SỐ 1788 — KIM QUANG MINH TỐI THẮNG VƯƠNG KINH SỚ

Tán rằng: Chính thức khen ngợi. Trong Du-già tám mươi ba có mười câu, đây là đầu tiên có năm câu nói riêng, sau đó "đều có thể thành tựu..." Trở xuống là nói chung năm câu còn lại, hoặc "đều có thể thành tựu..." trở xuống là chỉ cho câu thứ mười. Tướng của phạm hạnh theo đó thuộc về trung gian. Du-già tám mươi ba chép: "Nói sơ thiện nghĩa là đối với sự nghe và thọ trì nên sinh tâm vui mừng. Trung thiện nghĩa là lúc tu hành không có gian khổ, xa lìa hai bên, nương theo trung đạo mà thực hành. Hậu thiện nghĩa là tột cùng rốt ráo lìa các cấu nhiễm, và tất cả rốt ráo lìa dục là hậu biên." Ý này nghĩa là: Lúc tu hành thì có học vị, trong Hậu thiện gọi là Cực rốt ráo v.v... là địa vị Vô gián đạo cuối cùng, và Nhất thiết cứu cánh đẳng là địa vị Giải thoát đạo cuối cùng, lìa xa cấu nhiễm là nhân quả rốt ráo, nên nói văn nghĩa rốt ráo. Văn rốt ráo nghĩa là văn đó khéo léo, tức là khéo léo khắc họa gọi là thân đẳng... Nghĩa rốt ráo của văn đó tức là giải thích sự tuyệt vời nhiệm mầu. Nghĩa là có thể dẫn phát lợi ích giúp cho an vui. Tướng của sáu vô tạp, bảy viên mãn, tám thanh tịnh, chín trong sáng, mười phạm hạnh, tóm lại là tất cả đều thành tựu thâu nhiếp trong đó.

Văn kinh: Nếu ai thọ trì thì người đó chính là vì báo ân các Đức Phật.

Tán rằng: Khuyến khích trì tụng. Như kinh Pháp Hoa hai nói về

ân Phật sâu nặng không thể nào báo đền được, phẩm Chúc lụy chép: "Chỉ thọ trì kinh chính là báo ân", ở đây cũng giống như vậy.

Văn kinh: Đức Phật dạy: Này người thiện nam! Đúng thế! Đúng thế! Như lời ông nói.

Tán rằng: Thứ hai Như lai ấn khả chân thành, có hai: Đầu tiên là ấn khả, sau là chân thành xác chứng. Đây là mở đầu.

Văn kinh: Này người thiện nam! Nếu ai được nghe kinh điển này thì đều được không lui sụt trên đường tiến đến quả vị A-nậu-đa-la Tam- miệu Tam-bồ-đề.

Tán rằng: Chân thành xác chứng. Có hai: Đầu tiên là người có thể lắng nghe được không lui sụt Bồ-đề, sau đó là người tùy ý thọ trì được dứt trừ chướng ngại, tinh tiến hơn lên. Trong phần đầu có năm:

1. Nêu ra.

2. Nêu câu hỏi.

3. Thuận theo giải thích.

4. Tiếp tục nêu câu hỏi.

5. Trở lại hiển bày. Đây tức là nêu ra.

Văn kinh: Vì sao? Trưng hỏi, có thể biết.

Văn kinh: Này người thiện nam! Vì đây là gốc lành thù thắng có thể thành thục địa vị không lui sụt của Bồ-tát, là pháp ấn bậc nhất, là kinh đứng đầu của các kinh, cho nên cần phải lắng nghe, thọ trì, đọc tụng.

Tán rằng: Thuận theo giải thích, có hai: Mở đầu là giải thích, sau đó khuyến khích. Có ba lý do để người có thể lắng nghe đạt được không lui sụt Bồ-đề:

1. Có thể thành tựu gốc lành không lui sụt, tức là chưa thành thục được thành thục.

2. Pháp ấn bậc nhất, tức là trước đã thành thục ấn chứng giúp cho không lui sụt.

3. Vì là kinh đứng đầu trong các kinh, cho nên tiếp tục khuyến khích.

Văn kinh: Vì sao? Tiếp tục nêu câu hỏi.

Văn kinh: Này người thiện nam! Nếu tất cả chúng sinh có ai chưa gieo trồng gốc lành, chưa thành thục gốc lành, chưa gần gũi các Đức Phật thì người ấy không thể nào lắng nghe pháp nhiệm mầu này.

Tán rằng: Trở lại hiển bày. Trở lại hiển bày ba nghĩa:

1. Chưa gieo trồng gốc lành.

2. Đã gieo trồng nhưng chưa thành thục.

3. Chưa gần gũi các Đức Phật.

Ba hạng người này không thể nào lắng nghe, cho nên biết rằng người có thể lắng nghe có đủ ba duyên ở trên, vì vậy nghe kinh đạt đến không lui sụt.

Văn kinh: Nếu thiện nam, thiện nữ nào có thể lắng nghe, thọ trì kinh này thì tất cả tội chướng thảy đều trừ diệt, được thanh tịnh tột cùng.

Tán rằng: Diệt trừ chướng ngại tinh tiến hơn lên, có ba:

1. Diệt trừ ba chướng.

2. Gần gũi bạn lành.

3. Đạt được pháp cao quý. Đây là phần đầu:

1. Diệt trừ tội lỗi.

2. Được thanh tịnh. Được thanh tịnh chính là tội lỗi tiêu trừ, phước đức phát sinh, hoặc trước đây phá giới khiến cho trở lại được thanh tịnh.

Văn kinh: Thường được thấy Phật, không xa rời các Đức Phật và Thiện tri thức có hạnh hạnh tốt.

Tán rằng: Gần gũi bạn lành. Người thắng hạnh tức là các vị Bồ-tát.

Văn kinh: Thường nghe pháp mầu, an trú ở địa vị không lui sụt. Tán rằng: Đạt được pháp cao quý, có bốn:

1. Được nghe pháp cao quý.

2. Đạt đến địa vị cao quý.

3. Đạt được tổng trì cao quý.

4. Đạt được công dụng thù thắng của pháp. Đây là hai phần đầu, có chia làm hai.

Văn kinh: Đạt được Đà-la-ni môn cao siêu như thế.

Tán rằng: Đạt được pháp tổng trì cao siêu. Đầu tiên là nêu chung, sau đó nêu riêng. Đây là phần nêu chung. Trong bốn Đà-la-ni, thì có thể đạt được bất thối Đà-la-ni chứng pháp tánh cho nên vô tận, đạt được không lui sụt cho nên là vô giảm.

Văn kinh: Cái gọi là vô tận vô giảm hải ấn xuất diệu công đức Đà-la-ni vô tận vô giảm, thông đạt chúng sinh ý hạnh ngôn ngữ Đà- la-ni vô tận vô giảm.

Tán rằng: Nêu riêng mười tổng trì này. Hoặc tất cả mười địa mỗi địa đều đạt được, hoặc tùy theo mười địa lần lượt đạt được một địa. Như Tam-ma-địa trước đây, Sơ địa thực hành thì có thể đạt được, hợp thời như thủy triều của biển lớn lên xuống đúng lúc, chứng bình đẳng chân như, được ấn chứng. Nương vào Đà-la-ni phát sinh công đức cao quý của bố thí, lại có thể phát sinh hậu hậu thắng đức vô tận vô giảm. Hoặc chứng lý sở đắc, hoặc thuộc về mười câu vô tận cho nên vô tận vô giảm. Dưới đây đều y cứ theo đây mà giải thích. Ở địa thứ hai, dứt trừ cái ngu không hiểu nghiệp thì đạt được tổng trì này, cho nên có thể thấu suốt ba nghiệp của tự tha, ý nghĩ hành động, lời nói ba thứ này lần lượt tức là ba nghiệp ý, thân, ngữ. Hoặc ý hạnh tức là tám mươi bốn ngàn tâm hạnh. Ngôn ngữ biết cơ ở đây, tức là hiểu theo ngôn ngữ của tất cả chúng sinh.

Văn kinh: Nhật viên vô cấu tướng quang Đà-la-ni vô tận vô giảm, mãn nguyệt tướng quang Đà-la-ni vô tận vô giảm.

Ở địa thứ ba, do dứt bỏ cái ngu ám độn, nêu đạt được tổng trì này, có thể phát khởi ba minh diệu định thù thắng, như mặt trời tròn vạnh, tự lìa bỏ chướng nói là vô cấu, phá sạch u ám của người nói là tướng quang. Địa thứ tư lìa được chướng ngại nhỏ nhiệm, cho nên tinh tiến cao hơn, giống như vầng trăng từ lúc mới xuất hiện đến khi đầy đặn. Dứt trừ được cái ngã đã sinh và chưa sinh, kiến chấp có thể sinh mà không sinh; làm lớn lên tất cả pháp lành đã sinh, như ánh sáng mặt trăng làm cho mát mẻ, làm cho hoa sen nở rộ.

Văn kinh: Năng phục chư hoặc diễn công đức lưu Đà-la-ni vô tận vô giảm, Phá kim cang sơn Đà-la-ni vô tận vô giảm.

Vì ở địa thứ năm đạt được tương ưng với chân đế tăng thượng tuệ, hàng phục được các phiền não kèm thêm tham, sân... nên gọi chung là hàng phục các hoặc. Tu định cao siêu cho nên đạt được tĩnh lự cao siêu, phát huy dòng chảy của công đức. Dòng nghĩa là tám giải thoát. Vì thế kinh Pháp Hoa chép: "Tám pháp giải thoát tuôn chảy nước tịnh diệu." Hoặc đạt được định cao siêu, giảng nói được tất cả công đức của định. Do địa thứ sáu tu tập Bát-nhã, phá tan được núi lớn kim cang che lấp mặt trời của sự ngu si.

Văn kinh: Thuyết bất khả thuyết nghĩa nhân duyên tạng Đà-la-ni vô tận vô giảm, thông đạt thật ngữ pháp tắc âm thanh Đà-la-ni vô tận vô giảm.

Bởi vì trong Địa thứ bảy phần nhiều trụ vô tướng, dùng phương tiện khéo léo để nói nghĩa lý không thể nói của vô tướng, cũng không thể xả bỏ nêu giả gọi là Nhân duyên pháp tạng. Do địa thứ tám đạt được trí công dụng của vô tướng, dùng năng lực đại nguyện nên thấu suốt được thật ngữ, làm phát sinh pháp tắc; âm thanh tức là ngữ (lời nói).

Văn kinh: Hư không vô cấu tâm hạnh ấn Đà-la-ni vô tận vô giảm, vô biên Phật pháp giai năng hiển hiện Đà-la-ni vô tận vô giảm.

Do Địa thứ chín đạt được bốn biện tài tự tại, như hư không dứt trừ chướng ngại lợi tha, cho nên là vô cấu. Nghĩa pháp đã nói có thể làm ấn chứng tốt cho tâm hạnh chúng sinh, thắng ấn đã ấn chứng quyết định đạt được lợi ích cao quý. Do Địa thứ mười đạt được mây đại trí trùm khắp pháp giới; thân sở nguyện tận vô biên cõi sinh ra đều có có thể hiển hiện, đều nhân nơi tổng trì mà được, đều thuận theo sở đắc mà lập tên gọi Tổng trì, tức là thuận theo quả làm tên gọi, thuộc về y chủ thích.

Văn kinh: Này người thiện nam! Các vô tận vô giảm, các Đà-la-ni môn như thế được thành tựu.

Tán rằng: Đạt được công dụng cao siêu. Trước đạt được pháp thể, ở đây nương vào để khởi dụng. Đầu tiên là nêu ra, sau đó là hiển bày. Đây là phần nêu ra.

Văn kinh: Đại Bồ-tát này có thể ở nơi tất cả cõi Phật mười phương hóa hiện thân Phật, giảng nói tất cả chánh pháp vô thượng, đối với pháp chân như không lay động, không an trụ, không đến không đi.

Tán rằng: Đây là hiển bày công dụng cao siêu, có ba:

1. Hiện thân nói pháp.

2. Thường làm lợi ích hữu tình.

3. Thâu nhiếp pháp trở về chân khiến cho tu tập chánh quán.

Đây là mở đầu. Tuy hiện thân giảng nói các pháp chân đế bất hoại, nhưng đối với pháp chân như không hề lay động. Kinh Vô Cấu Xưng chép: "Thường khéo léo phân biệt tướng của các pháp nhưng đối với nghĩa đế bậc nhất lại không hề lay động", tức là không trụ trước. Tuy lại hiện thân mà lìa xa cái khổ của sự tán loạn trôi lăn cho nên đối với pháp chân như không hề lay động, cũng không hề trú trước vào Niết-bàn vắng lặng. Như phàm phu, Nhị thừa tuy hiện bày thành Phật nhưng lại tỏ ý quay về Niết-bàn. Dụng thường vắng lặng cho nên không đến không đi. Lại nữa, gốc lành của chúng sinh thành thục cho nên thấy Phật đến, sinh tâm chán ngán lìa bỏ cho nên thấy Phật đi. Luận về Phật thường trụ không đến không đi, cũng như hư không trong sáng, trăng ngời tựa ngọc soi chiếu xuyên suốt không giới hạn, hễ mặt nước gió lặng sóng ngừng thì ánh sáng rực rỡ có điểm dừng. Đây tức là nước trong nên bóng trăng hiện bày, nước cuộn sóng đục ngầu nên trăng lẩn mất. Nói về trăng thì nào có đến đi. Hoặc tự tánh thân không có đi đứng nằm ngồi. Bất động tức là không ngồi nằm, đến đi là thuộc về hành, ứng hóa mà có. Cho nên luận Bát-nhã chép: "Các Đức Phật không đến đi, ứng hóa có đến đi." Theo Nhiếp cảnh tức là y cứ vào sự ứng hóa làm câu hỏi, đáp tức là thuận theo Như để đáp, cho nên qua lại đều được. Hoặc hiện thân nói pháp đều không có tướng nhất định trong ba đời. Bất động là chung, bất trú là đời hiện tại, tức là diệt, bất khứ tức là diệt vì không đến quá khứ, bất lai vì vị lai không. Y theo sự nói pháp cũng nói bất động... ở đây giải thích là xong.

Văn kinh: Khéo có thể thành thục gốc lành của tất cả chúng sinh, cũng không thấy một chúng sinh nào có thể thành thục.

Tán rằng: Hai là thường làm lợi ích hữu tình. Dựa vào tục đế khéo léo thành tựu chúng sinh, y cứ theo thắng nghĩa đế cũng không thấy chúng sinh nào được thành tựu, nhiếp người khác đồng với mình, quán xét chúng sinh bên ngoài là không, là thường lợi ích. Do đó kinh Kim Cang Bát-nhã chép: "Tuy diệt độ vô lượng chúng sinh như thế nhưng không có chúng sinh nào được diệt độ."

Văn kinh: Tuy nói tất cả các pháp nhưng đối với ngôn từ không lay động, không an trụ, không đi không đến, đối với sinh diệt chứng được vo sinh diệt.

Tán rằng: Ba là thâu nhiếp pháp trở về chân khiến cho tu tập chánh quán. Trong đó chia làm ba: Đầu là nêu ra, tiếp theo nêu câu hỏi, sau cuối là giải thích. Đây là nêu ra. Đầu tiên "Tuy nói tất cả các pháp..." ấy là hiện thân nói pháp ở trước. Sau đó "Đối với sinh diệt chứng được vô sinh diệt" là nêu ra lý do chứng chân.

Văn kinh: Vì nhân duyên gì nói rằng các hành pháp không có đến đi? Nêu lý do nhân duyên, có nguyên nhân gì khiến như thế?

Văn kinh: Bởi vì thể của tất cả các pháp không khác nhau.

Tán rằng: Giải thích. Vì tất cả các pháp đều quay về nơi như, chân như là thể. Thể không khác nhau cho nên không thấy các tướng như thân năng y, lời nói thật sinh diệt v.v...

Văn kinh: Lúc nói pháp này có ba muôn ức Đại Bồ-tát được vô sinh pháp nhẫn, vô lượng các Bồ-tát được tâm Bồ-đề không lui sụt, vô lượng vô biên Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni đạt được pháp nhãn thanh tịnh, vô lượng chúng sinh phát tâm Bồ-đề.

Tán rằng: Đoạn lớn thứ tư trong phẩm là nghe pháp được lợi ích.

Trong đó có bốn:

1. Thời hội được lợi ích.

2. Thế Tôn khen ngợi chỉ dạy.

3. Đại chúng vâng theo thực hành.

4. Như lai lại răn bảo.

Đây là mở đầu. Văn có bốn lợi ích:

1. Đạt được vô sinh pháp nhẫn, bắt đầu được ở nơi Sơ địa, lâu dài được vào địa thứ tám, hoàn bị đầy đủ được vào Phật địa.

2. Được không lui sụt tức là không lui sụt tâm đại Bồ-đề, là Trú thứ bảy trong Thập trụ.

3. Định tánh Nhị thừa chứng được quả Dự lưu, tuệ vô lậu phát sinh duyên theo pháp bốn đế đạt được pháp nhãn thanh tịnh.

4. Phàm phu có chủng tánh Đại thừa và tất cả ba thừa bất định tánh phát tâm Bồ-đề.

Văn kinh: Lúc bấy giờ, Đức Thế Tôn bèn nói tụng rằng: Thắng pháp thường ngược dòng sinh tử, sâu xa mầu nhiệm khó gặp được.

Tán rằng: Ngợi khen và chỉ dạy. Hai câu đầu là ngợi khen, hai câu tiếp theo là chỉ dạy. Câu đầu trong phần ngợi khen là ngợi khen pháp tối thượng thù thắng, thường phá trừ sinh tử, câu tiếp theo là khen ngợi pháp nhiệm mầu khó có thể gặp được.

Văn kinh: Hữu tình mù tối đầy tham dục, do không thấy nên chịu khổ đau.

Tán rằng: Chỉ dạy. Câu trước là do vô minh che lấp nên gây ra điều ác trong tâm, câu sau nhận chịu quả khổ, vô minh che lấp Thánh nhãn, bị màng che nên trí tâm bị mù. Minh là tối tăm. Không thấy chân lý nên nói là tối tăm. Lại vì sự che phủ của tham dục nên tâm không biết thoát ra, chỉ gây nghiệp ác. Sở dĩ gây việc ác là do không thấy chân lý, vì nghiệp ác đã gây cho nên phải chịu các khổ.

Văn kinh: Bấy giờ, đại chúng đều đứng dậy khỏi chỗ ngồi đảnh lễ dưới chân Phật.

Tán rằng: Đại chúng vâng theo thực hành. Đầu tiên là nghi quỹ.

Văn kinh: Mà bạch Phật rằng: Bạch Đức Thế Tôn! Nếu ở những nơi nào giảng nói, đọc tụng kinh Kim Quang Minh Tối Thắng Vương này thì đại chúng chúng con đều đến nơi đó để làm thính chúng.

Tán rằng: Thứ hai nói về vâng theo thực hành. Trong vâng theo thực hành có năm:

1. Làm thính chúng.

2. Lợi ích Pháp sư.

3. Lợi ích thính chúng.

4. Lợi ích cõi nước.

5. Tôn trọng nơi giảng nói. Đây là mở đầu.

Văn kinh: Vị Pháp sư nói pháp này khiến được lợi ích an vui, không có chướng ngại, thân ý thơ thới, chúng con đều sẽ hết lòng cúng dường.

Tán rằng: Lợi ích Pháp sư:

1. Khiến cho an vui.

2. Đầy đủ bốn việc cúng dường.

Văn kinh: Cũng khiến cho thính chúng yên ổn vui sướng, cõi nước cư trú không có các nỗi khổ về oán tặc, kinh sợ, tai ách, mất mùa đói kém, nhân dân được hưng vượng thái bình.

Tán rằng: Lợi ích của thính chúng và cõi nước.

Văn kinh: Nơi nói pháp, chỗ đạo tràng này, tất cả các vị trời và loài người cùng phi nhân, tất cả chúng sinh không nên dẫm đạp và làm cho ô uế. Vì sao? Vì nơi nói pháp tức là nơi hạn định cuối cùng, nên dùng hương hoa tranh vẽ, phướn lọng cúng dường, chúng con thường giữ gìn không để cho bị hoang tàn đổ nát.

Tán rằng: Tôn trọng nơi giảng nói, có ba: Đầu là nêu ra, tiếp theo nêu câu hỏi, sau cùng giải thích. Trong giải thích có hai: Trước là giải thích vì sao không nên dẫm đạp làm cho ô uế, tiếp đó nên tu pháp cúng dường. Trong tu pháp cúng dường đầu tiên là khuyến khích người khác cúng dường, sau đó tự mình làm người giữ gìn.

Văn kinh: Đức Phật bảo đại chúng: Này người thiện nam! Các vị cần phải cố gắng siêng năng tu tập kinh điển tuyệt vời này, được như thế thì chánh pháp tồn tại lâu dài trên thế gian.

Tán rằng: Như lai lại răn bảo. Bốn phần trước đây mọi người nguyện lắng nghe, hộ trì, nguyện tự mình thọ trì giảng nói; nay răn bảo cũng khiến cho tự thân siêng năng tu tập để pháp tồn tại lâu dài.

Phẩm 7: LIÊN HOA DỤ TÁN

Phẩm Liên Hoa dụ tán có chia ra ba phần:

1. Lý do có phẩm này.

2. Giải thích tên gọi.

3. Giải thích chướng ngại.

- Nói về Lý do có phẩm này là Bồ-tát Diệu Tràng im lặng suy nghĩ, Thế Tôn Đạo sư từ lâu xa gieo trồng nhân cao đẹp, tại sao thọ mạng lại ngắn ngủi như vậy. Bốn Đức Phật ở bốn phương bỗng nhiên hiện ra trong thất nói về tuổi thọ vô biên, làm sao tâm phàm phu suy lường được. Nhân nghe về tuổi thọ dài lâu nên nguyện đạt đến Bồ-đề. Nói về quả khiến cho mong cầu, mong cầu cần phải khởi hạnh, cho nên mộng thấy trống vàng nói rõ phương pháp sám hối. Nay chính là hạnh cao quý cảm ứng từ giấc mộng phát khởi thứ lớp tu tập chẳng phải không có nhân duyên. Đại chúng thắc mắc không biết cho nên Phật liền giảng nói cho nghe: Về thời quá khứ có vị vua tên là Kim long chủ, dùng hoa sen ví dụ để khen ngợi các Đức Phật trong mười phương, do nhân cao quý này nên cảm ứng giấc mộng tốt lành ấy. Muốn khiến cho chúng hội đương thời trừ diệt được sự nghi ngờ, đồng thời gieo trồng nhân tốt đẹp, cho nên sau phẩm trước có phẩm này phát khởi.

- Giải thích tên gọi, hoa sen là dụ, khen ngợi là pháp. Hoa sen, gọi chung là Phù cừ, cũng gọi là Phù dung. Hoa gọi là Hạm đạm, thật ra gọi là sen, sen nghĩa là phòng, nên tức là đài sen. Hạt trong sen gọi là đích, trong đích gọi là ý. Ý ở đây, hoa chính là dụ cho nhân, sen tức là dụ cho quả. Dụ ở trong nhân, trước sau hướng về nhau, cả hai bao gồm nhân quả. Lại nữa, hoa sen mọc lên từ bùn nước nhưng không bị bùn nước làm cho nhuốm bẩn, dụ cho tu hành tuy ở nơi nhiễm ô nhưng chắc chắn thường lìa xa bùn lầy nghi ngờ. Rộ nở tốt tươi từ trong nước cũng không bị bùn nước làm cho vấy bẩn, dụ cho nhân quả cao quý đều được lìa xa nhiễm ô. Hoa sen này dụ cho cả năng tán và sở tán, khen ngợi dụ như hoa sen, bởi vì tâm chẳng nhiễm ô mà khen ngợi. Khen ngợi về thể là trí, khen ngợi về dụng là ngôn, bởi vì tâm thanh tịnh phát khởi lời nói cũng tựa như hoa sen. Nhưng nay chọn lấy ý khen ngợi đức tốt của Phật giống như hoa sen, do đó phẩm này nói: "Thường dùng hoa sen ví dụ để khen ngợi, xưng tụng các Đức Phật trong mười phương." Lại tụng rằng: "Khen ngợi công đức của Phật dụ như hoa sen", bởi vì căn cứ vào dụng, thường dùng hoa sen ví dụ để khen ngợi Phật. Hoặc lời khen ngợi này gọi là hoa sen dụ, dùng hoa sen này dụ cho sự khen ngợi, khen ngợi các Đức Phật, cho nên nói thường dùng hoa sen ví dụ để khen ngợi. Phẩm này nói về điều đó cho nên lấy làm tên gọi. Giải trừ chướng ngại, đó là tại sao ở sau phẩm Mộng kiến sám hối trước đây không nói phẩm này ngay mà đến đây mới nói?

Đáp: Bởi vì cơ nghi của chúng hội đương thời là mong muốn như vậy. Lại nữa, mộng thấy sám hối vì trước đó nêu câu hỏi về diệt tội, hiểu rồi thì cần phải cầu tội diệt, tiến tu thắng hạnh. Hiện tại bởi vì đang tu học cho nên lập tức nói trước, việc đã qua chứng minh là thành thật cho nên về sau mới nói.

Văn kinh: Lúc bấy giờ, Đức Phật bảo thần cây Bồ-đề là Thiện nữ thiên rằng: Nay các người phải biết Diệu tràng trong đêm mộng thấy trống vàng tuyệt đẹp phát ra âm thanh vang dội khen ngợi công đức của Phật và phương pháp sám hối. Nhân duyên này ta sẽ vì các người nói tất cả sự việc đó, nên lắng nghe và khéo nhớ nghĩ.

Tán rằng: Văn trong phẩm này chia làm bốn:

1. Nêu việc muốn trình bày nhắc nhở mọi người khiến cho lắng nghe.

2. Chính thức giảng rộng khiến cho biết rõ duyên đời trước.

3. Diệu tràng! Ông nên biết..." Về sau là kết thúc pháp hội, thọ ký cho như xưa nay.

4. Đại chúng nghe xong phát tâm nguyện sẽ tu học. Một bài tụng cuối là thần cây tên Kiên Lao cũng gọi là Địa thần. Tên cây là Tất-bát- ba, Đức Phật thành đạo dưới cội cây ấy nên gọi là cội Bồ-đề. Đây là mở đầu.

Văn kinh: Thời quá khứ có vị vua tên là Kim long chủ, thường dùng hoa sen ví dụ để khen ngợi xưng tụng các Đức Phật ba đời ở khắp mười phương.

Tán rằng: Nói tất cả, có hai: Đầu là nêu ra, sau đó là nói. Đây là phần nêu ra.

Văn kinh: Liền vì đại chúng nói về sự khen ngợi đó rằng: Phật quá khứ, vị lai, hiện tại an trú trong các thế giới ở mười phương, nay con chí thành cúi đầu lễ, một lòng khen ngợi các đấng Tối thắng.

Tán rằng: Nói có ba mươi lăm bài tụng, tất cả chia làm ba phần: Hai mươi bài tụng đầu là khen ngợi, một bài tụng tiếp theo là hồi hướng, mười bốn bài tụng sau là phát nguyện. Trong phần khen ngợi có hai: Mười lăm bài tụng đầu là khen ngợi sắc thân Phật, năm bài tụng sau từ "Quá khứ vốn có..." trở xuống là khen ngợi danh thân của Phật. Trong khen ngợi sắc thân, một bài tụng đầu là kính thành nêu ra sự khen ngợi, tiếp theo mười ba bài tụng là tùy theo đức để khen ngợi riêng, sau cùng có một bài tụng kết thúc khen ngợi về sự vô biên. Đây là phần mở đầu, một câu đầu nói rõ nơi muốn khen ngợi, một câu khen ngợi về trú xứ, một câu là ba nghiệp lễ lạy, chí là tập trung là chuyên nhất, thành là chân thật, khể là đến, thủ là cái đầu, cúi đầu sát đất cho nên nói là khể thủ, lễ là cung kính, ở đây chung cho cả ba nghiệp, không riêng gì đầu lễ lạy, nêu rõ ràng thân nghiệp để làm sáng tỏ cả tâm, ngữ, chuyên chú vào cảnh gọi là nhất tâm, chẳng phải trong một sát-na... Một câu nêu ra sự khen ngợi, bàn luận sự tốt đẹp này gọi là khen ngợi, xúc sự bày tỏ xưng dương là ngợi ca.

Văn kinh: Vô thượng thanh tịnh đấng Mâu-ni, thân quang rực rỡ như màu vàng.

Tán rằng: Kế là tùy đức khen ngợi riêng. Trong khen ngợi tướng tốt có xen lẫn ngợi khen nhiều vẻ đẹp, bởi vì vẻ đẹp tùy theo tướng cho nên xen lẫn để ngợi khen. Ngợi khen có mười sáu thứ; mười một thứ ngợi khen về tướng, năm thứ ngợi khen về vẻ đẹp. Đây là mở đầu. Nửa bài tụng khen ngợi về tướng thân da màu vàng thứ mười bốn trong ba mươi hai tướng. Kinh Đại Bát-nhã quyển ba tám mươi bảy chép: "Đức Phật vì Thiện Hiện nói về ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp", tiếp sau đều y cứ theo đó thì biết, nói rằng mười bốn tướng thân da của Thế Tôn đều thật sự màu vàng, ánh sáng thanh khiết chói ngời như đài vàng đẹp đẽ, các thứ báu trang nghiêm khiến mọi người đều ưa thích; hoặc là khen ngợi ánh sáng thường chói ngời của thân.

Văn kinh: Trên hết trong mọi âm thanh, như tiếng sấm Đại phạm vang động.

Tán rằng: Thứ hai ngợi khen về tướng Phạm âm thứ hai mươi bảy. Như kinh nói: Phạm âm của Thế Tôn từ ngữ điệu vận hòa nhã, hễ chúng bao nhiêu người cũng đều nghe như nhau, âm thanh đó vang dội chấn động giống như trống trời, lời nói phát ra êm ái, chứa đựng như tiếng chim Tần-ca (chim Ca-lăng-tần-già).

Văn kinh: Màu tóc đen như ong đầu đàn, mềm mại xoáy tròn màu cam thanh (đen pha hồng).

Tán rằng: Thứ ba ngợi khen vẻ đẹp của tóc. Như kinh nói: đầu tóc của Thế Tôn rậm và dài, màu đen pha hồng, dày khít không trắng.

Văn kinh: Răng trắng đều đặn như ngọc trắng, ngay ngắn hiện rõ có ánh sáng.

Tán rằng: Thứ tư là ngợi khen tướng răng. Như kinh nói: Tướng thứ hai mươi ba là răng của Thế Tôn có bốn mươi chiếc, đều đặn, ngay ngắn sạch sẽ khít khao, gốc sâu, trắng hơn ngọc trắng.

Văn kinh: Mắt xanh xinh đẹp không bẩn, giống như cánh sen xanh rộng lớn, chiếc lưỡi rộng dài thật mềm mại, tựa như sen hồng mọc trong nước.

Tán rằng: Thứ năm là khen ngợi đôi mắt, như kinh nói tướng thứ hai mươi chín là mắt của Thế Tôn màu xanh ánh hồng tươi sáng, vòng đỏ điểm giữa sáng trong rõ ràng. Thứ sáu là tướng lưỡi, như kinh nói: Tướng thứ hai mươi sáu là lưỡi của Thế Tôn mềm mỏng sạch sẽ rộng dài, lẽ ra có thể che kín mặt, tận đến mí tóc.

Văn kinh: Giữa hai đầu chân mày thường có sợi lông trắng sáng, mềm mại xoay về bên phải màu pha lê, chân mày mảnh nhỏ dài tựa trăng non, màu sắc ánh sáng như ong đầu đàn.

Tán rằng: Thứ bảy là khen ngợi tướng chân mày thứ ba mươi mốt, thứ tám khen ngợi vẻ đẹp của chân mày thứ ba mươi chín.

Văn kinh: Mũi cao dài thẳng như thoi vàng, sạch đẹp mịn bóng tướng không thiếu, tất cả hương thơm tho thế gian, lúc ngửi biết rõ hương ở đâu.

Tán rằng: Thứ chín khen ngợi vẻ đẹp của mũi. Đây là nửa bài tụng đầu khen ngợi vẻ đẹp của sắc, nửa bài tụng sau khen ngợi công dụng tốt đẹp của căn.

Văn kinh: Thân Thế Tôn mài vàng quý nhất, mỗi một đầu lông tướng không khác, xanh hồng mềm mại xoay bên phải, màu sắc nhiệm mầu khó ví dụ.

Tán rằng: Thứ mười là kết hợp khen ngợi tướng thứ mười một là mỗi lỗ chân lông của Thế Tôn đều mọc ra một sợi lông. Tướng thứ mười hai là lông tóc của Thế Tôn đều hướng lên trên.

Văn kinh: Mới sinh thân có ánh sáng đẹp, soi khắp tất cả cõi mười phương, thường dứt khổ chúng sinh ba cõi, khiến họ đều được vui yên ổn; trong đường địa ngục, quỉ, súc sinh, A-tu-la, trời và loài người, giúp họ dứt trừ các khổ đau, thường được vui yên ổn tự nhiên; ánh sáng thân thường soi chiếu khắp, giống như vàng ròng đẹp tuyệt vời.

Tán rằng: Tiếp theo hai bài tụng rưỡi, thứ mười một lại khen ngợi về tướng ánh sáng của thân. Trước nói lược, sau nói rộng, trong đó chia làm ba: Nửa bài tụng đầu là ánh sáng nơi thân chiếu soi cảnh giới, một bài tụng rưỡi tiếp theo là khen ngợi lợi ích của ánh sáng nơi thân, trong lợi ích của ánh sáng nửa bài tụng đầu là chung, một bài tụng tiếp theo là riêng; nửa bài tụng cuối là hiển bày ánh sáng không gì so sánh bằng.

Văn kinh: Khuôn mặt tròn sáng như trăng rằm, màu môi đỏ đẹp như Tần-bà, bước đi mạnh mẽ tựa sư tử, thân quang sáng rực giống bình minh.

Tán rằng: Thứ mười hai: Một câu khen ngợi tướng thứ ba mươi là khuôn mặt tròn đầy của Thế Tôn, giống như trăng rằm; tướng chân mày sáng trắng như cây cung của Thiên đế. Mày mặt chia ra làm hai, cũng bao gồm ba vẻ đẹp của khuôn mặt. Thứ mười ba, một câu khen ngợi về vẻ đẹp màu môi của Phật. Thứ mười bốn, nửa bài tụng khen ngợi vẻ đẹp thứ bảy là bước đi ngó thẳng về trước như voi đầu đàn của Phật, thứ tám là bước đi mạnh mẽ nghiêm trang như sư tử, thứ chín là bước đi bình an như trâu đầu đàn, thứ mười là bước đi nhẹ nhàng tao nhã như ngỗng đầu đàn, tất cả thuộc về dáng vẻ của bước đi.

Văn kinh: Cánh tay thon dài đứng quá gối, dáng vẻ buông xuống nhánh sa-la.

Tán rằng: Thứ mười lăm khen ngợi tướng thứ chín là cánh tay Phật.

Văn kinh: Viên quang một tầm chiếu vô biên, sáng ngời như trăm ngàn mặt trời, chiếu khắp cõi nước các Đức Phật, tùy duyên ở đâu đều độ sinh.

Tán rằng: Tiếp theo ba bài tụng, thứ mười sáu khen ngợi tướng thứ hai mươi hai là Thế Tôn thường có ánh sáng trên mặt chiếu xa một tầm. Trong đó chia làm ba: Một bài tụng đầu là ánh sáng soi chiếu tùy duyên, một bài tụng tiếp theo là dứt trừ các khổ đau của chúng sinh, một bài tụng cuối là thường ban cho họ niềm vui. Đây là mở đầu. Trong kinh Đại Bát-nhã chép: "Thân quang của Như lai tùy ý có thể soi chiếu tam thiên thế giới, khi tác ý có thể chiếu soi vô biên thế giới, vì thương xót hữu tình nên thâu nhiếp ánh sáng thường soi chiếu trên mặt trong khoảng một tầm." Tức là tùy duyên thâu vào phát ra đều làm lợi ích chúng sinh.

Văn kinh: Lưới ánh sáng đẹp không gì bằng, rực rỡ đầy khắp trăm ngàn cõi, soi khắp mười phương không chướng ngại, tất cả tối tăm đều xua tan.

Tán rằng: Trừ diệt khổ đau của chúng sinh. Như lưới báu của trời Đế Thích cảm hóa chúng sinh, thân quang của Thế Tôn cũng giống như vậy.

Văn kinh: Ánh từ Thiện Thệ thường ban vui, sắc mầu chiếu rọi như núi vàng, luồng sáng đến khắp trăm ngàn cõi, chúng sinh gặp được đều thoát khổ.

Tán rằng: Ban vui. Phật phát khởi từ bi gọi là ánh sáng Từ bi của Thiện Thệ. Ban vui lại có hai: Trước tiên là niềm vui thế gian, đều được thoát khỏi ấy là niềm vui xuất thế gian. Xuất ly tức là Niết-bàn.

Văn kinh: Thân Phật thành tựu phước vô lượng, tất cả công đức cùng trang nghiêm, siêu vượt ba cõi độc xưng tôn, thù thắng thế gian không ai bằng.

Tán rằng: Tiếp theo một bài tụng là kết thúc khen ngợi về sự vô biên của Phật. Tướng tốt là phước phần cho nên nói là vô lượng phước, là vô lậu cho nên vượt ba cõi, rất viên mãn cho nên không ai bằng.

Văn kinh: Tất cả các Đức Phật quá khứ, nhiều như bụi nhỏ trên mặt đất, Phật vị lai hiện tại mười phương, cũng nhiều như bụi nhỏ mặt đất.

Tán rằng: Tiếp theo là năm bài tụng khen ngợi về danh thân. Sắc thân ở trước cũng được gọi là Hóa thân. Danh thân này cũng được gọi là ứng thân. Trong đó chia làm ba: Một bài tụng đầu tiên nói về vô biên các Đức Phật, một bài tụng tiếp đó là quy y cúng dường, ba bài tụng sau là phát âm khen ngợi. Đây là mở đầu.

Văn kinh: Con dùng thân, ngữ, ý chí thành, cúi đầu quy y Phật ba đời, khen ngợi biển công đức vô biên, tất cả hương hoa đều cúng dường.

Tán rằng: Quy y cúng dường các Đức Phật.

Văn kinh: Giả sử miệng con có ngàn lưỡi, vô lượng kiếp khen ngợi Như lai, công đức Thế Tôn không nghĩ bàn, sâu xa trên hết khó nói được. Giả sử con có trăm ngàn lưỡi, khen ngợi mỗi Phật một công đức, ở trong phần nhỏ còn khó biết, huống đức chư Phật không giới hạn. Giả sử mặt đất và các trời, cho đến Hữu đảnh là biển nước, đầu lông có thể chấm biết số, một công đức Phật thật khó lường.

Tán rằng: Phát âm khen ngợi. Một bài tụng đầu là khen ngợi chung Như lai vượt ngoài khả năng suy nghĩ, nói năng.

Tiếp theo giả sử khen ngợi mỗi Đức Phật một công đức cũng không thể cùng tận được. Một bài tụng cuối khen ngợi công đức sâu xa vượt ngoài sự tính toán suy lường.

Văn kinh: Con dùng thân, ngữ, ý, chí thành, lễ tán đức các Phật vô biên, tất cả phước tốt quả khó nghĩ, hồi thí chúng sinh mau thành Phật.

Tán rằng: Thứ hai là hồi hướng.

Văn kinh: Vua ấy khen ngợi Như lai xong, tâm càng tin sâu phát thệ nguyện rộng lớn.

Tán rằng: Tiếp theo là phát nguyện có mười bốn bài tụng chia làm hai: Nửa bài tụng đầu nêu chung, mười ba bài tụng rưỡi sau là đề mục riêng. Đây là mở đầu.

Văn kinh: Nguyện con sẽ ở đời vị lai, sinh nơi vô lượng vô số kiếp, trong mộng thường thấy trống vàng lớn, được nghe rõ âm thanh nói sám hối. Khen công đức Phật như hoa sen, nguyện chứng vô sinh thành Chánh giác, cùng hiện khi các Phật xuất thế, trong trăm ngàn kiếp thật khó gặp. Đêm mộng thường nghe tiếng trống hay, ngày liền theo đó mà sám hối. Con sẽ tu đầy đủ sáu độ, cứu thoát chúng sinh vượt biển khổ, sau đó được thành Vô thượng giác, cõi Phật thanh tịnh khó nghĩ bàn. Dâng trống vàng lên Đức Như lai, và khen công đức thật các Phật, nhờ đó sẽ thấy Phật Thích-ca, thọ ký con thành bậc Chánh giác. Kim long Kim quang là con ta, quá khứ từng làm thiện tri thức, đời đời nguyện sinh nơi nhà ta, cùng được chứng Bồ-đề vô thượng. Nếu có chúng sinh không cứu giúp, đêm dài luân hồi chịu khổ đau, con ở đời sau làm quy y, khiến họ sẽ được vui yên ổn. Các khổ ba cõi nguyện trừ diệt, đều được nơi an vui tùy ý; ở đời vị lai tu Bồ-đề, đều như các Phật đời quá khứ. Nguyện phước sám hối Kim quang này, thường cạn biển khổ tiêu trừ tội, nghiệp chướng phiền não thảy tan biến, khiến con mau được quả thanh tịnh. Biển lớn phước trí lượng vô biên, thanh tịnh lìa cấu sâu không đáy, nguyện con được biển công đức ấy, chóng thành Vô thượng đại Bồ-đề. Nhờ sức sám hối Kim quang này, sẽ được phước đức tịnh quang minh, đã được ánh sáng đẹp thanh tịnh, thường dùng ánh trí soi tất cả. Nguyện thân quang con như các Phật, phước đức, trí tuệ cũng như thế, tất cả thế giới độc xưng tôn, uy lực tự tại không ai bằng. Biển khổ hữu lậu nguyện vượt qua, biển vui vô vi nguyện thường dạo, biển phước hiện tại nguyện thường đầy, biển trí tương lai nguyện tràn đầy. Nguyện cõi nước còn hơn ba cõi, công đức cao quý lượng vô biên, những người có duyên sẽ cùng sinh, đều được thành tựu trí thanh tịnh.

Tán rằng: Trống vàng nói âm thanh sám hối. Xét ở đây nên hợp với phần sau, bởi vì vâng theo trống vàng nên mới phát nguyện, do văn đơn giản nên trình bày ở trước. Biểu hiện riêng có tám:

1. Bài tụng thứ nhất là nguyện được mộng.

2. Một bài tụng tiếp theo là nguyện khen ngợi công đức của Phật, dụ như hoa sen Ổ-đàm-bát.

3. Nửa bài tụng tiếp theo là nguyện thực hành sám hối.

4. Một bài tụng tiếp theo là nguyện tu tập các điều lành. Có bốn:

- Thực hành sáu độ.

- Cứu giúp chúng sinh.

- Nguyện thành Phật.

- Nguyện Tịnh độ.

5. Một bài tụng tiếp theo là nguyện sẽ được thọ ký.

6. Một bài tụng tiếp theo là nguyện con cũng được như vậy.

7. Hai bài tụng tiếp theo là nguyện thực hành lợi tha, trong lợi tha, một bài tụng rưỡi đầu là khiến đạt được niềm vui thế gian, nửa bài tụng sau là khiến đạt được niềm vui xuất thế, dựa vào công đức cao quý khiến đạt được đại quả, hoặc có thể, nửa bài tụng từ "chúng sinh ba cõi..." Về sau khiến đạt được ba thừa, nói rằng tùy ý cho nên sau khiến hồi tâm hướng đại.

8. Sáu bài tụng tiếp theo là nguyện tự được lợi ích, trong tự được lợi ích có sáu: Một bài tụng đầu là nguyện sám hối diệt chướng, đạt đến Niết-bàn, trong biển khổ tức là báo chướng, nghiệp, nghiệp chướng, phiền não tức là hoặc chướng. Một bài tụng tiếp theo là nguyện đạt được Pháp thân, trí thành tựu đại giác, đạt được Báo thân một bài tụng kế là nguyện được ánh sáng trí tuệ của thân chiếu soi đến người thì khởi hóa thân, một bài tụng kế là nguyện ánh sáng trí tuệ của thân bằng với chư Phật. Một bài tụng tiếp theo là nguyện vượt qua biển khổ, đầy đủ an vui, trong đó có hai: Nửa bài tụng là lìa khổ được vui, nửa bài tụng là phước trí tròn đầy. Phước tròn tức là nhân hạnh, trí đầy tức là quả. Như luận Bát-nhã của Vô Trước chép: "Phước tướng pháp thân và trí tướng Pháp thân là địa vị đặc biệt của nhân quả." Một bài tụng tiếp theo là nguyện được Tịnh độ, cùng thành Phật, văn hiển bày rõ ràng có thể biết.

Văn kinh: Này Diệu Tràng! Ông nên biết rằng quốc vương Kim long chủ kia từng phát nguyện như thế chính là ông. Ngày xưa có hai người con là Kim Long và Kim Quang, chính là Ngân Tướng và Ngân Quang sẽ được ta thọ ký.

Tán rằng: Đoạn lớn thứ ba là kết thúc pháp hội xưa nay, hứa sẽ thọ ký. Một bài tụng là kết thúc pháp hội, một bài tụng là hứa sẽ thọ ký.

Văn kinh: Đại chúng nghe nói như thế đều phát tâm Bồ-đề, nguyện hiện tại và vị lai thường nương theo pháp sám hối này. Dưới là đoạn lớn thứ tư, đại chúng nghe xong phát tâm nguyện nương theo tu học.

Kim Quang Minh Tối Thắng Vương Kinh Sớ. Quyển bốn, phần đầu xong.

KIM QUANG MINH TỐI THẮNG

VƯƠNG KINH SỚ

QUYỂN 4 (Phần 3)

Phẩm 8: KIM THẮNG ĐÀ LA NI

Phẩm Kim Thắng Đà-la-ni có chia ra ba phần:

1. Lý do có phẩm này.

2. Giải thích.

3. Giải thích chướng ngại.

Nói về lý do có phẩm này: trước đây nói về mộng nghe âm trống vàng nói pháp sám hối diệt trừ nghiệp chướng tu hạnh tịnh địa, đều gần gũi cúng dường các Đức Phật, phát khởi kỳ nguyện cao siêu. Những gốc lành này thành tựu đã từ Đức Phật mà đạt được, nhờ chỉ dạy nên thường thấy Phật. Hạnh rộng lớn khó học, hạnh đơn giản dễ noi theo, cho nên trao truyền tổng trì để nương theo tu tập, thường được thấy Phật tu hành cúng dường. Vì thế sau phẩm trước có phẩm này phát sinh. Thứ hai là giải thích tên gọi, tiếng Phạn gọi là Thất-la (Hán dịch là Kim), Bạt-để (Hán dịch là Thắng), Đà-la-ni (Hán dịch là Tổng trì). Kim là dụ, Đà-la- ni là pháp, Thắng chung cho cả pháp và dụ. Thắng ở trong kim (vàng) giống như vàng của châu Thiệm-bộ. Tổng trì thắng này cũng giống như vậy. Lấy vàng làm ví dụ, nghĩa giống như phẩm Tam Thân ở trước đã nói. Giải trừ chướng nạn là hỏi kinh rằng: "Người thọ trì tổng trì này có phước đức to lớn, đã gieo trồng gốc lành với nhiều Đức Phật, giữ giới chắc chắn được hội nhập pháp môn sâu xa." Đã nói rằng "Đã gieo trồng gốc lành và giữ giới dưới pháp hội nhiều vị Phật, ở đây là tự mình có thể thường thấy các Đức Phật", đâu cần nhờ pháp Tổng trì của Phật giáo?

Đáp: Lại khiến cho tăng tiến hơn cho nên dạy thần chú.

Văn kinh: Lúc bấy giờ, Đức Thế Tôn lại ở giữa đại chúng bảo Đại Bồ-tát Thiện Trú: Này người thiện nam, có Đà-la-ni tên là Kim thắng.

Tán rằng: Văn trong phẩm chia làm năm:

1. Nêu thần chú khuyến khích tu trì, khen ngợi dạy người tu học.

2. Chỉ dạy phương tiện trước khi trì thần chú.

3. Chính thức nói thần chú.

4. Khen ngợi rộng về công năng.

5. Chỉ dạy phương pháp nghi thức thực hành.

- Đoạn đầu tiên có ba phần:

1. Đối cơ nêu ra tên gọi thần chú.

2. Lý do khuyến khích người hành trì tu học.

3. Từ "Vì thế cho nên..." về sau là khen người dạy phải tu học đầy đủ. Đây là mở đầu.

Văn kinh: Nếu có người thiện nam, người thiện nữ nào muốn cầu tự gặp các Đức Phật quá khứ, hiện tại, vị lai để cung kính cúng dường thì phải thọ trì Đà-la-ni này.

Tán rằng: Lý do khuyến khích người hành trì tu học, có ba: Đầu tiên là nói rõ nguyện hành trì, tiếp theo là trưng hỏi nguyên do, sau cùng là giải thích. Đây là mở đầu.

Văn kinh: Vì sao? Vì Đà-la-ni này chính là mẹ của các Đức Phật quá khứ, hiện tại và vị lai.

Tán rằng: Văn hai phần sau. Thường sinh ra các Đức Phật gọi là Phật mẫu.

Văn kinh: Thế nên biết rằng người thọ trì Đà-la-ni này có phước đức to lớn, đã gieo trồng gốc rễ các điều lành ở nơi vô lượng các Đức Phật quá khứ, nay được thọ trì; đối với giới thanh tịnh không hủy phạm, không thiếu sót, không có chướng ngại, chắc chắn được hội nhập vào pháp môn sâu xa.

Tán rằng: Khen ngợi người khiến cho họ tu học, có tám:

1. Nêu ra người thọ trì.

2. Có phước to lớn.

3. Được gặp các Đức Phật.

4. Gieo trồng gốc lành.

5. Đầy đủ giới luật.

6. Không có chướng ngại.

7. Nhập vào nhóm chánh định.

8. Nhập vào pháp sâu xa, tức là chắc chắn được nhập vào giai vị Trú chánh định, thường được quyết định, nhập vào pháp môn sâu xa tức là thứ tám, hoặc chỉ là thứ bảy, kết hợp thứ bảy và tám là năng chứng bất thối.

Văn kinh: Thế Tôn liền giảng nói phương pháp trì chú, trước tiên xưng niệm danh hiệu các Đức Phật và Bồ-tát, dốc lòng lễ lạy cung kính, sau đó trì tụng thần chú.

Tán rằng: Chỉ dạy phương tiện trước khi trì thần chú. Đầu là nêu ra, sau đó chỉ dạy. Đây là phần nêu ra.

Văn kinh: Nam-mô Thập phương nhất thiết chư Phật, Nam-mô chư đại Đại Bồ-tát, Nam-mô Thanh văn Duyên giác nhất thiết hiền Thánh, Nam-mô Thích-ca Mâu-ni Phật, Nam-mô Đông Phương Bất Động Phật, Nam-mô Nam Phương Bảo Tràng Phật, Nam-mô Tây phương A- di-đà Phật, Nam-mô Bắc Phương Thiên Cổ Âm Vương Phật, Nam-mô Thượng Phương Quảng Chúng Đức Phật, Nam-mô Hạ Phương Minh Đức Phật, Nam-mô Bảo Tạng Phật, Nam-mô Phổ Quang Phật, Nam- mô Phổ Minh Phật, Nam-mô Hương Tích Vương Phật, Nam-mô Liên Hoa Thắng Phật, Nam-mô Bình Đẳng Kiến Phật, Nam-mô Bảo Kế Phật, Nam-mô Bảo Thượng Phật, Nam-mô Bảo Quang Phật, Nam-mô Vô Cấu Quang Minh Phật, Nam-mô Biện Tài Trang nghiêm Tư Duy Phật, Nam-mô Tịnh Nguyệt Quang Xưng Tướng Vương Phật, Nam-mô Hoa Nghiêm Quang Phật, Nam-mô Quang Minh Vương Phật, Nam- mô Thiện Quang Vô Cấu Xưng Vương Phật, Nam-mô Quán Sát Vô úy Tự Tại Phật, Nam-mô Vô Úy Danh Xưng Phật, Nam-mô Tối Thắng Vương Phật, Nam-mô Bảo Tướng Phật, Nam-mô Quán Tự Tại Đại Bồ- tát, Nam-mô Địa Tạng Đại Bồ-tát, Nam-mô Hư Không Tạng Đại Bồ- tát, Nam-mô Diệu Cát Tường Đại Bồ-tát, Nam-mô Kim Cang Thủ Đại Bồ-tát, Nam-mô Phổ Hiền Đại Bồ-tát, Nam-mô Vô Tận Ý Đại Bồ-tát, Nam-mô Đại Thế Chí Đại Bồ-tát, Nam-mô Từ Thị Đại Bồ-tát, Nam-mô Thiện Tư Đại Bồ-tát.

Tán rằng: Đây là chỉ dạy. Đầu tiên là dạy lễ chung, sau là chỉ dạy lễ riêng. Đây là lễ chung. Lễ riêng có thể biết.

Văn kinh: Đà-la-ni như sau: Nam-mô hạt lạt đát na đát lạt dạ dã - đát điệt tha - quân thế quân thế - củ triết lệ củ triết lệ - nhất trất lý mật trất lý - sa ha.

Tán rằng: Chính là nói thần chú.

Văn kinh: Đức Phật bảo Bồ-tát Thiện Trụ: Đà-la-ni này là mẹ của các Đức Phật ba đời.

Tán rằng: Tiếp theo khen ngợi rộng về công năng, có hai: Đầu tiên nói thần chú là Phật mẫu, sau đó nói người thọ trì được lợi ích. Đây là mở đầu.

Văn kinh: Nếu có người thiện nam, người thiện nữ nào trì tụng thần chú này thì được phát sinh chứa nhóm phước đức vô lượng vô biên.

Tán rằng: Trong phần được lợi ích đầu tiên nêu chung, sau đó chỉ ra riêng. Đây là nêu chung.

Văn kinh: Chính là cúng dường cung kính tôn trọng khen ngợi vô số các Đức Phật như thế, các Đức Phật đều cùng nhau thọ ký A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề cho người này.

Tán rằng: Riêng chỉ ra lợi ích đạt được, có sáu:

1. Ngay nơi cúng dường Phật là pháp cúng dường.

2. Được Phật thọ ký.

3. Được quả phước thế gian.

4. Sở nguyện vừa ý.

5. Thường gần gũi bạn lành.

6. Các Đức Phật, Bồ-tát đều bảo vệ.

Đoạn văn có thể biết, vì thế không chỉ ra riêng.

Văn kinh: Này Thiện Trụ! Nếu có người nào thọ trì thần chú này thì tùy theo sự mong muốn của họ về ăn mặc, tài sản, châu báu, thông minh trí tuệ, mạnh khỏe sống lâu, được phước thật nhiều, thuận theo những nguyện điều cầu thảy đều được như mong muốn.

Này Thiện Trú! Người thọ trì thần chú này dù cho chưa chứng Vô thượng Bồ-đề mà vẫn thường cùng với các vị Bồ-tát như Bồ-tát Kim Thành Sơn, Bồ-tát Từ Thị, Bồ-tát Đại Hải, Bồ-tát Quán Tự Tại, Bồ-tát Diệu Cát Tường, Bồ-tát Đại-băng-già-la... cùng ở một chỗ, được sự che chở bảo vệ của các vị Bồ-tát.

Này Thiện Trụ! Nên biết rằng lúc trì thần chú này nên thực hành pháp như vậy.

Tán rằng: Chỉ dạy phương pháp nghi thức thực hành. Văn chia làm ba:

1. Nêu chung.

2. Chỉ ra riêng.

3. Kết thúc khuyên nhắc chớ quên. Đây là phần nêu chung.

Văn kinh: Trước hết phải tụng trì đủ một muôn lẻ tám biến làm phương tiện đầu tiên, tiếp theo vào phòng kín trang nghiêm đạo tràng, ba mươi, mồng một tắm gội sạch sẽ, mặc áo quần mới giặt, thắp hương dâng hoa, các thứ cúng dường và các đồ ăn thức uống; vào trong đạo tràng trước hết nên xưng niệm lễ lạy các Đức Phật, Bồ-tát như trước đã nói, dốc lòng tha thiết sám hối tội lỗi trước đây xong, đầu gối phải quỳ sát đất, hãy tụng thần chú ở trước đủ một ngàn lẻ tám biến, ngồi thẳng tư duy, nghĩ đến sở nguyện đó. Thời gian chưa ra ngoài, lúc còn ở trong đạo tràng ăn thức ăn thanh tịnh, một ngày chỉ ăn một bữa, đến mười lăm ngày mới ra khỏi đạo tràng, khiến cho phước đức uy lực của người này không thể suy nghĩ bàn luận, hễ có nguyện cầu gì đều được viên mãn, nếu không được như mong muốn thì lại trở vào đạo tràng.

Tán rằng: Chỉ bày riêng, trong đó có tám:

1. Phương tiện trì chú.

2. Nơi chốn.

3. Trang nghiêm.

4. Thời tiết.

5. Kết tịnh.

6. Cúng dường.

7. "Nhập đạo tràng..." trở xuống chính là thực hành. Trong chính thức thực hành có chín:

a) Quy y lễ lạy.

b) Sám hối.

c) Cung kính.

d) Số biến trì tụng.

e) Khởi nguyện.

f) Thời gian nơi chốn ăn uống.

g) Thức ăn bị nhuốm đen cũng được.

h) Biết số lượng.

j) Kỳ hạn.

8. "Làm cho..." trở xuống là nguyện thành tựu, có hai:

- Người phước đức nhiều thì hai tuần nguyện được như ý.

- Nếu không toại ý về sau là người có nghiệp ác nặng nề lại tiếp tục yêu cầu kỳ hẹn trở lại thực hành như trước.

Ở đây chia ra hai phẩm, theo các nơi khác tu hành phần nhiều chia làm ba phẩm, hoặc dựa vào căn tánh nhanh chậm, hoặc chướng có ba phẩm, hoặc ba phẩm tu. Như cầu Phổ Hiền hoặc một tuần thất, hai ba tuần thất, hoặc lại trải qua sinh nghiệp nặng nhẹ khác nhau, ở đây cũng như vậy, đoạn văn y cứ theo khoa.

Văn kinh: Đã xứng hợp với tâm rồi thì thường trì tụng chớ quên.

Kết thúc khuyến nhắc chớ quên.

Phẩm 9: TRÙNG HIỂN KHÔNG TÁNH

Phẩm Trùng Hiển Không Tánh có chia ra ba phần:

1. Lý do có phẩm này.

2. Giải thích.

3. Giải thích chướng ngại.

- Nói về Lý do có phẩm này trong các phẩm Tuổi thọ trước đây đều nói đến quả Đại thừa. Phẩm Mộng Sám về sau nói về hạnh Đại thừa, hạnh Đại thừa nhờ cảnh mà phát sinh. Trong các phẩm trước tuy nói sơ lược về không nhưng chưa chính thức phân biệt rộng rãi. Ở đây vì nói về cảnh cho nên đến lượt phẩm này. Lại nữa, các phẩm trước tuy nói sơ lược về Không nhưng phần nhiều nói về hữu, sợ bị dính mắc mà có hai chấp khó dứt, ba luân không trọn vẹn, sáu độ khó đầy đủ. Do đó ở đây nói rộng về ngã không và pháp không. Chủ yếu là khiến cho dứt bỏ chấp đó, hai chấp, ba luân đã được thanh tịnh thì sáu độ sẽ đến bờ kia, cho nên phát sinh phẩm này.

- Giải thích tên gọi, Không tánh có ba:

1. Không tức là tánh, tức là biến kế sở chấp hai thứ ngã pháp.

2. Tánh của không tức là chân như, là chân tánh của không nhân nơi không mà hiển bày, cho nên gọi là không tánh, chẳng phải thể tánh là không (trống rỗng).

3. Y tha cũng gọi là không tánh, nên gọi là vô sinh tánh. Lại nói: Luống dối phân biệt là có, đối với hai thứ này đều không, đây chính là y tha, chỉ vì không của hai chấp chứ chẳng phải không của y viên. Nay nhân phẩm này trình bày về ngã pháp không làm phương tiện ý chính là khiến cho quán chân như không tánh, không hiểu chân như thì chẳng thể hiểu rõ các hành. Như nói Thuấn-nhã không tức là tánh, rằng Thu- ấn-nhã-đa tức là tánh của không. Do đó các kinh như Giải Thâm Mật chép: "Tướng không có tự tánh tánh, sinh không có tự tánh tánh, thắng nghĩa không có tự tánh tánh", vì thế ba vô tánh đều được gọi là tánh. Không là vô, hiển là nói, trùng là lại. Trước tuy nói sơ lược nên vẫn chưa thể hiểu rõ, các kinh khác tuy khai triển cũng chưa thể biết được, ở đây lại tiếp tục nói rõ nên nói là phẩm Trùng Hiển Không Tánh, giải trừ chướng ngại.

Hỏi: Đã nói là trình bày phẩm Không Tánh, vì sao lại nói "Cầu chứng được Bồ-đề chân thật, thường dùng cam lộ thí chúng sinh v.v..." Vì Bồ-đề, hữu tình đều là chẳng phải không chăng?

Đáp: Ngã pháp thật sự đều là pháp không vô, hữu tình giác ngộ y tha, viên thành thật là có cho nên nói đắc Bồ-đề. Nếu không trước quán không vô thì do đâu chứng thật, vì dứt trừ diệt vọng chấp cho nên nói phẩm Không Tánh.

Văn kinh: Lúc bấy giờ, Đức Thế Tôn nói thần chú này xong, vì muốn lợi ích cho Đại Bồ-tát và đại chúng trời, người khiến được hiểu rõ nghĩa bậc nhất chân thật sâu xa, cho nên tiếp tục nói về không tánh.

Tán rằng: Văn trong phẩm chia làm ba:

1. Đầu tiên kết tập nói về các nhân.

2. Phật nói lại nghĩa không.

3. Chúng đương thời được lợi ích vui mừng hăng hái vang theo thực hành.

Đây là mở đầu.

a. Đầu tiên là kết thúc văn trước tức là nói xong thần chú.

b. Lợi khí tức là lợi Bồ-tát.

c. Nêu sở ngộ tức là nghĩa bậc nhất. Nói rằng chân thật là phân biệt các pháp nghĩa đế bậc nhất do Tiểu thừa nói, nên đó chẳng phải thật.

d. Hiển bày Từ bi, tức là nói lại về tánh không.

Văn kinh: Bèn nói bài tụng rằng: Ta đã đối các kinh sâu khác, nói rộng pháp nhiệm mầu chân không, nay lại đối với kinh vương này, nói lược pháp Không chẳng nghĩ bàn.

Tán rằng: Phật nói lại nghĩa không, có ba mươi ba bài tụng chia làm hai: Ba bài tụng đầu nêu chung ý nói, ba mươi bài tụng tiếp đó nói riêng về không. Trong phần đầu lại có ba: Một bài tụng đầu chỉ rộng bày lược, một bài tụng tiếp theo nói về những việc phải làm, một bài tụng cuối nói về nhân khởi nói. Đây là mở đầu. Đối với các kinh sâu khác như các kinh Thâm mật, Lăng-già, Bát-nhã v.v... đã nói rộng. Trong kinh vương này nói lược pháp Không là lược chung tức là nhân pháp riêng. Chung tức là mười tám không, trong mười tám không chỉ trình bày tám thứ, đó là nội không, ngoại không, nội ngoại không, tất cánh không, vô tế không, vô tán không, tự tánh không, nhất thiết pháp không, từ đó hiển rõ các thứ còn lại.

Văn kinh: Đối các pháp sâu xa rộng lớn, hữu tình vô trí không hiểu được, nên ta nói lại các pháp đó, khiến đối pháp Không được khai ngộ.

Tán rằng: Nói về việc phải làm, khiến cho đối với không được khai ngộ. Đối với các pháp sâu tức là sự mê mờ đối với cảnh giới chân lý hai không hoặc Bồ-đề, Niết-bàn. Hữu tình vô trí tức là người mê mờ.

Có bốn hạng người vô trí không hiểu:

1. Người chấp ngã pháp.

2. Người sợ không.

3. Người lười nhác không tu.

4. Người nghi ngờ không học.

Vì thế luận Thập Bát Không chép: Nói nghĩa lý mười tám không này có công năng trừ diệt bốn thứ sai lầm:

- Hết nói suông.

- Hết sợ hãi.

- Hết biếng nhác.

- Hết nghi ngờ.

1. Hết nói suông, có hai: Một là dứt chấp ngã của ngoại đạo thế gian, hai là dứt pháp chấp của hành giả xuất thế. Hai thứ này có lý hai không chẳng thể hiểu được.

2. Hết sợ hãi: Chúng sinh nghe nhân pháp đều không bèn sợ hãi không tu đạo, đây tức là chấp không, Phật nói có sự có dụng, nếu người nao tu được thì sẽ đắc đạo và đạt được đạo quả, cho đến tất cả công đức của ba thân.

3. Hết biếng nhác: Nếu định mà nói tịnh thì không nhọc tu đạo, nếu định bất tịnh thì không bao giờ dứt trừ được; ở đây nói Như như chẳng phải tịnh hay bất tịnh, chỉ có lúc nghi ngờ gọi là bất tịnh, dứt nghi ngờ rồi thì gọi là được thanh tịnh, cho nên phải tu đạo mới được giải thoát.

4. Hết nghi ngờ: Đã nghe Như như chẳng phải có chẳng phải không thì tâm do dự, được sự phân tích rằng nhân ngã và pháp ngã chắc chắn chẳng phải có, lý nhân không pháp không chắc chắn chẳng phải vô, do đó dứt nghi ngờ, giúp cho được khai ngộ.

Văn kinh: Vì đại Bi thương xót hữu tình, dùng phương tiện khéo nhân duyên tốt, nay ta ở trong đại chúng này giảng nói khiến cho hiểu nghĩa không.

Tán rằng: Nói về lý do bắt đầu giảng nói. Dùng phương tiện khéo léo để làm nhân duyên tốt. Minh là hiểu. Khiến cho đại chúng hiểu rõ nghĩa không.

Văn kinh: Nên biết thân này như nhóm không, sáu tên trộm nương náu không biết nhau, các giặc sáu trần nương căn riêng, đều không biết nhau cũng giống như vậy.

Tán rằng: Tiếp theo ba mươi bài tụng nói riêng về không. Chia ra làm sáu phần:

1. Mười hai bài tụng đầu nói về ba không đầu tiên để trừ hai chấp ngã pháp của hữu tình.

2. Nửa bài tụng nói về rốt ráo không.

3. Từ "Tất cả các pháp..." trở xuống có bốn bài tụng rưỡi nói về vô tế không.

4. Từ "Ta dứt tất cả..." trở xuống là một bài tụng nói về vô tán không.

5. Từ "Ta mở cửa cam lộ..." trở xuống là một bài tụng nói về tự tánh không.

6. Các văn còn lại nói về tất cả pháp là không.

Hỏi: Theo luận Thập Bát Không... có mười tám thứ không, vì sao chỉ nói tám thứ?

Đáp: Theo luận Thập Bát Không thì sáu thứ đầu nói về không của tự thể, mười thứ tiếp theo nói về dụng của không, không thứ mười bảy thuộc về thể, không thứ mười tám thuộc về dụng. Trong thể thì nội không để phá trừ ngã năng thọ, ngoại không để phá trừ pháp sở thọ, nội ngoại không phá chung cả hai cho nên nói riêng như vậy. Đại Không là khí thế gian chẳng phải hữu tình. Không không tức là năng quán Như, trí vô lậu và Như hợp lại gọi là không không. Chân thật không tức là lý chân như của pháp năng chứng và pháp sở chứng mà phàm phu chưa đạt được. Lại nữa Đại không, Chân thật không, Pháp không này thâu nhiếp không không, tức thuộc về nhân không, vì thế không nói riêng. Trong mười dụng thì hữu vi vô vi nói về nhân quả, chỉ ở tự lợi cho nên không nói đến. Như rốt ráo không là thường lợi ích hữu tình, vô tế không thành tựu thường lợi ích trước đó, vô tán không là thường làm lợi ích cho nên không trụ Niết-bàn, tự tánh không khai ngộ hữu tình giúp cho đạt đến Niết-bàn, tướng không là thành tựu các tướng tốt, vì kém hơn nên không nói đến. Nhất thiết pháp không khiến cho thành tựu các năng lực vô úy. Hữu pháp không, vô pháp không cùng tạo ra mười bốn thể không để dứt bỏ chấp thêm bớt. Năm thứ không như rốt ráo v.v... này thù thắng đối với lợi tha, những thứ còn lại chẳng cao quý quan trọng nên lược bỏ không nói đến. Về mở rộng các không này như trong Pháp Uyển nói nhiều về nghĩa không. Về giải thích, ba bài tụng đầu thì khoa mục giải thích như trước, mười bảy bài tụng tiếp theo chính là nói về không, cuối cùng từ "Ta dứt bỏ tất cả phiền não..." trở xuống là trình bày giải thích về sở nhân của không; hơn nữa căn cứ theo nghĩa bậc nhất trong phần giải thích riêng thì văn đầu tiên chia làm hai: Một bài tụng đầu nêu chung ba không đầu tiên, mười một bài tụng tiếp theo nói riêng về ba không. Đây là mở đầu. Thân này như nhóm không là nêu ra nội ngoại không, tức là tạo căn bốn đại và ý thức nhỏ nhiệm là sáu thức y và làm năm sắc căn y gọi là nội không, cũng là ngoại cảnh nên gọi là ngoại không, tức là phù trần căn nên gọi là ngoại, chẳng phải lìa ngoài thân. Sáu tên trộm nương náu không biết nhau là nêu ra nội không. Các giặc sáu trần... là nêu ra ngoại không, về sau đều có giải thích rộng. Thân sở y này giống như các bọt nước nhóm họp nên nói là như nhóm không; lại do hữu lậu luống dối, không có công đức nên gọi là nhóm không. Nhưng sáu căn cảnh đều có thể làm duyên tổn hại đến thiện phẩm, do đó cùng gọi là giặc (tặc), vì vậy nói các giặc sáu trần biệt y căn.

Văn kinh: Nhãn căn thường quán sát sắc xứ, nhĩ căn nghe thanh không đoạn dứt, tỷ căn thường ngửi các cảnh hương, thiệt căn giữ mãi nơi mỹ vị, thân căn thọ xúc chạm mềm mại, ý căn biết pháp không hề chán, đây là sáu căn sinh theo việc, đều từ trần cảnh mà sinh phân biệt.

Tán rằng: Tiếp theo là nói riêng về không. Đầu tiên là ba bài tụng rưỡi nói về nội không, tiếp đến là một bài tụng rưỡi dựa vào năng duyên sở duyên để nói về ngoại không, sau cùng là sáu bài tụng nói về nội ngoại không. Ngay trong nội không, đầu tiên có hai bài tụng dựa vào căn sở y để nói về nội không, tiếp theo "Thức như huyễn..." trở xuống là một bài tụng rưỡi dựa vào thức năng y để nói về nội không. Đây là mở đầu. Thể sáu căn và cảnh sở duyên này, giải thích về tên gọi các căn rộng như trong Pháp Uyển Bổ Khuyết Uẩn Xứ Giới Nghĩa Lâm. Luận Thập Bát Không chép: "Phàm phu, Nhị thừa đối với các nội sáu nhập năng thọ, sáu trần quả báo nên gọi là thọ. Để phá chấp này chỉ có sáu căn, không có pháp năng thọ thì gọi thọ là không." Ý ở đây là ba thứ căn, cảnh và thức hòa hợp là năng thọ, chẳng phải căn thuộc năng, vì phá chấp thọ giả là ngã của ngoại đạo, phá chấp năng thọ pháp là ngã của Nhị thừa. Lại phá lìa thức chỉ nói là không. Tùy sự khởi là tùy theo năng tạo đại và thức năng y v.v... mà các sự khởi lên chiếu soi tự cảnh, sinh ra vọng thức phân biệt.

Văn kinh: Thức như huyễn hóa chẳng chân thật, nương vào căn xứ vọng tham cầu, như người rong chạy trong nhóm không, sáu thức y căn cũng như vậy, tâm rong ruổi cầu bị xứ chuyển, mượn căn duyên cảnh rõ các sự.

Tán rằng: Dựa vào thức năng y để nói về nội không. Luận chép: "Bởi vì không có cảnh cho nên thức không sinh được, đó gọi là nội không". Thức như việc huyễn, từ điên đảo mà sinh; vọng tưởng chấp cảnh, như đi tìm nhóm không. Các cảnh đều tham đắm gọi là rong ruổi cùng khắp. Gá căn duyên cảnh, căn cảnh đã không nên thức chẳng thật có.

Văn kinh: Thường thích sắc thanh hương vị xúc, đối pháp tìm tòi chẳng tạm dừng, tùy duyên đi khắp trong sáu căn, như chim giữa trời không chướng ngại, mượn các căn này làm y xứ, mới biết rõ được các ngoại cảnh.

Tán rằng: Nói về ngoại không. Đưa ra thức năng duyên nói cảnh là không. Đi khắp sáu căn, hoặc là nghĩa một ý thức; lại y cứ vào thức hiện khởi của một ý xứ nói là đi khắp sáu căn. Thức duyên khắp các cảnh như chim không ngăn ngại; đã mượn căn xứ mới biến hiện duyên cảnh, căn thức là không thì ngoại cảnh chẳng thật có. Đối với hàng Tiểu thừa cũng phá lìa thừa khiến dứt bỏ pháp chấp, đối với hàng ngoại đạo phá cái ngã sở ấy cũng phá luôn ngã chấp, vì vậy nói là không. Cho nên luận kia chép: "Như các chúng sinh có sở thọ dụng." Nhưng trong sáu trần này không có người cho nên không có năng thọ, ngoài không có pháp cho nên chẳng có sở thọ. Nhân pháp đều không, chỉ có thức không có cảnh, đó gọi là ngoại không.

Hỏi: Vì sao cả ba thứ căn, cảnh, thức, trái nhau mà nói?

Đáp: Bởi vì thức nương vào thọ giả mà thọ giả không có nên thức cũng không có; căn mượn thức chấp lấy cảnh, thức không có nên căn không thể có; cảnh nhân nơi tâm biến hiện, cảnh lìa thì tâm không còn; đều là dựa theo chấp mà nói cho nên căn, cảnh, thức trái nhau mà nói. Vì thế luận chép: "Sáu nhập vô thức tức là không có người, thức không có căn trần thì không có pháp, hai nghĩa cần nhau, cho nên biết đều là không."

Văn kinh: Thân này là vô tri vô tác, thể chẳng vững chắc, gá duyên mà thành, đều sinh ra từ luống dối phân biệt, giống như máy móc do nghiệp điều khiển.

Tán rằng: Tiếp theo nói về nội ngoại không thứ ba. Tức là tạo căn và bốn đại của phù trần là căn cảnh y, tổng hợp lại mà quán xét cho nên nói là nội ngoại không. Vì vậy luận kia chép: "Nội ngoại không nghĩa là thân bốn đại làm nơi y chỉ của pháp nội ngoại. Nội y nghĩa là sáu căn bên trong, ngoại y nghĩa là sáu căn trần bên ngoài, và chẳng phải căn cũng đều là không nên gọi là nội ngoại không; đồng với luận Biện Trung Biên. Trong đó chia làm ba: Một bài tụng đầu nói chung về vô ngã, ba bài tụng tiếp theo nói riêng về bốn đại trái nhau nên vô thường, có khổ, hai bài tụng sau nói về thân không có tịnh, lạc cho nên không.

Đây là mở đầu. Vô tri giả, vô tác giả, một chữ giả ở sau chung cho cả vô tri. Thân như bọt nước nhóm họp vì thế không vững bền, do bốn đại hợp thành nên nương gá các duyên, đều sinh ra từ điên đảo cho nên tóm lại là không có ngã (vô ngã), giống như con rối được điều khiển bằng máy móc, chỉ do gió nghiệp xoay chuyển.

Văn kinh: Đất nước lửa gió hợp thành thân, tùy theo nhân duyên ấy mà vời lấy quả khác nhau cùng ở tại một nơi, thường chống trái, làm hại nhau, như bốn rắn độc ở chung một cái rương. Bốn con rắn độc này tánh đều khác, tuy ở một chỗ nhưng có nổi chìm, hoặc lên hoặc xuống khắp trong thân, những con rắn này cuối cùng cũng trở về pháp hoại diệt.

Tán rằng: Nói riêng về bốn đại chống trái lẫn nhau nên vô thường, có khổ. Hai bài tụng đầu nói chung về chống trái nhau cho nên vô thường; một bài tụng sau hiển rõ tánh đều khác nhau cho nên có khổ. Phần đầu lại có hai: Một bài tụng đầu nói chung về trái nhau, một bài tụng tiếp theo nói về lý do chống trái nhau.

Văn kinh: Trong bốn con rắn độc này, hai con rắn đất và nước chìm nhiều xuống, hai con rắn gió và lửa tánh nhẹ hơn, vì sự chống trá này sinh ra nhiều bệnh.

Tán rằng: Hiển rõ tánh đều khác nhau cho nên có khổ.

Văn kinh: Tâm thức nương vào thân này, gây ra các nghiệp thiện ác, nên dẫn đến trời, người, ba đường ác, tùy nghiệp lực mà thọ thân hình; sau bị các tật bệnh nên thân chết, đại tiểu tiện đều chảy đầy, vữa nát giòi bu không đáng thích, bỏ nơi thi lâm (rừng xác) như gỗ mục.

Tán rằng: Nói về thân không có các tịnh, lạc cho nên không, chia làm hai: Một bài tụng đầu là do nghiệp bất tịnh nên vời lấy quả năm đường, không giống như nghiệp bạch tịnh vô lậu vời lấy quả thanh tịnh; một bài tụng sau nói về tướng bất tịnh, không có gì tịnh lạc cho nên không. Như luận Giải Thoát Đạo nói đối với bất tịnh có mười nghĩ tưởng:

1. Nghĩ đến phình trướng.

2. Tái xanh.

3. Vữa nát.

4. Vất bỏ.

5. Chim thú ăn nuốt.

6. Xương thịt vung vãi.

7. Ra rời phân tán.

8. Máu đỏ vương đầy.

9. Giòi bọ hôi thối.

10. Còn trơ lại xương trắng.

Kinh này không đầy đủ, trong bài tụng chỉ nêu sơ lược.

Văn kinh: Các vị nên quán pháp như thế, vì sao lại chấp có ngã, chúng sinh?

Tán rằng: Trên đây nói về quán Thể không, tức là nhân không pháp không. Dưới đây nói về tác dụng của quán không, có năm không, ở đây tức là rốt ráo không, xu thế của văn cũng được kết hợp với vô ngã ở trước. Y cứ theo riêng tức là khiến quán về rốt ráo không, Bồ-tát phát tâm vì thường lợi ích chúng sinh, cho nên tiếp theo khiến quán về rốt ráo không. Do đó luận ấy chép: "Bồ-tát tu không vì muốn rốt ráo làm lợi ích cho chúng sinh, cùng tận mé sinh tử thề không bặt đứt...". Nhưng văn trong luận Ấy dùng sở quán sinh mà không dạy quán tâm năng nguyện của rốt ráo không? Nếu không như vậy thì sẽ chấp đắm, không thành tựu đại bi. Chúng sinh nắm tu theo pháp để thành tựu, pháp đã là thể không. Chúng sinh lẽ nào có, cho nên quán sinh không.

Văn kinh: Tất cả các pháp đều vô thường, đều sinh khởi từ duyên lực vô minh, các đại chủng kia đều luống dối, vốn chẳng phải thật có thể vô sinh, nên nói tánh đại chủng đều không, biết sự luống dối này chẳng phải thật có.

Tán rằng: Nói về vô tế không. Vì thành tựu rốt ráo lợi ích hữu tình do đó quán vô tế không. Vì thế luận Biện Trung Biên chép: "Sinh tử lâu xa, không có mé trước sau, quán không như vậy cho nên gọi là vô tế không, chẳng quán là không thì mau chán bỏ; vì không chán bỏ sinh tử này cho nên quán vô tế này." Luận Thập Bát Không chép: "Vọng tưởng không có pháp nên nói là không có trước, phân biệt không có tướng cho nên gọi là chẳng có sau, không có trước chẳng có sau nên gọi là không." Ý này là do vô minh vọng tưởng sinh nên gọi là không có trước, các tướng sinh già, chết v.v... ở vị lai là vô duyên nên nói là không có sau. Lại, dứt bỏ chấp khắp vô thường, vô tác, vì cả hai là duyên sinh cho nên gọi là không. Đoạn văn chia làm ba: Một bài tụng rưỡi đầu là nói chung về thể không, hai bài tụng tiếp theo nói riêng về duyên sinh, một bài tụng sau nói về luân hồi không ngừng, tức là không có kết thúc. Đây là mở đầu. Các pháp vô thường quán về duyên sinh vô thường. Năng lực vô minh khởi quán về duyên sinh vô tác tức là vô thường. Vô minh làm duyên nên các phần khác được sinh khởi. Các giai vị đại chủng Yết-thích-lam kia v.v... điên đảo duyên sinh gọi là luống dối, không giống như thắng số của các ngoại đạo đều nói thể là thật.

Nói rằng vốn chẳng thật có thể, đều từ duyên khởi; chẳng phải tự nhiên sinh nên nói là vô sinh. Nên nói tánh đại chủng đều không, kết thúc đại chủng ở trước là luống dối. Từ sự luống dối này quán sát như bọt nổi, chẳng thật cho nên không.

Văn kinh: Tự tánh vô minh vốn là vô, mượn năng lực các duyên hòa hợp mà có, bất cứ lúc nào cũng mất chánh tuệ, nên ta nói đó là vô minh.

Tán rằng: Nói riêng về mười hai duyên sinh. Đây là phần đầu nói về vô minh. Chẳng phải từ thần ngã phát khởi, chẳng phải từ nhân tự tánh v.v... sinh ra nên nói là vốn không; chỉ là các duyên có nên nói về nghĩa duyên sinh, không có chánh tuệ rõ ràng, quên mất chánh tuệ nên nói là vô minh.

Văn kinh: Hành, thức làm duyên có danh sắc, lục xứ và xúc thọ theo đó sinh, ái, thủ, hữu, duyên sinh già chết, buồn lo khổ não luôn theo đuổi.

Tán rằng: Nói về các chi phần còn lại. Tự xem văn có thể biết.

Văn kinh: Các khổ nghiệp ác thường bức bách, sinh tử luân hồi không ngừng dứt, xưa nay chẳng có thể, là không, vì không như lý sinh phân biệt.

Tán rằng: Nói về luân hồi không dứt, hiển bày vô chung (không kết thúc). Các khổ là nói từ sau khi sinh già khởi lên hoặc nghiệp, hoặc khởi ràng buộc bức bách nên nghiệp nhân sinh trở lại. Sinh tử luân hồi luống dối duyên sinh, không có thật thể, đều do tâm biến hiện, ngoài thức thì thể không, vì không như lý luống dối mà phát sinh, tư duy điên đảo phân biệt, chẳng phải do người khác gây ra.

Văn kinh: Ta dứt tất cả các phiền não, thường dùng chánh trí hiện hành để biết nhà năm uẩn thảy đều không, cầu chứng Bồ-đề chân thật.

Tán rằng: Nói về Vô tán không, luận Biện Trung Biên chép: "Là những điều lành đã tu đến địa vị vô dư y bát Niết-bàn cũng không phân tán, xả bỏ, mà quán không nên gọi là vô tán không." Ý này khác với Nhị thừa không có đại Bi, do đó các điều lành tu tập cho đến địa vị vô dư thì đều phân tán xả bỏ, nên đốt thân để diệt độ. Luận Thập Bát Không chép: "Vì thế cho nên Như lai tuy nhập Niết-bàn nhưng không bỏ bổn nguyện, tùy theo cơ duyên của mọi loài thường hiện thân ứng hóa, dẫn dắt lợi ích chúng sinh, thường theo không bỏ, như bóng trăng không lìa gương nước, khác với Nhị thừa nhập diệt dứt hẳn, từ bi ít ỏi không thể hóa độ người khác...". Như bóng trăng không lìa khỏi nước, như cảnh tượng sự vật không lìa bỏ gương, chỉ có nước gương duyên theo thì cảnh tượng khác sẽ theo đó hiện bày. Ta dứt phiền não là nói đạt được Niết-bàn. Thường chánh trí hiện tiền tức ứng hóa khởi lên là trí ảnh, nên gọi là chánh trí. Lại ngay nơi bốn trí được năm uẩn thường hiểu rõ đều là không, cho nên không xả bỏ sinh tử. Cầu chỗ chân thật cho nên không từ bỏ Niết-bàn. Bồ-đề, Bồ-đề đoạn đều gọi là Bồ-đề. Chẳng phải luống cho nên gọi là chỗ chân thật, cũng tức là ba thân, không phải lìa bỏ. Nghĩa suy nghĩ theo đó có thể hiểu.

Văn kinh: Ta mở cửa đại thành cam lồ, hiện bày mọi cam lồ nhiệm mầu, đã được vị cam lồ chân thật, thường thí cam lồ cho chúng sinh.

Tán rằng: Nói về bổn tánh không. Luận Biện Trung Biên chép: "Chủng tánh của các Thánh tự thể vốn có, chẳng phải huân tập mà thành, nên nói là bổn tánh, Bồ-tát nhờ đó mau được thanh tịnh mà quán không nên gọi là bổn tánh không". Ở đây nói hạnh tánh gọi là chủng tánh của bậc Thánh, tức là bổn tánh trụ trong chủng tánh. Luận Thập Bát Không chép: "Phật tánh là pháp Tự tánh thể của tất cả các pháp." Tánh có hai nghĩa: Một là vô thỉ, hai là vô nhân.

"Tiếp theo thành sinh tử pháp nhĩ vốn có, ví như từ vô thỉ sinh tử nối nhau, có tâm vô tâm tự thể vô nhân." Đây là ý nói tình hay phi tình đều là pháp vốn có, nếu tâm có nhân là đang vốn có. Ở đây hỏi: Tâm nhân là vô thỉ, hữu là mới bắt đầu sinh ra, nếu nhân vốn có tức là tự nhiên ý này nếu nói tâm nhân là vốn có tức là pháp như vậy mà có, tức là tự nhiên cũng nên hứa tâm, là pháp tự nhiên (đây là trở thành tâm hiện tai, chỉ là pháp như vậy, đồng với nhân vô thỉ), lúc trước chưa có nhân ý này, vặn hỏi rằng: nếu nói trước đó chưa có nhân thì lặp lại thức rằng) nên không có chúng sinh, về sau có nhân mới có chúng sinh (ý vặn hỏi ở đây tức là lúc không có nhân thì chưa có chúng sinh, về sau có nhân mới có chúng sinh, nếu thừa nhận như thế) như đất đá v.v... Nếu lúc có nhân phải thành tựu chúng sinh (ý này là đất đá v.v... trước đây không có nhân chúng sinh, sau này không thể có nhân khiến thành tựu chúng sinh, vì thế biết rằng tự nhiên một bên làm ra có tâm, một bên thực hiện vô tâm), Phật tánh cũng giống như vậy, tự nhiên không có nhân (ý này nói về hạnh tánh, pháp như vậy, trước tiên có không, đó là nói về hạnh, về sau có nhân mới có), luống dối còn có nghĩa tự nhiên, huống gì chân thật mà không phải pháp như vậy? Cho nên từ vô thỉ Phật tánh là nhân, vì lẽ đó sáu nhập muốn cầu giải thoát. Nếu không có Phật tánh thì quả giải thoát không được thành tựu. Ý này đồng với kinh Thiện Giới, luận Địa Trì v.v... nói về sáu chỗ thù thắng... kia. Ta mở đại thành tức là cửa Niết-bàn, tức là giáo năng thuyên. Vi diệu khí tức là thực hành Phật tánh có thể được thọ nhận, chứng nhập cam lộ Niết-bàn. Đã được cam lộ v.v... là nói về người khác nghe mà đạt được, đắc tức là chứng. Thường dùng bố thí cho chúng sinh là nói về tha năng thí. Hoặc ở đây giải thích lý do "Ta mở cửa đại thành" ở trước. Ta đã tự chứng cho nên bố thí cho chúng sinh, nên nói về cảnh hạnh tánh. Phân biệt vô tướng, y tha vô sinh, gọi là Bản tánh không.

Hỏi: Quán không này có lợi ích gì?

Đáp: Luận Thập Bát Không chép: "Khiến các chúng sinh lìa năm lỗi lầm, sinh năm công đức." Lìa năm lỗi lầm chép:

1. Dứt bỏ tâm thấp hèn, như người không tin thật sự có Phật tánh là cái cần phải đạt được, vì thế nên không thể phát tâm Bồ-đề, thường giữ lấy sự thấp hèn, do tin có tánh khiến cho họ phát tâm bỏ sự thấp hèn.

2. Dứt bỏ tâm cao mạn, nếu không thể hiểu Phật tánh bình đẳng, nghĩa là ta có tánh cho nên có thể phát tâm, người khác không có Phật pháp thì không thể phát tâm, do đó sinh ra cao mạn, nếu hiểu rằng lý này không có kia đây, tâm cao mạn lập tức dứt bỏ được, đây là ngộ lý hạnh tánh không có kia đây.

3. Dứt bỏ chấp vọng tưởng, nếu biết sinh tử là vọng tưởng chẳng phải thật tức là không thấy người chửi mắng hay kẻ bị chửi mắng... do không thấy năng sở nên dứt bỏ được vọng tưởng; chỉ thấy chúng sinh đều có Phật tánh đầy đủ công đức, vì nghĩa này cho nên liền sinh khởi từ bi trở thành Đại Bồ-tát.

4. Dứt bỏ ngã kiến, tất cả các pháp vốn tự tánh không, hoặc có hoặc không cả hai đều bình đẳng, do thực hiện cách hiểu như vậy cho nên xả bỏ tâm chấp ngã kiến.

5. Dứt bỏ tâm sợ hãi, khiến cho chúng sinh tin nhận sâu sắc về hữu tướng, vô tướng. Vì sao? Nếu hiểu Phật tánh thì có thể tin nhận các pháp hữu tướng, vô tướng, thế nên không chê hai nghĩa không hay bất không, phát sinh năm công đức, đến sau sẽ biết.

Văn kinh: Ta gióng trống pháp lớn trên hết, ta thổi loa pháp lớn trên hết, ta đốt đèn sáng lớn trên hết, ta rưới mưa pháp lớn trên hết, hàng phục các oán kết phiền não, dựng lên ngọn cờ pháp lớn vô thượng.

Tán rằng: Dưới đây là ba bài tụng nói về tất cả pháp không. Luận Biện Trung Biên chép: "Vì khiến cho các năng lực vô úy và tất cả Phật pháp đều được thanh tịnh nên quán Không này, do đó gọi là tất cả pháp không." Luận Thập Bát Không ý cũng giống như vậy, nhưng văn mở rộng, hiển rõ nghĩa "ly bất ly" của ba thân, Hóa và Ứng thân chắc chắn không lìa Pháp thân. Nếu Pháp thân hướng về thì Ứng thân có lìa, Pháp thân là gốc, Ứng thân là ngọn, bởi vì ngọn không lìa gốc nhưng gốc có thể lìa ngọn.

Luận ấy hỏi: Vì sao Pháp thân không lìa Ứng thân, có gì lỗi lầm chăng?

Đáp: Nếu vậy thì một người được thành Phật thì lẽ ra những người khác cũng phải thành, bởi vì tất cả mọi người không thể cũng thành, cho nên biết rằng Pháp thân không túc là Ứng thân. Trong đó chia làm hai: Đầu tiên nói về công đức có được, sau từ "Do đó nên ta..." trở xuống là nói vì cầu công đức này nên tu hành mới thành tựu. Trong phần đầu lại có hai: Một bài tụng rưỡi nói về được thể của tất cả công đức, một bài tụng rưỡi sau nói về lợi ích và công dụng của tất cả công đức. Đây là phần đầu. Gióng tiếng trống pháp lớn là khai quyền, thổi loa đại pháp là thuyết giáo, thắp ngọn đèn pháp lớn là soi chiếu lý Niết-bàn, rưới cơn mưa đại pháp là thành tựu trí thân. Hàng phục các oán kết là phá ác, tức các kinh khác nói: "Muốn nói ra đại pháp, dựng lên cờ đại pháp, đạt được trí Bồ-đề."

Văn kinh: Vào biển sinh tử cứu chúng sinh, ta sẽ đóng kín ba đường ác, phiền não rực cháy đốt chúng sinh, không người cứu giúp không nương tựa, cam lồ mát mẻ kia đầy đủ, mọi nóng bức thân tâm đều.

Tán rằng: Tiếp theo nói về lợi ích và công dụng của công đức. Vì các chúng sinh không nhận thức Khổ đế, không dứt trừ Tập đế, không chứng được Diệt đế, không tu tập Đạo đế nên phải chịu mọi đau khổ. Nay câu đầu ở đây là đóng kín tất cả các đường ác khiến xả bỏ Khổ đế; phiền não đốt chúng sinh đến không nơi nương tựa là làm cho dứt trừ Tập đế; cam lồ kia đầy đủ là khiến cho chứng được Diệt đế; thân tâm nóng bức thảy đều dứt, xua tan được bức não này là khiến cho tu tập Đạo đế, khiến các chúng sinh biết rõ khổ, đoạn trừ tập, chứng được diệt, tu tập đạo tức là công đức của bốn thệ nguyện rộng lớn, có hai phần, đó là tự lợi và lợi tha. Trong này phần nhiều nói về công đức lợi tha, vì lợi ích chúng sinh là hơn hẳn.

Văn kinh: Do đó ta trong vô lượng kiếp, cung kính cúng dường các Như lai.

Tán rằng: Tiếp theo nói về ta vì cầu tất cả công đức này tu hành mới thành tựu, tức là hiển bày quán không cao siêu được năm lợi ích, khuyến khích người tu học. Năm lợi ích tốt đẹp ấy trong Luận Thập Bát Không chép: "Dứt bỏ diệt tâm thấp hèn phát sinh chánh cần sự; dứt bỏ tâm cao mạn, phát sinh tâm cung kính; dứt bỏ ý tưởng luống dối phát sinh hạnh nguyện Từ bi; dứt bỏ tâm ngã kiến, phát sinh quán Bát-nhã; dứt bỏ tâm sợ hãi, ưa thích thọ nhận chánh pháp."

Trong tám bài tụng tiếp theo chia ra làm bốn: Đầu, do đó ta trong vô lượng kiếp tức là nói về lợi ích thứ nhất phát sinh chánh cần, trải qua vô lượng đời kiếp thực hành sự nghiệp chánh cần và lợi ích thứ năm vui mừng thọ nhận chánh pháp trải qua vô lượng đời kiếp. Tiếp theo, một câu "Cung kính cúng dường các Như lai" là nói về dứt bỏ cao mạn, phát sinh tâm cung kính, sinh tâm cung kính cho nên trở lại tu hành mười pháp cúng dường.

Văn kinh: Giữ gìn cấm giới đến Bồ-đề, cầu chứng được pháp thân an vui, cho người mắt tai và tay chân, vợ con tôi tớ tâm không tiếc, châu báu ngọc ngà đồ trang sức, người đến xin gì đều cho cả, các độ như nhẫn... đều tu tập, mười địa tròn đủ thành Chánh giác.

Tán rằng: Đây là hai bài tụng nói về ý tưởng luống dối, thực hành hạnh nguyện Từ bi. Trừ cấu bẩn phá giới cho nên giữ giới. Giới là cội gốc của các điều lành cho nên nói trước. Vì dứt cái tham của người cho nên thực hành bố thí, vì dứt cái sân và biếng nhác của người cho nên thực hành các độ nhẫn nhục, tinh tiến... Các độ này đều có nhiều khác nhau, tất cả đều tu tập đến lúc trọn vẹn rồi mới thành tựu Chánh giác.

Văn kinh: Nên ta được gọi Nhất thiết trí, không có chúng sinh nào lường được.

Tán rằng: Năm bài tụng rưỡi dưới đây nói về lợi ích thứ tư dứt bỏ ngã kiến, phát sinh quán Bát-nhã, chia làm: Nửa bài tụng đầu nói về Bát-nhã, người khác không ai suy lường được, năm bài tụng sau nói so lường khó biết. Đây là mở đầu. Cố là nguyên do (sở dĩ). Ta quán không và tu tập các hạnh đầy đủ, cho nên được tôn xưng là Nhất thiết trí. Cố ấy cũng là lý do, do ta quán không v.v... phần còn lại như trước đã giải thích.

Văn kinh: Giả sử cõi tam thiên đại thiên, mọi vật sinh trưởng trên đất này, tất cả rừng cây các cây cối, lúa mè tre lau và cành nhánh, các vật như vậy đều chặt lấy, cùng mọi mạt vụn làm bụi nhỏ, tùy nơi chứa nhóm lượng khó biết, cho đến đầy tràn cõi hư không.

Tán rằng: So sánh khó biết. Hai bài tụng đầu nêu lên số bụi nhỏ một cõi tam thiên, một bài tụng tiếp theo nêu lên số bụi nhỏ trong mười phương, hai bài tụng sau chính là so sánh không thể biết. Đây là mở đầu.

Văn kinh: Tất cả các cõi nước mười phương, tất cả tam thiên đại thiên giới, đất đai đều nát như bụi nhỏ, lượng bụi nhỏ này không thể tính.

Tán rằng: Nêu lên số mười phương. Lượng bụi nhỏ này không thể tính đếm được, tức là kết luận chung cả một cõi Tam thiên ở trước.

Văn kinh: Giả sử trí tất cả chúng sinh, đem trí tuệ này cho một người, người trí như thế lượng vô biên, nên biết được số bụi nhỏ kia.

Tán rằng: Chính thức so sánh. Đầu tiên là biết số bụi nhỏ.

Văn kinh: Một niệm trí Mâu-ni Thế Tôn, khiến người trí kia cùng suy lường, trong nhiều câu-chi kiếp tính toán, không thể biết được một phần nhỏ.

Tán rằng: Không thể biết được trí của Phật. Trí trong một niệm dù nhiều kiếp cũng không thể biết, huống gì là trí trong thời gian dài lâu.

Văn kinh: Lúc các đại chúng nghe Đức Phật nói về không tánh sâu xa này, có vô lượng chúng sinh đều được thông suốt bốn đại, năm uẩn thể tánh đều không, sáu căn sáu cảnh vọng sinh trói buộc, nguyện xả bỏ luân hồi, chân chính tu hạnh xuất ly, tâm vô cùng mừng vui kính vâng thực hành theo lời Phật dạy.

Tán rằng: Đoạn thứ ba trong phẩm, chúng đương thời thu được lợi ích vui mừng, hăng hái kính vâng thực hành. Chia làm năm:

1. Nêu ra pháp đã nghe.

2. Hiển bày số được lãnh ngộ.

3. Đều được thông suốt... về sau là nói về những điều lãnh ngộ được.

4. Nguyện xả bỏ... về sau là nói về nguyện tu hành, nguyện xả bỏ

sinh tử, xuất ly nghĩa là Niết-bàn.

5. Tâm vô cùng... về sau là nói về được lợi ích vui mừng kính vâng thực hành, truyền bá không đứt quãng.