SỐ 1805 — TỨ PHẦN LUẬT HÀNH SỰ SAO TƯ TRÌ KÝ

+ Không phải đất sống tưởng đất sống: Phạm Đột-cát-la.

+ Đất sống nghi đất sống: Phạm Đột-cát-la.

(Đất sống: Đất sinh sản vào tháng tám ở các nước có mưa nhiều).

(3) Giới thứ mười một: Phá hoại thực vật, có hai tội nặng:

a) Mầm sống có năm trường hợp:

+ Không phải mầm sống nghi không phải mầm sống: Phạm Đột-cát-la.

+ Mầm sống tưởng tưởng không phải mầm sống: Phạm Đột-cát-la.

+ Mầm sống tưởng mầm sống: Phạm Ba-dật-đề.

+ Không phải mầm sống tưởng mầm sống: Phạm Đột-cát-la.

+ Mầm sống nghi là mầm sống: Phạm Đột-cát-la.

Cỏ cây sống có năm trường hợp:

+ Không phải cỏ cây nghi không phải cỏ cây sống: Phạm Đột-cát-la.

+ Có cây sống tưởng không phải cỏ cây sống: Phạm Đột-cát-la.

+ Cỏ cây sống tưởng cỏ cây sống: Phạm Ba-dật-đề.

+ Không phải cỏ cây sống tưởng cỏ cây sống: Phạm Đột-cát-la.

+ Cỏ cây sống nghi là cỏ cây sống: Phạm Đột-cát-la.

(4) Giới thứ mười chín: Dùng nước có côn trùng, có bốn trường hợp:

+ Nước không có côn trùng tưởng nước có côn trùng: Phạm Đột-cát-la.

+ Nước có côn trùng tưởng nước có côn trùng: Phạm Ba-dật-đề.

+ Nước không côn trùng nghi nước có côn trùng: Phạm Đột-cát-la.

+ Nước có côn trùng nghi nước có côn trùng: Phạm Đột-cát-la.

(5) Giới thứ hai mươi ba: nói pháp cho Tỳ-kheo-ni nghe, có năm trường hợp:

+ Không phải mặt trời lặn nghi không phải mặt trời lặn: Phạm Đột-cát-la.

+ Mặt trời lặn tưởng không phải mặt trời lặn: Phạm Đột-cát-la.

+ Mặt trời lặn tưởng mặt trời lặn: Phạm Ba-dật-đề.

+ Không phải mặt trời lặn tưởng mặt trời lặn: Phạm Đột-cát-la.

+ Mặt trời lặn nghi mặt trời lặn: Phạm Đột-cát-la.

(6) Giới thứ hai mươi chín: Thức ăn do Tỳ-kheo ni khuyến hóa, có bốn trường hợp:

+ Không giáo hóa tưởng giáo hóa: Phạm Đột-cát-la.

+ Giáo hóa tưởng giáo hóa: Phạm Ba-dật-đề.

+ Không giáo hóa nghi không giáo hóa: Phạm Đột-cát-la.

+ giáo hóa nghi giáo hóa: Phạm Đột-cát-la.

(7) giới thứ ba mươi lăm: Ăn đã đủ hoặc khi thọ thỉnh không làm pháp dư thực mà ăn nữa, có bốn trường hợp:

+ Ăn không đủ tưởng ăn đủ: Phạm Đột-cát-la.

+ Ăn đủ tưởng ăn đủ: Phạm Ba-dật-đề.

+ Ăn không đủ nghi ăn không đủ: Phạm Đột-cát-la.

+ Ăn đủ nghi ăn đủ: Phạm Đột-cát-la.

(8) Giới thứ ba mươi sáu: Khuyên túc thực (biết Tỳ-kheo đã ăn đủ rồi mà khuyên (mời) ăn nữa, có bốn trường hợp:

+ Biết vị đó ăn không đủ mà tưởng ăn đủ: Phạm Đột-cát-la.

+ Biết vị đó ăn đủ tưởng ăn đủ: Phạm Ba-dật-đề.

+ Ăn không đủ nghi ăn không đủ: Phạm Đột-cát-la.

+ Ăn đủ nghi ăn đủ: Phạm Đột-cát-la.

(9) Giới thứ ba mươi bảy: Phi thời thực, có năm trường hợp:

+ Thời nghi là thời: Phạm Đột-cát-la.

+ Phi thời tưởng phi thời: Phạm Đột-cát-la.

+ Phi thời tưởng phi thời: Phạm Ba-dật-đề.

+ Thời tưởng phi thời: Phạm Đột-cát-la.

+ Phi thời nghi phi thời: Phạm Đột-cát-la.

(10) Giới thứ ba mươi tám: Thức ăn dư để cách đêm, có bốn trường hợp:

+ Không phải cách đêm khởi tưởng cách đêm: Phạm Đột-cát-la.

+ Cách đêm tưởng cách đêm: Phạm Đột-cát-la.

+ Không phải cách đêm nghi cách đêm: Phạm Đột-cát-la.

+ Cách đêm nghi cách đêm: Phạm Đột-cát-la.

(11) giới thứ ba mươi chín: Không thọ mà ăn (cho vào miệng thức ăn không được trao nhận), có bốn trường hợp:

+ Được trao nhận tưởng không được trao nhận: Phạm Đột-cát-la.

+ Không được nhận tưởng không được nhận: Phạm Ba-dật-đề.

+ Được nhận nghi được nhận: Phạm Đột-cát-la.

+ Không nhận nghi không nhận: Phạm Đột-cát-la.

(12) Giới thứ năm mươi mốt: Uống rượu, có năm trường hợp:

+ Không phải rượu nghi không phải rượu: Phạm Đột-cát-la.

+ Rượu tưởng là rượu: Phạm Ba-dật-đề.

+ Rượu tưởng là rượu: Phạm Ba-dật-đề.

+ Không phải rượu tưởng là rượu: Phạm Đột-cát-la.

+ Rượu nghi là rượu: Phạm Ba-dật-đề.

(13) Giới thứ sáu mươi hai: Uống nước có côn trùng, có bốn trường hợp:

+ Nước không có côn trùng tưởng nước có côn trùng: Phạm Đột-cát-la.

+ Nước có côn trùng tưởng nước có côn trùng: Phạm Ba-dật-đề.

+ Nước không có côn trùng nghi không có côn trùng: Phạm Đột-cát-la.

+ Nước có côn trùng nghi nước có côn trùng: Phạm Đột-cát-la.

(14) Giới thứ sáu mươi bốn: Che giấu tội thô, có bốn trường hợp:

+ Không phải tội thô tưởng là tội thô: Phạm Đột-cát-la.

+ Tội thô tưởng tội thô: Phạm Ba-dật-đề.

+ Không phải tội thô nghi không phải tội thô: Phạm Đột-cát-la.

+ Tội thô nghi tội thô: Phạm Đột-cát-la.

(15) Giới thứ ba mươi sáu: Khơi lại sự tranh chấp, có bốn trường hợp:

+ Không thành quán sát tưởng thành quán sát: Phạm Đột-cát-la.

+ Quán sát tưởng quán sát: Phạm Ba-dật-đề.

+ Không thành quán sát nghi không thành quán sát: Phạm Đột-cát-la.

+ Quán sát nghi quán sát: Phạm Đột-cát-la.

Theo trong văn khoa đầu riêng đối với hợp số đều thầy trong bản đồ trên.

Y cứ trở xuống là lại dùng năm vị: 1- Nội báo có:

Bốn tội Ba-la-di có năm tội nặng: ma xúc một tội, nói lời thô tục một tội, tự khen mình một tội, mai mối một tội, xoay vật của tăng làm vật của mình một tội, khởi sự tranh cãi một tội, tổng cộng mười một tội nặng.

2- Ngoại sự:

Xây cất phòng (thất) không có thí chủ: Ba tội nặng. Xây cất phòng (thất) có thí chủ: Hai tội. Đào đất có hai tội. Hoại sinh (phá hoại thực vật sống) có hai tội. Thức ăn do Tỳ-kheo-ni khuyến hóa có một tội. Ăn đã no, hoặc khi thọ thỉnh không làm pháp dư thực mà ăn nữa: Có một tội. Khuyên túc thực có một tội. Để thức ăn dư cách đêm có một tội. Không thọ mà ăn có một tội. Uống rượu có một tội. Dùng nước có côn trùng một tội. Chung trong ngoài cộng có mười sáu tội nặng.

3- Y cứ về pháp:

Nói lời thô tục có một tội nặng, làm mai mối có một tội, cất phòng (thất) có thí chủ một tội, cất phòng (thất) không có thí chủ một tội. Cộng chung thành bốn tội nặng.

4- Y cứ về thời: Giáo giới Tỳ-kheo-ni quá mặt trời lặn có một tội nặng. Phi thời có một, cộng thành hai tội nặng.

5- Y cứ về tội:

Che giấu tội thô có một tội nặng, nói lời thô tục có một tội nặng, cộng thành hai tội nặng.

* Khoa kế: câu đầu hiển bày đầy đủ thì đồng với tăng, câu kế chỉ lược vì không dùng. Như ban đầu nói về chế ý ở trước, nghĩa đầy đủ, văn lược. Nếu theo giới bổn của Ni thì đối Tăng hai mươi sáu giới, trừ chín giới:

1- Dâm.

2- Nói lời thô tục.

3- Tự khen mình.

4- Cất phòng có thí thủ.

5- Cất phòng không có thí chủ.

6- Thức ăn do Tỳ-kheo-ni khuyến hóa.

7- Giáo giới Tỳ-kheo-ni đến mặt trời lặn.

8- Ăn đã no mà ăn nữa.

9- Khuyến túc thực.

(Trong giới dâm không nêu, tám giới sau đều không đồng giới) Mười bảy giới còn lại gồm tâm nhiễm, y thực đều nêu đủ cảnh, tưởng.

Trong phần nói "không": Trừ giới trước ra còn hai trăm hai mươi bốn giới, luật đều không nêu. Cho nên y cứ năm cảnh trước phân biệt lý do kia.

"Không" có hai nghĩa:

1- Nghĩa không thể lập gọi là lý không. 2- Sự cần phải đủ gọi là lược không.

Lý không lại có hai:

1- Phạm cảnh chung khắp lý không cần lập, như giới lậu thất.

2- Đối giới cảnh riêng, lý không thể lập, như giới dâm, trộm cắp, không có pháp tưởng.

Lược không cũng có hai:

1- Thông lý lược: Danh hoặc lược không, như giới lậu thất.

2- Nhất hướng lược: Danh định lược không, như báng, đoạt, v.v... Y theo lý không, ở đây cũng lẽ ra nhiễm có hai:

1- Hoặc lý không tức lậu thất.

2- Định lý không, như giới khác không có tội tưởng. Như vậy phần trước nhập văn dễ thấy.

Trong phần nội báo:

- Đầu là nêu.

- Kế: Từ hoặc trở xuống là giải thích, lại có hai: 1- Lý lược không, lý không thể hiểu.

Trong lược không: Trước y theo giới dâm; Hai câu sau là ví dụ. Tức phi đạo tưởng là đạo và nghi trong giới dâm là cảnh sai, lậu thất tức là tưởng sai, lại lệ với phải có. Sau dẫn điều bộ văn làm chứng. Nghĩa là phi đạo tưởng là phi đạo. Không nghi tức là lậu thất. Tâm cảnh tương đương, vì thế nên biết phải có các trường hợp tưởng, nghi, v.v...

(Theo sớ: Trên là cách giải xưa, dưới là nghĩa nay.

Trong sớ không lấy, đây còn giữ hai cách giải).

Phần thứ hai định lược không thể hiểu.

Ngoại sự và thời chỉ có một lược không có pháp tội, gồm hai không đều có thể được. Hai trên hạn cuộc y cứ vào cảnh hiện tại. Hướng đến các giới khác không chung đều có lý không. Như giới dâm, xúc, v.v... không đối với phu, cụ. Không giới hạn thời tiết, theo như trong tội đều chung với lời ở đây.

* Trong phần nói về pháp: Đầu là nêu lý không. Ngôn trở xuống là nói lược về không. Trước nêu các giới: Hai giới nói dối tức pháp tự xưng. Can ngăn là pháp vì người khác làm.

Tùy cử lá pháp trị, như sau có nêu chứng.

Đầu tiên dẫn trong luật Tăng-kỳ, riêng chứng tùy cử, văn ấy nói: giới tùy cử Tỳ-kheo có bốn trường hợp:

1- Cử tưởng không cử: Không phạm tội.

2- Không cử tưởng có cử: Phạm Đột-cát-la. 3- Cử tưởng là cử: Phạm Ba-dật-đề.

4- Không cử tưởng không cử: Không phạm tội. Thuận theo Sa-di có bốn trường hợp đồng như trên.

Kế dẫn tội làm mai mối, nói lời thô tục. Lại nêu hai vọng, do đồng có lời nói và pháp mà hai tội nói dối đều không mai mối và nói lời thô tục có riêng, vì thế nói là trái với ở đây.

Sau xảy ra sự tranh cãi, nêu riêng những lời can ngăn, do tăng dứt sự tranh cãi giống như lập lời can ngăn, dứt sự tranh cãi đã đủ, can ngăn cũng cần có đủ. Phi pháp, v.v... là nêu các câu can ngăn. Do can ngăn chung như không giao kết lẫn nhau nên nói:

Đúng pháp tưởng đúng pháp: Phạm Tăng tàn. Đúng pháp nghi đúng pháp: Phạm Thâu-lan-già. Đúng pháp tưởng phi pháp: Phạm Thâu-lan-già. Trở xuống hai trường hợp có thể biết:

* Trong phần nói về thời: Tắm tức là nửa tháng tắm.

Trong phần tội, trên nói lược không. Do trong giới bổn chỉ có che giấu và nói hai giới đối tội làm cảnh. Giới của tăng đều có vì thế ni che giấu nói không.

Phần thứ ba, trong phần nêu lý do có ba:

1- Nêu ý lập môn, tức trong bản đồ trước: Bốn, năm không nhất định, phải nói rõ lý do khiến cho hiểu ý lời dạy.

2- Từ thả trở xuống là nêu cú pháp. Hơn nữa y cứ vào một giới nêu tướng trạng kia. So với trước luật cú có sự khác nhau. Trong phần thứ hai ở trước nói rằng người nghi là người, thứ năm phi nhân nghi là phi nhân. Hoặc sợ nghi có liên quan hai cảnh thì nên đổi, có lẽ không thấy luật truyền lầm viết lộn. Xin dùng cú pháp của các giới để so sánh đều không có khác. Tuy không theo cách giải thích trên nhưng tùy theo luật là chính.

Thứ năm, là chú thích, nói hai thiếu là: Phi nhân là cảnh thiếu; Nghi là tâm thiếu.

Sở trở xuống là nêu lý do nhiều ít.

Kế, trong phần phân biệt, trừng ý tức suy lý do bất định thứ ba vì không thể xen lẫn trên.

Sau nói hai cách giải thích xưa và nay, đều là bình phẩm một câu thứ ba nầy. Bốn câu còn lại một bề hằng định cho nên không nói.

Trong cách giải thích xưa, kia lập hai nghĩa đều xếp các giới.

- Đầu: Y cứ chuyển tưởng và vốn mê đều có tội là nặng nhẹ đối nhau. Trọng là chuyển tưởng, khinh là vốn mê.

- Hai: Thủ chuyển tưởng có tội, vốn mê không tội gọi là phạm không phạm đối nhau. Phạm nghĩa là chuyển tưởng, không phạm là vốn mê.

Trong phần nặng nhẹ ban đầu: Trước nêu hai môn, như trở xuống là gồm các giới.

Giới dâm chuyển mê đều là Ba-la-di, Thâu-lan-già nghĩa là từ cảnh chế nên đều là Ba-la-di. Phi đạo tưởng biên đều Thâu-lan-già (theo đây giới dâm không có nặng nhẹ, giới uống rượu cũng vậy, chuyển mê đều Ba-dật-đề).

Hai tội thô là nói lời thô tục, tự khen mình, v.v... thủ mai mối (mai mối, nói lời thô tục gồm người tưởng năm câu). Giới sát, v.v... sáu giới gồm duyên phi nhân đều có nặng nhẹ. Chuyển tưởng Thâu-lan-già, Đột-cát-la là nặng (tâm trước Thâu-lan-già, tâm sau Đột-cát-la).

Vốn mê phạm Đột-cát-la là khinh.

Cố trở xuống kết nêu bày định năm. Môn này gồm giới dâm, uống rượu gồm thâu tám giới.

Trong phần phạm không phạm, trước là nêu bày.

Không chỉ định chỗ là xây cất phòng (thất) không có thí chủ và xây cất phòng (thất) có thí chủ, gồm bảy tội trọng, giới tự mình đào đất và phá hoại thực vật có hai tội nặng.

Giáo giới ni đến mặt trời lặn phi thời; làm mai mối pháp tưởng, trong luật các giới này đều y cứ chuyển tưởng tâm trước có tội nêu có năm trường hợp, thì gọi là phạm. Nếu theo vốn mê thì trước sau không có tội, chỉ có bốn trường hợp, thì gọi là không phạm.

Giới dâm hai tội nặng: Nói lời thô tục, pháp tưởng, xoay vật của Tăng thành của mình, hai tội thô, hai tội dùng nước có côn trùng. Thức ăn do ni khuyến hóa; Ăn đủ; khuyến thực; chứa thức ăn dư cách đêm; không thọ thực; xảy ra tranh cãi, các giới này luật y cứ vốn mê không có tội, chỉ nêu bốn trường hợp gọi là không phạm. Nếu y cứ chuyển tưởng phải có năm trường hợp.

Trộm trở xuống là hiển tướng, lược nêu hai giới, còn lại đều nêu thí dụ y cứ.

Đầu tiên, trong phần chú giải giới dâm tức là nêu câu:

"Văn luật không nêu ra". Do không có tội duyên, vốn mê không tội nên không có câu nầy.

Kế, trong phần chú giải: Không chỉ định chỗ hiển bày câu:

"Luật bổn biện có". Chuyển tưởng tâm trước có phương tiện tội nên lập câu nầy.

Năm trở xuống là giải thích thành rất dễ hiểu.

Hai cảnh: Bổn chủ vô tâm, không chủ không lỗi, môn nầy gồm thâu giới thứ hai mươi (giới làm mai mối và nói lời thô tục chung cho hai môn).

Trong phần kết nêu bày. Nghĩa nầy là nghĩa nặng nhẹ ở trước. Năm ở trước phải có chữ định. Hoặc nói bốn, năm là tùy một giới mà nói, không phải cho rằng trộm cắp, phòng thất đối nhau mà nói. Đây là truyền lầm. (Phải biết ở trước luận chuyển tưởng và vốn mê chỉ nói một câu thứ ba sợ quên cho nên lại nêu bày.

Nay giải thích dường như lấy nghĩa khác nên không nêu ngày nay. Sư nầy xếp vào một câu thứ ba. Nếu y cứ chuyển tưởng thì tất cả đều có nên định năm câu. Nếu là vốn mê có kết tội thì là bốn, năm câu. Nếu không tội thì một bề bốn câu không đủ ba vị:

Trong phần nặng nhẹ, đầu gồm nêu chung ba vị. Vân trở xuống nói riêng hoặc bốn, năm câu.

Trong phần đầu y cứ tám giới trước. Giới dâm và giới uống rượu chỉ nhất định có năm câu thì không có hoặc bốn câu.

Sáu giới còn lại chung ba vị:

Hỏi: Trong môn nặng nhẹ quyết nói có tội. Nay chung hoặc bốn câu tức là không tội, sao gọi là khinh?

Đáp: Vốn mê không phạm cũng dựa theo việc tạo tác chỗ khai giới tướng không ngại nghĩa khinh.

Trong phần nói riêng: Chuyển tưởng mỗi mỗi năm câu là dễ hiểu nên không nói. Vốn mê hoặc bốn, năm câu là khó nên phải giải thích.

Đầu là hỏi. Như trở xuống là dẫn giải thích.

Đầu tiên là nói theo bổn vị, trên y cứ không phải súc sinh nên nói năm câu. Như đối nhân khởi tưởng phi nhân, hoặc tưởng súc sinh đều là tội duyên nên có kết tội.

Sau y cứ vô tình nói hoặc bốn câu. Như người mà tưởng tượng gỗ đều không có tội duyên nên không có tội, đây chung cho sáu giới đều có ba cảnh nên không nêu riêng.

Như trở xuống là dẫn môn sau: Loại thuyết, phu thuyết bốn câu cũng chung ba vị.

Giới nói lời thô tục, nói rằng trừ tội thô (Ba-la-di và Tăng tàn), còn lại là tội Ba-dật-đề, Đột-cát-la. Hai trước hướng sau nên nói là đối. Đây là mê trọng cho là khinh, có phạm Đột-cát-la, tội hợp làm năm câu. Khai chung tức văn không phạm. Kia nói rằng: Không tưởng tội thô không phạm (che giấu tội thô cũng đồng), đây là mê, có cho là không, một bề không tội nên chỉ có bốn câu.

Nhiên thị trở xuống là kết thúc nêu bày, lại gồm chuyển tưởng nhất định có năm câu thành ba vị.

Môn kế ba vị. Đầu tiên nêu bày đồng như trước. Như trở xuống là đối xưa hiển nay. Sự trước lập riêng, nay đều ngược lại.

Ở đầu nêu môn trước, như trước: tức là chỉ cho cách giải thích xưa ở trước. Các giới không phạm ở sau nên nói là tiến. Nay trở xuống là chánh nói vị nay. Như giới trộm cũng chỉ cách giải trước. Văn phạm ở trước nên nói thối.

Đối với phi súc tội duyên: Như vật có chủ tưởng vật của phi nhân, tưởng vật của súc sinh, đều phạm Đột-cát-la.

Nói chuyển mê đều có năm câu, nghĩa là chuyển tưởng là bổn hoặc năm nầy nhất định năm câu. Vốn mê hoặc năm, tức nay chỗ thêm lại gồm bổn, bốn tức ba vị. Môn này y cứ theo lời sao chỉ thâu giới trộm cắp và lời che giấu. Còn lại cảnh không nặng nhẹ, chỉ có hai vị, như trong phần phân biệt ở sau.

Trong phần kết nêu bày: Câu đầu chỉ vị đồng, nghĩa là đều chung ba vị. Câu kế nói văn xen nhau, nghĩa là giới trộm cắp bốn câu, vốn mê không tội. Chuyển tưởng và vốn mê hai lần năm câu thì ở giới sát sinh. Giới sát năm câu, y cứ chuyển mê có tội. Vốn mê không có tội ở giới trộm. Ảnh lược lẫn nhau nêu nên nói là lời trau chuốt.

Vị trở xuống là giải thích văn trau chuốt ở trước. Trong phần phân biệt, đầu tiên nêu đủ ba ở trước.

Nhược trở xuống là lựa sau không đủ.

Nói không nặng nhẹ là y cứ bổn luật. Nếu theo giới sớ thì thí dụ lấy bộ khác. Lại gồm hai giới: Đào Đất và Phi Thời. Kia nói: Trong bộ kiến luận nói đào cát nhiều đất ít thì không có tội, nửa cát nửa đất cũng phạm Đột-cát-la.

Lại trong Già luận nói đào đốt hoại đất phạm Đột-cát-la. Lại trong Kiến Luận chép: Trong nhật chánh nói Thời là thời và phi thời, nếu ăn cũng phạm Đột-cát-la (luật Tăng-kỳ cũng vậy). Nay cho rằng: Đất sống khởi tưởng nửa cát nửa đất và Phi thời tưởng phi thời đều tội nhẹ. Thêm trước cộng chung thành năm giới, còn lại lẽ ra lại có. Xem trong phần tùy tướng ở trước.

Sau nói hoặc bốn, năm nghĩa là: Năm là chuyển tưởng, bốn là vốn mê. Đây thì không ngại các sư xưa nói trong phần phạm, không phạm hoặc bốn, năm nghĩa. Nhưng kia y cứ đại khái chỗ phân biệt nên chưa cùng tột mà thôi. Y theo cách giải thích nay trong môn nặng nhẹ nhất định có ba vị. Phạm không phạm ba, hai không nhất định, suy nghĩ kỹ như vậy.

Trong phần định bốn, năm: Đầu nêu giải thích trước, người là bổn cảnh, không phải súc sinh là dị cảnh.

Nhược trở xuống là nêu cách giải sau, đầu tiên chánh nêu tất cả các giới chung có ba vị.

Văn xen nhau nói tức là chỉ các giới bốn, năm trường hợp khác nhau. Không ngại mỗi mỗi đều có vốn mê và chuyển tưởng, dụng trở xuống là kết hiển bổn cảnh, bổn tưởng nghĩa là bổn nhân tưởng, tâm trước phương tiện dị cảnh. Tâm sau nghĩa là sau chuyển khởi tâm chẳng phải súc sinh.

Trong luật nói: Ba-la-di, Tăng-tàn mà nghi, tưởng, cú pháp chỉ kết Thâu-lan-già đều không kết Đột-cát-la. Cho nên trong ba vị trước tâm sau Đột-cát-la tức là tương truyền y cứ nghĩa kết đó, như trong chú giải đã nêu.

Trong phần chú giải: Đầu tiên là định tội của luận chế, sau nói tâm sau nghĩa kết. Cụ trở xuống là lại nêu phi nhân.

Năm duyên là:

1- Phi nhân

2- Tưởng phi nhân

3- Có tâm sát sinh

4- Tìm mọi cách

5- Mạng sống chấm dứt.

Tưởng người là tưởng sai.

Câu: Cũng kết Đột-cát-la: Trước tưởng phi nhân, tự kết bổn tưởng, phạm Đột-cát-la. Ở đây cho rằng tâm sau chuyển khởi tưởng người mà hại là tâm sau tội đồng với nghĩa trước. Vì thế nói cũng vậy. Theo đây khởi năm câu:

1- Phi nhân tưởng phi nhân: Phạm căn bản Thâu-lan-già.

2- Phi nhân nghi là phi nhân: Phạm Đột-cát-la.

3- Phi nhân tưởng là nhân.

4- Nhân tưởng là phi nhân: Đều phạm Đột-cát-la.

5- Nhân nghi là nhân: Phạm Đột-cát-la.

Trong phần kết hiển, hai câu trên là kết lược.

Vậy, hai câu dưới chỉ chung. Tất cả các giới phạm tâm cảnh nhất định. Tâm cảnh sai khác có cú pháp chung. Luật tuy không đủ chỉ là lược không, hoặc lại bốn, năm đâu không xen nhau trau chuốt nên ở đây gồm chỉ, tự có thể cầu chung.

Hỏi: Tội có thể nặng nhẹ, có thể giữ cảnh tưởng. Vậy giới dâm và giới uống rượu đều nặng, dùng nêu như thế nào để suy nghĩ có thể thấy.

Trong phần năm giải thích nặng nhẹ, trình bày chung.

Đầu tiên nói tâm cảnh cần nhau. Đản trở xuống nói nặng nhẹ.

Ở đầu gồm nêu khác nhau. Câu trên nói cảnh. Nói hơn kém là chánh một giới mà nói cảnh tưởng năm câu, đây thâu câu đầu. Như giới dâm chung ba cảnh, giới trộm cắp có Tam bảo, người khác. Giới lậu thất có nội sắc, ngoại sắc, giới xúc chạm có tốt có xấu. Vì thế cho nên cảnh nhất định thâu hai câu thứ hai và thứ ba. Không phải cho là cảnh sai tức hai câu thứ tư và thứ năm. Câu sau nói về tâm.

Nói đậm nhạt như loại phiếm nhĩ rất hại. Cũng y cứ một giới chia đó tức thâu câu đầu. Lầm nghĩa là tưởng sai tức câu hai, ba. Ngộ nghĩa là cảnh sai tâm lầm, tức thâu câu thứ tư, thứ năm.

Hoặc trở xuống riêng phân câu đầu đối hơn kém ở trước. Một phẩm y cứ về chế tội. Tám phẩm y cứ nghiệp đạo, như trong môn hơn kém ở trước đã nói.

Hai câu: Thứ hai và thứ năm đối với tâm trước là lầm lộn. Hai câu: Thứ ba thứ tư đối cảnh trước là tội.

Bốn câu này hướng về trước, câu đầu chế nghiệp đều nhẹ. Ba câu sau đều phạm Đột-cát-la.

Nếu nói về nghiệp đạo thì câu hai và câu bốn tâm sai tội nặng. Câu ba, câu năm cảnh khác là tội nhẹ. Lại gồm y cứ câu năm nói về nặng nhẹ như sau sẽ thấy.

Hữu trở xuống là kết hiển bày ý của văn luật cần phải lập.

Trong phần chánh giải thích, khoa đầu: Câu trên kết năm vị ở trước. Bốn trở xuống là nêu câu thứ năm và câu thứ tư.

Nặng nhẹ: Do một câu nghiệp tuy khác nhau mà phạm thì cuối cùng đều là tội nặng, tánh là không cần luận, nhưng phải y theo năm thứ lớp trong luật giải thích đủ, cho nên nói cũng cần, v.v... Một đều có thể hiểu.

Trong hai nghi, đầu cả hai đều nêu hai câu. Tiền trở xuống phân biệt giải thích nặng nhẹ, giải thích nghi trước rằng nửa duyên, tâm nghi do dự chung liên quan hai cảnh.

Trong phần nghi ở sau nói: Không phải bổn kỳ, cảnh khác cho đến vốn không hại. Hai câu này tâm nghi chẳng khác, cảnh phân vốn khác, vì thế nói là nặng nhẹ. Tưởng sau cũng vậy. Trong hai tưởng, đầu tiên cả hai đều nêu. Tiền trở xuống là phân biệt giải thích trước rằng bổn phương tiện là chấp lấy tâm trước. Hướng sau là chánh đối tâm không tương đương cảnh. Sau nói rằng: có tâm riêng là vì tưởng người, không bổn cảnh là phi nhân.

Kế trong phần bổn dị: Câu đầu nêu bày. Bổn trở xuống là giải thích. Đầu tiên nêu hai câu bổn cảnh, đầu tiên cả hai nêu bày.

Dĩ trở xuống là phối hợp giải thích. Hậu trở xuống là giải thích cảnh khác, hai câu chia làm ba:

- Đầu tiên là nêu bày.

- Dĩ trở xuống là giải thích.

- Cố trở xuống là tổng kết.

Hai vị là tưởng và nghi, chỉ có thiếu cảnh vì nghi gồm hai cảnh. Nói: "Tội thuộc bổn tâm" là vì không theo cảnh khác.

Trong phần kết lược nêu bày không hết nghĩa, rộng ở trong Sớ nên nói là "vả lại".

Trong phần sinh khởi thứ năm có ba:

- Đầu tiên nêu sở thuyên rộng khắp. Do trì phạm đại thể tức là chỗ nói chế giáo. Hai nghiệp thiện ác, nghiệp tướng tùy duyên, vô lượng nên nói gồm chung. Giáo nghĩa không thể thâu hết cho nên chẳng phải một pháp gồm nêu.

- Cố trở xuống là nêu năng thuyên rộng lược.

Đầu nêu trước có chỗ trở về, các môn tức chỉ cho nghĩa chung và riêng ở trước.

- Dĩ trở xuống là hiển bày theo lược.

Chữ "la" cũng có nghĩa là kém.

"Đào chú" giống như nghiên cứu vậy.

Nắn đất vào khuôn gọi là Đào, nấu chảy vàng gọi là Chú.

Nêu tên có năm, giới sớ văn rộng không thể chép đủ, sở chưa thấy lời sớ. Vả lại, y cứ bốn tội nặng lược toát yếu danh nghĩa để chỉ người mới học.

Đầu nói khắc mạn, trước giải thích tên:

Khắc nghĩa là tình chuyên một cảnh. Mạn nghĩa là tâm dính mắc nhiều duyên.

Mạn lại có hai:

1- Đại mạn: Như vốn nêu tâm khắp chung ba đường, đều là chỗ kỳ hạn hễ làm thành phạm.

2- Tiểu mạn: Chỉ gồm loài người, không thể có ở phi nhân và súc sinh.

Kế phối hợp bốn giới:

Chỉ một giới dâm bất luận sai trái, chỉ khiến cho cảnh giao tiếp nhau, không đâu chẳng phải là Đại trọng.

Hai giới: Trộm cắp và sát sinh: Đại mạn thì hễ cảnh thành thì phạm, Tiểu mạn thì khác đường không phạm.

Khắc định một người ba đường không phạm.

Giới nói dối: Một giới ba cảnh đều hiện, trong biết rõ ràng. Phạm không khắc tâm, chung cảnh tùy phạm. Ba đường không hiện, hễ làm liền phạm.

Hai: Nói làm lộn.

Trước nêu tên sai, y cứ cảnh duyên hiện sai khác làm nghĩa. Lầm thì y cứ cảnh duyên không hiện, tâm lầm vọng làm nghĩa.

Hai là đối giới: Giới dâm tùy phạm, bất luận lầm lộn. Giới trộm cắp chia làm ba:

- Đại mạn: Ba đường đều phạm.

- Tiểu mạn: Không phải vật của súc sinh thì không phạm.

- Khắc tâm lại có hai: Nếu nói theo người khác thì trộm Trương mà được Vương thì không phạm. Nếu y cứ một chủ, trộm vàng được bạc liền trả lại thì không phạm.

Giới không sát sinh: Mạn đồng như trên, khắc tâm do luận lầm lộn khai không phạm vì hiện cảnh rõ ràng, tâm duyên khác nhau, làm thì thành tội nặng.

Duyên Vương Trương giải nhân tưởng không sai.

Giới nói dối: Đại mạn đồng như trước, Tiểu mạn lầm phạm vì đối hiện cảnh, lầm không phạm vì không hiện.

Khắc tâm có hai, đối người luống dối nghĩa khác. Một lầm lộn đều tội nặng đối pháp mà nói.

Nói Thánh xưng phàm, mê phàm cho là Thánh, lầm lộn đều khai. Nếu y cứ theo Thánh pháp nói lầm lộn Ba thiền Bốn thiền đều tội nặng.

Ba, trong phần tự tha:

1- Chỉ bày chung ba thí dụ:

- Tự tạo cảnh của người.

- Người tạo ra cảnh của mình.

- Tự tạo ra cảnh của mình.

2- Phối hợp riêng với bốn giới: Giới dâm ba câu đều tội nặng.

Giới không trộm đầu nêu trọng, hai thứ còn lại đều không tội.

Giới không sát sinh: hai câu đầu nêu có không rất dễ hiểu. Tự sát tự phạm Thâu-lan-già.

Nói dối, hai câu trên dễ hiểu. Từ lừa dối nghĩa y cứ phạm Đột-cát- la, vì không phải ngôn thuyết quỹ phạm.

Luật Tứ Phần nói: Thân miệng chung cho bốn giới. Ba giới trước là thân phạm; một giới sau là khẩu phạm. Riêng y cứ tạo lẫn nhau, giới dâm hạn cuộc thân tạo. Ba giới sau đều chung tạo lẫn nhau.

Năm: Dạy người tự thành tức là hai nghiệp tùy giới khác nhau, vì thế nói là các phần.

Đầu tiên nói dạy người. Giới dâm tự làm thành trọng. Dạy người ưa thích, đối với người trước không được đồng phạm (dạy người làm phạm Thâu-lan-già, không làm phạm Đột-cát-la).

Giới không trộm cắp và giới không sát sinh: Tự làm dạy người tổn cảnh sướng tư, người và mình đều phạm tội nặng.

Giới nói dối dạy người danh lợi dính mắc kia, cho nên không đồng phạm.

Kế là nói sai người. Dạy thì lợi mình thuộc nghĩa sơ, sai thì hướng đến mình thuộc nghĩa thân. Như khiến người dâm, xúi người nói chứng Thánh đều phạm tội.

Giới trộm, giới sát không sai nên không nói. Nhiều người sai sử chung cũng tức dạy người. Giới dâm không có nghĩa nầy.

Nói nhiều người nghĩa là trùng sử và triển chuyển sử. Trùng sử nghĩa là tùy tục sai người cho đến trăm ngàn.

Triển chuyển sử nghĩa là chỗ sai người không được tự bỏ đi. Lại chuyển sai người cho đến nhiều người.

Văn nêu giới sát, nghĩa quyết chung có ba:

Ta sai người kia làm cho nên nói là duyên khác. Người kia và ta đều phạm là nghiệp đồng.

Trên lược nêu số danh, không phải cho là đã hết. Như trong số văn kia nghĩa chương rất rộng. Như trên trích dẫn giải thích lược chung danh tướng ắt muốn cùng tận. Tích học còn mê cho nên không dẫn nhiều, thuận theo ý lời sao.

Trong phần kết hiển, hai câu đầu nêu các tên gọi trên.

Sao trở xuống là ý lược nay, dễ hiểu mà khiến rõ giáo; tức hành là khiến thành hạnh. Khó biết ít dùng, đối chiếu có thể biết.

Tứ Phần Luật Hành Sự Sao Tư Trì Ký

Phần thứ nhất trong phần bốn của quyển trung xong.

TỨ PHẦN LUẬT HÀNH SƯ SAO TƯ TRÌ KÝ

QUYỂN TRUNG (PHẦN 4 - 2)

THIÊN GIẢI THÍCH: SÁM PHÁP, LỤC TỤ

Sám là tâm năng sám. Sáu tụ là tội sở sám, Pháp là cách thức sám.

Tiếng Phạm là sám-ma, Hán dịch là Hối vãng.

Có chỗ nói: Sám hối là tiếng Phạm tiếng Hoa đều nêu.

Theo Nghiệp Sớ chép: Ý nghĩa kia cho rằng: Không tạo tội mới.

Sám nghĩa là dứt trừ tội vị lai. Hối nghĩa là tâm hổ thẹn đối với lỗi lầm đã qua.

Có người giải thích chữ sám là huấn thủ huấn giám? Nghĩa tuy chung được, tiếng Hoa tiếng Phạm phải phân. Nhưng sám chung hóa chế và cả lý sự. Nay chỉ y cứ vào chế giáo sự hành dùng làm thiên chương.

Trong phần trình bày ý vị lai: Khoa đầu có hai:

1- Nêu ý sám. Câu trên là nói tạo nghiệp. Vả lại, y cứ theo thiên tụ chỗ chế hai tội phạm. Kết nghiệp thành nhân phải cảm vời quả vị lai cho nên nói là chủng. Câu kế nói cần phải sám. Do phạm từ vọng khởi, tội nương duyên sinh. Thể vọng vốn không, duyên sinh vô tánh. Biết rõ gốc vọng thì tướng phạm nương chỗ nào. Biết rõ duyên sinh thì gốc tội không có. Đây là do tội từ tâm khởi, lại do tâm diệt. Đã hàng phục được nhân hiện tại, không vướng mắc quả vị lai. Phạm tội mà không sám hối thì nghiệp khổ làm sao cùng tận được, người trí biết lỗi không hề che giấu.

Từ thời sám trở xuống hai câu là nêu lợi ích, câu trên tự thực hành không dấu vết, câu dưới nói: Các pháp có dụng.

2- Cố trở xuống là dẫn khuyên. Trước dẫn văn luận khuyên mau sửa đổi. Đầu là dẫn luận. Bất trở xuống là nêu lời khuyên.

Luận kia hỏi rằng: Pháp gì nặng như đất? Pháp gì cao như hư không? Pháp gì nhiều như cỏ? Pháp gì nhanh như gió?

Đáp: Giới đức nặng như đất, ngã mạn cao như hư không, phiền não nhiều như cỏ, tâm niệm mau như gió.

Nay lược dẫn câu sau để rõ. Tâm xưa làm ác nay bỗng truy hối chỉ trong sát-na trở thành thiện, không đợi lúc qua đời. Ý là khiến cho người có phạm phải mau cầu sám hối.

Kế dẫn văn kinh nêu lời Phật khuyên.

Kinh nói Đức Như lai quở trách nêu lên việc ác là muốn khiến cho người tu hành có lỗi phải sám hối. Trước quở trách hủy cấm, khiến thành chỉ hạnh. Sau nói đường ác khiến thành tác hành.

Trong phần quở trách xưa, đều nêu chẳng phải toại vãng.

Cổ sư tức chỉ cho các nhà biên soạn pháp yết-ma. Như Tăng khải yết-ma, đầu tiên nêu ra sám hối tội Tăng tàn.

Hai là sám hối tội Thâu-lan-già. Pháp sám bạch nhị không phân biệt tội nặng tội nhẹ.

Ba là sám hối tội xả đọa, không phân biệt Đơn đề. Bốn là sám hối các tội khác không hiển bày tướng tội. Đề-xá, Đột-cát-la đều không nêu pháp.

Lại yết-ma của ngài Đàm Đế: Một: Sám hối tội Tăng tàn.

Hai: Sám hối tội xả đọa.

Ba: Sám hối các tội khác. Nghĩa là Đơn Đề, Đề-xá, Thâu-lan-già, Đột-cát-la, đồng một pháp sám, cầu lời đều đồng tội xả đọa.

Sự nghi thêm sự sửa đổi gọi là thêm bớt.

Nói "lập pháp xuất một" nghĩa là ẩn và hiển.

Nếu theo văn sau thì xưa gọi là tội Ba-la-di, phải không có tâm che giấu mới cho sám hối.

Lại giới dâm có khai sám, còn ba giới kia thì không khai.

Trong tội Tăng tàn: che giấu tàng biệt trụ, hoặc nói rằng đều thực hành, hoặc đều không thực hành.

Lại trong tội Đề-xá đồng pháp sám Ba-dật-đề.

Lại trong pháp chúng học, tội đồng đều trách tâm thêm bớt, ẩn hiện tìm xem sẽ thấy.

Nói "ức khóa đa" là trách tâm sư. "Khóa" giống như chữ thuyết.

Nói "chiếu giáo không văn" nghĩa là sự không có chỗ y cứ.

"Kiểm hành trái luật": Nghĩa là hành dụng phi pháp. Cố trở xuống là dẫn lời quở trách, tức trong luật tăng hai nói hai hạng người ngu:

1- Người che giấu lỗi không sám hối. 2- Sám hối không y theo lời dạy.

Nay lấy hạng người thứ hai để chứng minh việc phi pháp ở trên. Văn luật lại nêu hai hạng người trí ngược lại việc của người ngu,

như ở khoa sau có dẫn.

Thánh trở xuống hai câu nêu lý do tâm sự.

Câu trên nêu pháp sám hối sau, đều thấy chép trong văn luật. Câu dưới nói các sư trước không thể nương dùng.

Trong phần hiển nay chia làm hai:

1. Nêu soạn thuật:

Câu trên là chánh tông:

"Định cương vị": Sáu cách sám hối riêng khác, không xen lẫn nhau.

"Cách tâm cảnh": Đều hiển bày duyên pháp, không chỗ mê muội.

Tùy trong một pháp sám duyên pháp tuy nhiều nhưng không nêu tâm cảnh.

Như trở xuống là sở tông:

"Sám quá trần lộ": là tâm năng sám.

Chỗ nương, người đối pháp dùng những việc này đều là cảnh sở đối.

Cách tức là huấn chánh.

Hai câu dưới là hiển bày ý. Câu trên nói lập pháp có y cứ. Xưa nay hình tướng đều không phải cảnh. Câu dưới hành sự không nghi, tâm cảnh soi chiếu nhau, được mất nêu bày.

Năng, sở tức tâm và cảnh.

Thử trở xuống hai câu cách cú đối giải thích hai câu ở văn trên, nghiên cứu sẽ thấy.

2. Từ tắc hà trở xuống là nêu công đức:

Nói nay y theo pháp thì tội sẽ trừ, tâm có chỗ nương. Ngược lại thì trái luật, hối tội không khỏi, tâm không chỗ nương vì thế nói rằng "hà hoạn", v.v...

Được bậc Thánh khen ngợi là vì thuận theo lời Phật.

Cố trở xuống là dẫn luật nêu lời khen ngợi. Do vâng theo lời dạy có thể sám hối nên đây là người trí.

Kế là nói pháp sám:

Trong phần chia chung, hóa giáo đều gồm hai cách sám giúp chung cho cả hai chúng, như văn đã nêu.

Lại hai cách sám chung cho Đại thừa và Tiểu thừa.

Lại chỗ phạm tội chung cho pháp sám ba đời, gồm mười nghiệp. Trong phần chế ngược lại thành năm hạn cuộc. (Tờ 350)

Nói luật sám thì hạn cuộc ở tiểu tông. Như văn tự nói hạn cuộc đạo chúng. Thác thọ sinh hạn cuộc sự hành. Y theo đầu tiên thọ hạn cuộc hiện phạm.

Thứ lớp trị hạn cuộc danh thể.

Trên là phân đối, kế giải thích tướng văn. Hai câu đầu nêu hạn cuộc.

Nói "Đạo chúng" là gồm thâu năm chúng xuất gia.

Do trở xuống là giải thích lý do hạn cuộc. Văn nêu phạm sám đều y theo bổn thọ. Thọ là bẩm chế ở chế thuận nghịch nên thành trì phạm. Như vậy luật sám rất khác với kinh.

Câu đầu nêu gốc phạm khởi. Câu kế nói ý chế sám.

Hoàn trở xuống là nêu pháp lập sám.

Nói "thứ lớp trị" là tùy chỗ phạm kia, phải y theo thứ lớp của thiên không thể lộn xộn.

Nói "Thiên tụ lập nghi" là chế giáo sai hàng. Nói: "Hối pháp y theo đây" là y giáo lập pháp. Kế nói rộng hai sám.

Trong hóa giáo nêu "thông sám": Như năm cặp trước nêu nghĩa chung có thể biết.

Trong cặp hiển nói "lý sám": Là nói quán tuệ suy cùng nghiệp tánh. Thấy rõ chân lý, tội được diệt nên nói là sám.

Trong văn, trước nêu căn tánh, lại hướng về tu sự thông gọi là lợi căn. Nêu đối trị dụng của Ba quán cạn sâu, tự chia ra lợi căn và độn căn, như sau có thể thấy.

Quán trở xuống là nêu quán hạnh. Câu đầu nêu cảnh sở quán.

Do trở xuống nói trí năng quán. Bốn câu trên nói đạt vọng thấy lý. Hai câu sau nói hạnh thành tội diệt.

Phân nghĩa là phân biệt, tức là quán chiếu.

Trong đây thông nêu chung lý quán. Nói vô sinh gồm lý của ba món đại tiểu ở sau.

Kế, là trong phần sự sám, đầu tiên nêu cơ nghi. Do trở xuống là nêu văn sám pháp, có hai: Đầu là trình bày không kham lý quán. Chỉ trở xuống nói sự sám. Trước nói sự hành không nêu ba nghiệp. Lễ bái, nhiễu tháp là thân nghiệp, xưng khen tụng trì là khẩu nghiệp, cung kính chí thành là ý nghiệp.

Thắng cảnh không nêu Tam bảo, tắc trở xuống là nói thành lợi ích. Hai câu trên nêu nghiệp đầu tiên.

Nói nặng nhẹ là y cứ lỗi mà nói.

Năm tội nghịch, chê bai pháp, dùng vật của Tăng, v.v... là tội nặng. Còn lại là tội nhẹ.

Lại hễ tạo tội đầy đủ ba thời. Đều khởi tâm mạnh là tội nặng, hoặc hai thời và một thời là tội nhẹ.

Nói "Định bất định" là phân biệt nghiệp nặng. Định nghiệp rất nặng dầu sám hối cũng không hết, Bất định thì nhẹ hoặc cho chuyển đổi.

Hai câu sau nêu lợi ích. Chuyển báo nghĩa là dễ đoạt không thọ, đối với khinh và nghiệp bất định ở trước.

Khinh thọ nghĩa là chuyển nặng thành nhẹ, tức định nghiệp trong phần nặng ở trước.

Phổ trở xuống là chỉ rộng.

Văn kinh Phật Danh thấy ở phần thứ mười. Kinh Phương Đẳng Đà-la-ni ba quyển.

Kinh Hư Không Tạng, kinh Chiên Sát, v.v... đều có nói về cách sám hối.

Nếu theo nghiệp sớ thì đủ năm duyên.

1- Thỉnh Phật, Bồ-tát làm chứng (tức phụng thỉnh các Thánh). 2- Tụng kinh chú (tức tụng kinh, đọc chú).

3- Nói tên tội của mình (tức nói sám hối).

4- Lập lời thệ nguyện (tức nay phát nguyện).

5- Như giáo minh chứng (tức nay cầu tướng phân biệt tà chánh). Trong phần trùng rộng:

Đầu tiên nói chỗ tu quán tưởng, không tánh tức không lý.

Dĩ trở xuống nói lý do tội diệt. Các nghiệp ở thế gian đều từ ta sinh, ta làm chủ nghiệp. Vì ta đã không nương gá, thiện ác đã gây không từ điên đảo của ta mà sinh, vọng nghiệp không có chỗ nương, cho nên được trừ.

Kiến nghĩa là đạt lý. Tư nghĩa là khởi tu.

Trừ nghĩa là có thể quán trí.

Diệt là chỗ quán nghiệp.

Phá vọng hiển chân mà chẳng đốn chứng nên nói là phần. Nếu y cứ vị xếp vào phần kiến phần tư tức hàng Nội phàm. Phần trừ phần diệt tức Sơ quả về sau.

Như trở xuống là dụ hiển, ngủ say dụ cho mê, tỉnh thức dụ ngộ, ngủ thức say tỉnh là pháp tương tự.

Kế, trong phần nêu ba quán. Lý vốn là một, vì sao có ba? Nếu quyền thật hai phần trước là quyền. Một phần sau là thật.

Nếu đại tiểu đối nhau thì một phần trước là Tiểu, hai phần sau thuộc Đại.

Nếu theo khai quyền hợp tiểu thì cuối cùng quy về một lý.

Nếu theo ba tông thì tánh không hạn cuộc Tiểu; Duy thức hạn cuộc Đại; Tướng không chung tiểu đại.

Cứ như vậy mà phân chia. Trong tánh Không chia làm ba:

1. Nêu cảnh sở quán: Tức hai chữ các pháp. Nói các pháp là bao gồm tất cả. Trong các kinh luận hoặc y theo y báo, chánh báo, nhân quả, hoặc thế gian, xuất thế gian, hoặc hữu lậu, vô lậu. Hoặc sắc tâm, phi sắc tâm. Hoặc thiện, ác, vô ký. Hoặc ấm, giới, nhập, v.v...

Nếu y cứ luận chung gồm quán các pháp. Nay y cứ sám hối để chỉ tội nghiệp mà làm quán cảnh.

2. Một câu "Tánh không vô ngã" tức là quán trí, tội từ duyên có, vốn không tự tánh. Duyên tức là tâm cảnh. Tâm cảnh hòa hợp thành nghiệp. Tội tánh tự là không, chẳng phải làm cho không. Vì còn vọng chấp nên chịu sự trôi lăn. Chỉ phá vọng chấp thì tìm tội không thật có, các không thật có, gượng gọi là lý không.

Nói tánh không là hạng tiểu cơ trí kém, không thật có tức pháp thấy không. Phải đợi chia chẻ cùng tột tánh thể của pháp, sau đó mới không. Trong đó phải chia ra lợi độn.

Lợi thì thể pháp tức không.

Độn thì chia chẻ pháp mới thấy không. Hoặc nói Hữu tông chỉ chứng nhân không, giả tông nhân và pháp đều không.

3. Thử trở xuống là phán vị. Tiểu thừa gồm thâu Thanh văn, Duyên giác. Y cứ theo pháp sở thừa, Tứ đế, nhân duyên tuy khác, nhưng nếu nói về đoạn chứng đều thấy lý không.

Trong phần tướng không cũng có ba:

1- Nêu cảnh đồng như trước.

2- Trong phần năng quán nói tướng không là nói pháp vô tướng, dụ như huyễn hóa. Người mê muội cho là chân cũng như hoa đốm trong hư không. Vì mắt nhặm cho là thật nên nói chỉ do tình vọng mà thấy.

3- Trong phần phán vị nói Tiểu Bồ-tát là tuy phát đại tâm nhưng chưa cùng tột bổn tâm.

Lập quán không các trần cảnh nầy như Bát-nhã giúp người sơ tâm.

Nói chiếu dụng là Nhị thừa trụ trong vắng lặng, chỉ chiếu tâm, Bồ-tát lăn xả làm các sự việc nên nói là chiếu dụng. Nếu đối ba tông tức tương đương với Tứ Phần.

Đồng quán lý không nên nói là Tiểu. Chí kính mến Phật thừa nên nói là Bồ-tát. Mời gọi Phật tử là những ví dụ rõ ràng.

Trong Duy thức ba khoa đồng quán cảnh ở trước rất dễ hiểu. Trong năng quán nói ngoại trần là tất cả cảnh giới.

Nói "vốn không" có hai nghĩa:

1. Cảnh tức tâm. Trong kinh Chiêm Sát chép: Tất cả cảnh giới từ xưa đến nay thể tánh tự diệt, không hề có cho nên nhân nghĩa như thế. Vì vậy chỉ nói tất cả các pháp nương tâm làm góc. Phải biết tất cả các pháp đều gọi là Tâm. Do thể chẳng khác vì là chỗ nhiếp của tâm.

2. Vì luống dối mà thấy, kinh nói: Chỉ do chúng sinh vô minh si ám, huân tập nhân duyên hiện cảnh giới luống dối, khiến cho sinh tâm niệm chấp trước.

Lại nói: Nếu không hay biết mà phân biệt được thì không có tướng cảnh giới mười phương ba đời khác nhau.

Luận Duy Thức chép: Chỉ có thức không có cảnh giới, vì thấy, như người mắt bị nhặm thấy lông như mặt trăng, v.v... các việc.

Nói: "Thật chỉ có thức": Nói chỉ (duy) là ngăn ngoại cảnh, nói thức là bày trong tâm. Hoặc chân vọng hòa hợp là thức A-lại-da, nghĩa là chân có thể tùy duyên cùng khởi với vọng.

Hoặc nói chân thức tức chân tâm thường trụ vốn thanh tịnh, tức là cảnh giới Trung đạo nhất thật.

Nhưng tu quán có hai:

1- Thẳng vậy quán chung: Nghĩa là quán niệm tánh tức là chân thức. Thể kia thanh tịnh bình đẳng cùng khắp, gồm nhiếp các pháp, sinh ra vô tận rốt ráo một tướng vắng lặng thường trụ.

2- Trải qua sự quán riêng. Trong tất cả thời tùy duyên động niệm. Y, thực, bốn oai nghi hoặc thiện, hoặc ác đều có thể rõ biết, do một thức lưu biến. Như quán chung ở trước chính là chỗ tu của bậc Thượng trí thâm vị. Kẻ sơ tâm đời mạt pháp chỉ có quán riêng ở sau là chỗ cơ giáo.

Trong phần phán vị: Hai câu trên nêu thù thắng: Đối với thô tiện ở trước nên nói là sâu mầu.

Nghiệp Sớ chép: Kẻ sơ cơ thấp kém chấp vào giáo cho rằng cảnh giới là không (tức Tiểu Bồ-tát), rõ cảnh vốn chẳng phải là tánh Duy thức (tức vị nay).

Lại trong sao chép: Kẻ độn căn khi thấy không chẳng phân biệt được sắc (nghĩa là Tiểu Bồ-tát, không đồng Nhị thừa chia chẻ sắc). Người có trí biết Duy thức chẳng phân biệt không (tức phân biệt với tướng không). Ba quán hướng về nhau. Cạn không biết sâu, (tờ 351) sâu ắt gồm cạn, vì thế ở sau gọi Duy thức tức là viên quán.

Hai câu kế là chánh phán.

Đại Bồ-tát là từ Sơ địa trở lên.

Cố trở xuống là đại chúng, kia cho rằng: Năm mươi hai vị gồm có bốn vị:

Luận chép: Tất cả pháp dùng thức làm tướng, chân như làm cảnh (cảnh tức là thể).

- Y theo cảnh giới này tùy tâm tin ưa nhập vị tín nhạo (Đây là bốn mươi địa vị gia hạnh: Thập Tín, Thập Trụ, Thập Hạnh, Thập Hồi hướng).

- Như lý thông đạt được nhập kiến vị (tức Sơ địa).

- Có công năng đối trị tất cả chướng, được nhập Tu Vị (tức Nhị địa đến Thập địa).

- Xa lìa chướng cấu, được nhập địa vị cứu cánh (từ Bát địa đến Phật địa).

Chỗ tu của vị, đầu tiên gọi là Ảnh tượng Duy thức. Chỗ tu của ba vị sau gọi là Chân Duy thức.

Hỏi: có người nói rằng Duy thức Quán Nam Sơn phán vị rất cao.

Lại nói: Vị cao không tội, đâu cần phải sám hối, ý kia thế nào?

Đáp: Luận văn có chép: Duy thức chung cho bốn vị, kia trách Nam Sơn phán ư? Đây vì đặc biệt nêu vị cao để nêu lý nhiệm mầu. Phải biết pháp sám chính là hạ phàm.

Cố trở xuống là khuyên khiến nhậm trí mạnh yếu. Tùy sự quán duyên đâu khiến chứng quả Phật mà hối tội?

Trước tu không thận trọng không đâu chẳng lỗi lầm.

Sau tiến cuồng phân biệt liền sinh khinh chê, lời nói gửi gắm có thức rõ ràng và cẩn thận.

Lại có người nói: Ở đề mục ghi: "Sám, là sáu tụ pháp", kia nêu ra sự lý sám phải không?

Đáp: ở đây lại không hiểu hai giáo hóa và hạnh, tội sám cần nhau. Nếu ý chỉ y theo hóa sám thì chế tội không quên. Nếu y cứ chế khoa thì nghiệp đạo hoàn toàn còn. Vì thế phải biết hóa và hạnh đều dùng thì khiến cho nghiệp và chế đều dứt.

Sau nói rằng: Năm chúng phạm tội, hai duyên lý sự.

Lại nói: Thiên tụ y theo giáo tự diệt, nghiệp đạo nhậm tự tịnh ở đây.

Nêu tông không xen lẫn nên dùng sáu tụ để nêu đề mục, vì loại tùy nhau nêu ngại gì hai sám đều nói. Vướng mắc soi chung, vô sự chuyên ngung.

Trong phần kết cáo: Đầu tiên là nêu kết bày, y cứ lý sâu cạn, y cứ mạnh yếu, phải lượng phần mình tùy sức mà tu. Nhưng đời mạt pháp chúng sinh mê muội, ít gặp người căn khí lanh lợi, đối với sự hành còn chưa kham nhậm, huống chi ý rõ được huyền môn ba quán.

Than ôi trở xuống là dẫn chứng.

Bài kệ kinh Hoa Nghiêm, câu đầu nêu tướng tội.

Nói: "Tất cả" là gồm mười điều ác. Có công năng chướng ngăn thiện đạo nên gọi là chướng. Sóng sâu rộng nêu dụ như biển.

Câu kế nêu chỗ sinh; không nói duy tâm chấp trước cảnh vọng tưởng ở trước.

Nửa bài kệ sau nêu pháp sám hối câu trên. Câu dưới là nêu pháp.

"Phải cầu": Là nêu trí năng quán.

"Chướng chân như": Nếu y cứ theo luận chung thì gồm ba lý trên, nếu y cứ ý kinh thì riêng về Duy thức.

Cố trở xuống là nói Đại sám. Ngồi ngay thẳng niệm thật tướng.

Ngồi ngay thẳng là tịnh duyên; niệm là năng quán. Như trở xuống là kết khen ngợi.

Theo kinh nói rằng: Các tội như sương móc mặt trời trí tuệ có công năng tiêu trừ. Vì thế cho nên phải dốc lòng siêng năng sám hối tội lỗi của sáu căn.

Nửa bài kệ trước là nêu công năng cao siêu. Nửa bài kệ sau là khuyên mọi người phải siêng tu.

Trong phần khuyên tu:

+ Khoa đầu: Trước nêu hai cách sám khác nhau.

Phước thuận sinh: Trời, người hữu lậu vì thuận theo sinh tử.

Đạo ngược dòng: Ba thừa vô lậu vì ngược với sinh tử.

Xuất nhập y cứ quả đã đầy đủ. Trí ngu là căn cơ năng tu, hư thật là nói về hạnh tu. Mỗi mỗi phân đối sự lý, sự cạn sâu của hai cách sám rất dễ thấy. Cố trở xuống là chánh khuyên: Văn nêu tâm luận khiến tự quán lượng. Ưa tội tu sự là chuyển ngu thành trí. Ưa phước tu lý là chuyển độn thành lợi. Lý chung cạn sâu thì lợi có mạnh yếu.

+ Khoa kế lại có hai:

1. Nói đạo chúng (năm chúng xuất gia) chung cho hóa chế.

Trước gồm nêu, sự vâng theo luật chế, lý chiếu nội tâm nên nói là hai duyên. Duyên tức là quán. Sự trở xuống là giải thích riêng.

Nói: "Sự thì thuận giáo": Khởi luật sám trải qua sự duyên cảnh, thường chiếu khởi tâm.

Biết chỉ có bổn thức tùy duyên lưu động đến lý, cho nên nói là không trái Duy thức.

Nói: "Lý thì đạt vọng" tức rõ được tâm nầy. Vọng duyên từ nơi cảnh khởi, đạt cảnh tức tâm. Ngoài tâm không có cảnh, chỉ có một chân thức thanh tịnh bổn nhiên, vì thế nói rằng ngoài trần vốn không.

Từ cố trở xuống là dẫn chứng:

Câu: "Tức luận Nhiếp Đại thừa, Duy thức không mất": Là chứng được duyên lý ở trên.

Câu: "Không đâu chẳng có năng thủ, sở thủ": Là dẫn chứng sự duyên ở trước.

Năng thủ là tâm, Sở thủ là cảnh.

Đây là trừ chấp. Sợ rằng nghe lý duyên liền cho là tự tâm không động, sợ cho là không cảnh liền cho là cảnh giới đều chung.

Nay người ngu hiểu lầm Phật thừa, đều cho là lý quán vắng lặng như vậy. Không nghĩ rỗng chẳng không có cảnh, lấy bỏ không được, năng sở đều quên, mênh mông vắng lặng liền là chân như, mặc tình buông lung là diệu dụng. Do đây không lạy tượng Phật, không tụng Chân kinh, hủy giới phá trai, uống rượu ăn thịt, khoe khoang là đại đạo truyền hóa nơi người. Nghiệp ác gieo nhau, dắt dẫn phần nhiều tu tập. Đây chính là suy đoán luống dối, điên đảo luân hồi. Đâu biết thông đạt pháp đều là chân, ngại gì không tịnh. Rõ chân tức dụng, nào ngại tu hành. Vì thế cho nên ngộ lý thì muôn hạnh đều tu, dính mắc sự thì một mảy may không lập. Tự không thông giám thì còn nói gì?

2. Từ nhược trở xuống là nói tục chúng (chúng tại gia) hạn cuộc hòa giáo.

Đầu tiên là nói được. Hai kinh phước, đạo gọi chung là hóa giáo.

Phước kinh như Phật Danh, Phương Đẳng. Đạo kinh như Bát-nhã, v.v...

Quảng trở xuống là nêu bày.

Hành pháp của phàm thánh, xưa nói thiền sư Đạo Chỉnh soạn, chưa thấy bổn văn. Có khảo cứu giáo quán các Tổ không đâu chẳng thích hợp căn cơ. Chính là ý chỉ diệu quán quyết bạch tự tâm. Phân biệt Đại Tiểu, lựa chọn thiên viên, trải qua địa vị cạn sâu, hợp đạo thứ lớp. Chỉ có bộ Ma-ha Chỉ Quán của ngài Thiên Thai là đáng để tâm.

Nhưng đời mạt pháp hoằng truyền biến thành danh tướng, vì thế khiến cho chậm tiến, không nhờ đâu mà chứng ngộ. Muốn rõ ràng thì phải tìm cầu bậc minh triết.

Kế là nói về Chế sám. Trong pháp Ba-la-di, trước nêu nghiệp báo, muốn giúp cho người phạm biết lỗi cầu xin sám hối. Xem trong kinh Phật, trước nêu quả báo. Một trở xuống là nêu tội: Một là dứt sở y. Hai là ngăn trí giải. Ba là tám chánh tín. Bốn, năm là thắng cảnh của tội trộm cắp. Vật của tăng chú trọng ở Tam bảo. Vật của tăng có bốn, nay phân biệt vật của Thường trụ, thường trụ là quan trọng nhất.

Vật của người tin phụng cúng thí cho nên nói rằng: tín thí phạm tội nặng, không phải Tăng ăn thì thành tội trộm cắp.

Sáu, bảy lăng nhục bậc Tôn thượng.

Nếu nói giới chướng quyết y cứ về cảnh tịnh.

Sáu thân là y cứ theo kinh chỉ nói dụ em thân thích. Nay văn thay đổi để thâu chung.

Tinh trở xuống là chỉ rộng. Hãy đem bảy lỗi phản chiếu thân tâm, nếu có phạm đâu không sợ ư?

Kinh Niết-bàn nói văn có ba: 1- Nêu tội báo.

2- Từ nhược trở xuống là nói tâm phạm:

- Đầu tiên y cứ hộ pháp nói phá là không phá vì nghiệp lành nhiều, tâm phạm nhẹ. Đây là y cứ hóa giáo nên nói không phá. Nếu y cứ theo chế giáo thì thành phá cũng muốn tiến đến hộ pháp kia.

Câu "chưa xả viễn" nghĩa là đối với Phật pháp còn luyến mến.

- Kế từ nếu phạm trở xuống là y cứ về hoại pháp nói là phạm. Nói nhiều lỗi lầm là nói trong Phật pháp có nhiều lỗi lầm.

Nhất-xiển-đề, Hán dịch là vô tín (không có lòng tin). 3- Từ: Vân trở xuống là nêu pháp hối.

Đầu tiên là nêu câu hỏi. Vì trở xuống là lời đáp.

Giải thích ban đầu nói sám: Là hiện báo liền thọ, nghĩa là chuyển nặng thành nhẹ.

Hoành nghĩa là phi hoành. La giống như đọa.

Nếu trở xuống là nói không sám: sinh báo mới thọ.

Kinh ấy nói: Nếu không quán thân vô thường thì gọi là không tu thân. Nếu không quán giới là cầu thang gọi là không tu giới. Không quán tâm tháo động chế phục gọi là không tu tâm. Không quán trí tuệ có công năng cắt đứt gọi là không tu tuệ.

Kế là nói pháp sám.

Trong phần nói về khác, khoa dẫn văn của bổn luật từ các trở xuống là nêu hai cách phán xưa và nay. Đầu tiên chỉ lỗi xưa. Câu "xưa giải thích đều không che giấu": Nghĩa là phạm rồi, không có một tâm niệm che giấu mới khai, có tâm che giấu thì không khai. Lại thấy trong luật, pháp sám do phạm giới dâm làm duyên. Liền cho rằng chỉ có giới dâm là khai cho sám, còn giới trọng khác thì không khai, vì thế nói là: Có phải trái.

Nay trở xuống là nêu cách giải thích nay.

Hai câu đầu nêu ý của lời dạy. Lập giáo tiếp cơ không thể che lấp nên nói rằng lý không dính mắc kiết.

Từ đãn trở xuống là hiển bày chánh giải. Nghĩa là đã phạm nhiều tội quyết phải sám hết, vì thế nói là đều không che giấu.

Ba là từ bất trở xuống là phân biệt riêng.

Tội Tăng tàn không cho sám hối hết, văn lại có ba:

1- Nêu thẳng khác nhau.

2- Sơ trở xuống là so sánh hai thiên khác nhau, do đó có ba thứ sai khác:

1/ Phạm tội nặng vốn hoại

2/ Hối nêu ra tự tâm

3/ Ức chế khiến đầu tận. Tội Tăng tàn trái với trên:

"Nói có dư" là trái với một ở trên. Được gượng gia pháp là trái với hai trên. Tùy hiển tùy sám là trái với thứ ba ở trên.

3- Từ có trở xuống là nêu các điều khác, tức trái với ba nghĩa trên.

Hai nghi tức chỉ pháp sám của hai thiên khác nhau. Trong phần nói "cần phải trị", luật Tăng-kỳ có ba: 1/ Chỉ tâm sám hối

2/ Từ linh trở xuống là nói khai sám

3/ Tỳ-kheo trở xuống là nêu pháp hành.

Đầu nói đồng hành. Kia đây không tịnh là xúc xưa đồng. Cố trở xuống là nói hành riêng.

Nói: "Được thọ thực": Vì không đồng với vị sau. Nói: "Trừ hỏa định" vì khác với vị sau.

"Cho đến vàng bạc": Vì khác tịnh nhân. Đúng "như pháp khất": Tức tâm sám hối. Phật trở xuống là phân biệt pháp hành.

Đầu chỉ chung cho đồng hành

Tại trở xuống là chỉ cho không đồng hành, hành có bốn:

1/ Thứ lớp ngồi.

2/ Nằm ngủ.

3/ Bỉnh ngự.

Cho nên chỉ khai hai pháp: Cốt yếu của trụ trì không thể tạm bỏ việc không xong.

Còn lại không khai vì không có hạn chế, cho tìm cầu riêng.

4- Thọ tuổi. Tuy y theo thứ lớp hạ lạp của Đại tăng nhưng không ngại tăng hạ lạp.

Cho nên trở xuống dẫn luận, quyết định thực hành pháp trên, chẳng phải thường khai.

Trong luận Tỳ-ni Mẫu chép:

1/ Nói được pháp.

2/ Từ danh trở xuống là nêu phục bổn.

3/ Từ đản trở xuống là nói không có thắng dụng.

4/ Từ nhiên trở xuống là nói chướng khổ đời sau.

Câu "Trị thiền bệnh y kinh thoát trước y" là nêu chỗ thấp hèn.

Cho nên "sinh hổ thẹn" là nêu tâm sám hối.

"Cúng tăng đẳng giả sự chiết nhục" là nêu rất chí thành.

Kinh có hai quyển, kinh chép: Sau khi trừ phần tám trăm ngày, tắm gội đắp y Tăng-già-lê vào tháp quán tượng. Nếu thấy tướng tốt khiến tụng giới tám trăm biến thì được trở thành tỳ-kheo thanh tịnh.

Hỏi: Đã sám hối thanh tịnh vì sao không được tính đủ số?

Đáp: Giới đức kém cỏi cho nên không nhậm tăng dụng.

Hỏi: Đã không đủ số thì khai sám làm gì?

Đáp: Nếu không cầu xin sám hối thì cả hai tài pháp đều mất.

Tăng phải diệt tẫn, nhờ sám hối thanh tịnh nên được nhập vào trong tăng nhưng không đủ số. Lại có thể trừ được chín trăm hai mươi mốt (921) quả báo địa ngục và sáu mươi ngàn năm khổ địa ngục, vậy không có lợi ích hay sao?

Hỏi: Ở đời đều nói rằng: Tiểu thừa không có văn sám hối tội nặng, nay vì sao trong các luật khai cho sám?

Đáp: Luật khai sám là đồng tài pháp và chướng quả báo đời sau. Nếu thể hoại không nhậm tăng dụng, không phải bổn vị thì đồng như không sám, cho nên nói là không, chẳng phải nói không cho sám hối.

Hỏi: Y theo hóa giáo đối với hai sám lý sự, tội được thanh tịnh chăng?

Đáp: Nếu tu lý sám thì tội không đâu chẳng trừ. Nếu tu sự sám hoặc không trái pháp hành, hoặc được tướng tốt, tội nặng được trừ như Phật Danh, Phương Đẳng, Hư Không Tạng, trị bệnh thiền, v.v... các kinh đều có văn.

Hỏi: Nếu y theo lý sự sám hối, thì chế tội có diệt trừ chăng?

Đáp: Có diệt hay không thì khó biết, phải ý theo giáo phán. Hóa sám tâm nghiệp, chế sám trái giáo. Y theo đây biết chế tội không diệt.

Hỏi: Được tướng thanh tịnh có thể tính đủ số chăng?

Đáp: Sự sám được tướng chính là theo hóa kinh. Đủ số tác pháp tự là luật chế, cả hai không liên quan nhau, đâu được nghi ngờ.

Người xưa nói: Đâu thể dùng đại số sám tội Ba-la-di cho là đủ tăng số Tiểu thừa.

Muốn phân biệt hóa chế, có bốn trường hợp:

1/ Nghiệp diệt, chế không diệt.

2/ Chế diệt, nghiệp không diệt.

3/ Nghiệp và chế đều diệt.

4/ Chế và nghiệp đều không diệt. Suy nghĩ sẽ thể thấy.

Hỏi: Có người nói rằng theo kinh Hư Không Tạng thì được tính đủ số; có đúng vậy không?

Đáp: Đây là vì không phân biệt hóa chế.

Hỏi: Có người nói rằng theo kinh Sơ Giáo, trong ba mươi vị tăng sám tội nặng thì được nhập vào số tăng, có đúng không?

Đáp: Đây là dẫn kinh hư ngụy không đáng làm chỗ y cứ, như lời tựa đã phân biệt.

Kế nói về lập pháp.

Trong phần trần khất, luật khiến giáo xin, sự đồng với thọ đầu tiên. Dầu tự mình cũng có thể được nhưng cũng cần người khác dạy.

Hỏi: Vì sao ở đây nói sám tội, kia nói xin giới?

Đáp: Giới căn bản đã mất, phải theo tăng thọ lại, trọn đời xin vâng giữ, tức là sám hối.

Hỏi: Nếu như vậy, phạm tội chưa sám hối thì không còn thể sao?

Đáp: Theo trên nói thì thể vốn không mất nhưng năng lực kém yếu vì thế phải thọ lại.

Còn lại như trong thiên tụ có nói: Trong phần nói về hành tướng:

Khoa đầu: Văn trước chỉ đồng, Duy trở xuống là hiển bày khác. Tức nhị ngũ đoạt trí năng trung không được thuyết giới (Bồ-tát). Nay theo Già Luận thì chúng không: được hai pháp Bố-tát và Tự tứ, phải biết không đủ số người thì khai cho Bố-tát, chỉ một việc nầy là khác.

Khoa kế: Nói "đến hay không tùy ý": Hơn trước tài pháp đều mất, khác chúng thanh tịnh không đến không được.

Trong phần ba:

- Đầu tiên nói bổn thiên phạm nặng, lại phải đồng chủng tội mới được gọi là nặng.

- Kế từ nếu phạm trở xuống là nói thiên khác phạm nặng chính là nói dẫn chứng, trong văn rất dễ thấy.

Trong phần kết thúc nêu bày:

- Đầu là chánh kết, kế từ bất trở xuống là nói xưa sai.

Trong phần thứ hai: Sám hối tội Tăng tàn, đối trị, hai tội đều phải trước trị tình lỗi, tình tức là tâm.

Theo luận thì các thiên đều lỗi, nhưng thiên đầu nặng, dầu có sám cũng không có công dụng. Thiên sau các lỗi thể không nặng lắm, chỉ thẳng sám bổn tội không nhọc dự trị. Tội Tăng tàn gần như tội nặng, sợ hoại bổn thể, sự cần phải nhiều, không thể xem nhẹ. Chỉ một pháp nầy khác với các thiên khác.

Đầu tiên, trong phần tâm lỗi, hai nghĩa trái nhau. Trước y cứ về tâm tội, sau là nói trị phạt.

Dẫn tiếp Luận, tỳ-ni Mẫu giải thích riêng tên kế.

Trong phần hai chú thích nêu trước sau đồng với sự phân biệt xưa.

Trong giới sớ y theo tội Tăng tàn lại phải sám hối sau.

Trong phần ba, đầu tiên là dịch tên. Tiền trở xuống là giải thích nghĩa, lại có hai:

1/ Nêu hai nghĩa.

2/ Từ do trở xuống là nêu lý do kia.

Trước tiên là nói: "Tự hỷ, nói tiền hỷ" nghĩa là hành che giấu trọn ngày.

Thiểu nhật tức là sáu thời.

Chúng trở xuống là nói Tăng vui mừng. Trong phần bốn, trước dịch tên có hai:

1/ Tên đầu là do Tăng yết-ma được nhập hai chúng. 2/ Tiên kế từ như trở xuống là luận giải thích.

Trong luận: Hai câu trên là sinh thiện diệt ác, câu dưới là do Tăng trừ diệt.

Không đọa chỗ tội nên nói rằng khởi khứ. Kế nói nghi sám hối gồm chỉ bày.

Trong văn, trước dẫn bài kệ trong luận, sau dẫn luận giải thích. Trước nói người phạm cầu xin sám hối. Từ nhược trở xuống là chế Tăng biết pháp, văn nêu năm phần, tức là bốn pháp: Một, hai và năm đều thuộc sự sở bị. Ba là nhân; bốn là pháp. Tập trung người gia thêm pháp, nghĩa gồm cả xứ. Giải thích danh tướng đều thấy ở văn sau.

Trong phần giải thích tên chung có ba:

1/ Giải thích việc đã phát khởi trước.

2/ Từ hựu trở xuống là giải thích Đề-xá-na.

3/ Từ dục trở xuống là giải thích chế ức trì.

Trong phần một lại có ba, đầu tiên là giải thích tên, vãng trở xuống là giải thích nghĩa:

Trước y cứ về trước phạm trái lại hiển. Kế là y cứ sám hối thuận giải thích. "Ước già tương tục" nghĩa là dùng thiện để ngăn ác. Thọ là thọ thể, trì là tùy hành.

Thị trở xuống là tổng hợp.

"Đề-xá-na" cũng là tên chung của sám hối. Phương thứ nhất khoa đầu:

Trước y cứ nghĩa lược giải thích. Cố trở xuống là dẫn luật giải thích.

Trước nói chế quán sát. Nhược trở xuống là nói đủ duyên thành phạm. Duyên chung có ba, duyên riêng có hai, đều lược nêu mà thôi.

Ư trở xuống là nêu chung các giới còn lại. Quảng trở xuống là chỉ rộng kia.

Luận do Phật Đà-ba-la soạn.

Luận này nói rộng mười ba tướng tội.

Kế, trong phần giải thích nghĩa: Đầu tiên nói luận, giải thích thì căn cứ Luận Minh Liễu ở trước, hội giải thích tông nầy, vì thế nói là y theo luận giải thích luật.

Muốn nói văn luận tức là giải thích hai duyên của luật.

Khủng xuống là nêu ý luận. Tăng trở xuống là dẫn chứng. "Hữu tội tri" nghĩa là biết phạm.

"Vô tội tri" nghĩa là biết không phạm.

Văn chung các tụ, không hạn cuộc thiên nầy. Chỉ dùng hai tri hữu vô để dẫn chứng, cần phải quán sát.

Trong phương thứ hai:

Khoa đầu: Trước nói thành che giấu.

Nói "Tăng tàn tội kiến" nghĩa là tự biết có phạm, kế nói không thành che giấu.

Kế đối luật giải mười môn.

Trước nói hình sai, nghĩa là bỏ đạo trở về thế tục, với hình phục khác.

Trong phần ba có hai: Trước nói không thành căn bản, kế từ hoặc trở xuống nói không thành che giấu.

Trong năm, luật Thập Tụng nói mười sáu người các thứ không cộng trụ, tức quở trách đồng bốn người yết-ma.

"Cho đến": Tức là lược Thức-xoa, Sa-di. Nghĩa là cùng những người như trên cùng ở, không có tăng thanh tịnh.

Đã không thành phát lộ thì che giấu cũng không thành.

Già Luận nói năm người năm phần tri thức nhiều chỗ dù có Tăng thanh tịnh cũng không thành che giấu.

Phần sáu nói "nghiệp đợi thời" là gồm người và phương.

Nói đợi thời là hoặc bị duyên sự cách trở chưa rảnh để phát lộ, hẹn sau sẽ phát lộ.

Đợi người là tìm người biết pháp. Đợi phương là lựa chỗ tốt.

Đều cho là hẹn tâm muốn phát lộ nên không gọi là che giấu. Phần bảy: Do cảnh trước tôn thắng không thể xem thường.

Phần tám: Trước nói có tâm. Bất trở xuống là chánh nêu vô tâm, có hai:

- Y cứ vào biết mà vô tâm.

- Y cứ vào quên mà vô tâm.

Phần chín: Tuy không chánh phát lộ nhưng không che giấu. Phần mười: Trước nêu ba tâm, đều không thể học mê.

Nếu học mê ngoài tội căn bản lại thêm vô tri.

Trong phần vô tâm ở trước nói: Nếu quên không thành nghĩa là biết phạm, quên không phát lộ. Đây là mê bổn tội không giống với trước.

Văn sau dẫn chứng rất dễ hiểu.

Mười môn trước hoặc nêu bổn tông, hoặc lấy bộ khác, hoặc y cứ theo nghĩa mà lập, đối chiếu văn rất dễ thấy.

Lại các thiên có che giấu chung. Nếu dùng mười môn nầy phân biệt có thành chăng, như vậy mà biết.

Trong phương thứ ba: Đầu tiên là nói tác pháp dùng tăng. Trước dẫn văn luận:

Nói "Nghiệp tụ" nghĩa là tác nghiệp nhờ chúng. Tụ tức là chúng.

Bốn bộ trở xuống là giải thích. Bốn thứ tăng là:

Tăng bốn người.

Tăng năm người.

3- Tăng mười người.

4- Tăng hai mươi người.

Kế, từ nếu trở xuống là nói hành thời đối cảnh.

Một trường hợp là khi che giấu đối trước một người bạch. Một trường hợp kế là sáu đêm phải ở trong tăng bạch.

Nêu tội không thể hành cho nên bạch một lần mà thôi. Trong phương thứ tư; đầu tiên là nêu.

"Luận nghiệp" tức yết-ma.

"Tương ưng": Sự quyết phải đúng pháp không thể sai.

Trước sau đều nói học xứ: Tác trì, là hành pháp Thánh chế học. Dĩ trở xuống là giải thích:

- Đầu tiên y cứ về sự lựa chọn pháp.

Pháp vị có ba: Đơn bạch, Bạch nhị và Bạch tứ.

- Tựu trở xuống là nói dùng pháp nhiều ít. Tuy chung cho bốn pháp nhưng không cần dùng hết. Vả lại, gồm nêu cho nên nói vị cùng tột có bốn. Nhưng bốn vị nầy có nhất định và không nhất định. Biệt trụ và Bổn nhật tùy có thực hành, hai trường hợp này không nhất định. Sáu đêm và xuất tội, hai trường hợp nầy là nhất định. Bốn đối trị trước và chánh sám sau đều nói là các vị, vì thế ở đây nêu ra:

Trong phần năm, trước là dẫn luận.

Nói "một ngày đêm" là nêu ít so sánh với nhiều, cho nên nói là

đẳng.

"Vi hiển đẳng" nghĩa là trong một ngày một đêm che giấu thì

phạm tội che giấu.

"Tu địa vị túc trụ": Tức thực hành biệt trụ.

Không che giấu thì không có tội che giấu.

Chỉ hành Ma-nại tức sáu đêm.

"Địa": trở xuống là nhắc lại răn, có hai:

1- Chánh giải thích: "Xứ sở danh": Do thực hành biệt trụ trong một phòng.

"Đẳng tứ vị": là nêu chung các vị.

Ma-đa, Ma-na-đỏa, là tiếng Phạm Chuyển.

Từ tức trở xuống là nêu bày. Đây cùng phương thứ hai xen lẫn nhau. Kia y cứ có che giấu để lựa thành chăng. Ở đây nói có không để nói dùng thuốc, vì thế khác nhau.

Trong phần hiển cách nghĩa là có chín đoạn: Năm đoạn trước tức y theo luận Minh Liễu nói năm phương. Bốn đoạn sau tức y theo văn luật. Riêng lập, hợp luật luận trình bày hành sự cho nên trước nói là cách nghĩa, đây là nêu nghi sám.

Khoa đầu có ba: 1/ Nêu bày.

2/ Từ danh trở xuống là giải thích. Danh là đồng tên chung của thiên, vì thế nói là Tăng tàn.

"Chung" là biệt tướng mười ba, cho nên nói lậu thất (có chỗ nói lậu thất chủng loại dâm là sai).

"Tướng" nghĩa là số mục thành phạm, vì thế nói là nhiều ít.

3/ Từ luật trở xuống là dẫn chứng. Một tên dẫn chứng tên chung. Nhiều thứ dẫn chứng tướng riêng. Mười ba là một tụ, không xen lẫn với đây nói là trụ biệt dị.

Trong phần ba nói "năng trị" tức thuộc loại tăng thứ tư là tăng hai mươi người.

"Sở đối" tức khi hành sám nương cảnh một người và tăng.

Trong phần chánh nói thứ sáu:

Khoa đầu:

- Trước nói từ ngắn theo dài.

- Kế từ nhược trở xuống là nói vì quên thọ. Khoa kế: Trước dẫn luật Tăng-kỳ nói thứ lớp "Vô tuế thời" tức mới thọ chưa được tuổi hạ.

Trong phần ba: Đầu là dẫn văn, kế từ cho nên trở xuống là y cứ theo mà sắp xếp. Phát lộ ra mình không giữ, người khác biết mà thôi.

Trong phần bảy:

- Đầu là bổn luật: Chỉ nói sám chung, còn sám riêng có thể biết.

Vì thế trước nói ba trường hợp.

1/ Số nhớ quên.

2/ Tâm phát lộ.

3/ Đồng tên mà khác loại.

Ba trường hợp này đều được sám chung.

- Kế, từ hựu trở xuống là dẫn che giấu một ngày, từ ngắn theo dài, cũng tức là sám chung, gồm với trên thành bốn.

Trong luật Tăng-kỳ: Trước là gồm nêu, sau từ như trở xuống là hiển bày tướng.

- Trước y cứ mười ngày, một ngày phạm tội Tăng tàn đều không phát lộ. Ngày thứ mười phạm thì che giấu một đêm.

Ngày thứ nhất phạm thì che giấu mười đêm.

- Ứng trở xuống là chánh nói chung và riêng. Mười lần là riêng, một lần là chung.

Trong luật Thập Tụng chép: "từ khất yết-ma phải nhắc lại số ngày che giấu": Sợ cho rằng sám chung tác pháp thông mạn cho nên dẫn quyết nghi.

Trong phần thứ tám nói oai nghi: Trước nói nghi thức nhập chúng.

Kế từ tự trở xuống nói phát lộ quở trách.

Lại ba, trước là xót thương trách chỗ đã phạm, hoặc phát ra lời than thở.

Nói: "Như luận trên" là chỉ trong Thiên tục đã dẫn trong luận Tỳ-ni Mẫu. Lại trở xuống là ưa thích chỗ khai hối kia. Trên nói ưa khai Thánh giáo. Dưới nói vui vì mình đã phát tâm. Như thị trở xuống là dạy sự ân trọng kia.

Bốn mặt trở xuống là nói lập lễ trình bày lời xin. Lời xin có năm:

1/ Dặn dò tăng phải chuyên ý.

2/ Câu kế tự xưng tên mình.

3/ Câu "Phạm cố đẳng" phát lộ tội đã phạm.

4/ Từ nay theo tăng trở xuống: Chính là trình bày chỗ khẩn cầu.

5/ Câu "Nguyện tăng đẳng" là cầu xin điều sám hối.

Trong phần yết-ma, văn chú thích, trước là khiến y theo đó dùng.

Nhược trở xuống là xét chỗ thiếu trong luật.

Yết-ma xưa do ngài Đàm-đế nêu ra, nghĩa là nhà phiên dịch dùng để nhập luật.

Luật ấy chép: Đại đức tăng xin lắng nghe! Tôi là Tỳ-kheo....... phạm giới..... thuộc tội Tăng tàn đã che giấu. Tỳ-kheo...... phạm tội Tăng tàn tùy che giấu một ngày rồi, nay theo Tăng xin yết-ma che giấu.

Nếu Tăng phải thời mà đến, xin Tăng bằng lòng cho nay tăng cho

Tỳ-kheo.... yết-ma tùy che giấu một ngày, tác bạch như vậy.

Trong lời sao thì thêm và sửa đổi, so sánh sẽ thấy. Nhưng nói rằng: Phạm tội tăng tàn...... không nói tướng tội. Tùy che giấu một ngày, ngôn tướng không thiết thực, không đủ để y theo.

Trong phần nêu pháp thứ chín: Khoa đầu dạy nêu có bốn:

1/ Nêu bày pháp yết-ma.

2/ Nêu đoạt hành.

3/ Nếu chấp sự.

4/ Nêu bạch cáo.

Đối văn mà phân chia.

Trong phần bốn: Đầu tiên là khiến gặp tăng.

- Ứng trở xuống là nêu việc làm.

- Nãi trở xuống là nói trụ xứ.

- Nếu chúng trở xuống là nói đồng lợi ích.

- Thân trở xuống là nói ngồi theo thứ lớp.

- Cho đến trở xuống là nói cung cấp.

Câu "văn đều không nêu ra" chỉ cho Thiên thầy trò. Trong luật Thập Tụng nói:

- Một: Chế ở chỗ Tăng không đồng phần thứ năm ở sau (có chỗ nói rằng: Đây là y cứ khi chánh tác pháp, có thể hiểu rõ).

- Hai: Chế đồng phạm đều ngồi, sợ được đồng bạn tâm không hổ thẹn.

- Ba: Chế hiển xứ, văn tự nêu ý.

Trong phần năm: luật Thiện kiến, trước nói có duyên bạch pháp dừng. Nếu trở xuống là nói ngày xả đêm hành. Minh tướng chưa rõ phải bạch: Tức tương đương một ngày.

Trong luật Thập Tụng chép: Sáu đêm cũng khai bèn chế giới hạn một ngày. Trong bổn tông (tờ 354) bạch dừng lâu mau đều được.

Trong luật Tứ Phần:

- Trước nói bạch xả: Trước khai xả, sau từ nếu trở xuống là nói bạch thực hành.

- Kế, từ kia trở xuống là thọ lễ tác pháp sai. Trước nói đồng, sau từ loại trở xuống là nói chúng sau.

Trong phần sáu có tám trường hợp:

- Trường hợp một và ba đều ở ngoài chùa và không phải chùa để phân chia.

- Trường hợp hai và bốn là đối với Tỳ-kheo khách ra vào để phân chia.

- Trường hợp sáu và bảy y cứ chỗ có người hoặc không người để phân chia.

- Trường hợp năm và tám đều làm một việc. "Từ hành" nghĩa là bước đi chậm rãi, khoan thai.

"Phân biệt đi mau": Không bạch không phạm. Vì nhiều người đồng một nhà không ở riêng.

Lại trong tám trường hợp: Năm trường hợp trước và trường hợp thứ tám đều không bạch cho nên có lỗi. Trường hợp thứ sáu và bảy sự sai cho nên có lỗi.

Trong phần chú giải nói rằng "đã được" nghĩa là trước đã thực hành.

"Ngày chưa được" nghĩa là ngày đã mất. Nếu sau thực hành lại chỉ cần tiếp tục số ngày đã đủ ở trước.

Trong phần bảy:

1/ Pháp bạch một Tỳ-kheo. Đến chùa khác, Tỳ-kheo khách cũng y theo đây mà bạch.

Trong lời bạch chép rằng: "Đại đức tăng xin lắng nghe" là chép lộn, nên bạch: "Đại đức nhất tâm niệm vì ở đây chỉ bạch một người".

2/ Từ: Nếu năm người trở xuống là pháp bạch nhiều người. Nếu y cứ theo đối trước tăng, bạch rằng "Đại đức tăng xin lắng nghe", mà bạch rằng: "Các Đại đức" do không phải pháp tăng.

3/ Từ: Có trở xuống là pháp bạch khách tăng.

Câu "trong có Tỳ-kheo, người có đức vọng": Người nầy khác với người bình thường.

4/ Từ: Kỳ trở xuống là chỉ cho pháp bạch tăng.

Câu: "Thuyết giới đẳng" là khi tất cả chúng nhóm họp. Trong phần tám: luật Thập Tụng nói đến chùa khác.

Nói: "Nếu đến liền đi": Sợ trái với pháp bạch vì mất đêm. Luật Ngũ Phần nói ra khỏi giới.

Trong phần chín, luật Tứ Phần nói muốn bạch không kịp chẳng phải ý cố khai.

Luật Thập Tụng chép: Trước nói thấy khách chấp nghi. Kế, là từ nếu trở xuống nói bị bệnh khiển bạch, vì câu lời lược thiếu, chỉ cho luật Tứ Phần tức chỗ dẫn ở trước.

Luật Ngũ Phần nói khi thực hành đối cảnh, chỉ phương thứ năm, năm chữ lầm hợp thành ba chữ.

Trong phần bình luận: Khoa một có bốn:

1. Than phiền pháp sám hối không thực hành:

Vào đời Tùy, đời Đường, các vị tăng tài giỏi rất nhiều, Phật pháp hưng thịnh còn nói rằng ít thực hành, huống chi đời mạt pháp nầy, đâu thể nói được?

Sáu tụ sám pháp bị mai một đã lâu, tăng đồ tạo ác vết nhơ không thể nói. Hoặc đến ngày Bố-tát thì ngồi yên lặng ôm tội lỗi cả đời đến chết còn không chịu sám hối. Đâu không phải là vị thuốc hay, thế mà chỉ giữ hơi độc để cho nó thâm nhập, không chịu khắc phục.

2. Từ "Bi phu túng" trở xuống là trách bỏ chế theo hóa, trước nêu lỗi, sau trách lỗi.

Ba câu trên trách lấy bỏ kia. Người chân thành vì đạo phải thực hành, không nên nhàm bỏ Tiểu, ham thích Đại.

3. Từ: Đãn trở xuống là nêu sám biệt kia.

Giai trở xuống là nêu tình trạng kia. Cho rằng chế sám chỉ định tướng phạm đối chúng chiết phục. Huống chi biệt trụ đoạt hạnh khổ dịch hổ thẹn không làm. Hóa sám không như vậy cho nên phần nhiều thực hành.

"Nghiệp do tu kiết" nghĩa là tạo nghiệp tự ràng buộc, đối với người thì che giấu. Che giấu cho nên tội chứa nhóm trong tâm, vì chứa nhóm cho nên nghiệp càng nhiều, đây là tội chủng càng mạnh, không sám hối sao được.

4. Từ: Thử trở xuống là kết khuyên phải nên tu. Khoa hai, có hai:

1/ Không đủ có thể được chăng.

2/ Từ: Nhược hành trở xuống là nói ngày đủ y theo pháp.

Trong phần một: Trước nêu thuyết khác, hoặc nói thực hành đủ ngày, hoặc tùy thực hành ít ngày, hoặc đều không thực hành. Nêu bậc thượng căn lanh lẹ nên dùng pháp đầu tiên của Sư. Nếu kẻ hạ lưu căn cơ chậm lụt thì y theo luật Thập Tụng không thực hành biệt trụ, xuất tội được thành.

Nay theo pháp thạnh hành, vừa hợp thời cơ, lại không trái với Thánh giáo.

Kế từ: nay trở xuống là nói chỗ chấp ngày nay.

Đầu tiên là dẫn chỗ truyền, dùng chứng cớ kia.

"Thử" là dùng bộ văn hoãn của luật Thập Tụng để chứng giáo gấp của tông nầy.

Nghĩa cần phải theo nên nói là y cứ nhau.

Trưng là chứng.

Từ: Tuy nhiên trở xuống là y cứ nghĩa thêm sự sửa đổi.

Đầu là dạy sửa đổi yết-ma.

Sau là các cách bạch yết-ma tức sáu đêm xuất tội, v.v...

Đương trở xuống là khiến bạch hòa tăng.

Hai lời yết-ma sau đều y theo, không chép đủ.

Trong phần nói về sáu đêm, chú giải có chữ "cánh" nghĩa là thực hành đã đủ ngày.

Trong yết-ma chép "như trước" là muốn hòa tăng, v.v...

Trong phần bạch cáo:

Khoa đầu:

- Trước nói pháp bạch tăng.

- Nếu khách trở xuống là pháp bạch một người.

Pháp bạch tăng lại có hai:

- Ngay tòa bạch:

- Ngày khác bạch. Khoa kế:

- Trước nêu đồng

- Duy trở xuống là hiển bày riêng.

Biệt trụ không thường ở trong tăng phải, mỗi ngày phải bạch tăng. Nhưng hành pháp chế thì không được ngủ chung trong tăng, sợ thực hành xen lẫn nên chú giải.

Trong phần ba, sám đổi nên khiến cho phạm số. Đề-xá phần nhiều phạm việc cho là tình huống. Vì thế nói là: Ba-dật-đề, v.v...

Trong phần bốn chép: Đều hoại hai pháp. Vả lại, như trước phạm giới lậu thất, thực hành một trăm ngày biệt trụ, đã thực hành được một tháng lại phạm giới trước, thì phải trở lại một trăm ngày trị đó, nên nói là bổn nhật.

Sáu đêm cũng như vậy. Đã thực hành được năm đêm, lại phạm tội trước thì phải thực hành lại sáu đêm. Nhưng pháp bổn nhật trị không yết-ma riêng, chỉ lại thêm hai pháp che giấu và sáu đêm.

"Như nói rằng": là tùy yết-ma và trong sớ.

Trong phần nói về xuất tội: Xin và yết-ma đều trước là che giấu, sau là sáu đêm.

Sau nói rằng: Theo Tăng xin xuất tội mới đúng pháp nầy.

Lại trong phần nói về che giấu: Một là nói chỗ phạm, hai là từ hoặc trở xuống nói số ngày che giấu. Ba từ Dĩ trở xuống là lời xin. Bốn là từ Tăng trở xuống là được pháp. Từ con pháp danh..... trở xuống là nói số ngày đã thực hành.

Trong phần nói về sáu đêm, có ba:

1/ Xin

2/ Được pháp

3/ Đã thực hành.

Đối chiếu kỹ yết-ma mà phân chia, thì không thể đọc lời thô. (Trong pháp thực hành sáu đêm, trước nói che giấu cũng vậy).

Trong phần răn nhắc:

1- Nói rộng về trì hủy. Sau khi Phật diệt độ, hơn kém có khác, y cứ thọ thì đồng mà hành quả thì hoàn toàn khác.

2- Từ Hành giả trở xuống là chánh răn nhắc phải sám hối, có ba: 1/ Vui vẻ khi người kia đã sám hối.

2/ Từ: Cố trở xuống là khuyên người kia phải bền chắc, trước dẫn văn khuyên.

"Ưng" là Tăng-kỳ, tiếng Phạm là Phùng-lại-xoa, Hán dịch là Vô Ưu, tức cây chỗ Phật sinh, dụ cho rất thù thắng.

Hoặc dịch là Thanh Liên Hoa, dụ cho thanh tịnh, thích hợp với ý văn.

Sau từ túng trở xuống là nêu nạn. Khuyến luận tức bộ luật Thiện kiến.

3- Từ: Như thị trở xuống là kết nói tùy cơ. Tình trở xuống gồm nêu quả báo đời sau.

Kinh nói: Sau được làm người, lại chịu các quả báo. Huỳnh môn, hai hình, không căn, v.v... vì thế nói là v.v...

- Phần thứ ba của phần bốn xong.

- Phần thứ tư của phần bốn: