ra cửa thành Tây ở chỗ cao rộng. Các vị trời có ý muốn để lại bảy ngày để mọi người cúng dường. Lại khiêng ra cửa thành Bắc, vượt sông Ni-liên đến chùa Thiên Quan mà trang nghiêm mọi vật. Làm lễ tang theo pháp vua Chuyển luân nước thơm tắm gội xong thì vải kiếp bối cột quanh, trong là kim quan, ngoài là quách sắt, gỗ thơm trầm hương chất bên trên, rồi châm lửa đốt, nhưng trời làm tắt lửa để đợi Ca-diếp về.

f/ Mẹ đến Phật lại hiện ra

Kinh Ma-da nói: Khi Phật Niết-bàn thì phu nhân ở trên cõi trời có năm tướng suy hiện ra, mộng thấy năm điều xấu. Lúc đó A-na-luật tẩn liệm Như lai xong thì bay lên cõi trời báo tin, Ma-da nghe nói liền ngất xỉu, hồi lâu tỉnh dậy, rồi cùng quyến thuộc xuống đến, từ xa thấy quan tài Phật thì không kiềm chế nổi, liền đến đảnh lễ, hoa trời rải khắp. Nhìn lại thì thấy y bát và tích trượng của Phật, liền cầm lên mà buồn thương khóc lóc như mưa, chảy xuống thành sông. Phật dùng thần lực mở nắp quan tài bước ra phát ra ánh sáng và an ủi mẹ rằng: Các pháp đều như thế, chớ nên buồn khổ. Rồi nói rộng các bài kệ. Phật nói Như lai vì kẻ bất hiếu đời sau nên Ngài làm việc này. Đây gọi là kinh Mẫu Tử tương kiến. Liền từ biệt thì quan tài đóng lại. Tam thiên thế giới rung chuyển, tám bộ đều thương cảm.

g/ Hiện ra hai bàn chân

Kinh nói: Đại Ca-diếp ở nước Ba-ba thấy Ni-càn cầm hoa trời thì biết Phật đã diệt độ. Bèn đến chùa Thiên Quan muốn thấy thân Phật, ba lần xin mà không được, đi nhiễu quanh quan mà chắp tay. Phật từ trong quan hiện ra hai bàn chân có màu sắc lạ. Hỏi ra thì biết có cô gái đến trước lạy mà khóc lóc, nước mắt làm dơ. Bốn bộ, các vị trời đều lễ thì chân Phật liền biến mất. Ca-diếp đi nhiễu quanh ba vòng và nói kệ, không đốt mà kim quan tự cháy. Thần cây tắt lửa hương hoa cúng dường

- Kinh A-hàm nói: suốt đêm đốt hết, bỗng sinh ra bốn cây.

h/ Trời người phân chia xương (xá-lợi)

Kinh Nê-hoàn hai quyển nói: Các vua đem bốn binh xin nghị hòa, nếu không, sẽ dùng bạo lực. Có Bà-la-môn nói: Di thân của Như lai rộng làm lợi ích tất cả, phải chia ra mà cúng dường. Trước đưa răng Phật cho vua A-xà-thế. Rồi lấy tám bình đá thoa mật mà chia xá-lợi cho tám nước. Lại xin chiếc bình đựng và tro đất được bốn mươi chín hộc, rồi xây bốn mươi chín ngôi tháp mà thờ. Các vua liền xây tám ngôi tháp, bình đựng tro than và tóc là mười một bình. Khi chưa chia thì các trời và Long vương đến đòi chia xá-lợi. Nếu không chia thì sẽ dùng bạo lực. Rồi cùng chia ba: một cho cõi trời, một cho Long vương, một cho tám nước loài người. Chỗ trà-tỳ xây tháp cao bốn mươi chín nhận. Kinh A-dục Vương nói: Tám vua chia xong thì đều được tám vạn bốn ngàn hạt xá-lợi, râu Phật thì không ai dám tranh mà danh cho vua A-xà-thế, vì vua nghe Phật diệt độ thì từ xa gieo mình xuống đất gần chết, vì tâm kính trọng nên thưởng cho bộ râu. Nhưng đi nửa đường thì gặp Long vương Nan-đà đe dọa xin mà cho, rồi đem về ở dưới núi Tu-di dâng nước lên cao tám muôn bốn ngàn dặm và xây tháp thủy tinh để thờ. Vua A-dục thâu xá-lợi khiến quỉ làm lưới sắt mà trói Long vương. Long vương sợ rình lúc A-dục ngủ bèn đem cả cung điện xuống biển, thấy tháp cao lớn mà nói rằng: Phật cho ta pháp yếu, cho đến khi kiếp hết thì bao nhiêu kinh giới, ứng khí đều cất vào tháp này. Đến khi Phật Di-lặc hạ sinh thì sẽ thỉnh ra, cho nên không hư mất. A-dục nghe xong thì từ tạ trở về nhân gian.

Năm là nói về Thánh phàm nối nhau

a/ Đấng Pháp Vương ra đời

Khai thị thế tục làm đầu, thế tục thì Tổ tập tằng cao, duyên tộc họ nối nhau. Tùy họ thế tục như trước đã nêu, để pháp môn không bít lấp làm đầu. Bốn họ mà vào thì đều diệt hết. Y theo hạt giống pháp mà nối sau. Nên Tăng Nhất A-hàm nói: Bốn sông chảy ra biển, không còn gốc riêng, mà gọi chung là biển lớn, bốn họ xuất gia không còn giai cấp riêng, mà chỉ gọi là Sa-môn đệ tử Phật Thích-ca. Vì sao? vì sinh do ta sinh mà thành là do pháp thành, phải xin được làm Thích tử (đệ tử Phật) phải học như thế - Luật Di-sa-tắc và kinh Trường A-hàm nói đến thời Phật Di-lặc thì các Tỳ-kheo đều lấy họ Từ, đều gọi là Từ Tử (đệ tử họ Từ, đệ tử Phật Di-lặc)

b/ Sinh và mất của em họ Phật là Điều Đạt

Kinh Trung Bản khởi nói: Nhà vua thấy một ngàn người nhóm Ca-diếp, tâm tinh mà thân hình xấu, bên ngoài không có dáng mạo đẹp đẽ, bèn chọn trong dòng họ Thích những người có nghi vệ để bổ sung làm Tăng, làm rạng rỡ oai nghiêm cho Phật Đạo. Những người này đang rầm rộ đến chỗ Phật thì mão của Điều-đạt bị rớt khỏi và voi đang cưỡi, xem quẻ thì là điềm xấu bèn xin xuất gia. Phật nói: Làm Sa-môn thật chẳng phải dễ, các ông hãy ở tại gia mà lập đàn bố thí, nói thế ba lần thì Điều-đạt có ý xấu nghĩ Phật ganh ghét với mình. Bèn tự cạo tóc tu hành phạm hạnh. Sau phạm năm tội nghịch, đang còn sống mà bị đọa vào địa ngục. Miệng Nam-mô liền được thọ ký sau sẽ thành vị Bích- chi-Phật hiệu là Nam-mô. Mục liên hiểu sáu mươi bốn thứ tiếng, đến địa ngục an ủi Điều-đạt thì đáp rằng: Ta chịu khổ A-tỳ mà không nhàm chán - Đại luận nói: Ca-ly chê bai Xá-lợi-phất, cho nên chết rồi bị đọa vào địa ngục Liên Hoa.

c/ Em họ Phật là Na-luật-bạt-đề xuất gia

Luật Tứ Phần nói: Mẹ của A-na-luật làm điện ba mùa có nhiều thể nữ để đùa vui. Ma-ha-nam cho việc nhà bận bịu nên muốn xuất gia. Có tám người họ Thích cùng xuất gia một lượt, trước độ cho Ưu-ba-ly để dứt tâm kiêu mạn. Lúc đó Bạt-đề một mình ngồi dưới cây, nửa đêm lớn tiếng nói vui quá, đem việc bạch Phật: "Con nghĩ ở tại gia trong ngoài hầu hạ mà vẫn có sợ hãi, nay ngồi một mình trong nghĩa địa mà không sợ sệt, con nghĩ đó là vui xuất ly. Phật khen lành thay Thích tử, đạo này rất vui.

Kinh Phổ Diệu nói: Phật ngự ở nước Ca-duy, dắt A-nan vào thành khất thực. Nan-đà ở trên lầu xa thấy Phật đến liền xuống múc đầy bát thức ăn ngon. Phật bảo về tịnh xá rồi ép xuất gia, ở trong bảy tịnh thất. Sau trốn về, giữa đường gặp Phật mà không núp dưới gốc cây được, ấy là vì muốn gặp vợ. Phật dẫn lên cõi trời bèn ước ao Thiên nữ, giữa đường bị ép đến địa ngục, Phật dùng khỉ mù ra để chê bai. Việc thấy ở Tạp Tạng. A-nan dùng kệ chê bai rằng:

Như dê thiến húc nhau

Việc trước đều bỏ hết

Nay ông muốn giữ giới

Việc cũng phải như thế, v.v…

d/ La-vân xuất gia

Kinh Vị Tằng Hữu chép: Phật khiến Mục-liên về nước hỏi thăm cha mẹ, ba chú, và Gia-du-đà-la, khiến cho con xuất gia, được Thánh đạo rồi thì trở về hóa độ mẹ, dứt hết gốc sinh tử. Cha mẹ lại sai năm mươi hào tộc cho mỗi người một con trai theo La-hầu, lúc đó mới chín tuổi. Phật sai A-nan cạo tóc xuất gia một lượt với năm mươi đứa trẻ kia. Xá-lợi-phất làm Hòa-thượng, Mục-liên làm A-xà-lê trao cho mười giới. Nhân nói Phiến-đề-la, vô hạnh mà ăn của bố thí, sau phải chịu tội báo liền muốn bỏ Đạo. Bèn nói pháp cho nghe mà tâm khai ý giải - Kinh Phổ Diệu nói: Phật trở vào cung, Cù-di dắt La-vân đến lạy Phật. Lúc đó, vua quan đều hoài nghi là Phật xuất gia mười hai năm sau làm sao sinh con. Phật nói đây là con ta, do ta hóa sinh, chớ trách tội Cù-di Luật Di-sa-tắc nói: Phật tự dắt La-hầu-la về cho Xá-lợi-phất độ. Vua nghe thì buồn rầu sự kế thừa bị dứt mất, dạy các Tỳ-kheo chớ vội độ người.

Hữu xét: Luật và kinh việc có trái nhau, ấy là vì đối tình khác nhau, cho nên còn cả hai thuyết. Lại thấy dòng họ thích là thạnh vân bố xích trạch, tuy pháp thế tục thật khác nhau nhưng được Đạo là đồng. Nan-đà bỏ Vinh Dục mà theo Đạo, La-vân bỏ luân vị (ngôi vua) mà tu pháp, vườn chiên-đàn vây quanh, rồng voi thành bầy, chẳng thân chẳng sơ, tùy ứng mà độ cái đẹp của Điều Ngự có thể thấy ở đây.

e/ Di Mẫu Phật Thích-ca xuất gia

Phật trở về nước, Đại Ái Đạo bạch rằng: Con nghe người nữ xuất gia được bốn Đạo quả, nên nay xin được xuất gia. Phật nói: Hãy thôi! Người nữ vào pháp không tốt cho phạm hạnh, xin ba lần đều như thế bèn lui. Sau lại xin như trước mà không được. Bèn cùng các người nữ đi tìm Phật ở bờ sông, lại xin như trước cũng không được, bèn lui về đứng ở ngoài cửa mà khóc. A-nan thấy hỏi duyên cớ bèn lên xin Phật, Phật nói hãy thôi. Như nam ít nữ nhiều thì nhà sẽ suy sụp. Người nữ mà xuất gia thì pháp ta chẳng trụ lâu. Rộng nói thí dụ, lại nêu ân dưỡng dục rất nặng. Phật nói: Thật có ân ấy, nhưng ta thành Phật rồi thì ân cũng rất nhiều, như được quy y Tam bảo, không nghi Tứ Đế, được năm căn, thọ trì năm giới đều do ta mà được. Nếu người nữ làm Sa-môn thì phải vâng theo tám kính pháp không được vượt qua, phải cố giữ gìn mới vào pháp ta được. A-nan ra nói lại tha thiết hứa vâng lời Phật dạy. Phật lại nói độ cho người nữ thì giảm làm chánh pháp ta năm trăm năm, kẻ dị học thờ kính thì cũng dẫn đến suy yếu: Kinh Đại Phương Tiện nói: Thiên ma tà ác chê bai Phật Pháp Tăng, cho nên không độ. A-nan thưa rằng: Như lai há chẳng đồng với Chư Phật quá khứ mà có đủ bốn bộ chúng ư?

Phật nói phải rất siêng năng tu pháp Bát kính. Nên các người nữ ở đời vị lai nghĩ ân A-nan mà xưng danh cúng dường, A-nan liền dùng oai thần rộng lớn mà lên tiếng hộ trợ.

Luật sư Tăng Hữu nói: Cúi mong Chư Phật ba đời bốn bộ đều đủ mà Kiều-đàm-di cầu pháp rất khó khăn há chẳng phải người vì chướng dày nên mới bị chướng ngại nên mới tha thiết khích lệ kẻ tương lai.

f/ Cha của Phật Thích-ca Nê-hoàn (mất).

Kinh nói: Nhà vua bị bệnh nặng bảo các quan rằng: Chết thì không lo, hận là các con cháu không có mặt mà ở xa đến năm mươi do-tuần. Phật là đấng Đại từ thần thông ắt thấy rõ mà tiếp cứu. Phật biết nhà vua sắp mất, bèn bảo Nan-đà, A-nan, La-vân mau trở về. Ngài liền dùng thần lực bỗng nhiên đến ngay, phát ra ánh sáng rực rỡ chiếu vào thân bệnh hoạn, dùng tay sắc vàng mà sờ trán vua và nói kinh pháp cho nghe. Vua rất vui mừng, nắm tay Phật để ở tim mình, tâm thì lễ Phật, rồi mất. Các người họ Thích dùng nước thơm tắm thân, tẩn liệm quan quách kỹ càng đầy đủ. Phật và Nan-đà đứng trước, A-nan, La-vân đứng sau. Phật vì người đời bất hiếu hung bạo, muốn dạy họ nên đích thân khiêng quan tài. Cả thế giới Đại thiên chợt biến mất, các vị trời cõi Dục và long thần xin thay thế khiêng quan tài, Phật sai bốn vị Thiên Vương kê vai khiêng, mình thì bưng lò hương đi trước. Có trăm ngàn vị La-hán bay đến liền sai ra biển lấy gỗ thơm chất làm củi mà đốt. Phật nói pháp lìa sinh tử. Lửa đốt xương xong thì dùng hộp vàng đựng tro mà xây tháp. Phật nói nhà vua có tịnh hạnh nên được sinh lên cõi trời Tịnh cư.

- Hữu Luật sư nói: Tôi thấy sự thay đổi của vô thường rất nhiều, chắc chắn có thân là không tránh khỏi. Nên đấng Thiên Tôn đi mau mà không thể sống lâu, tay vàng ở tim mà không cứu được. Do đó bậc Thánh tu quả sống lâu mà chẳng nuôi thân bọt bèo.

g/ Phật thăm mẹ trên cõi trời

Phật ở cung trời Đao-lợi dưới cây chất-đa trong vườn Hoan hỷ, ba tháng an cư, ánh sáng chiếu khắp Đại thiên. Trong ánh sáng có ngàn đóa hoa sen, trong mỗi hoa đều có Hóa Phật. Phật bảo Văn-thù nay đến kính lễ mẹ. Nghe xong thì sữa mẹ chảy vào miệng Như lai, liền cùng Văn-thù đến chỗ Phật. Như lai phát ra tiếng Phạm âm nói rằng: Chỗ thân ở đều có khổ vui, phải tu Niết-bàn thì lìa hẳn khổ vui. Ma-da nghe pháp liền được quả Tu-đà-hoàn. Ba tháng sắp hết liền sai Cưu-ma-la thông báo cõi Diêm-phù-đề Như lai sắp nhập Niết-bàn. Đế -thích bèn làm ba đường thềm bậc. Phật và mẹ đi ở thềm báu. Phạm thiên cầm lọng, Tứ vương theo hầu, bốn bộ đại chúng đầy khắp hư không. Các vua nhóm họp đón rước Phật về Kỳ-hoàn.

- Hữu xét: Phật sinh được bảy ngày thì mẹ bay lên cõi trời Đao- lợi, Phật pháp ba đời đều tự nhiên như thế. Ma-da do xưa đã sinh ra bậc Thánh. Do đó, đã là thầy trời người mà vẫn còn nếm vị sữa ấy, đã nhập Niết-bàn mà còn sống lại lạy mẹ, vì muốn báo ân đức, cho nên như thế.

h/ Di Mẫu Đại Ái Đạo nhập Niết-bàn

Ma-ha-ba-xà-ba-đề, đời Đường dịch là Đại Ái Đạo, cũng gọi là Cù-đàm-di. Di Mẫu bảo chúng rằng: Ta không thể thấy Phật diệt độ, bèn cùng năm trăm Tỳ-kheo ni cùng đến chỗ Phật, lạy rồi bạch rằng muốn diệt độ trước, Phật im lặng, bèn dùng tay xoa chân Phật thưa rằng: Đây là lần sau cuối con thấy Như lai. Phật nói cho nghe thân là hoạn nạn, diệt độ là an ổn. Các Ni lễ Phật rồi trở về tinh xá. Lập năm trăm tòa ngồi, đều hiện thần túc, trên động các cõi trời, rồi cùng lúc đều nhập Nê-hoàn. Phật bảo A-nan vào thành báo tin khắp nơi để mọi người cúng dường. Bèn trà-tỳ rồi đem xá-lợi đến chỗ Phật, một ngàn Tỳ-kheo ở bốn phương bay đến. Phật bảo A-nan lấy bát đựng đầy xá- lợi, Phật dùng hai tay bưng bát bảo các Tỳ-kheo rằng: Nhóm xá-lợi này vốn là thân dơ, phá hư đạo đức, âm mưu ganh ghét. Nay mẹ nhổ bỏ ngu dơ thực hành hạnh trượng phu, dời thần về vốn không. Bốn chúng tám bộ xây tháp cúng dường - Kinh Tạp A-hàm nói: Là mẹ sinh ra Nan-đà - Tăng Nhất A-hàm nói: Phật sai A-nan, Nan-đà, La-vân khiêng kiệu Đại Ái Đạo. Phật đích thân cúng dường. Đế-thích Tứ Thiên Vương muốn cúng dường, Phật nói hãy thôi! Cha mẹ sinh con có nhiều ân đức cần phải báo ân, chẳng thể không báo ân. Chư Phật Ba đời mẹ đều diệt độ trước, đều tự cúng dường trà-tỳ xá-lợi. Phật tự bưng một chân giường, A-nan lại nhấc lên bay đến mộ phần Phật, lấy gỗ chiên-đàn chất lên thân. Lại nói bốn vị nên xây tháp cúng dường và đều đem dùng mười pháp lành mà độ người.

Hữu xét: Di mẫu có ân đức như sinh thành nên khiêng kiệu để đền đáp ân nuôi nấng. Do đó, mà khuyên đền đáp để răn dạy kẻ vô ân.

i/ Vua Lưu-ly giết hại dòng họ Thích.

Kinh Trường A-hàm nói: Vua Ba-tư-nặc cưới vợ, người dòng họ Thích bèn đem tỳ nữ mà gả cho, lập làm Thái hậu mà sinh ra Lưu-ly. Tám tuổi thì về nhà ông ngoại học nghề bắn tên. Lúc đó, người ta xây ngôi nhà mới định thỉnh Phật và Tăng đến cúng dường. Lưu-ly không biết, bèn leo lên tòa sư tử dành riêng cho Phật. Người dòng họ Thích bắt đánh đuổi về. Lưu-ly ôm hận dặn kẻ hầu cận đợi khi ta làm vua thì hãy nhắc lại việc này. Sau lên làm vua bèn kéo binh đến. Phật nghe bèn đến ngồi dưới gốc cây khô. Vua Lưu-ly đến lạy hỏi thì Phật đáp thân tộc đông thì thắng người ngoài. Vua nghe thế bèn kéo quân trở về. Nịnh thần đốc xúi bèn kéo quân đến. Mục-liên thưa với Phật muốn ném đám quân ấy đến thế giới khác. Phật hỏi thầy có ném được nghiệp xưa của dòng họ Thích hay chăng. Mục-liên lại nói có khả năng đem lưới sắt mà trùm lên thành. Lại muốn đem thành của họ Thích lên hư không. Phật đều căn ngăn như trên mà bảo rằng: Khi nghiệp chín rồi thì quả báo khó thể tránh được. Lúc đó, các người dòng họ Thích trong một do-tuần xa bắn quân vua Lưu-ly, nhưng đều trúng binh khí mà không làm chết người. Lưu-ly sợ quá, nịnh thần can ngăn rằng: Người họ Thích thọ giới nên không giết người. Binh đến vây thành mà không dám ra, có một cậu bé dòng họ Thích một mình chiếm cứ trên thành bắn chết vô số quân lính của Lưu-ly, nhân đó mà sắp tan thì người họ Thích bảo cậu bé ấy xuống bảo: Ngươi còn con nít sao dám làm nhục bọn ta, giết người là tội nặng, hãy mau ra khỏi nước. Do đó, cậu bé ấy và bốn người phải ra khỏi thành. Các nước nghe biết liền suy tôn làm vua. Nay tức là vua nước Ô Trành vậy - Vua Lưu-ly lại tập họp và bắt mở cửa thành. Quân vào thành bắt người họ Thích chôn rồi cho voi chà đạp cho chết. Lại bắt năm trăm cô gái đem về. Các cô gái này mắng chửi liền bị chặt tay chân. Ma-ha-nam xuống nước xin thả cho dòng họ Thích. Từ lời nói phát ra, nghiệp mê lại vào. Vua lấy làm lạ xuống nước quá lâu, bèn xuống tìm thì đã chết. Vua hối hận liền thôi. Đã giết chín ngàn chín trăm chín mươi chín (chín ngàn chín trăm) muôn người máu chảy thành sông. Bèn kéo quân về Xá-vệ. Lại giết Thái tử Kỳ-đà. Phật thọ ký được sinh lên cõi trời. Các cô gái bị hại ở dưới hầm sâu nghĩ đến Phật. Phật liền đến đó. Trời cung cấp cho ăn mặc, liền nói pháp cho nghe mà đều được sinh lên cõi trời.

Phật đến cửa Đông thành Ca-tỳ thì bị đốt cháy, bèn đến ngồi dưới cây Ni-câu-luật bảo các Tỳ-kheo rằng: Thành này hoang vắng vô chủ hãy đến nước Xá-vệ, bảo rằng vua Lưu-ly và quân binh bảy ngày nữa sẽ chết hết. Vua nghe rất sợ, nhưng bên ngoài không có giặc cướp, bảy ngày sắp trôi qua mà vẫn bình yên, liền rất vui mừng. Vua và quân lính kéo nhau ra bờ sông dạo chơi. Bỗng nhiên sấm chớp dữ dội, gió bão kéo đến, nước tràn lên nhấn chìm chết hết và đều đọa vào ngục A-tỳ. Lửa trời đốt cháy cung điện. Phật nói cho nghe chuyện xưa do các người họ thích bắt giết cá.

Kinh Thích Thị Tội Tất nói: Vua Lưu-ly kéo quân về, sai Sứ đến kính Phật. Phật nói vua vì tự ái, họ Thích tội đã hết. Bảy ngày sau thì quỉ Thái Sơn dùng lửa ép bức vua (văn nhiều không chép).

Kinh Pháp Cú Thí Dụ nói: Mục-liên nghe Phật nói pháp ý vẫn chẳng chịu thôi. Bèn đến nước Xá-di bắt bốn, năm ngàn người quen biết bỏ vào bát để giữa hư không. Vua Lưu-ly giết ba ức người rồi. Mục-liên bạch Phật rằng: Đệ tử nhờ Phật đã cứu được một số người để giữa hư không. Phật bảo hãy đem đến xem thì đều đã chết hết. Phật nhân đó nói pháp cho nghe và được pháp Nhãn.

Hữu Luật sư nói: Bậc Đại Thánh nói kinh ức, Dương, trừng, giới. bậc Chánh giác muôn lụy đã dứt từ lâu, dứt lụy nhiều kiếp mới bày ra dư báo. Mới biết việc giết dòng họ Thích chẳng phải sức mình mà tránh được. Đây là muốn răn đừng giết hại là phép tắc sáng suốt phải cẩn thận về ba nghiệp.

DI TÍCH XA GẦN

1. Tinh xá Trúc Viên của Phật Thích-ca

Luật nói: Vua nước Ma-kiệt nghĩ rằng Phật đến thì dâng khu vườn cúng dường Phật ở. Phật biết ý nghĩ ấy liền đến Trúc viên. Vua dùng bình vàng đựng nước thơm dâng Phật có ý là cúng vườn Trúc lên Phật. Phật nói vật thí cho Phật, Tăng rồi thì không ai được dùng, phải kính như tháp. Vua vâng lời bèn cúng dường Phật, Tăng các vật quí đẹp để dùng.

Kinh Trung Bản Khởi nói: Vốn muốn thí cho ngoại đạo nhưng vua hối tiếc bèn đem dâng cúng Phật. Đại quỉ đem quân sai Dạ-xoa đến đánh, ngoại đạo sợ hãi bỏ đi, sau mời Phật đến nhận.

Bồ-tát Tạng nói: Chư Phật quá khứ đều đến khu vườn này. Nếu có người đến ở thì tự nhiên không còn dục và không có tâm ác độc.

2. Tinh xá Kỳ Hoàn của Phật Thích-ca.

Kinh Hiền Ngu nói: Có vị Đại thần nước Xá-vệ tên là Tu-đạt-đa, tiền của rất nhiều chuyên cứu giúp người nghèo thiếu, nên gọi là Cấp Cô Độc. Có bảy người con trai có nhiều tài lạ. Muốn cưới vợ cho con trai út, mà tự đến thành Vương xá. Trước nghe danh hiệu Phật thì rất vui mừng. Sau gặp Phật thì chứng được Sơ quả. Liền thỉnh Phật trở về vườn Trúc cất tinh xá. Cùng Xá-lợi-phất mua khu vườn của Thái tử Kỳ- đà, đem vàng lót đất hết tám mươi khoảng đất, vườn cây và cửa thì do Thái tử làm. Lúc đó, có ba ức muôn người ngoại đạo, cùng Xá-lợi-phất đấu tài biến hóa để lấy vàng và vườn. Đại chúng nhóm họp mười tám ức người. Xá-lợi-phất hiện thần thông nói pháp đều được Đạo Tích. Đệ tử của sáu vị giáo chủ ngoại đạo có ba ức người xuất gia theo Đạo cùng Tu-đạt đo đạc đắp nền để cất tinh xá. Sáu Thiên không hiện ra vì Phật làm hang chiên-đàn, cất phòng riêng một ngàn hai trăm chỗ, một trăm hai mươi chỗ riêng để đánh kiền chùy, cất chùa xong thì tâu vua thỉnh Phật cùng đến nhận cúng thí. Có hai người cùng làm chùa nên lấy hai tên mà đặt tên vườn là Kỳ Thọ Cấp Cô Độc - Kinh Tạp A-hàm nói: Tu- đạt bị bệnh, Phật thấy nhân bệnh thì biết chết rồi được chứng quả thứ ba và sinh lên cõi trời Đâu-suất, vì bổn nguyện mà sinh lên cõi trời, sau đến chỗ Phật nói kệ.

Tôi y cứ vào quả A-na-hàm thì không còn sanh lại cõi Dục vì Bổn nguyện mở ra cho nên như thế.

Hữu xét: Nơi dứt tâm mà ở thì gọi là tinh xá. Trúc Lâm, Kỳ Thọ là nền tảng đầu tiên mà lần lượt truyền đến nay. Còn Tu-đạt chứng Diệu quả thì đó gọi là Hiển trưng.

3. Tháp tóc móng của Phật Thích-ca.

Luật Thập Tụng nói: Phật đi đã lâu, Tu-đạt nghĩ muốn thấy Phật. Phật bèn cho tóc móng để xây tháp, làm các thứ vòng vàng đẹp đẽ để mà cúng dường.

4. Bốn tháp trên cõi trời của Phật Thích-ca:

- Ở cõi trời Đao-lợi,

- Ở thành Đông, vườn Chiếu minh là tháp thờ tóc Phật

- Ở thành Nam, vườn Thô sáp là tháp thờ y Phật

- Ở thành Tây, vườn Hoan hỷ, là tháp thờ bát Phật

- Ở thành Bắc, vườn Giá ngự, là tháp thờ răng Phật.

Đại luận nói: Thiên đế dùng tóc của Bồ-tát đem lên đền thành Đông ở cõi trời xây tháp, lấy y báu mà lập tháp y. Đây là trước khi chưa thành Phật.

Xét kinh luật thì ở cõi người có bốn ngôi tháp lớn:

- Tháp nơi Phật sinh, là ở nước Ca-duy-la-vệ, vườn Lâm-vi (Lâm-tỳ-ni)

- Tháp Thành Đạo, ở nước Ma-kiệt-đề, dưới cây Nguyên Cát tại Đạo tràng Thiện thắng

- Tháp Chuyển pháp luân ở nước Ba-la-nại trong vườn Nai, chỗ các vị tiên ở.

- Tháp Niết-bàn ở nước Câu-di-na-kiệt, tại rừng Ta-la Song thọ nơi đất lực sĩ sinh - Lại xét Thánh tích có bốn ngôi tháp lớn.

Xét: Bậc chí nhân ở đời làm lợi ích rộng lớn cho mọi người, nên tóc, móng, y bát đều là pháp sự cho nên xây tháp báu mà làm lợi ích cho trời người. Nguồn gốc xây tháp chẳng phải chỉ phân bố thân mà thôi.

5. Vua Ưu-điền cho khắc tượng Phật bằng gỗ chiên-đàn

Kinh Tăng Nhất nói: Trời Đế-thích thỉnh Phật ở trên cõi trời nói pháp để hóa độ mẹ. Phật nghĩ bốn chúng lười biếng không đem theo người hầu, một mình ở tại cung trời. Lúc đó, vua Ưu-điền nghĩ nhớ Như lai, liền sai thợ giỏi dùng gỗ chiên-đàn khắc tượng Phật cao năm thước.

Kinh Quán Phật Tam-muội nói: Vua Ưu-điền đúc vàng làm tượng Phật, từ Thiên hạ đội tượng đến đón Phật làm lễ. Phật nói: Các ông ở đời sau làm Phật sự lớn. Ta và các đệ tử giao phó cho ông. Trên hư không Hóa Phật nói rằng: Nếu có người tạo hình tượng Phật mà cúng dường thì sẽ được niệm Phật thanh tịnh tam muội.

6. Vua Ba-tư-nặc tạo tượng vàng.

Kinh Tăng Nhất nói: Vua nhớ Phật đã lâu nên bị bệnh nặng, nghe vua Ưu-điền tạo tượng Phật, bèn sai thợ giỏi dùng vàng đúc tượng, rực sáng như vàng trời cao năm thước. Bấy giờ, Diêm-phù-đề có hai pho tượng đầu tiên.

7. Em gái vua A-dục xuất gia xây thạch thất.

Kinh Cầu Ly Ngục nói: Em của vua là Thiện Dung vào núi thấy Phạm Chí tu khổ hạnh cầu thành Tiên mà tâm dục vẫn còn động. Bèn nghĩ Sa-môn vui vẻ há không dục hay sao? Vua nghe người em nói bèn cho em hưởng vui sau bảy ngày sẽ giết chết. Vì nghĩ chết mà không có dục tình, tự nói vô thường lại càng tin ưa mà xin xuất gia bèn chứng quả thứ tư.

Dục Vương Truyện nói: Vì người em không thích thế gian bèn sai quỉ tạo cảnh núi nước ở trong thành cao hơn mười trượng, dứt bặt chân người. Bèn tự xả y mà tạo tượng đá, cao một trượng sáu ở trong hang đá để cúng dường.

Luật sư Hữu xét: Tượng vẽ nguyên thỉ là do tự giác chế ra. Do đó mà các tượng vàng đá, gỗ thơm được đúc khắc mà có, đều do mô phỏng theo râu tóc của tôn nghi tướng tốt. Đến khi vua Ưu-điền tạo tượng đầu tiên là do thần lực hóa ra.

8. Hình bóng còn giữ lại trong hang đá của Phật Thích-ca

Kinh Quán Phật Tam-muội nói: Long vương thỉnh Phật thường ở bên ao, sợ phát tâm ác không nhờ đâu thành Đạo. Thiên thần lại thỉnh Phật vì tất cả. Phật bèn giữ hang La-sát và ở trong đó, rồi phân thân đến các nước nói pháp. Phật nhận lời Long vương ở trong hang một ngàn năm trăm năm trong đá hiện ra ngoài. Các chúng trời, người cúng dường bóng Phật. Bóng cũng nói pháp. Hang cao một trượng tám thước, sâu hai mươi bốn bước. Đá mầu xanh nhạt ở nước Na-càn-ha-na. Tiên xưa ở rừng hoa Đảm Bặc, bên ao của rồng dữ, hoa sen xanh ở suối Bắc trong hang La-sát ở phía Nam núi A-na-tư.

Hựu xét: Pháp thân vô hình tùy ứng mà hiện, tuy là hư ảnh sương mù nhưng là Như lai nên bỏ thân rồng quỉ mà nói pháp cho các trời. Đó lấy kinh mà nói. Nên các hóa Phật đều là chân thật, đây là đó.

9. Vua A-dục tạo ra tám vạn bốn ngàn ngôi tháp.

Phật và bốn chúng đi vào ấp. Có hai đứa trẻ nghịch cát thấy Phật có tướng oai nghi đẹp đẽ. Đứa lớn bèn lấy cát giả làm mì gạo mà để vào bát Phật. Đứa nhỏ ưa thích, nhân đó mà phát nguyện xin được làm vua Tán Cái cai trị một thiên hạ mà vẫn cúng dường Chư Phật. Phật sai A-nan lấy cát bỏ ở chỗ Phật đi kinh hành. Do đó Phật thọ ký, về sau quả thật sinh làm vua tên là Vô Ưu, thân lớn nhám nhúa vua không thích gặp. Nhưng vẫn có chí lớn chuyên đi chinh phạt. Đất nứt ra xuất hiện binh giáp do đó đánh thắng mà tất cả đều qui phục. Đến đến bờ biển, vua băng mà nối ngôi. Các vị trời làm lễ quán đảnh, thần nhân vui mừng. Truyện nói: Lúc mới tôn lên làm vua thì vòng sắt bay xuống cõi Diêm-phù-đề, trên hư không đất cách bốn mươi dặm đều có thần thuộc quỉ thần. Sau hiện oai dữ giết chết năm trăm vị quan, đốt chết các người nữ mà gọi là vua Ác Dục. Lập Nâu-đà làm Đại thần (là đứa trẻ ưa thích trước đây) thưa vua lập các ngục, giết người đã vào thì không ra khỏi. Thương chủ Tỳ-kheo nói pháp cho vua nghe, vua nghe pháp sinh tín kính mà bỏ nghiệp làm địa ngục ở trước, được Phật xa thọ ký.

Kinh Thí Dụ nói: Trong cung, thường cúng dường bốn việc cho hai muôn vị Sa-môn. Có Sa-di tên Đoan Chánh mới mười ba tuổi hiện thần thông ăn hết thức ăn của hai muôn vị Phạm Chí khiến theo Phật hóa. - Truyện nói: Vua hỏi Đạo nhân giết hại phi lý làm sao diệt tội được? Đáp rằng: Chỉ có xây tháp, cúng dường tăng, thả người tội, cứu giúp người nghèo thiếu v.v... Lại dùng thần lực lấy tay che ánh sáng mặt trời, phát ra tám vạn bốn ngàn tia sáng chỉ chỗ xây ngôi tháp. Liền phá bảy tháp lớn lấy xá-lợi rồi theo rồng lấy hợp báu và các thứ trang nghiêm. Khiến quỉ thần ở châu này cứ một ức nhà thì lập một tháp. Liền lấy ngày mười lăm có nhật thực, nguyệt thực trong tháng ấy mà cùng lúc xây dựng tám vạn bốn ngàn ngôi tháp. Trời người đều vui mừng. Vua A-dục đã xây tháp rồi bèn đến chùa Kê Tước. Ưu-ba-quật-đa dắt quyến thuộc từ nước Ma-thâu-la mà bay đến chỗ vua. Kế khắp chỉ chỗ Phật đi qua mà đều xây tháp thờ đại đệ tử Phật cũng cùng nhau cúng dường. Trở về chánh điện đốt hương kính thỉnh, liền có ba mươi vạn vị Tỳ-kheo đến nhóm họp. Lại cảm được Tôn giả Tân-đầu-lô vén mày nói pháp cho vua nghe: Ta ở núi Kiền-đà-ma-la cùng đi có vạn vị La-hán, vua khắp cúng dường đủ ức trăm ngàn vàng. Cho đến khi vua già yếu bị Thái tử đối xử tệ đưa cho nửa trái am-la thực hàng trong Tăng. Đến đời vua thứ tư. Nịnh thần bảo vua muốn cho danh đức còn lâu với đời thì phải phá hoại các tháp. Trước đến chùa Kê Tước, sư tử đá gầm thét thì sợ mà vào thành. Bèn phá hoại tăng phòng, giết hại Tỳ-kheo, ra lệnh được đầu Sa-môn thì thưởng trăm lượng vàng. Lúc đó, có Đạo nhân hóa thành nhiều đầu, khiến chặt lãnh thưởng mà kho cạn. Thần tháp Nha xỉ oán hận. Bèn có thần Thiên nữ xô núi đè vua và quân lính chết vô số. Con cháu Khổng Tước do đó mà dứt mất.

Hữu xét: Tám muôn ngôi tháp là huyền ký việc sau rộng nói ra thì ứng nghiệm đã rõ, chọn lựa ghi chép gia phả đầu cuối mà nói về họ Thích, chỉ ghi rõ chuyện vua A-dục xây dựng tháp Phật, tuy văn rườm mà việc tháp thì ghi đầy đủ.

10. Di pháp của Phật Thích-ca dứt mất.

Kinh Tạp A-hàm nói: Ta diệt độ rồi một trăm năm sau thì có Ưu- ba-quật-đa làm Phật sự, giao phó chánh pháp của ta cho trời người, giáo pháp ở đời một ngàn năm bất động. Lại bảo Thiên Đế Tứ vương hộ trì chánh pháp hơn một ngàn năm sau thì có phi pháp xuất hiện và mưa to gió dữ có nhiều tai ương. Các vua bốn phương giết hại Tỳ-kheo phá hủy chùa tháp (đây là Hồi giáo, Ấn-độ giáo) suốt mười hai năm. Sau đó các Tỳ-kheo lại nhóm họp ở giữa nước. Vua Câu-diêm-di sinh con là Nan Đương, tay giống như có thoa máu, thân mặc áo giáp, có sức khỏe của trời, có năm trăm người con Đại thần hình tướng đều giống như thế. Suốt một ngày mưa máu mà được nối ngôi vua. Bèn đánh chiếm bốn vị vua độc ác kia và giết hết vua Diêm-phù-đề. Tam Tạng Tỳ-kheo nói pháp cho vua nghe. Vua nghe pháp mà sinh tín kính, cúng dường Tăng không tiếc, các thứ cúng dường suốt mười hai năm. (Có một nhóm Tăng) vị được lợi dưỡng mà không tu ba nghiệp tự làm đẹp thân mình, xa lìa pháp xuất gia, trời rồng ghét bỏ không che chở, lớn tiếng nói rằng: Bảy ngày nữa Phật pháp sẽ diệt. Đến ngày nói giới thì các vị Tăng đấu tranh, dầu ba trăm người mà chỉ có một vị La-hán. Tam Tạng Tỳ-kheo không chịu nghe giới, còn La-hán muốn nghe. Đệ tử đánh nhau và giết hại nhau, do đó mà diệt hết. Các trời người buồn khổ, khóc lóc. Mặt đất đai rung chuyển sáu cách đều phải lìa tan vua Câu-diêm-di nghe chuyện thì rất buồn khổ. Các kẻ tà kiến tranh phá tháp miếu và giết hại Tỳ-kheo. Phật pháp bỗng nhiên diệt mất cùng lúc.

Pháp diệt hết, kinh nói các tường diệt, nghĩa là thích áo thế tục ưa ăn mặc đẹp, ăn thịt uống rượu, nuôi chứa tám thứ bất tịnh.

Tăng Hựu nói: Dùng Phương Đẳng thâm mật mà định nhân, đó là biết Tam bảo thường trụ. Pháp thường trụ thì lý không có khởi và diệt, khởi lên và diệt mất là tùy duyên nghiệp ở đời, sớm lìa ẩn mất về Tây, không hai ngàn sáng mà sáng mãi.

Ta cảm thông với Đạo sợ là chẳng phải mưu tánh của con người, thần giao lý hội như có y cứ nhất định. Trước y cứ vào tướng cuối, đó là một thời kỳ. Còn như Đại qui thì đều xuất một. Như Ma-da các kinh hơn một ngàn năm trăm năm pháp quán Bất tịnh không nghe vào lúc ấy, nay tuy ra đời nhưng người học chưa biết rõ, hoặc cho là diệt mất, người có hạnh dụng sao lại ngại thường còn. Lại nói Phật độ người nữ thì chánh pháp giảm còn phân nửa, nếu tu hành tám pháp tôn kính thì trở lại một ngàn năm. Đây cũng là cứ hạnh mà có sáng tối. Như lai khi còn ở đời còn có người không nghe không thấy, huống chi là diệt độ rồi lại căn độn chướng dày thật là tướng diệt. Cho nên kinh nói: Tịnh độ ta chẳng luống dối mà chúng sanh thấy bị đốt cháy hết, đây há chẳng y cứ vào tín giải mà có sáng tối. Cho nên có hưng vong khác đường. Lại y theo luận Thiện Kiến nói: Phật pháp trụ ở đời một muôn năm, năm ngàn vị tu Đạo được ba Đạt trí, sau năm ngàn năm thì tu Đạo chẳng được, nhưng có cạo tóc mặc áo cà-sa nối nhau mãi. Lấy đây mà nhìn biết kinh luận nói có thêm bớt khác nhau, há chẳng theo tình người mà thấy sao?

Lại nói theo Đại thừa thì Phật giao chánh pháp cho Tân-đầu-lô, La-hầu-la, v.v... mười sáu Đại A-la-hán bảo giữ gìn Phật pháp - Lại có chín mươi chín ức các A-la-hán ở trước Phật nhận lời sống lâu mà hộ pháp không dứt. Các Đại A-la-hán đều có quyến thuộc lại ở Diêm-phù- đề và ba phương kia ở trên cõi trời để làm ruộng phước hộ pháp còn mãi.

Lại theo Biệt truyện, Phật diệt độ rồi trong tám trăm năm, ở nước Sư Tử có vị Đại A-la-hán tên là Độ Hữu, khi sắp diệt độ thì mời khắp bốn chung bảo rằng: Phật giao phó chánh pháp cho Ca-diếp, nhẫn đến mười sáu vị Đại A-la-hán ở bốn châu thiên hạ sống lâu mà hộ pháp, cho đến người sống giảm còn mười tuổi, kiếp đao binh xảy ra, các bậc Thánh lúc đó tạm ẩn mất. Khi người tuổi thọ tăng lên một trăm năm thì bậc Thánh đều xuất hiện như trước, sự hóa đạo lại phục hưng. Khi tuổi thọ của người tăng lên đến sáu muôn năm thì các bậc Thánh đều nhóm họp ở cõi Diêm-phù-đề, thâu nhặt tất cả xá-lợi Như lai dựng một ngôi tháp lớn bằng bảy báu trang nghiêm vọt lên hư không. Các A-la-hán đều lễ tháp Phật nghĩ rằng: Kính lễ Phật Thích-ca Mâu-ni có bao nhiêu xá-lợi, chúng con vâng lời di chúc của Phật mà giữ gìn chánh pháp. Nay thì duyên đã hết, việc làm đã xong, chúng con hôm nay xin từ giã mà nhập Niết-bàn. Nhờ nguyện lực mà trên hư không có lửa đốt hết, không còn di hài, xá-lợi Như lai chìm vào lớp kim cương. Bấy giờ, trên thế giới, danh từ Tam bảo diệt mất. Đến khi tuổi thọ con người tăng lên đến bảy muôn tuổi, thì có bảy muôn ức vị Bích-chi-Phật xuất hiện, chỉ hiện thần thông biến hóa làm ruộng phước cho thế gian. Như thế cho đến người sống tám muôn tuổi thì Phật Di-lặc hạ sinh. Y cứ vào đây thì Phật hóa thường nối nhau.

Tôi cho rằng gia phả Phật chỗ tu thì khác với thường. Theo tục mà nêu gia phả thì khởi đầu có ba mươi lăm, giữa dòng theo mạch thì chẳng phải một. Phật thì bắt đầu mà không bắt đầu là nói lên lúc bắt đầu tìm Đạo. Cuối thì cuối mà không cuối, chỉ là nói duyên hóa đạo, chẳng cạn. Nói theo đây thì sự lưu hóa của Đức Thích tôn hết từ khi người sống đến sáu muôn tuổi. Độc giác tiếp thống gia vận tốt hơn ngàn thước. Nhưng kinh luật nói về tướng ngàn năm muôn năm, lấy tình riêng mà chỉ ra cũng có phù họp chỗ trệ ngại thì tinh xá Kỳ-hoàn cách nước Xá-vệ chỉ gang tấc, Phật ở đó hai mươi lăm năm mà chín ức nhà trong thành kẻ thấy nghe biết Phật chỉ có một phần ba. Lấy đây mà xét há chẳng thông suốt hay sao?

Lại họ Thích, pháp tục có hai duyên, tục thì vẫn ở ngôi vua, vua Ô-trường ở Bắc thiên v.v... là đó. Còn Đạo thì đầy khắp Đại Thiên, xa thông sáu muôn, nối tiếp nhau mãi cùng pháp đều còn. Cho nên Đạo truyền đến Đông xuyên ba lần bị giết hại. Tuy nói Phật pháp ở đây diệt mà ở các nước vẫn còn, nhưng mười sáu vị Đại thánh, ức ngàn kẻ vô học vẫn ngầm che chở phục hưng, đây thì diệt mà không thể diệt được, vì chẳng phải là sự mưu tính của người. Hoằng thật có thể mở rộng chân trở về Thánh lực, chỉ nên y cứ vào chuẩn, thành giáo quán dụng mà noi theo. Đè nén vọng tưởng điên đảo, dẹp trừ nghiệp nhiễm, ra công chẳng thôi thì sẽ có lúc thay đổi, cho nên trình bày ở cuối gia phả.

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 183

TRUYỆN A DỤC VƯƠNG

SỐ 2042

(QUYỂN 1 → 7)

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN