SỐ 1985 — TRẤN CHÂU LÂM TẾ TUỆ CHIẾU THIỀN SƯ NGỮ LỤC

KHÁM PHÁ HỌC TĂNG

Hoàng Bá vào nhà trù, hỏi Phạn Đầu:

- Làm gì?

Phạn Đầu đáp: Lượm gạo cho chúng Tăng.

Hoàng Bá hỏi: Một ngày ăn bao nhiêu?

Phạn đầu đáp: Hai thạch năm.

Hoàng Bá hỏi: Há chẳng phải nhiều quá sao?

Phạn đầu đáp: Còn sợ thiếu.

Hoàng Bá liền đánh.

Phạn Đầu đem việc này kể lại cho Sư nghe.

Sư nói: Ta khám phá lão này cho ông.

Sư đang đứng hầu: Hoàng Bá đưa ra lời như trước.

Sư nói: Phạn Đầu không lãnh hội, thỉnh Hòa thượng nói câu khác.

Sư liền hỏi: Chẳng phải là nhiều quá sao?

Hoàng Bá nói: Sao không nói để hôm sau ăn luôn?

Sư nói: Nói hôm nay ăn gì, ăn liền ngay đấy!

Nói xong Sư liền tát.

Hoàng Bá nói: Gã điên này, lại đến đây mà vuốt râu cọp.

Sư liền quát rồi bỏ đi.

Về sau, Quy Sơn hỏi Ngưỡng Sơn.

Ý của hai Lão lúc này là sao?

Ngưỡng Sơn hỏi lại: Ý Hòa thượng thì sao?

Quy Sơn đáp: Nuôi con mới biết lòng cha.

Ngưỡng Sơn nói: Không phải đâu.

Quy Sơn nói: Theo ý ông thì sao?

Ngưỡng Sơn nói: Thật là giống như giặc đến phá nhà.

Sư hỏi Tăng từ đâu đến?

Tăng liền hét. Sư bèn mời ngồi.

Tăng do dự. Sư liền đánh.

Sư thấy một ông Tăng đến, liền đưa phất trần lên. Tăng lễ bái. Sư liền đánh. Lại có vị Tăng khác đến, Sư cũng giơ phất trần lên. Tăng không để ý. Sư cũng đánh.

Một hôm Sư cùng Phổ Hóa đến nhà một thí chủ để thọ trai. Sư nói:

Một sợi lông nuốt hết biển cả, hạt cải chứa núi Tu Di, đây là thần thông diệu dụng hay là bản thể vốn như vậy?

Phổ Hóa liền đạp đổ bàn cơm.

Sư nói: Thô lỗ quá!

Phổ Hóa nói: Đây là chỗ nào mà còn nói thô với tế?

Hôm sau Sư cùng Phổ Hóa đi thọ trai.

Sư nói: Hôm nay cúng dường có giống như hôm qua không?

Phổ hóa cũng đạp đổ mâm cơm giống như trước.

Sư nói: Được thì được đấy nhưng thô lỗ quá!

Phổ Hóa nói: Lão mù, Phật pháp có nói thô với tế gì đâu!

Sư liền lè lưỡi ra.

Một hôm Sư cùng với hai trưởng lão, Hà Dương và Mộc Tháp ngồi sưởi ấm trong tăng đường. Nhân đó Sư hỏi:

- Hằng ngày Phổ Hóa làm điên khùng ở đầu đường xó chợ, không biết ông ta là phàm hay Thánh. Nói dứt lời Phổ Hóa liền bước vào.

Sư nói: Ông là phàm hay Thánh?

Phổ Hóa nói: Ông thử nói tôi là phàm hay Thánh? Sư liền hét quát.

Phổ Hóa chỉ tay nói: Thiếu phụ Hà Dương, Thiền lão bà, Mộc Tháp, tên ở đợ Lâm Tế lại có một con mắt.

Sư nói: Tên giặc này!

Phổ Hóa cũng nói: Giặc, Giặc!

Bèn bỏ đi

Một hôm Phổ Hóa ở trước Tăng đường đang ăn rau sống.

Sư nói: Thật là giống con lừa.

Phổ Hóa liền kêu lên như lừa.

Sư nói: Giặc.

Phổ Hóa nói: Giặc! Giặc! Liền bỏ đi.

Cùng khắp Phổ Hóa thường rong chơi ở đầu đường xó chợ mà nói:

- Sáng đến thì đánh phía sáng, tối đến đánh phía tối, bốn phương tám hướng đến thì đánh. Hư không đến thì đánh liên tiếp. Sư nghe nói như vậy liền sai thị giả đến xem sao. Phổ Hóa đến nơi thấy vậy liền chận lại hỏi:

- Nếu không như thế thì sao?

Phổ Hóa xô ra mà nói:

- Ngày mai viện Đại Bi có trai tăng.

Thị giả trở về kể lại cho Sư nghe. Sư nói:

- Ta vốn vẫn nghi lão này.

Có một hôm Lão túc đến tham vấn Sư, chưa gì hết đã hỏi:

- Lễ bái đúng hay không lễ bái đúng?

Sư liền quát, Lão túc lễ bái.

Sư nói: Thật là tên giặc cỏ.

Lão túc nói: Giặc, giặc.

Rồi bỏ đi.

Sư nói: Chớ nói vô sự là tốt.

Thủ tọa đang đứng hầu.

Sư nói: Có lỗi hay không?

Thủ tọa nói: Có.

Sư nói: Khách có lỗi hay chủ có lỗi?

Thủ tọa nói: Cả hai đều có lỗi.

Sư nói: Lỗi ở chỗ nào?

Thủ tọa liền bỏ đi.

Sư nói: Chớ bảo vô sự là tốt.

Sau có vị Tăng thuật lại cho Nam Tuyền. Nam Tuyền nói:

- Ngựa quan đạp nhau.

Sư đi vào doanh trại thọ trai. Vào cổng gặp Viên quan. Sư chỉ cây cột và hỏi:

- Đó là phàm hay Thánh?

Sư bèn đi vào. Viên quan không nói gì. Sư đánh cây cột mà nói:

- Nói lắm cũng chỉ là khúc cây mà thôi.

Sư hỏi viện chủ: Từ đâu đến?

Viện chủ đáp: Bán lúa ở Trung Châu về.

Sư nói: Bán hết chưa?

Viện chủ nói: Bán hết rồi.

Sư lấy gậy gạch một đường rồi nói: Có bán được cái này không?

Viện chủ liền quát. Sư liền đánh.

Điển Tọa đến, Sư kể lại câu chuyện trước. Điển Tọa nói:

- Viện chủ không lãnh hội được ý Hòa thượng.

Sư hỏi: Còn ông thế nào?

Điển Tọa lễ bái. Sư cũng đánh.

Có tọa chủ đến gặp, Sư hỏi: Tọa chủ giảng kinh gì?

Tọa chủ nói: Tôi hiểu sơ sài thô thiển mà giảng luận Bách pháp.

Sư nói: Có một người hiểu được mười hai phần giáo của Tam thừa.

Có một người không hiểu được mười hai phần giáo của Tam thừa là giống nhau hay khác nhau?

Tọa chủ đáp: Hiểu thì đồng, không hiểu thì khác.

Lạc Phổ bây giờ là thị giả, đứng hầu phía sau bảo rằng:

Thưa tọa chủ! Đây là đâu mà nói là đồng, là khác?

Sư quay đầu hỏi thị giả: Còn ông thế nào?

Thị giả liền quát.

Sư đưa thủ tọa ra về, rồi hỏi thị giả:

- Vừa rồi ông quát ta? Thị giả nói: Vâng.

Sư liền đánh.

Sư nghe Trụ trì Đức Sơn đời thứ hai dạy:

- Nói được cũng ăn ba mươi gậy, không nói được cũng ăn ba mươi gậy. Sư gọi Lạc Phổ đến và nói:

- Hãy hỏi ông ta rằng vì sao nói được cũng ăn ba mươi gậy, chờ khi ông ấy đánh ông thì hãy nắm gậy mà đẩy ra xem thử ông ta thế nào?

Lạc Phổ đi đến hỏi như Lâm Tế dạy. Đức Sơn đánh. Lạc Phổ nắm gậy đẩy một cái. Đức Sơn về phương trượng. Lạc Phổ về kể lại cho Sư nghe. Sư nói:

- Lâu nay ta vẫn nghi vị lão này. Tuy vậy ông có thấy được Đức Sơn chăng?

Phổ Hóa suy nghĩ.

Sư liền đánh.

* Một hôm, Vương Thường Thị cùng Sư đến xem trước tăng đường, Thường Thị hỏi: Tăng chúng ở đây có xem kinh không?

Sư đáp: Không".

Có học Thiền không?

Không.

Kinh không xem, Thiền cũng không học, rốt lại làm cái gì?

Sư nói: Chỉ dạy họ làm Phật, làm Tổ.

Mạc vụng tuy quý nhưng rơi vào mắt cũng thành bệnh, nói như vậy là nghĩa gì?

Sư nói: Tưởng đâu ông là kẻ tục.

* Sư hỏi Hạnh Sơn: Thế nào là con trâu trắng sờ sờ? (Lộ đại bạch ngưu)

Hạnh Sơn đáp: Ngạ, ngạ...

Sư hỏi: Câm à!

Hạnh Sơn hỏi: Trưởng lão thì sao?

Sư đáp: Tên súc sinh này.

Sư hỏi Lạc Phổ: Từ trước đến nay một người dùng gậy, một người dùng tiếng quát, có gần gũi kẻ nào?

Lạc phổ: "Chẳng gần gũi ai cả!".

Sư đáp: "Chỗ gần gũi là thế nào".

Phổ Hóa hét. Sư liền đánh.

* Sư thấy một ông tăng đến liền dang hai tay ra. Ông tăng không nói. Sư hỏi: Hiểu chăng?

Tăng đáp: Không hiểu.

Sư nói: Chẻ Côn-lôn không vỡ, cho ông hai đồng.

* Đại Giác đến tham vấn. Sư đưa phất trần lên. Đại giác trải tọa cụ. Sư ném phất trần. Đại giác xếp tọa cụ vào tăng đường. Chúng tăng hỏi:

- Vị tăng này không gần gũi với Hòa thượng, không lễ bái cũng không tại sao không bị ăn đòn.

Sư nghe được kêu Đại Giác lại. Giác bước ra.

Sư nói: Đại chúng nói rằng ông chưa thăm hỏi trưởng lão.

Đại Giác nói: Không hiểu!

Liền đi vào trong chúng.

Triệu Châu đi hành khước, đến tham vấn Sư. Gặp Sư đang rửa chân. Triệu Châu liền hỏi: Ý Tổ sư từ phương Tây đến là gì?

Sư đáp: Giống như ta rửa chân. Triệu Châu bước đến gần mà làm ra dáng lắng nghe.

Sư nói: Hãy tránh ra kẻo nước dơ văng vào. Triệu Châu liền đi.

* Thượng tọa Định đến tham vấn Sư: Đại ý của Phật pháp là gì?

Sư bước xuống giường nắm lại mà tát một cái rồi đẩy ra, Thượng tọa Định cứ đứng. Khi ấy có vị tăng bên cạnh nói: Định sao không lễ bái?

Định liền lễ bái, bỗng nhiên đại ngộ.

* Ma cốc đến tham vấn, trải tọa cụ hỏi:

- Quan Âm mười hai mặt, mặt nào chính?

Sư bước xuống giường vừa cuốn tọa cụ vừa nắm Ma Cốc mà nói:

- Quan Âm mười hai mắt đi chỗ nào?

Ma cốc định ngồi lên giường. Sư cầm gậy đánh. Ma Cốc nắm gậy.

Hai người đuổi nhau chạy vào phương trượng.

* Sư hỏi một ông tăng: có khi hét như kiếm báo Kim cang vương, có khi hét như cưỡi sư tử lông vàng, có khi hét như sáo dò dẫm bóng cỏ, có khi hét không có tác dụng của tiếng hét, ông hiểu chăng? Tăng ngần ngừ. Sư liền hét.

Sư hỏi một cô ni: Thiện đến ác đến?

Ni liền quát. Sư đưa gậy mà nói: Nói đi, nói đi. Ni lại quát.

Sư liền đánh.

Long Nha hỏi: Ý của Tổ sư từ phương Tây đến là gì?

Sư nói: Đưa thiền bản đến đây cho ta.

Long Nha liền đưa thiền bản đến cho Sư. Sư tiếp lấy thiền bản xong liền đánh. Long Nha nói:

Đánh thì cứ đánh, nhưng không có ý của Tổ sư?

Sau này Long Nha đến hỏi Thuý Vi, ý của Tổ sư từ phương Tây đến là gì?

Thúy Vi nói: Đưa bồ đoàn đây cho ta.

Long Nha đem bồ đoàn đến cho Thuý Vi. Thuý Vi tiếp lấy liền đánh.

Long Nha nói: Đánh thì cứ đánh nhưng không có ý của Tổ sư.

Long Nha ở sau viện.

* Có vị tăng vào thất mà hỏi: Khi Hòa thượng đi hành cước thăm hỏi nhân duyên hai vị tôn túc, Hòa thượng có chịu họ không?

Long Nha nói: Chịu thì chịu lắm nhưng không có ý Tổ sư.

Kính Sơn có năm trăm đồ chúng ít có người lên thưa thỉnh.

Hoàng Bá sai sư đến Kính Sơn, bèn hỏi Sư: Ông đến đó rồi sẽ làm sao?

Sư nói: Khi đến đó tự con sẽ có cách.

Sư đến Kính Sơn, y áo chỉnh tề rồi lên pháp trường gặp Kính Sơn.

Kính Sơn vừa ngẩng đầu. Sư liền hét. Kính Sơn toan mở miệng.

Sư liền phất tay áo mà đi.

Bấy giờ có ông tăng đến Kính Sơn mà hỏi: Vị tăng vừa mới đến có nói gì đâu mà lại quát Hòa thượng thế? Kính Sơn nói:

- Vị tăng ấy từ nơi Hoàng Bá đến, nếu ông muốn biết thì hỏi ông ấy. Năm trăm đồ chúng của Kính Sơn quá phân nửa bị phân tán.

* Một hôm Phổ Hóa xin áo ngoài ở chợ, ai cũng cho cả mà Phổ Hóa không chịu lấy. Sư bảo viện chủ mua một cỗ quan tài. Khi Phổ Hóa trở về Sư liền nói:

- Ta đã cho ông áo đó. Phổ Hóa liền vác quan tài đi khắp chợ mà kêu lên:

- Lâm Tế cho ta áo rồi. Ta đến cửa Đông mà chết đây. Mọi người đua nhau đến xem. Phổ Hóa nói:

- Hôm nay ta chưa đi, ngày mai ta đến cửa Nam để chết. Như thế đến ngày thứ ba không còn ai tin nữa. Đến ngày thứ tư không còn ai đến xem nữa. Lúc đó Phổ Hóa một mình ra ngoài thành tự vào trong quan tài, nhờ người đi đường đậy nắp quan lại. Bấy giờ người ta đồn khắp, mọi người đua nhau đến mở nắp quan thì không thấy gì cả. Chỉ nghe tiếng linh văng vẳng trên không, xa dần biến mất.

HÀNH LỤC

Buổi đầu trong hội Hoàng Bá, Sư tu hành rất là chuyên nhất. Vị chủ tọa khen: Hậu sinh này có điểm khác chúng.

Thủ Tọa hỏi: Thượng Tọa ở đây được bao lâu?

Sư đáp: Ba năm.

Thủ tọa nói: Từng tham vấn chưa?

Sư đáp: Chưa từng tham vấn và cũng không biết hỏi gì.

Thủ tọa nói: Sao ông không hỏi Hòa thượng đường đầu đại ý Phật pháp là gì?

Sư liền đi hỏi Hoàng Bá chưa dứt lời liền bị Hoàng Bá đánh. Sư lại trở về.

Thủ Tọa hỏi: Ông hỏi gì?:

Sư thưa: Con hỏi chưa dứt lời Hòa thượng liền đánh, chẳng hiểu thế nào cả.

Thủ tọa nói: Cứ đi hỏi?

Sư lại đi hỏi. Hoàng Bá lại đánh. Ba lần hỏi như thế đều bị đánh.

Sư đến thưa Thủ Tọa:

- Nhờ ơn từ bi của Thầy dạy con lên tham vấn Hòa thượng. Nhưng ba lần hỏi, ba lần đều bị đánh, tự trách mình chướng duyên sâu dày không lãnh hội được ý chỉ thâm sâu, nay con xin từ giã ra đi.

Thủ tọa nói: Nếu ông đi thì nên đến từ biệt Hòa thượng.

Sư lễ bái lui ra.

Thủ Tọa đến trước Hoàng Bá thưa:

- Kẻ hậu sinh thưa hỏi vừa rồi Phật là có pháp căn. Nếu ông ấy đến đây từ giã, xin Hòa thượng tùy phương tiện mà độ ông ấy. Sau này ông ta sẽ tu luyện trở thành một gốc đại thọ, là nơi che bóng cho thiên hạ.

Sư đến chào Hoàng Bá ra đi. Hoàng Bá nói:

- Ông chớ đi chỗ khác, ông hãy đến Ngài Đại Ngu tại vùng đầu khe núi Cao An thì Ngài Đại Ngu sẽ nói cho ông.

Sư đến chỗ Đại Ngu.

Đại Ngu hỏi: Ông từ đâu đến?

Sư thưa: Từ Hoàng Bá đến.

Hoàng Bá có nói câu gì?

Sư đáp: Ba lần con hỏi đại ý Phật pháp ba lần đều bị đánh, không biết con có lỗi hay không?

Đại Ngu nói: Hoàng Bá thật là từ bi, vì ông mà lắm lao nhọc. Thế mà ông còn đến đây hỏi có lỗi hay không có lỗi. Ngay câu này Sư đại ngộ, nói: Té ra Phật pháp của Hoàng Bá vốn không có chi nhiều.

Đại Ngu nắm Lâm Tế nói:

- Đồ quỷ! Vừa mới nói có lỗi hay không lỗi, bây giờ lại nói Phật pháp của Hoàng Bá không có chi nhiều. Ông thấy nghĩa lý gì, nói mau! nói mau!

Sư thoi ba cái vào hông Hoàng Bá.

Đại Ngu xô ra nói: Thầy ông là Hoàng Bá, chẳng can gì đến ta! Sư từ giã Đại Ngu về trở lại Hoàng Bá.

Hoàng Bá thấy sư về, liền nói: Gã này cứ đi đi về về, biết ngày nào xong.

Sư đáp: Vì tâm lão bà quá tha thiết, việc lớn đã xong thì đến hầu.

Hoàng Bá hỏi: Đi đâu về đâu vậy?

Sư đáp: Vừa rồi theo lời chỉ dạy của Thầy, con đến tham vấn Hòa thượng Đại Ngu trở về đây.

Hoàng Bá nói: Đại Ngu có nói câu gì?

Sư liền kể lại như trước.

Hoàng Bá nói: Trở về như thế, hãy đợi một trận đòn đau.

Sư: Nói đợi chờ gì cứ ngay đây mà ăn đòn!

Sau đó Sư liền tát.

Hoàng Bá nói: Cái thằng điên này, lại đến vuốt râu cọp.

Sư liền quát: Thị giả, hãy dẫn gã điên này đi!

Về sau, Quy Sơn đưa câu chuyện này ra hỏi Ngưỡng Sơn:

- Lâm Tế lúc ấy đại ngộ là nhờ sức của Hoàng Bá hay của Đại Ngu?

Ngưỡng Sơn nói: Chẳng những cỡi đầu cọp còn phải nắm đuôi cọp.

* Có lần Sư đang trống tùng, Hoàng Bá hỏi:

- Trong núi sâu trồng tùng nhiều như thế để làm gì?

Sư đáp: Một là làm cảnh cho Sa-môn. Hai là làm tiêu bản cho người sau. Nói xong Sư liền cuốc xuống đất ba cái.

Hoàng Bá nói: Tuy thế, ông cũng đã ăn ba mươi gậy của ta rồi đấy.

Sư lại cuốc xuống đất ba cái. Rồi rên hừ hừ!

Hoàng Bá nói: Tông môn của ta đến ông sẽ rạng rỡ trên đời.

Về sau, Quy Sơn đưa ra câu chuyện này hỏi Ngưỡng Sơn: Hoàng Bá lúc ấy chỉ di chúc cho Lâm Tế hay còn ai nữa không?

Ngưỡng Sơn nói: Có. Chỉ vì năm tháng quá xa, nên không muốn kể lại cho Hòa thượng.

Quy Sơn nói: Tuy vậy, ta cũng muốn biết, ông cứ nói xem!

Ngưỡng Sơn: Một người chỉ về Nam, bảo đi Ngô Việt, gặp gió lớn thì ngừng.

* Có lần Sư đang đứng hầu Đức Sơn, Đức Sơn nói:

- Hôm nay mệt quá.

Sư nói Lão già này nói mê mịt làm gì!

Đức Sơn liền đánh. Sư lật đổ giường thiền. Sơn liền thôi.

* Có lần Sư cùng đại chúng cuốc đất, Sư thấy Hoàng Bá đến thì chống cuốc đứng. Hoàng Bá nói:

- Ông mệt hả?

Sư nói: Chưa dở cuốc thì mệt cái gì!

Hoàng Bá liền đánh.

Sư nắm gậy đẩy Hoàng Bá té nhào.

Hoàng Bá gọi: Duy Na! Duy Na! đỡ ta dậy.

Duy Na đến đỡ lên và nói: Sao Hòa thượng để cho tên điên vô lễ thế?

Hoàng Bá vừa đứng dậy liền đánh Duy Na.

Sư cuốc đất mà nói: Mọi nơi thì người ta hoả táng, còn ta đây thì chôn sống liền.

Về sau, Quy Sơn hỏi Ngưỡng Sơn: "Hoàng Bá đánh Duy Na là ý gì?".

Ngưỡng Sơn nói: Thằng giặc chính đã đi chạy rồi, còn người đi lùng bắt lại bị ăn đòn".

Một hôm, sư ngồi trước Tăng đường, thấy Hoàng Bá đến, sư nhắm mắt lại. Hoàng Bá làm bộ mà quay về phương trượng. Sư liền đến phương trượng lễ tạ. Bây giờ, Hoàng Bá nói với vị thủ tọa đang đứng hầu:

- Ông Tăng này tuy là kẻ hậu sinh, nhưng biết chuyện ấy.

Thủ tọa nói: Lão Hòa thượng gót chân không chấm đất mà lại chứng cứ về tên hậu sinh ấy.

Hoàng Bá tự vả vào miệng.

Thủ tọa nói: Biết là được."

Sư ngủ trong Tăng đường, Hoàng Bá vào thấy sư đang ngủ liền lấy gậy gõ vào thiền bảng một cái. Sư ngẩng đầu thấy đó là Hoàng Bá, nhắm mắt ngủ tiếp. Hoàng Bá liền gõ vào thiền bản một cái nữa, rồi đi lên nhà trên, thấy Thủ tọa đang ngồi thiền liền bảo:

- Tên hậu sinh đang ngồi thiền ở nhà dưới, còn ông vọng tưởng làm chi đây?

Thủ tọa thưa: Lão già này làm gì thế?

Hoàng Bá gõ vào bảng một cái rồi đi ra.

Về sau, Quy Sơn hỏi Ngưỡng Sơn: Hoàng Bá vào Tăng đường ý gì?

Ngưỡng Sơn nói: Hai bề cũng cùng một thứ.

Một hôm chúng đang chấp tác, sư đi sau.

Hoàng Bá quay lại thấy sư đi tay không, Hoàng Bá hỏi: Cuốc đâu?

Sư đáp: Có một người mang đi rồi.

Hoàng Bá bảo: Đưa đến gần đây ta có chuyện cần bàn với ông. Sư đến gần, Hoàng Bá đưa cuốc mà nói:

- Chỉ cái này đây mà thiên hạ không ai cướp lấy nỗi.

Sư giật lấy cái cuốc đưa lên mà nói: Thế tại sao nó ở trong tay con?

Hoàng Bá nói: Hôm nay có lắm người làm việc.

Bên lui về viện.

Về sau, Quy Sơn hỏi Ngưỡng Sơn: "Cuốc ở trong tay Hoàng Bá, vì sao bị Lâm Tế cướp đoạt?"

Ngưỡng Sơn nói: Giặc là tiểu nhân, mà trí lại hơn người quân tử.

Sư đem thơ Hoàng Bá đến cho Quy Sơn. Bấy giờ Ngưỡng Sơn làm tri khách, nhận thơ liền hỏi:

- Cái này là của Hoàng Bá, còn cái nào của ông đâu?

Sư liền tát. Ngưỡng nắm lại nói:

- Lão huynh biết lắm chuyện thế. Hai người cùng đến gặp Quy Sơn.

Quy Sơn liền hỏi: Sư huynh Hoàng Bá bao nhiêu chúng?

Sư thưa: Có bảy trăm đồ chúng.

Quy Sơn nói: Người nào dẫn đầu?"

Người vừa đến trình thư xong.

Sư hỏi lại Quy Sơn: Hòa thượng bao nhiêu chúng?

Quy Sơn đáp: Một ngàn năm trăm đồ chúng.

Sư nói: Nhiều quá nhỉ!

Sư huynh Hoàng Bá cũng nhiều.

Sư chào Quy Sơn ra về. Ngưỡng Sơn tiễn ra và nói:

- Sau này ông về phía Bắc thì có chỗ ở.

Sư đáp: Đâu có chuyện ấy ư?

Ngưỡng Sơn nói: Thì cứ đi đi. Sau này có một người phụ giúp lão huynh đấy. Người này chỉ có đầu mà không có đuôi, có thỉ không có chung.

Về sau, sư đến Trấn Châu, Phổ Hóa đã có ở tại đó rồi. Sư giáo hóa đời, Phổ Hóa khen ngợi sư. Sư ở chưa được bao lâu thì Phổ Hóa đã viên tịch.

Mới nửa hạ sư lên. Hoàng Bá gặp Hòa thượng đang xem kinh.

Sư thưa: Tưởng ai, té ra lão Hòa thượng lượm đậu đen văn tự này!

Sư ở vài ngày rồi từ biệt mà đi. Hoàng Bá nói:

- Ông phá hạ đến đây, sao không ở trọn hạ?

Con chỉ đến lễ bái Hòa thượng.

Hoàng Bá liền đánh đuổi ra. Sư đi được mấy bước có lòng nghi về chuyện này, liền trở lại ở trọn mùa hạ.

Một hôm, sư từ giã Hoàng Bá ra đi. Hoàng Bá hỏi: Đi đâu?"

Sư thưa: "Không đi Hà Nam thì về Hà Bắc." Hoàng Bá liền đánh. Sư chận lại và lại tát Hoàng Bá một cái. Hoàng Bá cười vang rồi kêu thị giả đem kỷ án và thiền bảng của Tiên sư Bách Trượng đến.

Sư bảo: Thị giả đem lửa đến đây.

Hoàng Bá nói: Tuy thế, ông hãy mang những thứ ấy đi. Sau này ông ngồi bẹp lưỡi của thiên hạ đấy.

Sau này Quy Sơn hỏi Ngưỡng Sơn: Lâm Tế có cô phụ Hoàng Bá không?

Ngưỡng Sơn nói: Không phải vậy đâu.

Quy Sơn nói: Ông thế nào?

Ngưỡng Sơn nói: Biết ân mới gọi là báo ân.

Quy Sơn nói: Từ xưa đến nay có ai như vậy không?

Ngưỡng Sơn nói: Có, nhưng chỉ sợ Hòa thượng tuổi tác già nua nên không muốn kể ra cùng Ngài.

Quy Sơn nói: Tuy nhiên, ta cũng muốn biết, ông thử nói ra xem.

Ngưỡng Sơn nói: Như trên hội Lăng Nghiêm, A Nan tán thán Phật:

"Đem tâm sâu xa này mà phụng sự khắp nơi, gọi là báo ân Phật. Há không phải việc báo ân sao?"

Quy Sơn nói: Đúng vậy! đúng vậy! Thấy bằng Thầy thì giảm phân nửa đức của Thầy, thấy hơn Thầy mới chịu nhận sự truyền thọ.

* Sư đến tháp Đạt Ma, tháp chủ hỏi:

- Thưa Trưởng Lão, lễ Phật trước hay lễ Tổ trước?

Sư nói: Phật tổ đều không lễ

Tháp chủ nói: Phật tổ và trưởng lão có oan gia gì chăng?

Sư liền phất áo đi ra.

* Sư đi hành cước, một hôm đến Long Quang. Quang thượng đường, Sư hỏi:

- Chưa đưa mũi nhọn ra làm sao thắng được?

Long Quang cứ ngồi. Sư nói: Đại Thiện Tri Thức há không có cách nào sao?

Long Quang trừng mắt "Hừ".

Sư đưa tay chỉ: Long lão già này hôm nay thua rồi.

* Sư đến Tam Phong, Bình Hòa thượng hỏi:

- Ông từ đâu đến?

Sư nói: Từ Hoàng Bá đến? Hoàng Bá có nói câu gì?

Đêm qua trâu vàng từng khốn đốn đến nay không thấy bóng hình đâu. Bình Hòa -Gió vàng lồng sáo ngọc, đâu kẻ chính tri âm gì?

Sư nói: Thấu suốt vạn trùng quan.

Không ở chốn thanh liêu.

Bình Hòa thượng nói: Ông hỏi câu này cao quá vậy!

Sư nói: Rồng sinh ra kim phụng

Xung phá ngọc lưu ly.

Bình Hòa thượng nói: Hãy ngồi uống trà đi.

Mới đây ông rời chỗ nào? Bình lại hỏi:

Sư đáp: Rời Long Quang.

Bình Hòa thượng hỏi gần đây Long Quang như thế nào?

Sư liền đi ra.

* Sư đến Đại Từ. Đại Từ đang ngồi trong phương trượng.

Sư hỏi: Khi ngồi nghiêm trang trong phương trượng thì sao?

Đại Từ đáp: Một màu tùng lạnh ngàn năm khác.

Lão quê cầm hoa muôn nước xuân.

Sư nói: Viên trí thể này kiên cố vượt qua.

Ba non tiêu hết vạn trùng quan

Đại Từ liền quát, Sư cũng quát.

Đại Từ nói: Làm gì?

Tại sao sư phất áo ra đi?

* Sư đến Nhượng Châu Hoa Nghiêm, Hoa Nghiêm dựng gậy làm bộ ngủ.

Sư nói: Hòa thượng Ngài ngủ làm gì?

Hoa Nghiêm nói làm thiền khách không giống như ông.

Sư nói: Thị giả, châm trà đem đến cho Hòa thượng uống.

Hoa Nghiêm liền gọi Duy Na:

- Sắp cho vị Thượng Tọa này vào chỗ thứ ba.

* Sư đến gặp Thuý Phong. Thuý Phong hỏi: Từ đâu đến?

Sư nói: Từ Hoàng Bá đến.

Thuý Phong hỏi: Hoàng Bá có nói câu gì dạy người ta không?

Sư nói: Hoàng Bá không có câu gì.

Sao lại không?

Sư nói: Dù có cũng không có chỗ đưa ra.

Thuý Phong nói: Thử nêu ra xem?

Sư nói: Một mũi tên xuyên qua trời Tây.

* Sư đến gặp Tướng Điền và hỏi: Không phàm không thành, xin sư nói mau.

Tướng Điền nói: Lão tăng cứ như vậy thôi.

Sư liền quát và nói: Lắm tên trọc ở đây tìm thấy chén bát gì?

* Sư đến gặp Minh Hóa, Minh Hóa hỏi: Cứ đi đi lại lại làm gì?

Sư đáp: Đạp giẫm cho rách giầy cỏ.

Minh Hóa nói: Rốt cuộc thì sao?

Sư nói: Lão già này câu nói mà cũng không hiểu.

* Sư tìm đến Phụng Lâm, trên đường gặp một bà lão, bà lão hỏi:

- Ông đi đâu đấy?

Sư đáp: Đến Phụng Lâm.

Bà lão nói: Tiếc rằng Phụng Lâm không có ở đấy.

Bà lão bỏ đi. Sư đến gặp Phụng Lâm.

Phụng Lâm hỏi: Ta có chuyện muốn hỏi được chăng?

Sư đáp: Có xẻ thịt gây thương tích gì chăng?

Phụng Lâm nói: Mặt trăng dưới biển trong không bóng.

Chỉ riêng cá lội tự mê thôi!

Sư nói: Trăng soi dưới biển đà không bóng.

Cá lội dưới nước cớ sao mê?

Phụng Lâm nói: Thấy gió biết sóng dậy

Xem nước biết buồn thôi.

Sư nói: Trăng soi chiếu sáng giang sơn lặng.

Một tiếng tự cười vang thiên hạ kinh.

Phụng Lâm nói: Muốn đem ba tấc ngời thiên hạ.

Đối cảnh một câu thử nói xem.

Sư nói: Gặp tay kiếm khách nên trình kiếm.

Không phải thi nhân chớ tặng thi.

Phụng Lâm liền thôi.

Sư bèn tụng: Đại đạo tuyệt đồng

Mặc hướng Đông Tây.

Lửa đá chẳng kịp.

Ánh chớp không thông.

Quy Sơn hỏi Ngưỡng Sơn:

- Lửa đá chẳng kịp, ánh chớp không thông. Từ trước các Thánh lấy gì làm người?

Ngưỡng Sơn nói: Ý Hòa thượng thì sao?

Quy Sơn đáp: Thể có ngôn thuyết, đều không thật nghĩa.

Ngưỡng Sơn nói: Không phải như vậy đâu!

Quy Sơn hỏi: Theo ông thì thế nào?

Ngưỡng Sơn đáp: Phía công thì chẳng dung chứa cây kim, phía tư thì liền thông xe ngựa.

* Sư đến gặp Kim Ngưu, Ngưu thấy sư đến, lấy gậy để ngang, ngồi xổm ngay cửa. Sư gõ vào gậy ba cái, rồi vào Tăng đường ngồi hàng đầu.

Kim Ngưu đến thấy Sư hỏi: Khách chủ gặp nhau, hai bên phải đầy đủ oai nghi, Thượng Tọa từ đâu đến, quá vô lễ vậy?

Sư đáp: Hòa thượng nói gì?

Kim Ngưu định nói.

Kim Ngưu định nói. Sư liền đánh.

Ngưu làm bộ té. Sư lại đánh.

Kim Ngưu nói: Hôm nay thật xui xẻo.

Quy Sơn hỏi Ngưỡng Sơn: "Hai vị Tôn túc này có ai thắng bại không?"

Ngưỡng Sơn nói: Thắng thì đều thắng, bại thì đều bại."

* Khi sư sắp tịch, cứ ngồi mà nói:

- Sau khi ta qua đời, không ai được làm tiêu mất chánh pháp nhãn tạng của ta. Tam Thánh bước ra hỏi:

- Đâu dám làm tiêu mất chánh pháp nhãn tạng của Hòa thượng.

Sư nói: Sau này có ai hỏi ông, ông nói gì với họ?

Tam Thánh liền quát.

Sư nói: Ai biết chánh pháp nhãn tạng của ta bị tiêu diệt bên con lừa mù này. Nói xong sư đoan nhiên thị tịch.

Sư huý là Nghĩa Huyền, họ Hình người Nam Hoa ở Tào Châu. Thuở nhỏ thông minh khác thường, lớn lên là kẻ hiếu học. Sau khi thọ giới cụ túc Sư ngụ ở Giảng Tứ, tinh thông giới luật và uyên bác kinh luận.

Nhưng Sư tự nghĩ: "Kinh luận chỉ là phương thuốc cứu đời, chẳng phải tôn chỉ của giáo ngoại biệt truyền." Sư liền cất bước du phương, buổi đầu tham vấn Hoàng Bá, về sau yết kiến Đại Ngu. Cơ duyên ngữ lục ngữ cú của Ngài chép đầy đủ trong "Hành Lục". Khi đã được Hoàng Bá ấn khả, Sư tìm về Hà Bắc, phía đông nam thành Trấn Châu trụ trì một viện nhỏ bên sông Hô Đà. Cái tên Lâm Tế là do tên đất mà gọi. Bấy giờ Phổ Hóa đã ở đó rồi, giả điên trà trộn vào mọi người, chẳng ai lường được phàm Thánh. Khi Sư đến liền được Phổ Hóa phụ giúp. Khi Sư đã hưng thịnh việc đó thì Phổ Hóa thị tịch, đúng với lời huyền ký của Ngưỡng Sơn Tiểu Thích-ca. Gặp lúc chiến tranh, sư bỏ viện mà đi.

Thái Uỷ Mặc Quân Hoa sửa nhà làm chùa cũng lấy tên chùa là Lâm Tế, đón sư về ở. Sau đó sư phất áo đi về Nam, đến Hà Phủ, Phủ chủ Vương Thường Thị mời sư ở lại và tôn sư làm Thầy. Đến ở chưa được bao lâu, sư đến chùa Hưng Hóa ở nhà Đồng, chùa Hưng Hóa thuộc phủ Đại Danh.

Sư không bệnh tật bỗng mặc áo ngồi yên vấn đáp cùng với Tam Thánh xong, an nhiên thị tịch, bấy giờ là ngày mồng mười tháng giêng năm Đinh hợi, tức là niên hiệu Hàm Thông năm thứ 8, đời Đường. Môn đồ đem thi thể của sư xây tháp ở phía Tây Bắc phủ Đại Danh, được vua ban thụy hiệu là Huệ Chiếu Thiền Sư, tên tháp là Trừng Linh.

Nay chắp tay cúi đầu ghi lại tiểu sử của Sư.

Đệ tử truyền pháp tên là Bảo Thọ ở Trấn Châu, tức là Diên Chiểu.

Kính ghi.

Đệ tử truyền pháp trụ tại chùa Hưng Hóa, phủ Đại Danh là Tồn Tương, hiệu khám.

Tỳ-kheo trụ tại Cổ sơn Viên giác ở Phước châu là Tông Diễn, trùng khai.