Tam tạng Việt · Linh Sơn Pháp Bảo Đại Tạng Kinh · Tạp tạng › Bộ Chư Tông
SỐ 1986 — ĐỖNG SƠN
- Dịch giả
- HT. Thích Tịnh Hạnh chủ trì phiên dịch
- Thông tin
- Đại tập 173Đại Chính số 1986
GƯƠNG BÁU TAM MUỘI
Như thị chi pháp
Phật Tổ mật phó
Nhữ kim đắc chí
Nghi thiện bảo hộ
Ngân uyển thạnh tuyết
Minh nguyệt tàng lộ
Loại chi phất tề
Hỗn tắc tri xứ
Ý bất tại ngôn
Lại cơ diệt phó
Động thành sào cựu
Sai lạc cố trữ
Bối xúc câu phi
Như đại hỏa tụ
Đản hình văn thể
Tức thuộc nhiễm ô
Dạ bán chánh minh
Thiên hiểu bất lộ
Vị vật tác tắc
Dụng bạc chư khổ
Tuy phi hữu vi
Bất thị vô ngữ
Như lâm Bảo cảnh
Hình ảnh tương đổ
Nhữ bất thị cừ
Cừ chánh thị nhữ
Như thế anh nhi
Ngũ tướng hoàn cụ
Bất khứ bất lai
Bất khởi bất trụ
Bà bà hòa hòa
Hữu cú vô cú
Chung bất đắc vật
Ngữ vị chánh cố
Trùng lu lục hào
Thiên chánh hồi hỗ
Điệp nhi vị tam
Biến tận thành ngũ
Như trị thảo vị
Như kim cang Sử
Chánh trung diệu hiệp
Sao xướng song cử
Thông tông thông đổ
Hiệp đới hiệp lộ
Thố nhiên tắc cát
Bất khả phạm ngỗ
Thiên chân nhi diệu
Bất thuộc mê ngộ
Nhân duyên thời tiết
Tịch thiên chiêu trước
Tế nhập vô gian
Đại tuyệt phương sở
Hào hốt chi sai
Bất ưng luật lữ
Kim hữu đốn tiệm
Duyên lập tông thú
Tông thú phân hỷ
Tức thị quy củ
Tông thông thú cực
Chân thường lưu trú
Ngoại tịch triêu dung
Hệ câu phục thử
Tiên Thánh bi chi
Vị pháp đàn độ
Trì kỳ điên đảo
Dĩ tri vi tố
Điên đảo tưởng diệt
Khẳng tâm tự hứa
Yếu hiệp cổ triệt
Thỉnh quân tiền cổ
Phật đạo thùy thành
Thập kiến quán thọ
Như hổ chi khuyết
Như mã chi chú
Dĩ hữu hạ liệt
Bảo kỷ trân ngự
Dĩ hữu kinh dị
Ly nô bạch cổ
Nghệ dĩ xảo lực
Xạ trúng bách bộ
Tiền phong tương trị
Xảo lực hà dư
Mộc nhân phương ca
Thạch nữ khởi vũ
Phi tình thức đáo
Ninh dung tư lự
Thần phụng ư quân
Tử thuận ư phụ
Bất thuận phi hiếu
Bất phụng phi phụ
Tiềm hành mật dụng
Như ngu như lỗ
Đản năng tương tục
Danh chủ trung chủ
DỊCH
Pháp như thế ấy
Phật Tổ thầm trao.
Nay ngươi được đó
Nên khéo giữ gìn.
Chén bát đựng tuyết
Trăng sáng che cò
Loại đó chẳng đồng.
Lẫn thì biết chỗ
Ý chẳng ở lời.
Cơ đến cũng đến
Động thành hang ổ
Sai rơi đoái giữ
Tránh chạm đều lỗi.
Như đống lửa lớn
Chỉ bày màu vẽ
Liền thuộc nhiễm ô.
Nửa đêm sáng tỏ
Trời sáng chẳng bày.
Vì vật làm phép
Dùng nhổ khác khổ.
Tuy chẳng hữu vi,
Chẳng phải không nói.
Như đến gương báu
Hình bóng thấy nhau.
Ngươi chẳng phải y
Y chính là ngươi.
Như trẻ trong nôi
Năm tướng đầy đủ.
Chẳng đi chẳng lại
Chẳng dậy chẳng đứng
Tu oa! Tu oa!
Có câu không câu.
Trọn chẳng được vật
Vì lời chưa rõ.
Lại lìa sáu Hào
Thiên chánh hồi hỗ
Chất chồng thành ba
Biến khắp thành năm.
Như vị cô trị
Như Sử kim cang.
Chánh trung khéo gộp
Nhịp xướng đồng cử.
Thông tông thông đồ
Gộp hẹp gộp rộng
Yên lặng thì tốt.
Chẳng nên phạm nghịch
Thiên chân mà diệu.
Chẳng thuộc mê ngộ
Thời tiết nhân duyên
Lặng lẽ rành rõ.
Nhỏ vào chẳng hở
Lớn tột chỗ nơi
Sai trong mảy may
Chẳng hợp luật lữ.
Nay có đốn tiệm
Duyên lập tông thú.
Tông thú phân vậy
Tức là quy củ,
Tông thông thú tột.
Chân thường trôi chảy
Ngoài yên trong loạn
Cột ngựa dẹp chuột.
Thánh trước thương đó
Vì làm pháp thí.
Tùy kia điên đảo
Lấy nâu làm trắng.
Tưởng điên đảo diệt
Là tâm tự nhận
Cốt hiệp vết xưa.
Xin xem xưa trước
Phật đạo sắp thành.
Mười kiếp quán cây
Như hang của cọp
Như trạm của ngựa.
Do có thấp kém
Bàn báu xe quý
Do có sỡ hãi
Mèo nhà bò trắng
Nghề do Sức kéo.
Trăm nước bắn trúng
Tên nhọn sắp chọn
Sức kéo làm gì?
Người gỗ vừa ca
Gái đá đứng múa.
Tình thức chẳng đến
Đâu cho suy nghĩ.
Thần phụng nơi vua
Con thuận nơi cha.
Không thuận chẳng hiếu
Không phụng chẳng phụ
Làm thầm dụng kín
Như người như ngốc
Chỉ hay tiếp nối
Gọi chủ trong chủ.
HUYỀN TRUNG MINH
Trộm lấy âm vận tuyệt hay, mượn huyền diệu xướng lên để thuyết minh tông. Nhập lý luận sâu xa, dùng vô công dụng mà hiểu được ý chỉ. Thể dụng lẫn lộn, uyển chuyển thiên viên, cũng vẫn là vung đao, múa rìu, nắm hết trong tay. Hư huyền không phạm, dung hợp tham cứu. Theo đường chim vào tịch lặng, lấy huyền đạo để nghiên cứu. Tuy nhiên, thể không lặng lẽ, không trái với động. Trước thể nhiệm mầu, trong câu có, câu không, lấy vô ngữ, hữu ngữ trở về đường vi diệu. Vì thế dụng mà không động, tịch mà không ngưng trệ. Gió nhẹ đùa cỏ, mà không dao động. Trăng đầy trời mà chẳng chiếu soi. Ngô xanh không có chim Phụng ẩn náu, đầm trong há rơi vầng hồng. Cô độc mà không lẻ loi, mãi mãi không cội gốc. Song minh đều là âm vận, Sự lý dung thông. Vì vậy hòa khúc ca Tuyết Cao thật là hy hữu. Trống vải Hiên Lâm người nào đánh kêu, không đạt được ý chỉ nhiệm mầu, khó nắm được ý chỉ huyền
vi. Nếu dụng mà không công, tịch mà không chiếu. Sự lý song minh thể dụng không trệ, thì ý chỉ huyền trung mới được như thế.
* Dưới cửa của Đại Dương từng ngày đến ba thu, từng thời đến chín hạ. Sum la vạn tượng, là gia phong cổ Phật. Ngọc rơi trời xanh, đạo nhân tìm kế sống, linh hoạt bên mầm non cỏ tốt. Cha quê lo làm ruộng cỏ ngoài đồng, con trâu trắng sờ sờ, người chăn lười thả. Rồng ngâm cây khô, tiếng lạ khó nghe. Khi ngựa gỗ hí, người nào nghe được. Đêm sáng ngoài rèm, gương xưa dầu sáng. Trong điện không vua, ngàn ánh sáng chiếu. Dưới nước lặng trong, vẫn một mái chèo. Đạo tràng cổ Phật, là một cổ xe. Không bóng dưới cây mãi được mát mẻ. Chạm mắt rừng hoang, luận năm phóng khoáng. Cất chân hạ bước, đường chim không khác. Ngồi nằm kinh hành, đều là đường huyền. Đến đường không đi, về bỏ cha già. Nửa đêm sáng tỏ, trời sáng không bày. Đi trước không đến, cuối cùng qua mau. Thuyền chìm dưới đáy. Vô lậu kíên cố. Trăng soi dưới đầm, ẩn ẩn khá chìm. Núi xanh mây trắng, không gốc để ở. Núi cao cảnh đẹp, hạc không đâu được. Cây linh xa xôi như vậy, Phụng không nương tựa được. Dầu gõ vào trống vải, ai là kẻ tri âm?. Đánh trong hư không thành tiếng, người nào vỗ tay. Một khúc kèn lá, không rơi vào ngũ âm. Âm vận phát ra thấu trời xanh, mặc cho anh thổi xướng.
TÂN PHONG NGÂM
Đường xưa thản nhiên ai đặt chân, không người nào biết hát khúc nhạc trở về quê hương. Gió mát dưới trăng người ôm gốc cây, thỏ hóng mát, dần xa cỏ xanh mùa xuân.
Hương trời hợp chừ thơm bát ngát.
Trăng đẹp ngưng chừ chẳng đuốc soi. Huyền hành vẫn vượt qua đường núi gập ghềnh, thể diệu nhân đây bỏ dài ngắn. Đâu ngờ chừ rộng, hẹp sao? Dầu được vậy chừ ngọc trộn bùn. Dê thần đồng chuồng người chê cười, cỏ huân cỏ du để một chỗ thêm thơm ngát. Trăng sáng trời cao chừ khắp khe hang.
Gió thổi miên man chừ đùa tùng trúc.
Ta nay đến đây được thong dong, Thầy quở ta đuổi theo nhau.
Đường Tân Phong chừ cao càng cao
Động Tân Phong chừ lặng lẽ thêm. Lên thì lên chừ không dao động.
Chơi thì chơi chừ chớ vội vàng.
Dứt gai gốc chừ đều chặt bỏ. Ngửi hương thơm chừ vị thanh tao, ngắn nghía, vác nặng, cởi giầy trở về thấy y sớm không. Gánh nặng cúc cung chừ gẫm vết thơm. Tâm lặng chừ từ bỏ ngưng trệ. Đình, đường tuy có, nhưng ít người đến. Rừng suối không nuôi lớn gỗ tầm thường. Đạo không điêu khắc không vẽ vời, người đất Dĩnh tiến bộ nhìn thấy gì? Công phu không đến không vuông tròn, ngôn ngữ không thông không quyến thuộc. Chuyện không vậy chừ đâu tối sáng. Ta không vậy chừ đoạn dứt hay tiếp tục. Ân cần báo đáp người trong đạo, nếu luyến tiếc huyền quan tức câu thúc.
Sao xướng đồng hành
Chùa vàng hai khoá đủ
Ẩn bày thảy bao trùm
Ấn báu tài chống gió.
Lụa gấm dứt đường khâu.
Kim toả huyền lộ.
Lẫn nhau sáng trong tối.
Chuyển giác khó công bằng.
Sức tột quên lui tới
Lưới vàng bủa khắp nơi.
Bắt đọa phàm Thánh.
Sự lý đều chẳng mắc.
Soi lại bặt u vi.
Trái gió không khéo vun
Điện chớp khó theo tầm.
Ngũ vị hiển quyết và trục vị.
Công huân ngũ vị.
Học phép nhà Nghiêu chúa chủ trương.
Đãi hiền trọng sĩ sáng muôn phương.
Có lúc vượt qua nơi ồn náo
Xứ xứ phồn vinh chúc Thánh vương.
Vì ai rửa sạch những điểm trang.
Trong tiếng chim cu khuyên người về.
Trăm hoa rơi hết kêu không thấu.
Khuyên người trở lại cuốc kêu vang.
Trăm hoa rụng hết lời vương mãi.
Tiếng gọi vang xa của núi ngàn.
Cây khô hoa nở mãi là xuân
Chúa voi cưỡi ngựa đuổi Kỳ lân.
Hôm nay cao ẩn xa nghìn núi.
Gió mát trăng thanh đẹp vạn lần
Chúng sinh với Phật khác xa.
Núi tự cao chừ nước tự sâu nhau.
Ngàn muôn sai biệt đầu suốt thấu.
Chim hót trăm hoa rực sắc màu.
Đầu mới mọc Sừng đã chẳng kham.
Đem tâm cầu Phật quá sai lầm.
Vời vợi kiếp không nào ai tỏ.
Tham tầm trị thức hướng về Nam.
Chân tán.
Dầu quán giấy và mực.
Không phải người trong núi.
Tự răn mình.
Biết cầu danh lợi bất cầu vinh.
Chỉ ma tùy duyên độ thử sinh.
Tam thốn khí tiêu thùy thị chủ.
Bách niên thân hậu mang hư danh.
Y thường phá hậu trùng trùng bi.
Lương thực vô thời thí thí doanh.
Nhật cá huyễn xu năng kỷ nhật
Vị tha gian Sự trường vô minh.
Răn dạy khuôn phép
Luận về Sa-môn thích tử, lấy Sự cao thượng làm tông. Đã dứt được phan duyên, tùy nghi đạm bạc. Cắt dứt tình ân ái của cha mẹ, bỏ lễ nghi quần thần. Cạo tóc mặc áo nhuộm, mang y, cầm bát, chống tịch trượng là con đường tắt xuất trần, bước lên thềm thang dư vào dòng Thánh. Trong như Sương, trắng sạch như tuyết khiến cho long thần như khâm phục, quỷ mị chư đầu. Chỉ chuyên tâm dụng ý, để báo đáp ơn sâu của Phật, thì cha mẹ sinh ra thân ta mới được lợi ích. Đâu có cho ông nương gá trong môn đồ, để chạy theo bè bạn, chỉ tôn thờ bút nghiêng, đuổi theo văn chương vì một chút danh lợi cỏn con cam làm nô lệ cho trần cảnh, không nghĩ đến giới luật, phá oai nghi. Chọn đời sống an nhàn rốt cuộc sẽ chịu gian khổ đắng cay muôn kiếp. Nếu người học như vậy thì uổng danh thích tử
Thư từ giã Bắc Đường.
Kính nghe Chư Phật xuất thế, đều do cha mẹ sinh ra. Nhiều thứ tụ hội sinh sôi, tất cả đều nhờ trời đất che chở. Thế nên không có cha mẹ thì không có ta, không có trời đất thì không khôn lớn. Tất cả đều phải chịu ơn nuôi dưỡng, đều phải nhờ đức che chở. Than ôi! Tất cả hàm thức, muôn vật trong trời đất đều nằm trong vô thường, chưa ra khỏi sinh diệt. Tình bú mớm cho đến ân sâu nuôi dưỡng, dù đem của cải thế gian để phụng dưỡng, cũng không thể nào báo đáp được. Nếu giết sinh vật để nuôi dưỡng, thì đâu được lâu dài. Thế nên Hiếu kinh nói:
- Dù hằng ngày nuôi dưỡng cha mẹ bằng heo, dê, bò vẫn là bất hiếu, lôi kéo nhau mãi vào luân hồi." Muốn báo ơn sâu cao tột nhất, không chi bằng công đức xuất gia. Thân này đầy dẫy trong biển ái sinh tử, phải vượt qua biển khổ phiền não, mới báo đáp được ân cha mẹ ngàn đời và từ thân vạn kiếp, thì ba cõi bốn ân đều trả xong. Thế nên kinh nói:
- Một người con xuất gia, chín họ được sinh thiên. Lương Giới thà bỏ thân mạng đời này, nguyện không trở về nhà. Đem căn trần nhiều đời, chóng sáng tỏ trí tuệ. Chỉ mong cha, mẹ được giác ngộ và hỷ, xả, ý không phan duyên. Cha mẹ học theo gương vua Tịnh Phạn, có hiệu quả như Thánh mẫu Ma Gia, hẹn một ngày kia gặp nhau trong hội Phật, bây giờ mẹ con hãy cách biệt nhau. Tin thì không trái với ý chỉ, bởi vì thời giờ không đợi người. Thế nên nói:
- Than này đời nay không độ, lại đợi lúc nào độ thân này. Chỉ mong cúi mình cầu hoài bão Chư Phật, không dám nhớ nghĩ nương tựa cha mẹ. Tụng:
Chưa sáng nguồn tâm qua mất xuân.
Trở mình than thở phù thế chùn bước chậm.
Mấy người đắc đạo trong cửa không.
Chỉ ta ở mãi chốn trần thế.
Chỉ có thư biệt ly quyến thuộc.
Nguyện sáng đại pháp đáp từ thân.
Không nên đau buồn nhớ thương con.
Xem như buổi đầu không có con.
Chân núi mây trắng từng làm bạn.
Trước núi xanh biếc là bà con.
Không phạm danh lợi trên đời.
Mãi mãi cách biệt yêu, ghét nhân gian.
Đại ngộ ý Tổ và ngôn giáo.
Huyền vi phải thông câu trung chân.
Thân thích gặp nhau tại hợp môn.
Đợi đến tương lai chứng nhân quả.
Thơ gửi Bắc Đường
Lương Giới từ khi xa cha, mẹ, chống gậy du phương đến phương Nam, trải qua 10 năm. Đường núi nguy hiểm qua ngàn dặm, chỉ mong mẹ hồi tâm mộ đạo, nhiếp ý trở về cửa không. Đừng nhớ mãi tình mẹ con xa vắng, chớ đứng tựa cửa trông con. Tất cả mọi việc trong nhà, hãy tùy thời sắp đặt, càng có nhiều thì tăng thêm phiền não. A Huynh siêng năng hành hiếu thuận, phải mò cá dưới nước, tiểu đệ một lòng phụng thờ, cũng khóc măng trong Sương. Luận về người ở trên đời, phải tu thân hành hiếu để hợp lòng trời. Làm tăng thì có cửa không, mộ đạo tham thiền để báo từ đức. Nay thì hai đường cách biệt vạn dặm non nước, nhất chỉ bát hành, liêu thân thốn ý. Tụng:
Không cầu danh lợi không cầu nhu.
Nguyện thích không môn bỏ tục đồ
Khi phiền não đến lửa sầu diệt
Chỗ ân tình đoạn sông ái khô
Sáu căn giới định hương thơm ngát
Một niệm vô sinh huệ lực tăng
Đáp thư Bắc Đường thôi buồn trông
Coi như con đã chết ví như không.
Thơ hồi âm của Mẹ
Ta và con có nhân duyên đời trước mới kết thành tình cảm ân ái mẹ con. Từ khi mang thai con, mẹ luôn cầu khẩn Thần, Phật, mong sinh được bé trai. Bào thai đủ tháng, tánh mạng như dây treo. Khi tâm được toại nguyện, yêu quý con như châu ngọc, phân nhơ không ngại hôi thúi, bú mớm không nhọc gian nan. Từ khi con còn nhỏ đến khi thành người, bảo con học hành hoặc có khi ra đi biền biệt không về, mẹ lại tựa cửa trông con. Hôm nay nhận được thư con kiên quyết xuất gia, cha mất mẹ thì già, huynh bạc đệ hàn, mẹ đâu biết nương tựa vào ai? Con có ý bỏ mẹ, mẹ nỡ lòng nào bỏ con! Từ khi con ở tha phương, ngày đêm mẹ luôn thương tủi. Khổ thay! Khổ thay! Nay con nguyện không trở lại quê nhà, thì mẹ cũng thuận theo chí nguyện của con. Mẹ đâu dám mong con như "Vương Tường nằm giá, Đinh Lan khắc gỗ", mẹ chỉ mong con như Tôn giả Mục Liên độ mẹ thoát khỏi trầm luân, lên đến quả Phật. Nếu con không được như vậy, thì mắc tội Diêm Vương, bị cắt thân thể.
Khi xưa Sư ở Lặc Đàm, tìm dịch Đại tạng, soạn ra một quyển Đại thừa kinh yếu và khuyến khích đạo tục kệ tụng giới v.v… lưu hành các nơi.
Quân Châu Động Sơn Ngộ Bổn Thiền Sư Ngữ Lục.
ĐỘNG SƠN NGỘ BỔN THIỀN SƯ NGỮ LỤC
Sa-môn Nghi Mặc Huyền Khế,
người đính chính
Sư hỏi Vân Nham: Ta định họa chân dung của Hòa thượng được không?
Nham nói: Kích cỡ bao nhiêu thì được?
Sư nói: Tầm thường là bảy, tám thước.
- Vẫn ở trong còn mất.
- Khi không mất thì thế nào?
- Quả thật là thành đạt hoàn toàn.
Người xưa nói dù thành tựu hoàn toàn, khi không giống thì thế nào?
- Y không thành tựu mấy.
Có lần Vân Nham cùng Sư đang cuốc đất đào gừng, Nham nhắc đến việc Tiên Đức, Sư hỏi: Người này đi về đâu?
Nham im lặng hồi lâu rồi nói: Làm gì? Làm gì?
- Quá chậm.
Sư hỏi Vân Nham: "Khi chưa có âm giới, lại nói được không?" Nham nói: " Ông nay có không?"
* Tuyết Phong đang vác củi, lại ném một bó trước mặt Sư. Sư hỏi: Nặng bao nhiêu?
Tuyết Phong đáp: Tất cả người trên quả đất nhấc không nổi.
- Đâu đến được trong này. Phong không nói.
* Thiền Sư Thọ Sơn: Giải khi đi hành cước, lập pháp hội cho Sư. Sư hỏi: Xà-lê sinh ở đâu?
Thọ Sơn đáp: Nếu Hòa thượng hỏi thật thì con là người Mân Trung.
Sư hỏi: Cha ông tên gì?
Ngày nay nhờ ơn Hòa thượng hỏi đến đây, quả thật con quên trước mất sau.
* Khám nghiệm Tăng, Sư hỏi: Tâm pháp đều quên, tánh tức là chân, là tòa thứ mấy?
Tăng nói: Đệ nhị tòa.
Sư: Vì sao không cho ông tòa thứ nhất? Tăng không đáp
Có một người đáp rằng: Phi tâm, phi pháp.
Sư nói: Tâm pháp đều quên, tức là phi pháp. Sao lại nói như vậy?
Tăng không trả lời được.
Sư nói: Thật không được tòa.
* Sư dạy chúng: Người biết thì vào địa ngục, người không biết thì đi ngoài cửa.
Sư hỏi Tăng ở Tân La: Khi chưa qua biển thì ở đâu? Tăng ở Tân La không trả lời.
Sư tự đáp: Nay qua biển, thì ở chỗ nào?
* Sư nói: Người học bây giờ muốn được học thì phải là người thể hội hướng thượng Phật mới được. Nếu học giả thời nay chỉ biết có mười phương Chư Phật và không biết chỗ xuất thân của mười phương Chư Phật. Biết Phật suông thì không được thành Phật.
* Sư hỏi Tăng: Ba người cùng nhau đi, một người biết nói, một người không biết nói, còn người kia là gì?
Ở đây há không phải biết được chủ khách chăng?
- Phải.
Thế nào là khách?
Nói và không nói đều là khách.
Lại nói: Như người biết chơi ngọc châu, tay không chạm vào châu, cũng không để rơi xuống đất. Thì nay nói cái gì qua lại thì được?
Tăng không nói được.
Sư đáp: Không được, không được.
* Sư thấy Thượng Tọa đến lễ bái, Sư hỏi: Từ đâu đến? Không vì Hòa thượng đến.
Nếu Tôn giả lễ thì ta ngồi một bên.
* Tay trưởng giả Thậm Vi cầm gậy, có vị Tăng chỉ hỏi: Gậy này xuất phát từ chỗ nào?
Vi nói: Tuyết xuất phát từ đất.
Sư không chịu, Sư đáp thay: Như nay xuất ra, có người biện biện được không?
* Hoàng Bá từ Diêm Quan dẫn ba trăm chúng đến chỗ Nam Tuyền. Mỗi lần nói pháp cho ba trăm chúng nghe thì Nam Tuyền đến chỗ nói pháp, nói: Mượn Đạo tràng này có cho hỏi không?
Hoàng Bá liền thỉnh. Tuyền hỏi: Định, Huệ đều học gọi là thấy Phật tánh, lý này thế nào?
Bá: Trong mười hai thời không nên nương gá vào một vật. Tuyền: Không phải chỗ thấy của Trưởng lão chăng?
Bá: Không dám.
Tuyền: Tiền nước trái cây thì gác lại, tiền giày cỏ thì ai trả?
Có vị Tăng trình lại cho Sư, Sư nói: Tìm kiêm hình trạng là ăn gậy.
* Sư hỏi Tăng: Ông tên gì?
- Xin Hòa thượng đặt tên.
- Sư gọi Lương Giới.
Tăng không đáp. Vân Cư nói thay: Như thế thì không có chỗ xuất đầu.
Lại nói: Như vậy thì Hòa thượng chiếm hết.
* Có người hỏi Thiền Sư Diên Khánh Đoan: Con ễnh ương khi chặt thành hai khúc, hai đầu đều nhúc nhích, Phật tánh ở đầu nào?
Khánh dang hai tay.
Sư nói riêng: Nay hỏi Phật tánh ở đầu nào?
* Sư ra bờ ruộng, chúng Tăng đang cấy, có vị Tăng cấy ngược, Sư hỏi: Xà-lê vì sao cấy ngược?
Vì trong tâm còn vọng động. Sư không nói, trở về viện.
Ngày khác, chúng Tăng đang chấp tác, Sư ra trước, đợi vị tăng cấy ngược hôm qua bước ra, ông Tăng này ra cửa sau cùng.
Sư nói: Hôm qua Xà-lê chặt tre với ai ở Đông Viên? Vị Tăng này không lường được nên thưa không biết.
Sư hỏi: Xà-lê người ở đâu? Tăng đáp: Người Đăng Châu.
Sư: Khi lão Tăng đi hành cước từng qua đây.
* Tăng hỏi Sư: Nương theo lời Thầy dạy gọt sạch cốt Thiền, xin Hòa thượng vì bốn phương, tám hướng gọt sạch.
- Không có chỗ gọt.
- May Hòa thượng là người khéo tay, tại sao nói gọt không được?
- Ông có nghe Thầy thuốc nói bó tay không?
- Thế nào là mắt thiện tri thức? Sư: Cầm chỉ không trơn?
Sư: Trong mười hai thời đem cái gì dâng cúng? Sư: Không có vật.
- Thân mạng vô thường thì làm sao?
- Không nên gieo trồng đủ thứ.
- Đem cái gì phụng hiến?
- Đêm hư không hiến dâng.
- Hư không và phi hư không không giống nhau chăng?
- Nói giống nhau cũng được không giống nhau cũng được.
- Thế nào là giống nhau?
- Trước mắt.
- Thế nào là không giống nhau?
- Trước mắt không phải.
- Lúc phản bổn hoàn nguyên thì thế nào?
- Như một tảng tuyết từ trên trời rơi xuống, như sợi tơ tóc, quảy vật thì không đến dắt được.
- Tạm thời không giống như người chết thì thế nào?
- Chôn đi, lại nói hôi, nói chết vậy.
Người nối pháp Sư rút trong Sử truyện có hai mươi bảy người, Ngài là người thứ 19 thuộc hàng cơ ngữ. Truyền Pháp Chánh Tông Ký nói:
- Đại Giám Lục Thế gọi là thiền Sư Lương Giới ở Dộng Sơn Quận Châu, nối pháp của Sư có hai mươi sáu người: Vân Cư Đạo Ưng (được ban hiệu là Thiền Sư Hoằng Giác, tháp hiệu là Viên Tịch Động Sơn Thượng Túc), Phủ Châu Bổn Tịch (được ban hiệu Thiền Sư Nguyên Chứng, pháp hiệu là Phước Viên), Động Sơn Đạo Toàn Tông Tào Động đời thứ hai, Long Nha Cư Tuần Kinh Điềm Hưu Tỉnh được ban hiệu là Bảo Trí Đại Sư, tháp hiệu là Vô Vi, ở chùa Hoa Nghiêm, Hòa thượng Kinh Điềm Hiện Tử Quân Châu Phổ Mãn, Đài Châu Đạo U Động Sơn Sư Kiền đời thứ ba Động Sơn, hiệu là Thanh Lâm Lạc Kinh Tuần Nhu, Hòa thượng Triệu Châu Càn Phong, Hòa thượng Cát Châu Hòa Sơn, Thiên Đồng Đàm Khải ở Tô Châu núi Bảo Hoa, Hòa thượng Đàm Chảo Cái Sơn, Thiền Sư Ích Châu Thông ở Bắc Viện được ban hiệu Đại Sư Chứng Chân, Cao An Bạch Thủy Bổn Nhân, Phủ Châu Sơ Sơn Quang Nhân, Ôn Châu Khâm Sơn Văn Thuý, Thiền Sư Thiên Đồng Nghĩa, Thiền Sư Thái Nguyên Phương, Hòa thượng Tân La Kim Tạng, Thiền Sư Ích Châu Bạch, Hòa thượng Đàm Châu Văn-thù, Hòa thượng Thơ Châu Bạch, Hòa thượng Triệu Châu Tây Hồ, Hòa thượng Thanh Dương Thông Huyền, Thiền Sư Nhật Bổn Nhân Ngoả Ốc Năng Quang cũng như vậy. Sư Bổn Triều Cao Tăng Truyện Viết, đi đường biển vào nhà Đường, tham vấn thiền Sư Động Sơn Lương Giới được kế thừa pháp ấn.
TỰA ĐỘNG SƠN NGỘ BỔN ĐẠI SƯ NGỮ LỤC
Từ trước tông thừa lấy vật để nói, giống như thoa bùn lên trống độc, khiến người nghe đều chết. Sau khi chết đi sống lại, không lưỡi mà giải được lời chánh mạch của Hồ Nam bắt đầu từ Thanh Thạch Tổ Thanh Nguyên (hàng tứ), Thạch Đầu hy Thiên Ngũ truyền ở Tân Phong. Chảy tuôn muôn dặm, trăm nẻo tông triều. Pháp tánh sáng tỏ, mịt mù không thấy bờ. Huống nữa văn chương mạch lạc phong phú, gia pháp kín đáo cẩn mật. Như gương báu treo cao trên tường, căn cơ khéo đến, không phải thần túc nhập thất, thì ai dám trộm nhìn bóng. Người đi ngoài cửa chùn bước thối lui. Âu Phong bôn ba tuyệt trần, Tiền ngọc vội đến nối gót. Cho đến 28 vị hiền triết, cầm cương đuổi theo, tiến nhanh như tráng sĩ vậy. Vài câu một chữ, núi ngọc vàng Nam, dù nhiều năm biên soạn, cũng chưa thấy được toàn bộ lục. Thế nên đều nói:
- Tổ đình thiếu sách, nếu không đồng lòng thì không thể gọi là thênh thang. Thiền Nhân Nghi Mặc hào hiệp, phấn đấu, gắng Sức soạn ghi, chọn lọc gần hết mới Sữa lạ thành sách.
Khi xưa thiền Sư Trạm Nhiên Trừng được cư sĩ Sơn Lâm đọc qua trong tùng thư, sao chép lại của Huyền Sa. Mặn như tắm nước biển bên chân trời, dể an ủi thiền giả có tâm khao khát. Nay Nghi Mặc làm việc này thật là hiệu nghiệm, có thẻ nói là một việc làm siêng năng vậy. Như trăng hiện trong đám mây, đạt ý quên lời, như một bề tôi phụng chúa, mỗi người con đến với cha. Thì nước trong động chảy tràn lan bốn biển, được người sau nhớ ơn nay, ai dám không tùy hỷ. Nhân đây làm bài tựa để rõ đầu mối các quyển khác.
Ngày tốt Bách Đồng năm Mậu Ngọ, Nguyên văn, Sa-môn Nguyên Chỉ trụ trì Lâm Tuyền đảnh lễ kính cẩn đề.
Gương báu sáng mãi từ ngàn xưa. Phân thành ngũ vị Quân Thần, lập Thiên Chánh hồi hỗ. Không còn hình bóng sinh diệt, thấy lìa đầu mối nhỏ nhiệm. Dĩa thuỷ tinh để lộ hạt châu, ban đêm sáng ngời. Biển lưu ly mọc san hô, hoằng truyền một tông, bị gián đoạn nay phục hưng lại. Phù Dung, Đơn Hà hang Đông, động Nam, ngộ được trí tuệ Thanh tịnh. Bạch Vân một dòng pháp chảy về biển Đông, con cháu lan truyền.
Tỳ kheo Viễn Tôn Vĩnh Dư đốt hương bái tán.
BÀI TỰA TRÙNG BIÊN ĐỘNG SƠN NGỘ BỔN ĐẠI SƯ NGỮ YẾU
Ta đối với tâm ấn của Phật, cội nguồn này quá mênh mông, Sự diễn đạt quá rộng lớn. Khi xưa lời dạy này đã bày thiền cơ ở Linh Sơn, truyền đến Thiếu Lâm, đèn nối sáng, con cháu đời đời tiếp nhau, mãi đến ta. Nhưng niên đại quá xa, hùng thế của nó không thể không. Sự rạng ngời này không bằng ở Linh Sơn, Thiếu Lâm thì không bằng Tào Khê. Nguồn mạch Tào Khê chia làm hai phái, suối chảy ầm ầm, sóng xô cuồn cuộn vào thời này vậy. Che lấp những người phương đông, từ đó xuất hiện hai tác gia kiệt xuất đó là Lâm Tế và Tào Động. Hai nhà đều có sở trường riêng, cơ ngữ của mỗi Sư cùng nhau é vang, hung thịnh ngót ngàn năm. Tuy nhiên, lời này thầm kín cẩn mật, cơ cao ngất. Nước sở vỗ ngực ca hát, khúc nhạc này càng cao, thinh ba càng ly kỳ. Do đó cả nước đều quay về, nhưng rốt lại được mấy người. Cho nên Ngữ lục của Động Sơn truyền thừa bị dứt đoạn. Lời Sư tuy còn đó, nhưng chìm nỗi dưới hồ xuân, lẫn lộn với ngói gạch, tại sao có những điều như vậy? Bởi vì do bọn Đỗ soạn vọng đem tình phàm đổi lời của người xưa, thật có điều này. Như những câu quán sát sai khiến đều Sữa lại khác, chẳng hạn như câu: (Nguyên văn: "Cừ kim chánh thì ngã, ngã kim bất thị cừ". Có người nói:
- Bất thị tác chánh thị ngã" hoặc có người Sữa: "chánh thị tác bất thị ngã". Do đó, nguồn mạch này không thể không đoạn dứt. Như câu: "Thắng Hiền triều đoạn thiệt tài" đổi thành: "tiền tác tri" thì nghĩa này không rõ. Do đó, dù cư sĩ Vô Tận chưa từng hỏi cũng biết được cội nguồn. Đại khái những điều này, tôi đều cho rằng: ở đời nay mà nói chí khí người xưa, thô lõ như vậy, huống gì là con cháu các Ngài ư? Thế nên phải tìm ôn lại bản gốc âm thầm so sánh đồng dị, soạn thành tập. Có người ta nói rằng: "ngôn giáo của Phật, Tổ giống như oan gia thì mới có phần tham học, đây là không phải lời của Đại Sư Động Sơn sao? Việc này nói đúng chứ đâu phải là vô lý. Ta nói:
- Đúng đấy, đúng đấy! Nhưng tạm Sửa lại những điều không thật, ở trong lời này, cũng là chuyện nhỏ. Ngày 15 giữa mùa Xuân năm Nhâm Ngọ, Sa-môn Huyên Cơ, người Nhật, duyệt lại ở Tịnh xá Ca Bộ Thuỵ Lông.
THƯ ĐỘNG SƠN NGỮ LỤC VĨ
Rồng là một loài vật. Loài này thật phi thường, ít có người thấy được nó. Cứ theo bản vẽ xanh đỏ, bảo mọi người đó là rồng. Người biết nó là rồng vẽ thì không tin. Người chưa biết, sau khi thấy được rồng thật thì nói là rồng, người kinh lạ. Đời nay, ai không thuyết pháp, rầm rì dạy cho người, giống thì giống, nhưng có đúng không? Giống như những người vẽ rồng vậy, chỉ vẽ được rồng, không làm mây làm mưa được. Gian Đoạt Chu mấy lần bị bệnh, diễn đạt đáng sợ về nó.
Thiền giả Nghi Mặc soạn lại thành Ngữ Yếu của Động Sơn. Ông đến báo cho tôi, tôi đốt hương đảnh lễ, xem qua một lần rồi nói với ông ta:
- Các Thiền Sư Trung Hoa gần đây như Đoạn Bạch Vân Công có nói: " Chùa cổ của Động Sơn là khai Tổ của chúng ta, sụp đổ đã lâu, ngói gạch không còn, nay được Thượng Tọa trụ trì Cô Nhai muốn xây dựng lại tháp Tổ. Chúng ta là hàng con cháu của Động Sơn, đâu có thể ngồi nhìn ư? Thế nên khi thấy điều này, đứng ra chủ trì trùng tu Đường Am ở nước ấy. Đây cũng là một di sản Tổ lục buổi đầu nước ta. Phải như vậy mới biết được lòng tôn kính này. Chúng ta chịu nhận là hàng con cháu xa, đâu không tùy hỷ, liền chỉ thị cho người khắc lên bảng gỗ để lưu truyền Ngữ lục này, cho những người tham học biết được ngoài Sự tô vẽ đỏ, xanh. Còn có rồng thật làm mây, làm gió từ ngàn xưa như vậy! Xin chớ kinh lạ.
Ngày mồng tám tháng ba, năm Kỷ Mùi Nguyên Văn, Phụng Phong Nguyên Quang chủ nhân Giác Thành Sưu thỉnh hỏi hòa nam đảnh lễ soạn.
Ngày mười lăm đáp thơ cho Nữ Nguyệt
NGHI MẶC THIỀN ANH
Bỏ phong thái vẫn còn, chưa được tiếp mày, cho là thiếu tai, không có ý định nhận lãnh, cùng lén làm mới lại nên phải chọn bậc kỳ đức. Soạn ra một bản Tân Biên Động Sơn Ngũ lục, một bản Ngữ lục của Tổ Sư Động Sơn. Tiễn Hàm cung kính đọc, đầu thư cuối một chút thư đạo tình, đủ thấy rằng nghiên cứu sâu xa thật kỹ đại pháp. Hơn nữa, khi đọc Tổ lục phải có oai nghi, để trên bàn, rửa tay sạch, đốt hương, bái, đọc qua một lần. Sau đó tìm tòi không sót một chữ nào. Trong ấy chứa đầy đủ, văn chương mạch lạc phong phú, khác gì nhận ngàn vàng để trong cái túi, gởi vào muôn hạt châu để vào trong cái một chậu. Thật là tuyệt. Lại nghe soạn thêm, được liệt vào hàng họ Lâm, họ Tố căn cứ vào đó để khen thưởng. Có Ấn Nguyệt, Pha làm lời bạt cho các quyển sách. Biên tập Ngữ lục của Động Sơn phần nhiều là phỏng chừng quyết đoán, nên không lưu hành ở đời. Soạn giả như vậy thì phải kiểm tra đồng và dị, để nhận rõ phân biệt, lựa chọn, Sửa đổi. Đem Sự thật trở về với chánh, thì ai không tùy hỷ tin nhận, còn có công lớn với Tổ môn vậy. Nay nương theo Đầu Huệ, Minh Hàn Ất Khánh, tặng phẩm Phân Khoa An Lục Hạnh một quyển để bày tỏ lòng sung Sướng cảm tạ, khi khác sẽ gặp mặt. Bấy giờ, Duy Nhục Nhiệt ưa thêm vào nhưng không tuyên bố
Không Ấn Thụy Phương Bàn Đàm.
Tín sĩ Thanh Tả Vệ Môn là người thôn … Đơn Châu, họ Gian Nguyên, dòng dõi của Gian Thừa tướng, nay cũng lấy những họ này, còn nhỏ làm nghề Thầy bói ở Kinh Sư, Lục Trầm Thị Lang. Khi xưa quy y Tam Bảo, giữ lễ đệ tử, được pháp danh Từ Trạm, hiệu Thiền Hải cũng chết ở Hề Môn. Nay gặp lại, Từ Trạm nói với tôi: " Nghe điều này có phải do Thượng nhân soạn bộ Ngữ lục Đại Sư?"
- Phải.
- Dám xin Thầy cho cúng dường ít tiền và đưa mẫu in quyển lục này để được lưu truyền rộng, khiến cho tiếng nói này có được âm điệu cao tuyệt từ ngàn xưa được mới mẻ ở nước ta. Cầu mong người nghe được âm thanh này, xuyên qua tai được dứt mê, để hợp với việc thù thắng. Để tiến Minh Phước Phụ Từ Chiếu Nữ Trí Trinh. Tôi nói rằng được. Cả nhà đều vui mừng theo, nêu pháp hiệu bên phải.
Ngày 8 tháng 3 năm Kỷ Mùi, niên hiệu Nguyên Văn thứ 4. Sa-môn Nghi Mặc kính cẩn ghi.
THỤY CHÂU ĐỘNG SƠN LƯƠNG GIỚI
THIỀN SƯ NGỮ LỤC
Sa-môn Kính Sơn, Ngữ Phong Viên Tín,chủ nhân vô địa, Quách Ngưng Chi - Biên tập
Sư húy Lương Giới, họ Du, người Cối Kê. Thuở nhỏ, Sư theo Thầy tụng "Bát-nhã Tâm Kinh" đến đoạn: "Vô nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý. Sư rờ khắp mặt mình hỏi:
- Con có mắt, tai, mũi, lưỡi, tại sao kinh nói không có". Thầy ngạc nhiên trước Sự kỳ đặc đó nên nói:
- Ta không phải Thầy ông. Rồi bảo Sư đến núi Ngũ Duệ đảnh lễ Thiền Sư Linh Mặc.
Sư đi du phương, ban đầu yết kiến Nam Tuyền, gặp ngày giỗ Mã Tổ.
Nam Tuyền hỏi đại chúng: Ngày mai thiết trai giỗ Mã Tổ, không biết Mã Tổ có đến chăng?
Chúng không đáp.
Sư đứng ra thưa: Đợi có bạn thì đến.
Nam Tuyền nói: Ông tuy hậu sinh, nhưng rất dễ gọt giũa. Hòa thượng chớ biến người lành thành kẻ tặc.
* Sư đến tham yết Quy Sơn, hỏi rằng: Vừa nghe Trung quốc Sư ở Nam Dương có nói: Vô tình thuyết pháp?
- Con chưa đạt được chỗ vi diệu của nó. Duy Sơn hỏi: Xà-lê còn nhớ không?
Sư nói: Nhớ.
Duy Sơn nói: Ông thử đưa ra xem. Sư liền cử.
Tăng hỏi: Thế nào là tâm cổ Phật?
Quốc Sư đáp: Đó là tường, vách, gạch ngói."
Tăng nói: Tường, vách, ngói, gạch vật vô tình, đều là tâm cổ Phật.
Quốc Sư nói: Phải.
Tăng hỏi: Vậy chúng biết thuyết pháp chăng?
Quốc Sư: Chúng thuyết pháp sôi nổi, luôn luôn thuyết không ngừng.
Tăng hỏi: Vì sao tôi chẳng nghe?
Quốc Sư nói: Tự ông chẳng nghe, chứ nó không cấm người khác nghe.
Tăng hỏi: Con chưa hiểu, người nào được nghe?
Quốc Sư nói: Các bậc Thánh được nghe.
Tăng hỏi: Hòa thượng có nghe không?
Quốc Sư nói: Ta không nghe.
Tăng hỏi: Hòa thượng đã không nghe, làm sao biết vô tình nói pháp?
Quốc Sư nói: Nương vào ngã thì không nghe. Nếu nghe được thì ta đồng với chư Thánh, như thế ông sẽ không được nghe ta nói pháp.
Tăng hỏi: Tại sao chúng sinh không có phần.
Quốc Sư nói: Ta nói cho chúng sinh, chứ không phải nói vì cho chư Thánh.
Tăng hỏi: Sau khi chúng sinh nghe được thì thế nào?
Quốc Sư nói: Thì không phải là chúng sinh.
Tăng hỏi: Vô tình thuyết pháp có căn cứ vào kinh điển hay không?
Quốc Sư nói: Lời nói chẳng liên hệ gì đến kinh điển, không phải là điều mà ông bàn.
Ông há chẳng nghe kinh Lăng Nghiêm nói: Cõi nước thuyết, chúng sinh thuyết, ba đời tất cả thuyết.
Sư cử xong, Quy Sơn nói: Trong đây ta cũng có, nhưng có điều là ít gặp người đó thôi.
Sư nói: Con chưa hiểu, xin Thầy chỉ dạy.
Quy Sơn dựng đứng phất tử hỏi: Hiểu chăng?
Sư hỏi: Con không hiểu, xin Hòa thượng dạy.
Quy Sơn nói: Cha mẹ sinh ra miệng này trọn không thể nói cho ông nghe.
Sư hỏi: Có người cùng với Thầy đồng khởi mộ đạo chăng?
Quy Sơn nói: Ông đi đến Lễ Lăng ở huyện Du, nơi các thất đá liền nhau, có một đạo nhân tên Vân Nham. Nếu có thể đoạn trừ vọng tưởng, chắc chắn sẽ được ông ta quý trọng.
Sư nói: Con chưa biết người này như thế nào?
Quy Sơn nói: Ông ta từng hỏi lão Tăng.
- "Ông muốn đến phụng Sự Thầy không. Khi nào đến?"
Lão Tăng nói với ông ta. "Cần phải dứt sấm lậu mới được.
Ông ta nói: Nếu được thì không trái với ý chỉ Tổ Sư".
Ông chớ bảo lão Tăng nói, nhất là không được nói lão Tăng ở đây.
Sư liền chào Quy Sơn, đi thẳng đến Vân Nham. Trước hết thưa qua lý do xong, Sư liền hỏi: Vô tình thuyết pháp ai được nghe?
Vân Nham nói: Vô tình được nghe. Sư hỏi: Hòa thượng có nghe không?
Vân Nham nói: Nếu ta nghe, thì ông sẽ không nghe ta thuyết pháp.
Sư hỏi: Tại sao con không nghe?
Vân Nham dựng phất tử nói: Có nghe không?
Sư nói: Không nghe
Vân Nham nói: Ta nói pháp ông còn không nghe, huống gì vô tình nói?
Sư hỏi: Vô tình thuyết pháp căn cứ vào kinh điển nào?
Vân Nham nói: Ông há chẳng nghe kinh Di Đà nói: "Nước, chim, rừng cây đều niệm Phật, niệm pháp, niệm Tăng" Ngay câu nói đó, Sư tỉnh ngộ, liền nói kệ:
Cũng rất kỳ! Cũng rất kỳ!
Vô tình thuyết pháp chẳng nghĩ nghì.
Nếu lấy tai nghe khó lãnh hội
Phải dùng mắt thấy mới liễu tri.
* Sư hỏi Vân Nham: Con còn những tập khí chưa dứt được.
Vân Nham hỏi: Ông biết làm gì?
Sư đáp: Thánh đế cũng chẳng làm.
Vân Nham hỏi: Ông có vui mừng không?
Sư nói: Vui mừng thì có, tâm trạng giống như nhặt được một viên ngọc sáng trên đống rác.
Sư hỏi Vân Nham: Khi muốn gặp nhau thì thế nào?
Vân Nham: Hỏi thì phải biết được việc của nhà người.
Sư nói: Thấy họ đang hỏi?
Vân Nham nói: Ông nói gì?
* Vân Nham đưa ra câu chuyện này để hỏi Sư: Dược Sơn hỏi vị Tăng: Nghe nói ông hiểu được thật hư?
- Không dám.
Dược Sơn hỏi: Ông thử trình lão Tăng xem. Tăng không đáp.
Vân Nham hỏi Sư: Còn ông thì sao?
Sư nói: Thỉnh tháng sinh của Hòa thượng.
* Ban đêm tham vấn Dược Sơn không có đèn, Dược Sơn nói: Ta có một câu, đợi khi nào trâu đực sinh con thì ta mới nói cho ngươi nghe!
Khi ấy có vị Tăng nói: Trâu đực sinh con rồi, sao Hòa thượng không nói đi.
Sư bảo thị giả đem đèn đến, vị Tăng ấy che thân đi vào chúng.
Vân Nham kể lại cho Sư nghe, Sư thưa: Vị Tăng ấy đã hiểu, nhưng không chịu lễ bái.
* Vân Nham đến Quy Sơn, Quy Sơn hỏi: Người bảo nhậm việc đó là một hay là hai?
Vân Nham nói: Lụa dệt cùng một máy là một đoạn hay hai đoạn? Sư nghe nói: Như người trồng cây.
* Một hôm, Vân Nham dạy chúng rằng: Nhà kia có một đứa trẻ ai hỏi gì nó cũng đáp được hết.
Sư hỏi: Nhà đó có bao nhiêu sách? Vân Nham nói: Một chữ cũng không
Sư hỏi: Làm sao biết được nhiều như thế? Vân Nham nói: Ngày đêm chưa từng ngủ. Sư hỏi: Hỏi một việc được không?
Vân Nham: Nói được thì không nói.
* Viện chủ đi dạo bên thất đá về, Vân Nham hỏi: Ông đi qua thất đá, tại sao về liền?
Viện chủ không đáp.
Sư nói: Ở đó có người chiếm rồi. Vân Nham nói: Ông đi làm gì?
Không thể cắt đứt tình người.
* Vân Nham hỏi một cô Ni, cô còn cha không? Cô Ni đáp: Còn.
Vân Nham hỏi: Bao nhiêu tuổi? Cô Ni đáp: Tám mươi tuổi.
Vân Nham hỏi: Cô có một người cha chưa được tám mươi tuổi, cô có biết không?
Cô Ni đáp: Không phải từ đâu đến chứ? Vân Nham nói: Vẫn là con cháu.
Sư hỏi: Ngay đây không phải từ đâu đến cũng là con cháu
* Sư đến tham vấn Thiền Sư Bảo Vân ở núi Lỗ Tổ, Sư lễ bái đứng hầu. Sau đó đi ra rồi trở vào lại.
Bảo Vân nói: Chỉ như thế, chỉ như thế, cho nên như vậy.
Sư nói: Phần lớn có người không chịu.
Bảo Vân nói: Ông biện hộ làm gì?
Sư liền lễ bái ở lại phụng Sự mấy tháng
Tăng hỏi Bảo Vân: Thế nào không nói mà nói? Bảo Vân nói: Miệng lưỡi của ông để làm gì?
Tăng: Con không có miệng.
Bảo Vân hỏi: Ăn cơm bằng cái gì?
Sư Lỗ Tổ đáp thế: "Y không đói, ăn cơm làm gì?"
* Sư đến Nam Nguyên, Nguyên vừa lên pháp đường nói: Đã gặp nhau rồi.
Sư liền đi ra, đến sáng hôm sau lên hỏi: Hôm qua nhờ ơn Hòa thượng từ bi, không biết con và Hòa thượng gặp nhau chỗ nào?
Tâm không gián đoạn thì chảy vào biển Thánh.
Sư nói: Bỏ qua.
* Sư chào Nam Nguyên ra đi.
- Học Phật pháp nhiều, rộng làm lợi ích.
Học Phật pháp nhiều thì con không hỏi, nhưng thế nào là rộng làm lợi ích?
Một vật chớ trái thì đúng.
* Sư đến Kính Đào lễ Hòa thượng Hưng Bình, Bình nói: Chớ lễ lão Hòa thượng hủ bại.
Sư nói: Lễ người không hủ bại.
Hưng Bình nói: Người đó không nhận lễ.
Sư nói: Không từng lễ.
Sư lại hỏi: Thế nào là tâm cổ Phật?
Hưng Bình nói: Chính là tâm ông. Sư nói: Tuy thế, con vẫn còn nghi.
Hưng Bình nói: Nếu như vậy thì hỏi người gỗ đi.
Sư nói: Con có một câu, không mượn lời chư Thánh.
Hưng Bình nói: Ông thử nói xem.
Sư nói: Không phải con.
Sư từ giã Hòa thượng Hưng Bình, Bình hỏi: Đi đâu?
Sư nói: Lang thang không nhất định.
Hưng Bình hỏi: Pháp thân lang thang hay báo thân lang thang?
Sư nói: Không nên hiểu như vậy.
Hưng Bình liền vỗ tay.
Bảo Phước nói: Từ đây cùng với Động sơn là một nhà. Sư từ biệt nói: Tìm được mấy người?
* Sư và Mật Sư Bá tham vấn Thiền Sư Bá Nhan.
Nhan hỏi: Hai Thượng Tọa từ đâu đến?
Sư đáp: Từ Hồ Nam đến.
Bá Nhan hỏi: Quán sát người Sứ đó họ gì? Không biết có họ ông ta.
Bá Nhan hỏi: Tên gì?
Sư đáp: Không biết tên ông ta.
Bá Nhan hỏi: Cùng giải quyết công việc chăng?
Sư đáp: Tự có phó quan rồi.
Bá Nhan hỏi: Có ra vào chăng?
Sư nói: Không ra vào.
Bá Nhan đáp: Há không ra vào sao? Sư liền phất áo đi ra.
Sáng sớm mai, Nhan vào Tăng đường gọi Sư. Sư đến gần, Nhan nói:
- Hôm qua nói với Thượng Tọa, ý lão Tăng chưa hài lòng, suốt đêm bất an. Nay xin Thầy cho một chuyển ngữ khác.
Nếu vừa ý lão Tăng thì xin ở lại nấu cháo, làm bạn nhau qua mùa hạ.
Sư đáp: Xin Hòa thượng cứ hỏi.
Bá Nhan nói: Không ra vào thì thế nào? Rất tôn quý.
Nhan bèn ở lại nấu cháo qua mùa hạ. Thiên Đồng Kiệt nói:
- Sáng tối hợp nhau, tiếng ngọc kêu tám phía. Đương đầu kêu không phạm, có đường chuyển thân. Môn hạ của Tào Động, đủ được tham quan. Nếu là con cháu Lâm Tế, thì bẻ được gậy không buông được. đương thời nghe ông ta nói không có họ uỷ, liền thoi một cái vào hông. Lúc ấy bị đè ép mà chuyển thân được, chẳng những nấu cháo mãi, mà còn có thể biết sắp đặt dưới cửa, có chăng, có chăng?
Hét, nói: "Thùng sơn đi vào tham vấn đường"
* Sư và Mật Sư Bá đến Long Nha thăm, Lão tăng nói: Núi này không đường, Xà-lê làm sao đến được?
Sư nói: Không đường hãy gác lại, Hòa thượng từ đâu vào đây?
- Ta không phải từ mây nước đến.
Sư hỏi: Hòa thượng ở núi này được bao lâu?
- Xuân Thu không dính dáng.
Sư hỏi: Hòa thượng đến đây trước hay là núi này có trước?
- Không biết.
Sư nói: Tại sao không biết?
Long Nha nói: Ta không từ Trời người đến.
Sư nói: Hòa thượng được đạo lý gì, đến ở núi này?
Long Nha nói: Ta thấy hai con trâu húc nhau vào biển cả, từ ấy đến nay dứt bặt tin tức.
Sư mới đầy đủ oai nghi lễ bái.
* Sư đi hành cước gặp một Quan nhân, Quan nhân nói: Tín tam minh của Tam Tổ, đệ tử có ý định chú giải.
Sư nói: Vừa có phải trái, rối loạn mất tâm, chú giải cái gì? Pháp nhãn nói thế: "Thế thì đệ tử không chú giải."
* Khi Sư đi hành cước, giữa đường gặp bà lão gánh nước.
Sư xin nước uống, bà nói: Nước thì không phải không cho, nhưng ta có một câu, xin hỏi Thầy.
- Hãy nói:
- Trong nước có bao nhiêu vi trần. Sư đáp: Không có vi trần.
Bà nói: Đi, nếu không thì ô nhiễm nước của ta."
* Sư ở Lặc Đàm nghe Sơ Thủ Tọa có câu:
"Thật lạ kỳ, thật lạ kỳ.
Phật giới, đạo giới không nghĩ nghì".
Sư liền hỏi: Phật giới, đạo giới thì không hỏi, chỉ nói Phật giới, đạo giới là người nào? Sơ thủ tọa im lặng không đáp.
Sư nói: Sao không nói mau? Sơ thủ tọa: Tranh không được.
Sư nói: Nói cũng như chưa từng nói, nói gì là tranh không được.
Sư không đáp.
- Phật và đạo đều là danh ngôn, vì sao không dẫn giáo làm chứng?
- Giáo là gì?
- Được ý quên lời.
Sơ nói: Ý của giáo làm cho tâm bệnh.
Sư nói: Phật giới, Đạo giới là bệnh lớn nhỏ.
Sơ lại không đáp. Hôm sau bỗng nhiên thị tịch.
Bấy giờ mọi người đều nói Sư hỏi làm chết Thủ Tọa.
* Có lần Sư cùng Thần Sơn Mật Sư Bá qua sông.
Sư hỏi: Lội nước làm gì?
Mật Bá nói: Không ướt.
Sư nói: Trưởng lão còn nói những lời này.
Mật Bá đáp: Ông thì sao?
Sư nói: Chân không ướt.
Sư cùng Thần Sơn qua sông,
Sư nói: Chớ bước lầm gót. Mật Bá đáp: Lầm thì qua không được.
Sư nói: Không lầm thì thế nào?
Mật Bá đáp: Cùng Trưởng Lão qua sông.
* Sư cùng Mật Sư Bá cuốc vườn trà, Sư ném cuốc nói:
- Hôm nay ta mệt quá, một chút hơi Sức cũng không gắng nổi.
- Nếu không cố gắng thì làm sao nói được như vậy.
- Ông ngỡ ta có dụng công sao?
* Sư và Mật Sư Bá đang đi, chợt thấy một chú thỏ trắng chạy qua, Bá nói: Đẹp quá.
Sư hỏi: Nói gì?
Mật Sư Bá nói: Thật giống như bạch y bái tướng.
Sư nói: Ông mà còn nói lời này.
Mật Sư Bá hỏi: Ông thì sao?
Sư nói: Hàng trâm anh ngày xưa tạm thời mất.
* Thần Sơn đang vá áo, Sư nói: Làm gì? Thần Sơn đáp: Vá áo.
Sư hỏi: Vá áo làm gì?
Sư nói: Giống như may áo.
Thần Sơn hỏi: Hai mươi năm đồng hành mà còn nói những lời này, há có công phu chăng?
Sư nói: Trưởng lão thì sao?
Thần Sơn: Như đạo lý đang bốc cháy.
Thần Sơn hỏi Sư: Bậc Thiện Tri Thức thông đạt rảo bước khắp nơi cắt đứt đường mòn, xin Sư một câu
Ý của Sư bá dụng công mới được sao? Bá nhân đây đốn ngộ trình bày kiến giải phi thường
* Sư và Mật Bá đi qua cầu khỉ, Sư qua trước giở cầu khỉ lên nói:
- Qua đây! Qua đây! Mật Bá: Giới Xà-lê.
Sư liền để cầu khỉ xuống.
* Một hôm, Sư và Mật Sư Bá đang đi, Sư chỉ một tự viện bên đường nói: Bên trong có người nói tâm nói tánh.
Mật Sư Bá nói: Là ai?
Sư đáp: Bị Sư Bá hỏi, ngay đây hoàn toàn tiêu hết. Mật Sư Bá hỏi: Ai nói tâm, nói tánh?
Sư đáp: Trong cái chết có cái sống. Tuyết Phong đến tham vấn.
Sư hỏi: Từ đâu đến?
Tuyết Phong: Từ Thiên Thai đến. Sư hỏi: Gặp Trí Giả đại Sư chăng?
Tuyết Phong: Nghĩa Tồn có phần ăn gậy sắt. Tuyết Phong đến thăm.
Sư nói: Vào cửa phải nói, chưa nói mà vào. Phong nói: Con không có miệng.
Sư nói: Không miệng thì đi theo, còn ngã thì thấy được Phong liền không nói.
Vân Cư nói riêng: Đợi ta có miệng thì sẽ nói. Trường Khánh Lăng nói: Tôi thì cẩn thận lui ra.
Tuyết Phong đang vác củi, đến trước mặt Sư thả một bó.
Sư nói: Nặng bao nhiêu?
Tuyết Phong đáp: Cả hoàn cầu nhắc không nổi. Sư hỏi: Tại sao lại ở trước mặt Lão Tăng?
Tuyết Phong không nói.
* Sư viết chữ Phật trên cánh cửa, Vân Cư thấy chùi đi, viết lại chữ 'Bất'. Sư Sửa lại thành chữ ' Phi'. Tuyết Phong thấy được chùi hết.
Hưng Hóa Tồn Tương nói: Ta thì không như ông."
Bạch Dương Thuận nói: Ta nếu làm như Động Sơn chỉ nói với Tuyết Phong ông không phải quyến thuộc của Ta.
Thiên Bát Nguyên nói: Động Sơn Vân Nham đất bằng tạo thành đồi cao. Lão Tuyết Phong nhờ việc này mà trí tuệ tăng trưởng.
Tuyết Phong làm phạn đầu, đang đãy gạo hỏi: Thâm Sơn hỏi: Đãi sạn bỏ gạo hay đải gạo bỏ sạn? Tuyết Phong nói: Sạn gạo đều bỏ.
Khâm Sơn hỏi: Đại chúng lấy gì ăn? Tuyết Phong liền đỗ úp thau gạo.
Khâm Sơn nói: Căn cứ theo nhân duyên này, ông hợp với Đức Sơn.
Lang Lang Giác nói: Tuyết Phong đổ như thế thật giống như ném đi một cây đào ngọt, lên núi hái lê chua."
Thiên Đồng Giác nói: Tuyết Phong từng bước lên cao, chợt đứt gót giầy cỏ. Nếu Chánh thiên uyển chuyển, sao xướng câu hành, thì tự nhiên ngôn khí hợp nhau, cha con khế hợp. Hãy nói Động Sơn không chịu Tuyết Phong ở chỗ nào? Vạn dặm không mây trời có lỗi, đầm xanh giống như trăng trong thật khó đến."
Tuyết Đậu Tòng nói: Dù là cây cũng không cho chim Phụng đậu. Kim vàng đã thiêu hai cặp uyên ương. Nếu không phải Lão Nhân Tân Phong, thì ai thấy được băng tan ngói vỡ."
* Một hôm Sư hỏi Tuyết Phong: Làm gì đây?
Tuyết Phong: Đẽo máng.
Sư hỏi: Đẽo mấy búa mới thành?
Tuyết Phong đáp: Đẽo một búa thành.
Sư nói: Vẫn là việc bên này, việc bên kia thì sao?
Tuyết Phong: Hẳn được chỗ hạ thủ.
- Vẫn là việc bên này, việc bên kia thì sao?
Tuyết Phong im lặng.
Phần Dương Chiêu nói: Con sớm đã khốn khổ."
* Tuyết Phong từ giã Sư ra đi, Sư hỏi: Ông đi đâu?
Tuyết Phong nói: Đi về núi.
Sư hỏi: Bây giờ từ đường nào ra?
Tuyết Phong nói: Theo đường vượn bay đỉnh núi ra.
Sư hỏi: Nay quay về đi đường nào?
Tuyết Phong: Đi theo đường vượn bay đỉnh núi đi.
Sư hỏi: Có một người không đi theo đường vượn bay, ông có biết không?
Tuyết Phong đáp: Không biết.
Sư hỏi: Tại sao không biết?
Tuyết Phong: Vì y không có mặt mày.
Sư: Ông đã không biết, thì làm sao biết được y không có mặt mày.
Tuyết Phong không đáp.
Lang Lang Giác nói: Người tâm thô thì mất.
Vân Cư Ưng đến tham vấn, Sư nói: Từ đâu đến?
Vân Cư nói: Từ Thuý Vi đến.
Sư nói: Thuý Vi có ngôn cú gì dạy chúng?
Vân Cư nói: Thuý Vi cúng dường La Hán.
- Cúng dường La Hán, La Hán có đến không?
Sư hỏi: Mỗi ngày, con ngươi của ông là cái gì?
Vân Cư nói: Thật có lời này chăng?
Sư đáp: Có.
Không nhọc đến tham kiến bậc tác gia.
* Sư hỏi Vân Cư: Ông tên gì?
Vân Cư thưa: Con tên Đạo Ưng. Sư hỏi: Hướng thượng là đạo.
Vân Cư nói: Hướng thượng thì không gọi là Đạo Ưng.
Sư nói: Lão Tăng khi ở Vân Nham đối đáp không khác.
Vân Cư hỏi: Thế nào là ý Tổ Sư?
Sư đáp: Xà-lê! Ông mai kia mốt nọ ra làm trụ trì, nếu có người hỏi ông làm sao đáp?
Vân Cư: Đạo Ưng tội lỗi.
* Sư nói với Vân Cư, ta nghe Hòa thượng Tư Đại khi sống ở nước Nhật làm vua phải không?
Cư nói: Nếu là Tư Đại thì Phật cũng không làm.
Sư nói: Đúng như vậy.
Sư hỏi Vân Cư từ chỗ nào đến?
Vân Cư nói: Đạp núi đến.
Sư hỏi: Núi ấy có thể ở được không?
Vân Cư nói: Núi đó không ở được.
Sư hỏi: Như vậy thì trong nước đều bị Xà-lê chiếm hết.
Vân Cư đáp: Không phải vậy.
Sư hỏi: Như vậy thì ông vào đường nào?
Vân Cư đáp: Không đường.
Sư hỏi: Nếu không đường thì sao cùng Lão Tăng gặp nhau?
Vân Cư đáp: Nếu có đường thì cách núi với Hòa thượng.
Sư hỏi: Ông này về sau ngàn người, vạn người không ở được.
Vân Cư cùng với Sư lội nước.
Sư hỏi: Nước sâu chừng nào? Vân Cư nói: Không ướt.
Sư nói: Người khô.
Vân Cư nói: Thỉnh Thầy nói. Sư bảo: Không khô.
Ngũ Tổ Diễn nói: Hai người nói như vậy, lại có hơn kém chăng? Sơn tăng ngày nay đi lay cánh tay, vì các ông nói hết. Một câu qua nước không ướt, chân châu chứa đống đầy kho. Một câu qua sông không khô, không dùi nói gì nghèo lạnh. Hai đường khô ướt đều không liên quan, mặc cho non nước tươi đẹp."
* Vân Cư đang làm việc, cuốc nhầm một con giun.
Sư nói: Chết con này.
Vân Cư nói: Hắn không chết.
Sư hỏi: Nhị Tổ đến Nghiệp Đô làm gì?
Vân Cư không đáp.
* Sư hỏi Vân Cư: Người đại xiển đề, phạm năm tội ngũ nghịch hiếu dưỡng ở chỗ nào?
Vân Cư đáp: Như thế mới gọi hiếu dưỡng được.
* Sư nói với Vân Cư khi xưa Nam Tuyền hỏi Tăng giảng kinh "Di- lặc hạ sinh": Di-lặc sinh vào lúc nào?
Tăng: Nghe nói tương lai hạ sinh ở Thiên cung.
Nam Tuyền nói: Trên trời không có Di-lặc, dưới đất cũng không có Di-lặc.
Lúc ấy Vân Cư liền hỏi Sư: Thế thì trên trời dưới đất đều không có Di-lặc. Không biết ai đặt tên cho Ngài? Đến nỗi giường thiền đều rung động.
Sư gọi: Ứng Xà-lê, ta ở chỗ Vân Nham đã từng hỏi Lão nhân, đến nỗi bếp lò cũng rung động. Ngày nay bị ông hỏi toàn thân toát mồ hôi.
* Vân Cư cất am ở Tam Phong, hằng ngày không đi quá đường.
Sư hỏi: Gần đây sao ông không đi thọ trai?
Vân Cư đáp: Mỗi ngày Thiên thần cúng dường.
Sư bảo: Ta ngỡ rằng ông vẫn còn kiến giải này.
Tối nay ông lên gặp ta. Đến tối Vân Cư lên.
Sư kêu gọi: "Ưng am chủ". Vân Cư "Dạ".
Sư nói: Không nghĩ thiện, không nghĩ ác là cái gì?
Vân Cư trở về am ngồi tĩnh tọa. Thiên thần tìm mãi không thấy.
Trải qua ba ngày như thế mới thôi cúng dường.
* Vân Cư đang làm tương, Sư hỏi: Làm gì? Vân Cư đáp: Muối dưa.
Sư hỏi: Muối nhiều hay ít? Vân Cư nói: Bỏ hết vào.
Sư hỏi: Làm thành vị nào?
Vân Cư đáp: Được Sơ Sơn đến, gặp Sư tham vấn buổi sáng. Sơn bước ra hỏi: Chưa nói xin Thầy chỉ dạy.
Sư nói: Không "dạ" thì không ai chịu.
Sơ Sơn hỏi: Có thể dụng công chăng?
Sư đáp: Ông đến nay còn dụng công sao?
Sơ Sơn: Dụng công không được, thì không có chỗ kiêng kỵ.
Một hôm, Sư thượng đường nói: Muốn biết việc này, phải như cây khô trổ hoa mới hợp với người".
Sơ Sơn hỏi: Sơ Sơn lại hỏi: Khi khắp nơi không trái thì thế nào?
Sư nói: Xà-lê, đây là việc bên công huân. May là có dụng công hay không, sao ông không hỏi?
Sơ Sơn nói: Dụng công hay không dụng công, há không phải người bên kia.
- Có người cười ông hỏi như thế. Sơ Sơn nói: Thế nào là đi xa?"
Sư nói: Thật xa, mà không xa, chẳng phải không xa."
Sơ Sơn hỏi: Thế nào là xa?
Sư nói: Gọi người bên ấy không được.
Sơ Sơn hỏi: Thế nào là không xa?
Sư nói: Không phân biệt chỗ.
* Sư hỏi Sơ Sơn: Kiếp không không có người, là chỗ ở của người nào?
Sơ Sơn đáp: Không biết.
Sư hỏi: Người có ý chỉ không?
Sơ Sơn hỏi: Hòa thượng sao không hỏi y?
Sư đáp: Đang hỏi lần nữa.
Là ý chỉ gì? Sư không đáp.
Thanh Lâm đến tham vấn Sư, Sư hỏi: Gần đây từ chỗ nào đến?
Thanh Lâm: Ở Võ Lăng.
Sư hỏi: Pháp của Võ Lăng nói gì, giống đây không?
Thanh Lâm: Tại sao mùa đông mà măng mọc?
Sư hỏi: Chỉ có nấu nồi đất cơm mới thơm, để cúng dường người này.
Lâm phất áo đi ra.
Ông này về sau giết chết người trong thiên hạ.
(Cổ Sơn Vĩnh nói: đáp như vậy một giọt nước cũng khó tiêu. Vì sao chỉ có siêu sành mới nấu được gạo thơm?)
* Thanh Lâm chào Sư ra đi, Sư hỏi: Ông đi đâu?
Thanh Lâm nói: Kim luân không ẩn, khắp cõi dứt toàn bụi hồng. Sư đáp: Khéo tự bảo nhậm. Thanh Lâm trân trọng ra đi.
Sư đưa ra tới cổng, nói với Thanh Lâm: Đi như vậy, một câu làm sao nói?
Thanh Lâm hỏi: Từng bước đạp bụi hồng, toàn thân không hình bóng.
Sư im lặng giây lâu.
Thanh Lâm hỏi: Hòa thượng tại sao không nói mau?
Sư đáp: Sao ông nóng tính quá vậy?
Thanh Lâm nói: Con có lỗi.
Liền lễ bái ra đi.
Long Nha hỏi Đức Sơn: Con cầm kiếm báu, lấy đầu Sư thì như thế nào?
Sơn đưa cổ ra nói: Họa
- Đầu rơi rồi. Sơn cười ha hả.
* Long Nha về sau đến chỗ Động Sơn, cử lời như trước.
Sư nói: Đức Sơn nói gì?
Long Nha đáp: Đức Sơn không lời nào.
Sư bỏ: Chớ nói không lời. Hãy đem đầu Đức Sơn rơi cho Lão Tăng. Nha tỉnh ngộ xin sám hối, ở lại pháp tịch của Sư theo chúng tham thỉnh.
Về sau có người kể lại cho Đức Sơn, Sơn nói: "Động Sơn không biết hay dỡ, gã này khi nào mới chết, cứu được thì có chỗ dụng gì?"
Bảo Phước niêm rộng: "Long Nha chỉ biết tiến tới trước, không biết lùi bước"
Thuý Nham Du nói: Long Nha đoạn mà không đoạn, nay làm sao đoạn?"
Đông Thiền Quán nói: Long Nha cầm kiếm tự hại thân, chuốt lấy tội lỗi. Đức Sơ bị rơi đầu nhưng làm chủ được, đây là cơ hội tốt. Chợt bị Động Sơn chỉ ra tung tích, bất giác ló đuôi ra."
* Long Nha hỏi Sư: Thế nào là ý Tổ Sư từ phương Tây đến?
Sư đáp: Đợi nước trong động chảy ngược, thì ta sẽ nói cho ông.
Long Nha mới ngộ được ý chỉ này.
* Hoa Nghiêm Hưu Tỉnh hỏi Sư: Con chưa hiểu được đạo lý, còn bị tình thức lôi kéo.
Sư đáp: Ông thấy được đạo lý chăng?
Hoa Nghiêm nói: Thấy, không có đạo lý.
Sư hỏi: Chỗ nào bị tình thức?
Hoa Nghiêm nói: Con hỏi thật.
Sư đáp: Như vậy phải đi trong chỗ vạn dặm không tấc cỏ.
Hoa Nghiêm hỏi: Chỗ nào không có tấc cỏ, có cho đi không?
Sư bảo: Phải đi như vậy.
* Hoa Nghiêm đang vác củi, Sư nắm củi lại hỏi: Khi đường hẹp gặp nhau thì thế nào?
Hoa Nghiêm nói: Phản trắc! Phản trắc!
Sư nói: Ông nhớ lời ta, ở phía Nam trụ có một ngàn người, phía Bắc trụ có ba trăm người mà thôi.
* Khâm Sơn, tham vấn, Sư hỏi: Từ chỗ nào đến? Khâm Sơn đáp: Từ Đại Từ đến.
Sư hỏi: Có thấy Đại Từ chăng? Khâm Sơn đáp: Thấy.
Sư hỏi: Thấy sắc trước hay thấy sắc sau? Khâm Sơn đáp: Chẳng thấy sắc trước và sau.
Sư im lặng, Khâm Sơn mới nói: Con xa Thầy quá sớm, nên không hiểu hết ý của Thầy.
* Nham Đầu, Tuyết Phong, Khâm Sơn đang ngồi, Sư đem trà đến. khâm Sơn nhắm mắt lại, Sư hỏi: Đi đâu?
- Nhập định.
- Định vốn không cửa, từ đâu vào?
Lão Túc Đại nói: Thật có người hội như thế."
Tuyết Đậu Hiển nói khác: "Lúc ấy phải chỉ cho Nham Đầu Tuyết Phong, hai gã này ngồi ngũ gật uống trà."
* Bắc Viện Thông đến tham vấn, Sư thượng đường nói:
- Ngôi dứt chủ nhân ông, không rơi vào Đệ nhị kiến. Bắc Viện thưa:
- Phải biết có một người không làm bạn.
Sư nói: Vẫn là đệ nhị kiến.
Bắc Viện liền đạp ngã giường thiền.
- Lão huynh thì thế nào?
- Đợi lưỡi con nát thì sẽ nói cho Hòa thượng.
Bắc Viện từ giã Sư định vào núi, Sư nói: Giỏi như vượn lên đỉnh cao, vòi vọi thật an lành. Viện trầm ngâm giây lâu.
Sư gọi: Thông Xà-lê. Bắc Viện: Dạ.
Sư nói: Sao không vào núi đi?
Nhân đây Bắc Viện tỉnh ngộ, không vào núi nữa.
* Đạo toàn hỏi: Thế nào là yếu chỉ xuất ly?
Sư nói: Dưới chân Xà-lê có khói.
Toàn ngay lời này khế hội, không đi hành cước nữa.
Vân Cư nói thêm: Trọn đời không dám cô phụ Hòa thượng dạy dưới chân có khói.
Sư nói: Từng bước, từng bước huyền diệu, chính là đến chỗ dụng công.
* Mùa đông, Sư cùng với Thái Thủ Tọa ăn trái cây.
Sư liền hỏi: Có một vật trên chống Trời, dưới đỡ đất, đen như dầu hắc, thường ở trong động dụng.
Trong động dụng thu cũng không được. Thử nói lỗi ở chỗ nào?
Thái Thủ tòa đáp: Lỗi trong động dụng.
Sư kêu thị giả bưng dĩa trái cây trên bàn đi.
Ngũ Tổ ngăn riêng Thủ Tọa nói: Sáng mai dâng Sở Vương xem"
Lang Lang Giác nói: Nếu không phải lão nhân Động Sơn vẫn thiếu một điều."
Quy sơn Triết nói: Các ông biết Động sơn rơi vào chỗ nào chăng? nếu không biết thì qua lại thị phi, được, mất hiểu đi."
Sơn Tăng nói: Trái cây này chẳng những Thủ Tọa ăn không được, mà người khắp trong đại địa đến, cũng không có mắt trí tuệ để thấy rõ."
Vân Cái Bổn nói: Động sơn dù có thủ tọa đạp phá hư không, nhưng không cho khâu thêm chỉ. Đợi y nói ở trong động dụng, thỉnh Thủ Tọa ăn trái cây. Thái Thủ Tọa nếu là một thiền tăng ăn xong cũng phải mửa ra."
Nam Đường Tỉnh nói: Động Sơn ngồi trong màn toan tính quyết định thắng ngàn dặm, Thái Thủ Tọa toàn thân và miệng, có lý nhưng khó trình bày."
Quy Sơn Quả nói: Động Sơn đè ép kẻ lành thành đứa tặc. Thái Thủ Tọa có lý nhưng khó phân bua. Sơn Tăng giữa đường thấy bất bình, phải vạch rõ nỗi oan, ngay lúc ấy mới biết hỏi cái gì? Chỉ nói Linh Sơn thọ ký chưa đến như vậy. Đợi ông suy nghĩ, giơ trái cây lên ném ngay mặt, chẳng những nghẹn ngay cổ họng, để khỏi nghe người sau vọng sinh suy đoán."
Trịnh Từ Xương nói: Tuy nhiên Động Sơn lấy được dĩa trái cây trên bàn, nhưng bịt miệng Thái Thủ Toạ không được."
* Sư thấy U Thượng Tọa đến, cứ đứng sau giường thiền. U nói: Hòa thượng vì sao lánh học nhân?
Sư đáp: Tưởng đâu Xà-lê không thấy lão Tăng.
* Tăng hỏi Chu Du: "Thế nào là hạnh Sa-môn?"
Hạnh thì không phải không, có giác thì trái.
Có vị Tăng khác cử giống Sư, Sư nói: Sao ông ta không nói, chưa biết là hạnh gì? Tăng liền đem lời này hỏi Chu Du.
Du nói: Hạnh Phật! Hạnh Phật!
Tăng về trình lại Sư nghe, Sư nói: U Châu gần được, khổ nhất là Tân La.
(Đông Thiền đồng niệm: "Lời này có ngoa không? Nếu có, hãy nói chỗ nào không được? Nếu không ông ta lại nói: khổ nhất la Tân La, vậy kiểm tra có ra không? Ông ta lại nói hạnh thì không phải không, có giác thì sai. Liền bảo hỏi lại là hạnh gì? Lại nói là hạnh Phật. Thế thì tăng hội rồi hỏi hay là chưa hiểu mà hỏi, xin đoán xem?")
Tăng lại hỏi: Thế nào là hạnh Sa-môn?
Đầu cao ba thước, cổ ngắn hai tấc, Sư liền sai thị giả đem lời này đến hỏi Tam Thánh Huệ Nhiên. Thánh ngắt tay thị giả. Thị giả trở về kể lại Sư nghe. Sư chấp nhận.
* Hòa thượng Kinh Đào Mễ, bảo tăng hỏi Ngưỡng Sơn: Lúc này có mượn ngộ chứng không?
Ngưỡng Sơn đáp: Ngộ thì chẳng phải không có, làm sao rơi vào đệ nhị.
Lại bảo tăng hỏi Sư: Cái đó cứu cánh thì thế nào? Sư đáp: Phải đi hỏi ông ta mới được.
*Trần Thượng Thư hỏi, trong 52 vị Bồ Tát, vì sao không thấy được Diệu Giác?
Sư nói: Thượng Thư thấy được Diệu Giác.
* Sư thượng đường dạy chúng: Cuối hạ đầu thu, chư huynh đệ hoặc có người đi đông, đi tây, phải đi chỗ vạn dặm không tấc cỏ. Im lặng giây lâu.
Sư nói: Vạn dặm không tấc cỏ, làm sao đi?
Sư nhìn khắp nơi nói: Về sau có người kể lại cho Thạch Sương. Thạch Sương nói: Sao không nói ra khởi cửa là cỏ.
Sư nghe lời này nói: Nước Đại Đường có được mấy người?"
Đại Dương Huyền nói: Nếu nay dù nói không ra khỏi cửa, thì cỏ cũng mọc tràn lan ngoài đất, hãy nói xếp hành lý đi về đâu?
Im lặng giây lâu Sư nói: chớ giữ cho núi lạnh cỏ lại xanh.
Ngồi tỏ mây trắng tông phong cũng không nhiệm mầu."
Bạch Vân Đoan nói: Nếu thấy được am chủ, thì thấy được Động Sơn. Thấy Động Sơn thì dễ thấy Am Chủ rất khó.
Vì ông ta không có bạn làm trụ trì.
Không nghe nói: Mây ở trên đỉnh nhàn không thông, nước chảy dưới khe thì quá chậm."
Quy sơn quả nói: Nhổ đinh chặt sắt, mở rộng hướng đến huyền quan. Lời nói chân thành hãy chỉ con đường chính yếu cho người. hãy nói ông làm sao hội ra khỏi cửa liền là cỏ. Thạch Sương nói như vậy, Thượng Phong cử như thế, các ông không được động đến, động đến là ăn ba mươi gậy."
Kính sơn cảo nói: Một giọt Sữa Sư tử làm tan mười đấu Sữa lừa.")
* Tăng hỏi: Muốn thấy vị Thầy sẵn có của Hòa thượng làm sao thấy?
Sư nói: Giống như niên nha, thì không bị ngăn ngại. Tăng suy nghĩ nói thêm
Tăng hỏi: Không theo dấu trước. Sư nói: Hỏi câu khác.
Tăng không đáp.
Vân Cư nói: Tại sao không thấy vị Thầy sẵn có của Hòa thượng?"
Về sau, Hiệu thượng tọa đem hỏi Trường Khánh tại sao giống như Niên Nha?
Trường Khánh nói: Người xưa nói như thế, tại sao ông lại cứ tìm cái gì trong này?"
* Tăng hỏi: Khi nóng lạnh đến làm sao tránh? Thế nào là chỗ không nóng lạnh?
Khi nóng đến thì nóng chết Xà-lê, khi lạnh đến thì lạnh chết Xà-lê.
* Sư hỏi Tăng từ đâu đến? Tăng thưa: Dạo núi về.
Sư hỏi: Có lên tới đỉnh không? Tăng nói: Tới.
Sư hỏi: Trên đỉnh có người không? Tăng đáp: Không người.
Sư nói: Như vậy là ông chưa lên tới đỉnh.
Tăng đáp: Nếu không lên tới đỉnh thì đâu biết không có người.
Sư nói: Ta từ trước đã nghi lão này.
- Tăng hỏi thế nào là ý Tổ Sư từ Tây sang?
Sư đáp: Thật giống con gà sợ tê giác.
Tăng hỏi Sư: Rắn bắt nhái, cứu là đúng hay không cứu là đúng?
Sư đáp: Cứu thì hai mắt không thấy, không cứu thì bóng hình chẳng rõ
* Có vị Tăng bệnh nằm trong nhà Niết bàn, muốn gặp Sư.
Sư đến, Tăng thưa: Hòa thượng tại sao không cứu con cái nhà người?
Sư hỏi: Ông là con cái nhà ai?
Tăng đáp: Con là con cái của nhà Đại xiển đề.
Sư im lặng giây lâu, Tăng thưa: Khi bốn núi ép vào nhau thì thế nào?
Sư nói: Lão Tăng ngày trước cũng qua lại con cái nhà người. Tăng hỏi: Dung hợp hay không dung hợp?
Sư đáp: Không dung hợp. Tăng hỏi: Dạy con đi đâu?
Sư đáp: Đi trong dòng tộc túc xá.
Tăng kêu lên một tiếng nói trân trọng, liền ngồi thị tịch.
Sư lấy gậy gõ vào ba cái nói:
Sư nói: Ông chỉ biết đi như vậy mà không biết đến như thế.
(Thiệu Giác cần nói: Phần lớn là đi theo gót chân người. điểm chính ở đây là giải thoát được. Ông tăng này đã là con cái nhà Đại xiển, đến khi bốn núi ép nhau, tay chân quờ quạng. Nếu không phải Động Sơn có đủ lòng từ, buông ra đường mở cho ông ta một đường bình yên, thì đâu thể giải thoát an nhiên như vậy.
Cho nên người xưa nói: Mé tận cùng của Lâm Tế, nếu còn một mảy may đo lường, thì phàm Thánh chưa dứt, không tránh khỏi đi vào thai lừa bụng ngựa."
Như Động Sơn nói: Ta cũng từng ở dưới mái nhà người, đi trong ruộng lúa. Lừng lẫy ngăn bốn núi, không ngại bốn núi. Đến trong đó thoát khỏi đáy thùng mới được. Hãy nói ý Động Sơn thế nào? Lại hội chăng? Gà vàng mổ nát võ ly, thỏ ngọc lần lược mở biển ngọc.")
* Ban đêm tham vấn không đốt đèn, có vị Tăng đứng ra hỏi, sau đó lui vào.
Sư sai thị giả đốt đèn và nói: Vừa rồi có một vị Tăng bước ra hỏi, vị Tăng ấy hãy bước đến đây.
Tăng thưa: Đem ba cân bột cho Thượng Tọa.
Tăng liền phất áo lui ra. Từ đấy Tăng có tỉnh ngộ, nói lên điều huyền diệu, liền đem y áo, tài vật, thiết trai cúng dường chúng Tăng.
Ba năm sau từ giã ra đi.
- Lành thay!
Khi ấy Tuyết Phong đứng hầu, hỏi Sư: Vị Tăng này từ giã ra đi, khi nào trở lại?
Sư đáp: Ông ta chỉ biết đi, không biết trở lại.
Tăng trở về Tăng đường đem y bát ra, ngồi thị tịch.
Tuyết Phong lên báo cho Sư.
Sư đáp: Tuy thế, vẫn hơn ba đời của lão Tăng.
* Sư hỏi Tăng từ đâu đến?
- Từ tháp Tam Tổ đến.
Sư bảo: Đã từ chỗ Tổ Sư đến, lại gặp lão tăng làm gì?
Tăng thưa: Tổ Sư thì khác còn con cùng Hòa thượng giống nhau.
Sư nói: Lão tăng muốn thấy vị Thầy sẵn có của Xà-lê có được không?
Tăng đáp: Phải đợi Hòa thượng xuất đầu mới được.
Lão tăng vừa đến tạm thời không ở.
Tăng hỏi: Gặp nhau không đưa ra, khi nêu ý biết có thì thế nào?
Sư liền chấp tay đảnh lễ.
* Sư hỏi thị giả: Đức Sơn từ phương nào đến?
Thị giả đáp: Từ Đức Sơn đến.
Sư hỏi: Đến đây làm gì?
Thị giả đáp: Đến đây hầu hạ Hòa thượng. Sư hỏi: Ở thế gian vật gì hiếu thuận nhất? Thị giả không đáp.
Sư thượng đường nói: Có một người ở trong vạn người muôn người, không chịu một người, không hướng đến một người. người này có mặt mày gì?
Vân Cư bước ra nói: Con lên tham vấn đường.
* Có khi Sư dạy: Nếu thể hội được việc hướng thượng của Phật, thì mới có phần ngữ thoại.
Tăng liền hỏi: Thế nào là ngữ thoại? Sư đáp: Khi nói Xà-lê không nghe. Tăng hỏi: Hòa thượng có nghe chăng? Sư đáp: Đợi khi ta không nói thì nghe.
Tăng hỏi: Thế nào là hỏi đúng, đáp đúng?
Sư nói: Không phải từ trong miệng nói ra.
Tăng hỏi: Nếu có người hỏi, Sư có đáp không?
Sư đáp: Cũng chưa từng hỏi.
Tăng hỏi: Thế nào là từ ngoài vào chẳng phải của báu?
Sư nói: Im đi tốt hơn.
* Tăng hỏi: Hòa thượng ra giáo hóa, có mấy người xem trọng Phật pháp?
Sư đáp: Hoàn toàn không có người nào xem trọng.
Tăng hỏi: Vì sao không có người nào xem trọng?
- Mỗi mỗi trong bọn họ khí chất và thái độ giống như vua.
* Sư hỏi Tăng giảng kinh Duy Ma Cật: Không thể dùng trí biết, không thể dùng thức hiểu, thì gọi là lời gì?
Tăng đáp: Đó là lời tán thán pháp thân.
Sư nói: Gọi pháp thân là đã tán thán rồi.
* Tăng hỏi: Luôn luôn siêng năng lau chùi, vì sao không được y bát của Tổ? Không biết người nào được?
Sư đáp: Người không vào cửa được.
Tăng hỏi: Nếu người không vào cửa, có được không?
- Tuy như thế, nhưng không được thì không truyền cho ông.
Sư dạy chúng: Dù nói xưa nay không một vật, vẫn chưa được y bát của Tổ. Trong đây, ai khế hợp thì hạ một chuyển ngữ. Hãy nói, hạ được chuyển ngữ gì?
Có một Thượng Tọa hạ được chín mươi sáu chuyển ngữ, nhưng không vừa ý Sư. Cuối cùng mới hạ được chuyển ngữ, đúng với ý Sư.
Sư nói: Xà-lê sao không nói như thế ngay từ ban đầu. Khi ấy có vị Tăng lén nghe nhưng không nghe được chuyển ngữ sau cùng, liền thỉnh Thượng Tọa nói. Thượng Tọa không chịu nói, như thế trải qua hai năm hầu Thượng Tọa cũng không được nghe lại. Một hôm, Thượng Tọa bị bệnh.
Vị Tăng này thưa: Con ba năm thỉnh Thượng Tọa cử thoại trước, con không được lòng từ bi của Thượng Tọa, thiện con không giữ được, chỉ tuân theo điều ác.
Liền cầm dao dí vào Thượng Tọa nói: "Nếu Thượng Tọa không nói cho con, thì con giết Thượng Tọa."
Thượng Tọa sợ hãi nói: Xà-lê hãy đợi, ta sẽ nói cho.
Dù đem đến cũng không có chỗ được.
Tăng liền lễ tạ.
Tuyết Đậu Hiển nói: Ông đã không nhận mắt này, thì tương lai nhất định sẽ mù. Lại thấy được y bát Tổ Sư chăng? Nếu vào cửa này, thì hai tay trao cho. Chẳng những Dữu Lãnh nhắc không nổi, giả Sử người trong cả nước hợp Sức lại, còn phải đem đi từ từ."
Tuyết Phong Du nói: Tất cả không hợp lại có được y bát của Tổ không? Để cho cổ Phật cũng tham. Hãy nói ai tham."
Thiên Đồng Chánh Giác nói: Trương Lư thì không như vậy, cần phải đến, nếu không đến thì không biết ai nhận. Nếu nhất định được con mắt này, không nhận cái chân thật là mù, có hoài chăng? Chiếu khắp thể không có chỗ nương, toàn thân hợp với đại đạo."
Linh Ân Ngục cử lời của Thúy Nham: "Đi khắp hết đất Giang Ngô, cách bờ vượt qua nhiều núi"
* Có một Am Chủ bất an, hễ thấy Tăng liền nói: Cứu nhau, cứu nhau. Phần nhiều hạ ngữ không khế hợp, Sư liền đi hỏi Am Chủ.
Chủ cũng nói: "Cứu nhau". Sư nói: Cứu cái gì?"
Am chủ nói: Không phải cháu Dược Sơn thì cũng là con đích của Vân Nham chăng?
Sư nói: Không dám.
Chủ chấp tay nói: Mọi người hay tiễn đưa ta. Tọa chủ liền thị tịch.
Có vị Tăng hỏi Sư: "Tọa chủ tịch đi về đâu?" Sau khi đốt có một cọng rau lửa.
* Chúng đang chấp tác, Sư đi tuần liêu, thấy một vị Tăng không đi làm.
Sư nói: Tại sao ông không đi làm? Tăng đáp: Con bất an.
Sư nói: Ông bình thường mạnh khỏe cũng đâu từng đi làm.
* Tăng hỏi: Thầy bình thường dạy người học đi đường chim (điểu đạo). Không biết thế nào là đường chim?
Dư đáp: Không gặp một người. Tăng hỏi: Làm sao đi?
Sư bảo: Dù chân bước cũng không đi.
Tăng hỏi: Nếu đi đường chim thì không phải bản lai diện mục chăng?
Sư nói: Cớ sao Xà-lê điên đảo! Tăng hỏi: Con điên đảo chỗ nào?
Sư nói: Nếu ông không điên đảo, cớ sao nhận tớ làm chủ? Tăng hỏi: Thế nào là bản lai diện mục?
Sư đáp: Không đi đường chim.
(Về sau, Giáp Sơn hội hỏi tăng: Từ đâu đến. Tăng đáp: Từ Động Sơn đến.
Giáp Sơn: Động Sơn có câu nói gì dạy người?
Tăng đáp: Bình thường dạy người có ba con đường.
Giáp Sơn hỏi: Thế nào là ba đường?
Tăng đáp: Huyền lộ, điểu đạo, triển thủ.
Giáp Sơn hỏi: Thật có lời này chăng?
Tăng đáp: Thật có.
Giáp Sơn nói: Giữ gìn phép tắc ngàn dặm chép ra.
Lâm Hạ đạo nhân thương xót.
Phù Sơn Viễn nói: Không nhờ lá vàng rơi, sao biết là mùa thu.")
* Sư dạy chúng: Biết được người hướng thượng là Phật, thì mới có phần ngữ thoại.
Khi ấy có vị Tăng hỏi: Thế nào là người hướng thượng của Phật?
- Chẳng phải Phật.
Bảo Phước nói: "Phật là phi."
Pháp Nhãn nói khác: "Phương tiện gọi là Phật"
* Sư hỏi Tăng đi đến đâu? Tăng thưa: Đến chỗ chế giày. Tự biết nương tựa y.
Tăng nói nương tựa.
Y có chỉ dạy ông không? Tăng không đáp. Triệu Châu nói thế:
- Nếu đầy đủ thì không trái.
* Tăng hỏi Sư: Thế nào là huyền trong huyền? Sư đáp: Như lưỡi người chết.
* Sư đang rửa bát, thấy hai con chim đang giành nhau con ễnh ương.
Khi ấy, có vị Tăng hỏi: Chỉ là Xà-lê.
* Tăng hỏi: Thế nào là chủ pháp thân Sư Tỳ lô giá na?
Sư đáp: Cành lúa khô.
Tăng hỏi: Trong ba thân, thân nào không rơi vào các số?
Sư đáp: Ta thường quyết định ở đây.
Tăng đem hỏi Tào Sơn, Tiên Sư nói: Ta thường quyết định ở đây là ý gì?"
Điều quan trọng là chặt đi.
Tăng lại hỏi Tuyết Phong, Phong lấy gậy đập vào miệng nói: Ta cũng tưng đến Động Sơn.
Về sau tăng hỏi Tào Sơn: "Tiên Sư nói, ta thường gần gũi trong ấy, ý thế nào?".
Tào Sơn nói: "Phải ngay đó chặt đi".
Lại hỏi Tuyết Phong: Vân Phong lấy chống thử, đập vào miệng nói: Ta cũng từng đến chỗ Động Sơn.
Thừa Thiên Tông nói: Một chuyển ngữ khắp nơi thanh bình, một chuyển ngữ trăng thanh gió mát, một chuyển ngữ cưỡi ngựa giặc đuổi giặc. Bỗng nhiên có một con đường cho thiền tăng đến, thảy đều không như thế, cũng cho y có một con mắt."
Diệu Hỷ nói: Dây dưa như vậy cũng chưa mộng thấy ba Lão Tăng này. Lại nói:
* Trong hội có vị lão túc đi Vân Nham về.
Sư hỏi: Ông đi Vân Nham làm gì?
Lão túc nói: Không biết.
Sư đáp thay: "Ngồi bất động"
* Tăng hỏi: Thế nào núi xanh là cha của mây trắng?
Sư đáp: Không phải rậm rạp.
Tăng hỏi: Thế nào mây trắng là con của núi xanh?
Sư đáp: Không cần nhận rõ vật gì.
Tăng hỏi: Thế nào là chỗ tựa trọn ngày của mây trắng?
Sư đáp: Cách lìa không được.
Tăng hỏi: Thế nào là không biết núi xanh?
Sư đáp: Không quay lại nhìn là đúng.
* Tăng hỏi Sư: Bên kia bờ sông trong là cỏ gì?
Sư nói: Là cỏ không mọc mầm.
* Sư hỏi Tăng: Thế gian nơi nào khổ nhất?
Tăng đáp: Địa ngục là khổ nhất.
Sư nói: Không đúng.
Tăng hỏi: Nương Thầy thế nào?
Sư nói: Không biết được việc lớn trong chỉ y, gọi đó là khổ nhất.
* Sư hỏi Tăng: Tên gì? Tăng nói: Con.
Sư: Cái đó là ông chủ của Xà-lê. Tăng nói: Gặp nhau đang đối đáp.
Sư nói: Khổ thay! Khổ thay! Người học thời nay đều như thế. Chỉ nhận chủ khách cho là mình. Phật pháp là bình lặng, chủ trong khách còn chưa phân, làm sao biết được chủ trong chủ?
Tăng hỏi: Thế nào là chủ trong chủ? Sư đáp: Xà-lê tự nói đi.
Tăng nói: Con nói được thì là khách trong chủ.
Vân Cư nói: Con nói được, không phải là khách trong chủ." Tăng hỏi: Thế nào là chủ trong chủ?
Nói như thế thì dễ, tiếp tục thì khó.
Sư liền tụng:
Ta kiến! Kim thời học đạo lưu
Thiên thiên vạn vạn, nhận muôn đầu.
Khép tợ nhập định triều Thánh chủ.
Chỉ đáo Đồng quan tức tiện hưu
"Than ôi! Người học thời nay.
Ngàn ngàn muôn nhận đầu cửa
Giống như vào kinh chầu Thánh chủ.
Chỉ đến Đồng Quan liền lại thôi."
* Sư thượng đường dạy: Đạo vô tâm hợp với người, người vô tâm hợp với đạo. Muốn biết ý trong đó, một già, một trẻ.
(Về sau, có vị Tăng hỏi Tào Sơn: Thế nào là một người già?
Tào Sơn đáp: Không nâng đỡ.
Tăng hỏi: Thế nào là một người trẻ? Tào Sơn đáp: Cây khô.
Tăng thuật lại cho Tiêu Dao Trung, Trung nói: Tam tùng lục nghĩa.")
* Cử, Thiền Sư Ngủ Duệ Mật đến chỗ Thạch Đầu nói: Một câu khế hợp thì ở, không khế hợp thì đi. Thạch đầu cứ ngồi.
Duệ liền đi, Thạch Đầu theo sau kêu lại: Xà-lê! Xà-lê.
Duệ quay đầu. Thạch Đầu nói: Từ sinh đến tử chỉ là cái ấy, xoay đầu chuyển não làm gì? Duệ bỗng nhiên khế ngộ liền bẻ gậy ở lại.
Sư nói: Lúc ấy nếu không phải Tiên Sư Ngũ Duệ, thật khó gánh vác được.
Tuy vậy, vẫn phải vượt qua.
* Có vị Tăng đến chào Đại Từ ra đi, Từ hỏi: Đi đâu?
Tăng đáp: Đi Giang Tây.
Đại Từ hỏi: Ông giúp ta một việc được không?
Tăng đáp: Hòa thượng có việc gì?
Đại Từ nói: Cho lão Tăng đi được không?
Tăng đáp: Có người đi với Hòa thượng rồi, con không thể đi được.
Đại Từ liền thôi.
Về sau, có vị Tăng thuật lại cho Sư.
Sư nói: Xà-lê đâu thể nói như vậy.
Tăng hỏi: Hòa thượng thì sao? Sư nói: Được.
(Pháp Nhãn nói khác: "Hòa thượng nếu đi thì con cho cây gậy.")
Sư lại hỏi vị Tăng ấy. "Đại Từ có ngôn cú gì khác không?".
Tăng thưa: Có khi Sư dạy chúng: Nói được một trượng không bằng thực hành một tấc, nói được một thước không bằng thực hành một tấc.
Sư nói: Ta không nói như thế. Hòa thượng thế nào?
Nói được hành không được, hành được nói không được.
* Dược Sơn, Vân Nham đi dạo núi, dao trên lưng khua vang, Nham hỏi: Vật gì phát ra tiếng?
Sư rút dao miệng làm thế đẽo cây
Sư nói: Xem ông ta và Dược Sơn ngang dọc làm việc này. Người học thời nay muốn hiểu về việc hướng thượng phải hiểu ý này mới được.
* Ban đêm tham vấn Dược Sơn không có đèn, Dược Sơn dạy rằng: Ta có một câu, đợi khi nào trâu đực sinh con thì ta sẽ nói cho ngươi nghe!
Khi ấy có vị Tăng nói: Trâu đực sinh con rồi, chỉ có Hòa thượng chẳng nói.
Sư bảo thị giả đem đèn đến, vị Tăng ấy che thân vào chúng.
Vân Nham kể lại cho Sư nghe, Sư thưa: Vị Tăng ấy đã lãnh hội, nhưng không chịu lễ bái.
* Sư cử, Dược Sơn hỏi Tăng từ đâu đến?
- Từ Hồ Nam đến.
Dược Sư hỏi: Nước hồ Động Đình đầy chưa? Tăng đáp: Chưa.
Dược Sơn hỏi: Mưa rất nhiều, vì sao nước chưa đầy?
Tăng không đáp được.
Đạo Ngô đáp: "Đầy."
Vân Nham nói: "Một cách trong suốt."
Sư hỏi: Thế nào là trong một kiếp có tăng giảm?
- Từng tăng giảm.
* Dược Sơn hỏi vị Tăng, nghe nói ông biết tính toán phải không? Tăng đáp: Không dám.
Sư nói: Ông thử tính cho lão Tăng xem. Tăng không đáp.
Vân Nham hỏi Sư: Còn ông thì sao?
- Thỉnh tháng sinh của Hòa thượng.
* Sư thượng đường nói: Thế nào hướng? Phụng thế nào?
Thế nào công? Thế nào cộng công?
Tăng hỏi: Thế nào là hướng?
Động Sơn nói: Khi ăn cơm thì sao?
Đắc lực quên no, hết lương thực lại chẳng đói.
- Thế nào là phụng? Khi trái lại thì sao?
- Chỉ biết có danh lợi, cô phụ người bản lai.
- Thế nào là công?
- Khi buông cày thì sao? Buôn tay ngồi an nhiên, mây trắng lững lờ bay.
- Thế nào là cộng công?
- Không được sắc
- Phấn trắng đường dễ thấy, Trường An chẳng ở lâu
- Thế nào là cộng công?
- Không cùng nhau. Sư tụng:
Hướng:
Học phép nhà Nghiêu chúa chủ trương.
Đãi hiền trọng sĩ sáng muôn phương
Có lúc vượt qua nơi ồn náo
Xứ xứ phồn vinh chúc Thánh vương.
Phụng:
Vì ai rửa sạch những điểm trang
Khuyên người trở lại cuốc kêu vang.
Trăm hoa rụng hết lời vương mãi.
Tiếng gọi vang xa cả núi ngàn.
Công:
Cây khô hoa nở mãi là xuân.
Chúa voi cỡi ngược đuổi Kỳ lân.
Hôm nay cao ẩn xa nghìn núi.
Gió mát, trăng thanh đẹp vạn lần.
Cộng công:
Chúng sinh vớ Phật khác nhau xa.
Núi cao tự chừ nước tự sâu.
Ngàn muôn sai biệt đều suốt thấu.
Chim hót trăm hoa rực sắc màu.
Cộng công:
Đầu mới mọc Sừng đã chẳng kham.
Đem tâm cầu Phật quá sai lầm.
Vời vợi kiếp không từ nào ai tỏ.
Tham tầm tri thức hướng về Nam.
* Khi Tào Sơn Bổn Tịch đến từ giã Sư. Sư liền phó chúc: "Ta ở chỗ Tiên Sư Vân Nham được ấn chứng "Bảo Cảnh Tam Muội" là yếu chỉ cùng tột nay phó chúc cho ông".
Như thị chi pháp
Phật Tổ mật phó
Nhữ kim đắc chí
Nghi thiện bảo hộ
Ngân uyển thạnh tuyết
Minh nguyệt tàng lộ
Loại chi phất tề
Hỗn tắc tri Sứ
Ý bất tại ngôn
Lai cơ diệt phó
Động thành sáo cựu
Sai lạc cố trữ
Bối xúc câu phi
Như đại hoả tụ
Đản hình văn thể
Tức thuộc nhiễm ô
Dạ bán chánh minh
Thiên hiểu bất lộ
Vị vật tác tắc
Dụng bạt chư khổ
Tuy phi hữu vi
Bất thị vô ngữ
Như lâm Bảo cảnh
Hình ảnh tương đổ
Nhữ bất thị cừ
Cừ chánh thị nhữ
Như thế anh nhi
Ngũ tướng hoàn cụ
Bất khứ bất lai
Bất khởi bất trụ
Bà bà hòa hòa
Hữu cú vô cú
Chung bất đắc vật
Ngữ vị chánh cố
Trùng ly lục hào
Thiên chánh hồi hỗ
Điệp nhi vị tam
Biến tận thành ngũ
Như trị thảo vị
Như kim cang Sử
Chánh trung diệu hiệp
Sao xướng song cử
Thông tông thông đổ
Hiệp đới hiệp lộ
Thố nhiên tắc cát
Bất khả phạm ngỗ
Thiên chân nhi diệu
Bất thuộc mê ngộ
Nhân duyên thời tiết
Tịch nhiên chiêu trước.
Tế nhập vô gian
Đại tuyệt phương sở
Hào hốt chi sai
Bất ưng luật lữ
Kim hữu đốn tiệm
Duyên lập tông thú
Tông thú phân hỷ
Tức thị quy củ
Tông thông thú cực
Chân thường lưu chú
Ngoại tịch trung diêu
Hệ câu phục thử
Tiên Thánh bi chi
Vị pháp đàn độ
Tùy kỳ điên đảo
Dĩ tri vi tố
Điên đảo tưởng diệt
Khẳng tâm tự hứa
Yếu hiệp cổ triệt
Thỉnh quân tiền cổ
Phật đạo tùy thành
Thập kiến quán thọ
Như hổ chi khuyết
Như mã chi chú
Dĩ hữu hạ liệt
Bảo kỷ trân ngự
Dĩ hữu kinh dị
Ly nô bạch cổ
Nghệ dĩ xảo lực
Xạ trúng bách bộ
Tiền phong tiên trị
Xảo lực hà dư
Mộc nhân phương ca
Thạch nữ khởi vũ
Phi tình thức đáo
Ninh dung tư lự
Thần phụng ư quân
Tử thuận ư phụ
Bất thuận phi hiếu
Bất phụng phi phụ
Tiềm hành mật dụng
Như ngu như lỗ
Đản năng tương tục
Danh chủ trung chủ
DỊCH
Pháp như thế ấy
Phật Tổ thầm trao.
Nay ngươi được đó
Nên khéo giữ gìn.
Chén bát đựng tuyết
Trăng sáng che cò
Loại đó chẳng đồng.
Lẫn thì biết chỗ
Ý chẳng ở lời.
Cơ đến cũng đến
Động thành hang ổ
Sai rơi đoái giữ
Tránh chạm đều lỗi.
Như đống lửa lớn
Chỉ bày màu vẽ
Liền thuộc nhiễm ô.
Nửa đêm sáng tỏ
Trời sáng chẳng bày.
Vì vật làm phép
Dùng nhổ khác khổ.
Tuy chẳng hữu vi,
Chẳng phải không nói.
Như đến gương báu
Hình bóng thấy nhau.
Ngươi chẳng phải y
Y chính là ngươi.
Như trẻ trong nôi
Năm tướng đầy đủ.
Chẳng đi chẳng lại
Chẳng dậy chẳng đứng
Tu oa! Tu oa!
Có câu không câu.
Trọn chẳng được vật
Vì lời chưa rõ.
Lại lìa sáu Hào
Thiên chánh hồi hỗ
Chất chồng thành ba
Biến khắp thành năm.
Như vị cô trị
Như Sử kim cang.
Chánh trung khéo gộp
Nhịp xướng đồng cử.
Thông tông thông đồ
Gộp hẹp gộp rộng
Yên lặng thì tốt.
Chẳng nên phạm nghịch
Thiên chân mà diệu.
Chẳng thuộc mê ngộ
Thời tiết nhân duyên
Lặng lẽ rành rõ.
Nhỏ vào chẳng hở
Lớn tột chỗ nơi
Sai trong mảy may
Chẳng hợp luật lữ.
Nay có đốn tiệm
Duyên lập tông thú.
Tông thú phân vậy
Tức là quy củ,
Tông thông thú tột.
Chân thường trôi chảy
Ngoài yên trong loạn
Cột ngựa dẹp chuột.
Thánh trước thương đó
Vì làm pháp thí.
Tùy kia điên đảo
Lấy nâu làm trắng.
Tưởng điên đảo diệt
Là tâm tự nhận
Cốt hiệp vết xưa.
Xin xem xưa trước
Phật đạo sắp thành.
Mười kiếp quán cây
Như hang của cọp
Như trạm của ngựa.
Do có thấp kém
Bàn báu xe quý
Do có sỡ hãi
Mèo nhà bò trắng
Nghề do Sức kéo.
Trăm nước bắn trúng
Tên nhọn sắp chọn
Sức kéo làm gì?
Người gỗ vừa ca
Gái đá đứng múa.
Tình thức chẳng đến
Đâu cho suy nghĩ.
Thần phụng nơi vua
Con thuận nơi cha.
Không thuận chẳng hiếu
Không phụng chẳng phụ
Làm thầm dụng kín
Như người như ngốc
Chỉ hay tiếp nối
Gọi chủ trong chủ.
Sư lại bảo: "Thời đại mạc pháp người nhiều càn huệ, nếu cần nghiệm rõ chân ngụy có ba thứ sấm lậu (rỉ chảy). Một kiến sấm lậu, là cơ không rời địa vị, rơi trong biển độc. Hai là tình sấm lậu, dính mắc tại xoay về và bỏ đi, chỗ thấy chênh lệch khô khan. Ba là ngữ sấm lậu, giỏi nghiên cứu mất chân tông, căn cơ mờ mịt trước sau, trí ô trọc trôi chảy. Đối ba thứ này, ngươi phải khéo biết.
Sư lại làm ba bài kệ cương yếu:
1) Sao xướng câu hành:
- Kim châm song tỏa bị
Hiệp lộ ẩn toàn cai
Bảo ấn đương diệu phong.
Trùng trùng cẩm phùng khai.
Dịch:
Nhịp xướng đồng hành:
Chìa vàng hai khoáđủ.
Ẩn bày thảy bao trùm.
Ấn báo tài chống gió.
Lụa gấm dứt đường khâu.
2) Kim tỏa huyền lộ:
- Giáo hỗ minh trung ám
Công tề chuyển giác nam
Lực cùng vong tấn thối
Kim tỏa võng man man.
Dịch:
Lưới vàng bủa đường huyền:
Lẫn nhau sáng trong tối
Chuyển giác phó công bằng
Sức tột quên lui tới
Lưới vàng bủa khắp nơi
3) Bất đọa đàm Thánh:
Sự lý câu bất bộ
Hồi chiếu tuyệt u vi
Bối phong vô xảo chuyết
Điện hoa thược nan truy
Dịch:
Sự lý đều chẳng mắc
Soi lại bặt u vi
Trái gió không khéo vụng
Điện chớp khó theo tầm.
LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH
TẬP 173
PHỦ CHÂU TÀO SƠN NGUYÊN CHỨNG THIỀN SƯ NGỮ LỤC & BẢN TỊCH THIỀN SƯ NGỮ LỤC
SỐ 1987
( QUYỂN THƯỢNG & HẠ)
HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC
LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN
Nguồn: Linh Sơn Pháp Bảo Đại Tạng Kinh — bản Việt dịch do HT. Thích Tịnh Hạnh chủ trì. Dữ liệu từ daitangkinh.org. Bản quyền bản dịch thuộc về các dịch giả.