SỐ 1723 — HUYỀN TÁN KINH DIỆU PHÁP LIÊN HOA

Phẩm NHƯ-LAI THẦN LỰC

Phẩm này chia làm ba môn:

1. Vì sao có phẩm này.

2. Giải thích tên phẩm.

3. Giải đáp các vấn nạn.

I. Vì sao có ba:

1. Trong ba lưu thông, dưới đây tám phẩm là phó thọ lưu thông, chỉ bày tướng phó chúc vâng mệnh hành, cho nên Thần lực, Chúc Lụy, Phó chúc khiến hành, sáu phẩm còn lại tuổi thọ lưu thông phó chúc chia làm hai:

a. Thực hành thần thông khiến tin phó chúc.

b. Dùng tay xoa đầu khiến hành phó chúc.

Nay đây là phần đầu, Phó chúc cho người khác sợ không sanh tín, cho nên tác thần thông phát ra ánh sáng cho đến chỉ bày khiến biết Thế tôn có thần thông rộng lớn, từ lâu không vọng ngữ, phát ra lời nói chắc thật khiến sanh tin hiểu mới dùng lời phó chúc, cho nên có phẩm này.

2. Y trong khoa thứ hai, trên một phẩm đầu là phần tựa, kế mười chín phẩm làm chánh tông xong, từ dưới còn tám phẩm thuộc phần lưu thông. Thần lực, Chúc Lụy, Khuyên tin, Phó trao, sáu phẩm sau vâng mạng lưu thông, thế đồng với trước, dưới không nói lại.

3. Luận nói năng lực tu hành có bảy, thứ hai nói lực có ba thứ pháp môn, trong phẩm thần lực thị hiện nói lên Đức Thế tôn có Thần lực này, năng nói pháp đều là thật không luống dối, khuyên bày chúng sanh nên có phẩm này.

II. Giải thích tên phẩm: Phân thân năng tịch đều gọi là Như-lai, diệu dụng vô phương gọi là thần, uy thế năng dẹp trừ gọi là lực. Phân thân đồng Phật đều hiện diệu dụng chẳng thể sánh bằng, uy thế năng trừ dẹp tà kiến không tin để khuyên sanh tin. Phẩm Như-lai Thần lực này rộng nêu rõ nên gọi là Như-lai Thần lực.

III. Giải đáp các vấn nạn: Hỏi: Các Bồ-tát từ đất vọt hiện, Phật từng hóa độ, đâu cần hiện thần thông tin sanh ư? Đáp: Dũng xuất tin từ lâu không cần thần thông, khuyến phát sơ cơ phải hiện thần lực. Lại tin có cạn sâu giao phó có ngăn nhẹ, nếu không hiện thần thông để trao, sợ sự trao còn nhẹ, nếu không lại khiến tin sâu thì kia tin còn cạn, pháp khó mà dễ hành cho nên hiện thần lực.

Hỏi: Vì sao kinh này phó chúc cần phải hiện thần lực, các kinh khác phó chúc không có việc này ư?

Đáp: Kinh này bí mật hội hai thừa về tông, các kinh khác không như vậy nên hiện thần lực.

- Kinh: "Bấy giờ các vị Bồ-tát trong ngàn thế giới cho đến mà cúng dường đó".

- Tán: Phẩm văn chia làm hai:

1. Bồ-tát từ đất hiện lên thỉnh.

2. Như-lai giao phó.

Đây là phần đầu có hai: Nêu và giải thích. Chẳng những muốn cứu giúp người mà còn tự hành, vì thế thỉnh nên nói, không vậy cũng nói lại là vô dụng. Chân là chân thật, tịnh là ly nhiễm, đại pháp gọi là Nhất thừa thân cung kính, lời giảng nói, thuật tâm ba phen thỉnh.

- Kinh: "Bấy giờ Đức Thế tôn cho đến hiện đại thần lực".

- Tán: Văn dưới có hai: Văn xuôi và kệ tụng. Trong Văn xuôi lại có hai: Trước hiện thần lực sau nói phó chúc. Văn đầu có bảy:

1. Nêu hiện thần lực.

2. Xuất tướng lưỡi phát ra ánh sáng.

3. Tằng hắng búng ngón tay.

4. Đất đều rung chuyển.

5. Kia thấy qui y.

6. Hiệp lọng thành trướng.

7. Thế giới thông làm một.

Đây là phần đầu. Lược làm ba nghĩa cho nên hiện thần lực:

1. Vì nói lên thắng đức của kinh để khuyên lưu thông, dưới văn xuôi nói Phật bảo Bồ-tát Thượng Hạnh cho đến.

2. Vì vui chúng sanh khiến sanh tín, tức một hàng tụng đầu.

3. Thấy các Bồ-tát phát nguyện lưu thông thuận tâm Chư Phật cho nên hiện thần lực, là tụng thứ tư.

- Kinh: "Xuất bày tướng lưỡi rộng dài cho đến phát ra vô lượng ánh sáng".

- Tán: Dưới đoạn thứ hai, xuất tướng lưỡi phát ra ánh sáng có ba:

1. Đức Thích-ca xuất tướng lưỡi phóng hào quan.

2. Phân thân Phật xuất tướng phát ra ánh sáng.

3. Nêu thời gian. Đây là hai phần đầu.

Cổ đức tướng truyền có bảy thần lực:

1. Xuất tướng lưỡi.

2. Phát ra ánh sáng.

3. Tằng hắng.

4. Búng ngón tay.

5. Đất rung chuyển.

6. Hợp phướn lọng.

7. Biến cõi.

Nay gia thêm thành tám, nghĩa là thị hiện, tức khiến phương khác xa thấy nơi đây. Trong sáu thông ban đầu là thần cảnh thông có hai: Năng biến và năng hóa. Năng hóa nghĩa là không mà bỗng nhiên có, nghĩa là hóa thân hóa ngữ hóa cảnh.

Năng biến nghĩa là chuyển đổi chất cũ xưa, đây gọi là mười tám biến:

1. Sấm động, đất sáu thứ động cho đến

2. Xí nhiên: Thân trên xuất nước dưới xuất lửa cho đến

3. Lưu bố: Phát ra ánh sáng dần chiếu khắp xoay chuyển v.v...

4. Thị hiện: Thị hiện các thứ sự vật của các thế giới phương khác đến v.v... khiến các chúng hội thảy đều xa thấy.

5. Chuyển biến: Chuyển đất thành vàng, nước thành sữa cho đến

6. Vãng lai: Ở tất cả mọi nơi chuyển thân qua lại tự tại không ngăn ngại.

7. có vào.

8. Duỗi ra. Có khả năng co lớn vào nhỏ, duỗi nhỏ thành lớn, nhét một hạt cải núi Tu-di, triển chuyển một sợi lông khắp nơi pháp giới v.v...

9. Muôn tượng nhập thân, năng dùng các thế giới nhập vào trong sợi lỗ chân lông của thân cho đến

10. Đồng loại cùng đến, ứng vật hiện hình vì nói diệu pháp, xong việc lại ẩn mất khiến không thấy biết.

11. Hiển.

12. Ẩn: Trong đại chúng ẩn mất tự thân lại khiến hiển hiện.

13. Sở tác tự tại: Nghĩa là chuyển hữu tình khiến kia qua lại và tự thân cho đến nói năng im lặng, tất cả đều được tự tại.

14. Chế ngự thần thông khác: Nghĩa là Phật, Nhị thừa, Bồ-tát Thánh phàm, theo thứ bậc dần đều năng chế hục các hiện thần thông ở vị dưới.

15. Năng thí biện tài thí bảy, bốn biện tài.

16. Năng thí ức niệm: Đối với pháp thất niệm năng thí ức niệm.

17. Năng thí an lạc: Vì nói pháp cho đến cứu trừ nguy hiểm tật dịch tai hoạ, được các sự an lạc.

18. Phát ra ánh sáng minh lớn: Năng phóng một luồng ánh sáng chiếu sáng vô lượng cõi nước làm sự lợi lớn.

Phẩm này có tám thần lực:

1. Xuất tướng lưỡi là thứ tám duỗi ra.

2. Phát ra ánh sáng là thứ mười tám phát ra ánh sáng rực rỡ.

3. Tằng hắng đây tức năng hóa, không mà bỗng có cho nên chẳng phải mười tám biến; hoặc đây.

4. Búng ngón tay là thứ mười ba sở tác tự lại.

5. Đất động là thứ một rung chuyển,

6. Khiến phương khác xa thấy là thứ tư thị hiện.

7. Hợp phướn lọng là thứ bảy thu vào.

8. Thông làm một cõi là thứ năm chuyển biến, chuyển nhiều làm một, chuyển uế thành tịnh. Nay Phật xuất bày tướng lưỡi: Luận nói khiến nhớ nghĩ tin lời Phật nói. Như Phật vào thành Bà la khất thật không được, sau ra thành rồi gặp một người nữ cúng thí Đức Phật bát cháo gạo hẩm, Đức Phật liền thọ ký cho bà sẽ đắc quả, bấy giờ có Bà-la-môn sanh lòng không tin sâu, Đức Phật liền xuất bày tướng lưỡi chỉ cho họ mới tin Phật thọ ký không luống dối. Phàm lưỡi đến mũi đều còn không vọng ngữ huống chi lại che phủ cả mặt, như Kinh nói rộng. Đến trời Phạm Thế: Là có ngữ biểu, cõi trên nữa không có ngữ nên lại không đến trên. Phát ra ánh sáng: Là cảnh báo người có duyên phá trừ chỗ tối tăm si ám. Mỗi một lỗ chân lông: là tiêu biểu kinh này từ bi Nhất thừa bình đẳng nói lên đều đầy đủ. Vô số ánh sáng: Đầy đủ muôn đức, trùm khắp mười phương. Do Đa-bảo Phật đã chứng kinh xong, lại không hiện thông, chỉ hóa Phật thị hiện.

- Kinh: "Lúc Đức Phật Thích-ca cho đến hoàn nhiếp tướng lưới".

- Tán: Đây nói về thời gian. Người ngu tâm mê cho là thời ít, người trí tình hiểu đủ trăm ngàn năm, chuyển đổi tâm kia khiến kia không biết, lại báo hóa lợi ích có sai khác, Thánh phàm thấy có sai khác. Lại Phật hiện thần lực thật sự cả trăm ngàn năm, mà thần lực khiến cho chúng sanh không biết, chỉ vì rút ngắn không kéo dài thời gian làm luận, chỉ nói Thế tôn tám mươi tuổi nhập diệt, lại chúng Thánh phàm nghe tuy đồng, mà trải qua thời gian chứng đạo được ngộ hoàn toàn sai khác tức cũng không trái nhau.

- Kinh: "Đồng thời tằng hắng cho đến đất đều sáu điệu vang động".

- Tán: Đoạn thứ ba tằng hắng búng ngón tay, và đoạn thứ tư động đất. Luận chép: Tằng hắng là nói kệ khiến người nghe, đã nghe tiếng rồi tu hành như thật không buông lung. Luận nói búng ngón tay khiến người giác ngộ khiến người tu hành giác ngộ, tiến tu. Đất động: Là cảnh tỉnh chúng sanh trong mười phương chưa phát tâm khiến họ phát tâm cầu đạo.

- Kinh: "Chúng sanh trong đó cho đến Mâu-ni Phật".

- Tán: Thứ năm, kia thấy qui y, có ba:

1. Tự thân thấy sanh vui.

2. Âm thanh giữa hư không dạy bảo.

3. Y lời dạy kính lễ.

- Kinh: "Dùng các thứ hoa hương cho đến như một cõi Phật".

- Tán: Thứ sáu, hợp phướn lọng thành màn trướng và thứ bảy, thế giới thông làm một. Trước rải hoa sau thành màn trướng. Tán: Hoa là nghe Kinh Pháp Hoa. Hợp thành phướn lọng: Là tam thừa đầu sai khác sau thành một, che chở tất cả chúng sanh thế giới này, thế giới thông làm một: Là tâm trí vô ngại tịnh độ không sai khác chỉ có Nhất thừa không có thừa nào khác. Trên tiêu biểu thứ tám thần lực khác nhau luận chỉ giải ba: là xuất tướng lưỡi, búng ngón tay, và tằng hắng, Kinh còn lại năm tướng mà chẳng thù thắng hơn nên không giải thích, ba thứ phần nhiều các kinh không theo nghĩa thú thắng giải thích. Lại ba thứ này chính là dụng phó chúc, do đó riêng giải thích, các thứ khác chung chẳng phải chánh nên không nói.

- Kinh: "Bấy giờ Đức Phật bảo cho đến như lời nói mà tu hành".

- Tán: Dưới nói phó chúc có năm, trong đây có bốn:

1. Kết thúc thần lực vô lượng khó nghĩ bàn.

2. Vì chúc Lụy nói đức khó cùng tận.

3. Hiển bốn thứ đều là kinh này nói:

a. Đạo quyền thật.

b. Thần thông lực.

c. Lý tạng của Như-lai.

d. Trí tuệ sự sâu.

e. Kết thành khuyến thọ.

- Kinh: "Ở cõi nước nào cho đến mà nhập Niết-bàn".

- Tán: Thứ năm, khuyên tùy hỷ cúng dường. Trước nêu sau giải thích. Giải thích do bốn nghĩa cho nên phải cúng dường. Pháp thân diệu lý trong kinh này đầy đủ, nên chỗ tích chứa Đạo gọi là đạo tràng. Nơi chứng đắc Bồ-đề, nơi nói pháp, nơi Niết-bàn là gọi chung Đạo tràng. Dưới là ba giải thích riêng.

- Kinh: "Bấy giờ Đức Thế tôn cho đến hiện vô lượng thần lực".

- Tán: Dưới có mười sáu hàng tụng chia làm hai: bốn hàng đầu tụng thần lực, mười hai hàng sau tụng phó chúc. bốn hàng đầu có ba: một hàng tụng nêu ý hiện, hai hàng tụng năm thần lực, một hàng tụng thuận tâm Phật.

- Kinh: "Vì chúc Lụy kinh này cho đến chẳng thể đặng ngằn mé".

- Tán: Dưới mười hai hàng tụng chúc Lụy chia làm ba: hai hàng nêu vô cùng, tám hàng rưỡi riêng khen ngợi, một hàng rưỡi tụng kết khuyến. Đây là hai hàng đầu. Khen ngợi phước của người trì kinh để khuyên mọi người.

- Kinh: "Người hay trì Kinh này cho đến rốt ráo trú Nhất thừa".

- Tán: Đây riêng khen ngợi chia làm năm: một hàng rưỡi tụng thấy Phật, hai hàng khen ngợi vui mừng, một hàng đắc pháp, một hàng rưỡi tụng năng giảng nói, hai hàng rưỡi tụng năng làm lợi ích. Nói nghĩa các pháp là nghĩa vô ngại, danh tự là pháp vô ngại. ngôn từ là từ vô ngại. nhạo nói là biện tài vô ngại. Tứ vô ngại đầy đủ như gió không gì ngăn ngại.

- Kinh: "Cho nên người có trí cho đến quyết định không có nghi".

- Tán: Dưới kết khuyên.

Phẩm CHÚC LỤY

Phẩm này chia làm ba môn:

1. Vì sao có phẩm này.

2. Giải thích tên phẩm.

3. Giải đáp các vấn nạn.

I. Vì sao có phẩm này có hai:

1. Theo thứ tự phẩm kinh thời nay thì phó chúc có hai: Trên đã dùng thần lực khiến tín phó chúc, đây là dùng tay xoa đầu khiến hành phó chúc, cho nên có phẩm này.

2. Y luận này phẩm này nói sau phẩm Phổ Hiền nói, cho nên luận nói hộ pháp lực nghĩa là Phẩm Phổ Hiền và phẩm thị hiện ở sau. Đây dùng tay xoa đầu Phật tự hộ pháp khiến kia lưu thông nên có phẩm này.

II. Giải thích tên phẩm: Chúc là giao gửi, Lụy là chồng chất, lần thứ hai thứ ba giao giữ khiến cho kia hộ trì nên gọi là phẩm Chúc Lụy.

III. Giải đáp các vấn nạn: Hỏi: Phật dùng một tay xoa đầu chung các Bồ-tát, hay một tay xoa đều từng vị Bồ-tát?

Đáp: Một tay xoa một lúc, vì thần lực lớn, đều dùng một tay xoa mà diệu dụng cùng khắp, nhưng các Bồ-tát đồng thấy riêng xoa, do đó thâm tâm y lời nói lãnh thọ.

- Kinh: "Lúc bấy giờ Đức Phật Thích-ca cho đến làm cho lợi ích rộng lớn".

- Tán: Phẩm văn chia làm bốn:

1. Như-lai phó chúc.

2. Bồ-tát kính nhận.

3. Khiến tháp hoàn trở lại như cũ.

4. Chúng đều vui mừng. Trong phần đầu có ba:

a. Ba nghiệp gia trì phó chúc khiến hành kinh này.

b. "Nếu có chúng sanh không tin thọ cho đến" nếu không tin thọ kinh này khiến hành các kinh.

c. Nếu Các thầy có thể như vậy cho đến kết thành khuyên ý vì báo ân Phật. Văn đầu lại có ba: Trước dùng tay xoa đầu phó chúc khiến lưu hành rộng làm lợi ích, kế lại xoa đầu phó chúc khiến thọ trì, khiến khắp nghe biết, sau giải thích lý do khuyên khiến giảng nói. Đây là phần đầu. Hai đoạn đầu dùng thân ngữ gia trì, một đoạn sau ý nghiệp gia trì. Đầu tiên dùng tay phải. Xoa là thị hiện điềm rất tốt lành. Ngài Long Thọ giải thích rằng: Các kinh chẳng bí mật, chỉ có Pháp Hoa mới bí mật nói Nhị thừa thành Phật. Chỉ có đại Bồ-tát mới có khả năng dụng hành bí mật đó, như vị thấy thầy thuốc mới có khả năng dùng độc.

- Kinh: "Đức Phật ba phen xoa đảnh như vậy cho đến khắp đều được nghe biết".

- Tán: Đây lại dùng tay xoa đầu phó chúc khiến thọ trì khiến khắp nơi đều nghe biết. Đến ba phen xoa tức khiến họ ân cần thọ pháp đều ba phen, pháp truyền đèn ắt là trọng trách.

- Kinh: "Vì sao! cho đến trí tuệ tự nhiên".

- Tán: Dưới giải thích lý do khuyên khiến giảng nói. Ý nghiệp gia trì có ba:

1. Nêu rõ đã là ba hạng bất gốc lành đã hết thì năng thí trí tuệ.

2. Nói lên Phật có khả năng làm đại thí chủ khuyên tùy theo chớ sẻn tiếc.

3. Dạy dùng thí hóa khiến đắc Phật tuệ. Đây là phần đầu. Từ bi nên không sân, ban vui nên cứu khổ, không sẻn tiếc nên không tham, đâu từng tiếc pháp, không còn sợ sệt, không si nên quyết định nói, năng cùng trí Phật chủng trí, Như-lai trí Nhất-thiết-trí. Hai trí này nhậm vận vô Sư mà đắc gọi là tự nhiên trí, hoặc hai trí trước là hữu vi trí, một trí sau là vô vi trí nên gọi là tự nhiên trí.

- Kinh: "Như-lai là vị đại thí chủ cho đến chớ sanh lòng bỏn xẻn".

- Tán: Đây nói lên Đức Phật năng làm đại thí chủ khuyên tùy theo

chớ sẻn tiếc. Thành Thật luận chép: Sẻn có năm thứ:

1. Trú xứ.

2. Nhà.

3. Thí.

4. Xưng tán.

5. Pháp.

Sẻn trú xứ là: Ở nơi trú xứ mình sanh bỏn sẻn nghĩ rằng: Ta riêng ở đây khiến ta tự tại không dùng của người khác. Đây lại có năm thứ: 1. Ở đời vị lai các Tỳ-kheo thiện không muốn người khác đến. 2. Ở đời vị lai các thiện Tỳ-kheo sân nhuế không vui. 3. Muốn khiến sớm đi. 4. Cất giữ tăng thí vật không muốn cho. 5. Đối với tăng thí vật sanh tâm ngã sở chấp làm ân đức. Người ấy đối với người khác đồng có trong pháp còn không thể bỏ, huống chi tự thân có các vật, cho nên đối với sự giải thoát trọn không có phần.

Bỏn xẻn nhà: Trở về nhà nghĩ gì bỏn sẻn rằng ta ở nhà đây thường hay ra vào một mình không dụng của các người khác, dù có các người khác khiến ta trên hết, đây cũng có năm: 1. Người tại gia có việc không lành cùng đồng lo. 2. Kia có việc lợi cùng đồng vui. 3. Vui người tại gia có sự thù thắng giàu sang. 4. Dứt trừ thọ khiến không được thí. 5. Sanh trong nhà kia làm quỉ trong hầm xí và các chỗ ác.

Sẻn tiếc thí cho: Đối với người khác thí vật sanh tướng sẻn tiếc rằng: Khiến ta ở đây một mình được thí vật các người khác không được, dù khiến cho chớ lại hơn ta, đây cũng có năm: 1. Vật tư Sanh thường thiếu thốn. 2. Khiến người thí không được phước. 3. Khiến người thọ nhận không được tài lợi. 4. Chê mắng người hiền thiện. 5. Tâm thường lo buồn nên sẽ đọa địa ngục, dù sanh cõi trời cõi người cũng thường ở chỗ nghèo hèn.

Sẻn tiếc khen ngợi: Đối với khen ngợi người khác sanh tâm sẻn tiếc khiến riêng khen ngợi ta chớ hơn ta, đây cũng có năm: 1. Nghe khen ngợi người khác tâm thường lo lắng xao động. 2. Mắng nhiếc người tốt.

3. Tự cao khinh người. 4. Thường mang tiếng xấu. 5. Ở đời vị lai trong trăm ngàn đời không có tịnh tâm.

Sẻn tiếc pháp: Ở trong chánh pháp nghĩ gì sẻn tiếc rằng: Khiến ta riêng biết mười hai bộ kinh đừng để cho người khác biết giả như có họ biết cũng đồng hơn ta. Lại tự biết nghĩa bí mật mà không nói, đây lỗi có bảy: 1. Lúc sanh thường bị mù. 2. Thường ngu si. 3. Sống gặp nhiều oán thù không được tự tại. 4. Lui sụt mất mầu Thánh. 5. Kẻ thù của Chư Phật. 6. Người tốt xa lìa. 7. Không việc ác nào không làm. Do có các lỗi lầm như vậy nên Phật khuyên chớ có sẻn tiếc. Đức Thế tôn năng hành ba thứ xả, ban cho chúng sanh làm Đại thí chủ cho nên phải học theo ta.

- Kinh: "Ở đời vị lai cho đến đắc trí tuệ Phật".

- Tán: Dạy dùng thí giáo hóa khiến được trí tuệ Phật".

- Kinh: "Nếu có chúng sanh nào cho đến chỉ dạy cho được lợi ích vui mừng". Tán: Nếu không tin Kinh này khiến thực hành các kinh khác, nghĩa là gặp Nhị thừa giáo hóa pháp mầu này, nếu họ không tin lại nói Bát-nhã pháp Đại thừa thâm diệu để điều phục tâm kia, sau giáo hóa pháp này.

- Kinh: "Nếu Các thầy được như thế cho đến là đã báo đáp được ân Phật".

- Tán: Kết thành ý khuyên, ý Phật muốn cho người thành Phật nên lập ra các môn.

- Kinh: "Lúc ấy các vị đại Bồ-tát cho đến xin Thế tôn chớ có lo".

- Tán: Đây đoạn thứ hai Bồ-tát kính thọ chia làm hai đoạn, ba nghiệp kính lãnh.

- Kinh: "Khi ấy cho đến được hoàn như cũ".

- Tán: Đoạn lớn thứ ba khiến tháp trở lại như cũ. Từ đây về sau không còn trở lại cho nên biết phẩm này nên ở cuối kinh.

- Kinh: "Phật nói lời đó xong cho đến đều rất vui mừng".

- Tán: Đoạn lớn thứ tư: Chúng đều vui mừng nghe khen ngợi pháp thù thắng, giao phó dặn dò do đó vui mừng, không phải thấy bảo các hóa Phật trở lại mà vui mừng. Y theo đây cho nên hội tòa giải tán. Bồ- tát Thiên Thân Giải thích kinh Già-da nói đảnh, nói vui mừng vâng hành có ba nghĩa: 1. Chủ nói thanh tịnh, do đối các pháp được tự tại. 2. Sở pháp nói thanh tịnh, do như thật chứng biết thanh tịnh pháp thể. 3. Nương theo nói pháp được quả thanh tịnh, do đắc cảnh giới thanh tịnh mầu nhiệm. Như kinh đều rất vui mừng tín nhận vâng hành.

Phẩm DƯỢC VƯƠNG BỒ-TÁT BỔN SỰ

Phẩm này chia làm ba môn:

1. Vì sao có phẩm này.

2. Giải thích tên phẩm.

3. Giải đáp các vấn nạn.

I. Vì sao có phẩm này: hai phẩm trên đã nêu rõ trao phó, sáu phẩm dưới đây vâng lệnh lưu thông. Căn cứ luận này văn chia làm năm. Dược vương năng lực tự hành khổ hạnh để lưu thông, Quán Âm, Đà-la- ni hộ chúng sanh các nạn lực để lưu thông, Diệu trang nghiêm vương công đức thắng lực để lưu thông, Phổ Hiền dùng năng lực chúc Lụy hộ pháp để lưu thông. Chúc Lụy đã trình bày ở trước, hộ pháp chỉ có một, Dược vương lúc này tuy tại hội, mà nói quá khứ của ngài từng đốt thân đốt cánh tay tự hành khổ hạnh để lưu thông chánh pháp, lợi ích cho hội chúng nên có phẩm này.

II. Giải thích tên phẩm: Dược có công năng trừ bệnh tật, vương có uy lực tự tại, bổn là do nhân xưa, sự là thể nghiệp. Nay đây Bồ-tát nguyện làm cây thuốc chữa bệnh tật bát trần, dứt bệnh thất lậu trầm kha thế lực vô song uy thần hiếm thấy cho nên gọi là Dược vương Bồ-tát. Nay trong phẩm này trình bày nhân việc tu hành xưa để lợi ích chúng hội bấy giờ, gọi là Phẩm Dược vương Bồ-tát bổn sự.

III. Giải đáp chướng nạn: Hỏi: Các Bồ-tát đều có nguyện lực thần công đồng nhau, vì sao chỉ riêng đây gọi là Dược vương?

Đáp: Luận nói công căn cứ hành quả thật không sai khác, nguyện lợi tu nhân xưa cũng ít khác, chỉ như cứu chúng sanh nhổ trừ khổ hạnh nguyện Bồ-tát đều đồng. Chỉ có Quán Âm được gọi là "cứu khổ" là Dược Vương đâu ngăn ngại hạnh nguyện thù thắng mà có tên riêng.

Kinh: "Lúc bấy giờ ngài tú vương Hoa cho đến nghe đều vui mừng". Trong phẩm này văn chia làm sáu:

1. Tú Vương Hoa hỏi.

2. Như-lai đáp.

3. "Nếu lại có người dùng bảy báu đầy cả tam thiên đại thiên cho đến" là khen ngợi công đức mầu nhiệm của Kinh.

4. "Tú Vương Hoa! Nếu có người nghe Phẩm Dược Vương Bồ-tát Bổn Sự này cho đến" là khen ngợi trao phó thù thắng.

5. Chúng đương thời được lợi ích.

6. Đa-bảo khen ngợi. Hai đoạn này đều ở cuối phẩm. Đây đầu văn có ba: Hỏi, tiếp thỉnh, sau biện rõ ý thỉnh. Tú Vương Hoa hỏi: là đời trước đến nay trì Kinh Pháp Hoa như Vương tự tại. Cho nên Kinh Bảo Vân nói: Bồ-tát có mười pháp gọi là đại Dược thọ. Thí như Dược thọ tên gọi là Thiện Kiến. Nếu có chúng sanh được gốc rễ cành lá hoa quả cây kia, cũng có thấy sắc nghe hương nếm vị được xúc chạm, gặp mười pháp này bệnh đều trừ khỏi. Bồ-tát cũng vậy. Từ sơ phát tâm vì các chúng sanh có các bệnh phiền não, có nương thí giới nhẫn cần định tuệ mà được nuôi sống, có nương thấy pháp, có nghe tiếng có biết vị có đồng sự mà được nuôi sống. Bồ-tát thuận theo nơi đáng dẫn dắt lợi lạc nên nói Bồ-tát tên là Dược Thọ, năng trừ bệnh phiền não được nuôi sống tuệ mạng. Du hóa là phương pháp thí hóa lợi ích giúp lợi chúng sanh. Có bao nhiêu: là hỏi khổ hạnh sai khác, đốt thân đốt tay là cúng dường chánh pháp.

- Kinh: "Lúc đó Đức Phật bảo cho đến nói Kinh Pháp Hoa".

- Tán: Dưới Như-lai đáp có bốn:

1. Trình bày thời gian.

2. Nêu rõ Phật.

3. Hiển tu hành.

4. Hợp xưa nay.

Đây là hai phần đầu. Trong nêu rõ Phật có bảy: 1. Danh hiệu. 2. Quyến thuộc. 3. Trí tuổi thọ. 4. Không có ác. 5. Cõi tướng. 6. Đài thọ trang nghiêm. 7. Kinh pháp Phật nói.

- Kinh: "Ngài Nhất thiết chúng sanh cho đến sắc thân Tam- muội".

- Tán: Tu hành có ba:

1. Tinh Tấn đắc định.

2. Cúng dường Phật pháp.

3. Cúng dường Xá-lợi.

Đây là phần đầu. Đắc định đây rồi năng tùy lạc ưa hiện thân, sơ địa liền chứng đắc, bát địa tự tại; trong thập bình đẳng năng tùy sở thích của chúng sanh mà thị hiện, sơ địa liền đắc. Kinh Vô Cấu Xứng cũng có nói Bồ-tát này.

- Kinh: "Đắc Tam-muội đó rồi cho đến và Kinh Pháp Hoa".

- Tán: Cúng dường Phật pháp có bảy:

1. Hỷ niệm cúng dường.

2. Nhập định khởi thần thông.

3. Lại tư duy không đủ.

4. Đốt thân cúng dường.

5. Phát ra ánh sáng chiếu xa.

6. Chư Phật đồng khen ngợi.

7. Thời gian đốt thân. Đây là phần đầu.

- Kinh: "Tức thời nhập Tam-muội đó cho đến để cúng dường Phật".

- Tán: Hai là người nhập định khởi thần thông có ba: Nhập định mưa hoa, tiếp mưa chiên đàn, sau mưa hương Hải thử ngạn chiên đàn.

Kinh: "Cúng dường thế đó rồi cho đến dùng thân cúng dường".

Lại tư duy không đủ.

- Kinh: "Liền uống các chất thơm cho đến mà tự đốt thân".

- Tán: Đốt thân cúng dường có ba:

1. Uống dầu thơm.

2. Nêu năm tháng.

3. Chánh đốt thân.

- Kinh: "Ánh sáng chiếu khắp cho đến các đức Như-lai".

- Tán: Trong đây có hai: Thứ năm ánh sáng chiếu xa, thứ sáu Chư Phật đồng khen. Trong đồng khen có ba: Trước nêu chân thật, tiếp so sánh khen ngợi, sau kết thành khen ngợi.

- Kinh: "Các Đức Phật nói lời đó rồi cho đến qua lúc sau đó thân Bồ-tát mới hết".

- Tán: Thứ bảy thời gian có hai: Trước im lặng sau nêu thời gian.

- Kinh: "Ngài Nhất thiết chúng sanh cho đến bỗng nhiên ngồi xếp bằng hóa sanh ra".

- Tán: Nêu rõ trong tu hành. Nói cúng dường Xá-lợi có mười bốn:

1. Nơi sanh.

2. Nói pháp.

3. Khải bạch.

4. Đến chỗ Phật.

5. Phó chúc.

6. Nhập diệt.

7. Xây tháp.

8. Tư duy bảo.

9. Đốt cánh tay.

10. Lợi ích.

11. Chúng sanh bi não.

12. Tự thệ.

13. Nguyện mãn.

14. Cảm sanh ứng hiện điềm lành. Đây là phần một.

- Kinh: "Liền vì vua cha cho đến bỏ thân thể đáng yêu".

- Tán: Thứ hai: Là nói pháp.

- Kinh: "Nói kệ đó rồi cho đến cúng dường Phật rồi".

- Tán: Thứ ba: Khải bạch: Đầu bạch việc trước, sau bạch đến thỉnh. Đầu văn có ba: 1. Luận Phật hiện tại. 2. Đắc tổng trì. 3. Nghe thắng pháp. Chân Ca la: Câu xá luận quyển mười hai nói: Số có sáu mươi bỏ mất còn lại tám, lấy mười dần dần tích chứa đến mười sáu gọi là căng yết la, đến mười bảy gọi là Đại căng yết la, mười tám gọi là A- súc-bà, hai mươi mốt gọi là Đại-a-súc-bà. Đây tổng ba thứ: tức là mười sáu, mười tám hai mươi vậy.

- Kinh: "Thưa xong liền ngồi cho đến vẫn còn ở đời".

- Tán: Thứ tư: Đến chỗ Phật có ba: Trước đến, tiếp khen ngợi, sau

bạch.

- Kinh: "Bấy giờ, đức Nhật Nguyệt cho đến bao nhiêu ngàn tháp".

- Tán: Thứ năm: Phó chúc có bốn:

1. Xướng diệt.

2. Trao pháp.

3. Trao cõi.

4. Trao thể.

Y Tăng kỳ luật nói: Có Xá-lợi gọi là Tháp bà, không có Xá-lợi gọi là Chi đề. Trong Du-già nói: Hoặc có Xá-lợi gọi là Tốt đổ ba, nếu không có Xá-lợi chỉ gọi là Chế đa.

- Kinh: "Đức Nhật Nguyệt Tịnh Minh cho đến nhập Niết-bàn".

- Tán: Thứ sáu: Nhập diệt. Kinh Hoa Nghiêm nói: Rốt ráo Phật sự rồi thị hiện nhập đại Niết-bàn có mười nghĩa:

1. Nêu tất cả hành đều vô thường.

2. Nêu tất cả pháp hữu vi chẳng an ổn.

3. Niết-bàn hướng về chỗ an ổn nhất.

4. Nêu rõ bát Niết-bàn xa lìa tất cả sự sợ hãi.

5. Do các trời người ưa đắm sắc thân, nêu rõ sắc thân vô thường là pháp hoại diệt, khiến kia cầu trụ pháp thân thanh tịnh.

6. Nêu vô thường sức mạnh không thể chuyển.

7. Nêu pháp hữu vi không tự tại.

8. Pháp ba cõi thảy đều như vật bằng đất không vững chắc.

9. Bát Niết-bàn là chân thật nhất không thể hoại.

10. Bát Niết-bàn xa lìa sanh tử chẳng phải khởi diệt. Dùng mười nghĩa này thị hiện Niết-bàn.

- Kinh: "Lúc đó ngài Nhất Thiết cho đến treo các linh báu"

- Tán: Xây tháp có ba phần: Trước nói thương cảm luyến tiếc, kế nói đốt thân, sau nói xây tháp.

- Kinh: "Bấy giờ ngài Nhất Thiết cho đến Xá-lợi của đức Nhật Nguyệt Tịnh Minh tức Phật".

- Tán: Tư duy bảo có hai: Trước tư duy sau bảo.

- Kinh: "Nói xong liền ở trước cho đến hai tay tự nhiên hoàn phục".

- Tán: Trong đây có năm: Đốt tay. Lợi ích. Chúng sanh bi não. Tự thệ. Nguyện mãn.

- Kinh: "Đó là do Bồ-tát cho đến được việc chưa hề có".

- Tán: Thứ mười bốn Cảm sanh thoại ứng có ba:

1. Lý do.

2. Thoại ứng.

3. Được việc chưa hề có.

- Kinh: "Đức Phật bảo ngài Tú Vương Hoa cho đến mà cúng dường".

- Tán: Đoạn lớn thứ hai trong Như-lai đáp phần, thứ tư hợp xưa nay có ba: Trước hợp, kế khen ngợi, sau kết.

- Kinh: "Nếu lại có người cho đến phước đó rất nhiều".

- Tán: Đoạn lớn thứ ba khen ngợi công đức mầu nhiệm ưa kinh có bốn:

1. So sánh hơn.

2. "Thí như nói" so sánh dụ hơn (thắng).

3. "Kinh này năng cứu hộ cho đến" tác dụng thù thắng.

4. "Nếu người nào được nghe kinh Pháp Hoa này hoặc tự biên chép cho đến" vô biên thù thắng. Đây là phần đầu.

- Kinh: "Tú Vương Hoa cho đến là vua trong các kinh".

- Tán: So sánh dụ thắng, văn có mười:

1. Sâu rộng thù thắng.

2. Cao hiển thù thắng.

3. Liễu đạt thù thắng.

4. Trừ hoặc thù thắng.

5. Uy thế thù thắng.

6. Tự tại thù thắng.

7. Xuất sanh thù thắng.

8. Khế lý thù thắng, hoặc gọi nhân pháp thù thắng.

9. Hai lợi thù thắng.

10. Đức viên mãn thù thắng.

Khế lý thù thắng, trong đó có pháp và người, chấp người này văn nên sau cùng nói, vì tiện nên đây nói. Tu-đà-hoàn gọi là dự lưu, là dự vào dòng Thánh. Tư-đà-hàm gọi là Nhất vãng lai, chỉ có một phen sanh trở lại sanh tử liền thành ứng quả gọi là Nhất-lai. A-na-hàm gọi là Bất hoàn, cõi nghiệp Dục hết thì không còn lại sanh trong cõi Dục nên gọi là Bất hoàn.

- Kinh: "Tú Vương Hoa cho đến đầy đủ chỗ mong cầu".

- Tán: Tác dụng thù thắng có ba: Pháp, Dụ và Hiệp. Đây là phần đầu có ba câu: Câu đầu năng trừ hoặc nghiệp, tiếp năng trừ quả khổ, sau năng mãn thiện nguyện, lại phát tâm tu hành đắc quả chia làm ba, lại tổng biệt ly ác nhiếp thiện chia làm ba.

- Kinh: "Như ao nước trong mát cho đến như đuốc xua tan bóng tối".

- Tán: Đây dụ nói có mười hai:

1. Nguyện mãn.

2. Thành đạo.

3. Biết hổ thẹn.

4. Có được đạo sư.

5. Đắc trở về.

6. Vượt sanh tử.

7. Trừ phiền não.

8. Đắc trí tuệ.

9. Đạt được Thánh tài.

10. Có vây theo.

11. Biết đảo châu báu.

12. Phá si tới.

Tùy nghĩa ứng phối hợp ba câu trước.

- Kinh: "Kinh Pháp Hoa này cho đến có thể mở trói sanh tử".

- Tán: Đây hợp nói lìa bệnh đâu trừ các khổ làm câu đầu, mở trói sanh tử là trừ hoặc nghiệp làm câu thứ hai, không hợp đầy đủ nguyện. Hoặc trừ khổ đương lai, hiện khổ, khổ nhân như thứ lớp phối hợp.

- Kinh: "Nếu người được nghe cho đến cũng giống vô lượng".

- Tán: Vô biên thù thắng có hai:

1. Nghe biên chép công đức vô biên.

2. Cúng dường công đức vô biên. Đắc vô biên biên, không đắc hữu biên cho nên gọi Phật không đắc.

- Kinh: "Tú Vương Hoa cho đến không còn thọ lại nữa".

- Tán: Đoạn lớn thứ tư, khen ngợi thù thắng phó chúc có bảy:

1. Nêu nghe thù thắng.

2. Chuyển thân nữ.

3. Sanh tịnh độ.

4. Tùy hỷ thâu hoạch phước.

5. Chính nêu phó chúc.

6. Khiến giữ gìn.

7. Khuyên cúng trì. Đây là hai phần đầu.

- Kinh: "Nếu sau khi Như-lai diệt độ cho đến không có ai bằng ông".

- Tán: Sanh tịnh độ có năm:

1. Sanh tịnh độ.

2. Lìa phiền não.

3. Đắc thần thông.

4. Thấy nhiều Phật.

5. Phật xa khen ngợi.

Trong Phật xa khen ngợi có năm:

1. Khen ngợi phước vô biên.

2. Khen ngợi đức vô biên.

3. Năng phá phiền não.

4. Cùng chung bảo hộ.

5. Nêu phương tiện trên hết nhiếp dẫn. Nói trí tuệ Bồ-tát không ai bằng ông.

- Kinh: "Tú Vương Hoa cho đến như trên đã nói".

- Tán: Tùy hỷ thâu hoạch phước.

- Kinh: "Tú Vương Hoa! Vì thế cho đến không già không chết".

- Tán: Trong đây có hai: Chánh nêu phó chúc và Khiến giữ gìn.

Trong giữ gìn: Trước nêu sau giải thích. Năm trăm năm sau: Kinh Đại Tập nói: Sau khi Phật diệt độ, năm trăm năm đầu giải thoát vững chắc, năm trăm năm tiếp thiền định vững chắc, năm trăm năm tiếp học rộng vững chắc, năm trăm năm tiếp phước đức vững chắc, năm trăm năm tiếp đấu tranh vững chắc. Đều dùng năm trăm năm làm loại ký, cho nên nói sau khi ta diệt độ năm trăm năm, hoặc chánh pháp năm trăm năm tượng pháp một ngàn năm, hoặc sau thời tượng pháp, thì năm trăm năm mạt pháp.

- Kinh: "Tú Vương Hoa cho đến tâm cung kính".

- Tán: Khuyên cúng trì có ba:

1. Rãi hoa.

2. Tâm niệm.

3. Kết thành.

- Kinh: "Lúc đức Phật nói Phẩm Dược Vương cho đến tất cả chúng sanh".

- Tán: Đoạn thứ năm, chúng đương thời được lợi ích và đoạn lớn thứ sáu Phật Đa-bảo khen ngợi.

Ngày 12 tháng 12 Niên hiệu Bảo An năm thứ ba ở chùa Hưng Phước Viên Như Phòng, tăng Giác Ấn vốn ở chùa Pháp Long đã kiểm duyệt xong. Vì muốn chánh pháp tồn tại lâu dài vãng sanh cực lạc.

HUYỀN TÁN KINH DIỆU PHÁP LIÊN HOA

QUYỂN 10 (Phần cuối)

Phẩm DIỆU ÂM BỒ TÁT

Phẩm này chia làm ba môn:

1. Vì sao có phẩm này.

2. Giải thích tên phẩm.

3. Giải đáp các vấn nạn.

I. Vì sao có phẩm này: Luận nói năng lực giáo hóa chúng sanh hành khổ hạnh lực, là phẩm Diệu Âm thị hiện, Diệu Âm hiện ở Đông độ thầm ở phương này, bổn truyền Pháp Hoa dạy hành khổ hạnh, nay phát ra ánh sáng nhóm họp chỉ dạy mọi người khuyến phát thắng tâm mở rộng kinh pháp cho nên có phẩm này.

II. Giải thích tên phẩm: Âm là âm thanh, Diệu là thù diệu xưa trú trong nhân ưa lập ra nhạc để cúng dường, nay ở địa vị quả khéo nói pháp làm lợi sanh, cùng nêu nghiệp đức để tiêu biểu danh kia nên gọi là Bồ-tát Diệu Âm. Phẩm này nói việc kia nên gọi là Bồ-tát Diệu Âm phẩm.

III. Giải đáp các vấn nạn: Vì sao phải lấy Diệu Âm làm tên phẩm này?

Đáp: Dược Vương ở phương này tu khổ hạnh tự khuyên chúng sanh, chưa có bậc thượng thượng nhân nào ở phương khác khuyên nói, cho nên gọi Diệu Âm phương xa hành pháp, khuyên người khác khổ hạnh cho nên phải nhóm họp.

- Kinh: "Lúc bấy giờ đức Thích-ca cho đến ánh sáng của sợi lông trắng".

- Tán: Phẩm văn chia làm bốn: 1.Thần quang đến gọi.

2. Diệu Âm đến.

3. Xong việc trở về nước.

4. Thời chúng đắc đạo.

Văn đầu có hai: Trước phát ra ánh sáng, sau chỗ đến. Đây là phần đầu. Từ nhục kế phát ra ánh sáng là tướng nhóm họp đại nhân ánh sáng nơi lông trắng giữa hai đầu chân mày là tiêu biểu Kinh này cho nên là bảo đến.

- Kinh: "Chiếu khắp các cõi Phật ở phương đông cho đến chiếu soi khắp cõi nước đó".

- Tán: Đây chỗ đến có ba:

1. Phương xứ.

2. Cõi Phật.

3. Kết chiếu.

Cõi Phật có ba: 1.Tên nước. 2. Hiệu Phật. 3. Hóa độ lợi lạc.

- Kinh: "Bấy giờ trong nước Nhất Thiết cho đến trí tuệ rất sâu".

- Tán: Đoạn lớn thứ hai nói Diệu Âm đến có ba:

1. Kia đến.

2. "Lúc đó Diệu Âm Bồ-tát chẳng rời khỏi tòa cho đến" đến đây.

3. "Bấy giờ Hoa Đức Bồ-tát Bạch Phật cho đến" hóa thành.

Văn đầu lại có bốn: 1. Trình bày đức. 2. Thỉnh đến. 3. Phật răn dạy. 4. Thừa lệnh Phật.

Trình bày đức lại có bốn: 1. Thắng nhân sớm gieo trồng. 2. Bạn lành sớm gặp. 3. Bát-nhã trước viên mãn. 4. Đẳng trì đã mãn. Đây là ba phần đầu.

- Kinh: "Đắc Diệu Tràng tướng Tam-muội cho đến các đại Tam- muội".

- Tán: Đẳng trì đã mãn có hai: Trước nên mười sáu đẳng trì, sau kết vô lượng.

1. Diệu tràng tướng: Như tràng cao hiển các đức trang nghiêm.

2. Pháp Hoa: thông đạt lý Nhất thừa.

3. Tịnh Đức: Đoạn chướng nhiễm đắc công đức thù thắng.

4. Tú Vương Hý: Tú là tinh tượng, Vương là tự tại, Hý là du lạc, nghĩa là được tự tại năng hiện các tượng cũng như tinh tú thường nhập du hý để lợi lạc chúng sanh.

5. Vô duyên: Là Diệt tận định hoặc Vô sở duyên định lìa phan duyên.

6. Trí ấn: Là chân như không lý làm trí ấn, hoặc dùng trí làm ấn phán định thị phi chân vọng v.v...

7. Giải chúng sanh ngữ ngôn: Phát Từ vô ngại giải định.

8. Tập tất cả công đức: Là nhóm họp phước vương định cho đến

9. Thanh tịnh: Là năng sanh 7, 9, 4 tịnh: Sở y tịnh, sở duyên tịnh, tâm tịnh, trí tịnh.

10. Thần thông du hý: Năng khởi đại thần thông.

11. Tuệ cự: Chiếu sáng chân tục các cảnh giới.

12. Trang nghiêm vương: Năng đầy đủ trong ngoài hai thứ trang nghiêm.

13. Tịnh Quang minh: là phát ra ánh sáng thần.

14. Tịnh tạng: Bao gồm các đức.

15. Bất cộng Tam-muội: Không cùng Nhị thừa đắc.

16. Nhật triền: Như ánh sáng mặt trời chiếu soi bốn loài.

Đây đều là chỗ dạo chơi của Bồ-tát Địa thứ mười, phần nhiều thuộc đệ tứ định do thù thắng.

- Kinh: "Đức Phật Thích-ca Mâu-ni cho đến Bồ-tát Dược Thượng".

- Tán: Thỉnh đến.

- Kinh: "Khi ấy đức Tịnh Hoa cho đến sanh lòng tưởng thấp kém".

- Tán: Đức Phật răn dạy có bốn:

1. Răn dạy chung.

2. Trình bày cõi khác thấp kém.

3. Nêu mình hơn.

4. Kết lời răn dạy.

Trong đây chỉ cho tự mình hơn, người khác kém, dùng làm răn dạy. Trong Kinh Tư Ích chép: Bồ-tát Tư Ích Phạm thiên muốn đến thế giới Ta bà, Đức Phật Nhật Nguyệt Quang bảo Tư Ích rằng: Ông nên dùng mười pháp sau đây để đến cõi ấy: 1. Đối sự khen chê tâm không thêm bớt. 2. Nghe thiện ác tâm không phân biệt. 3. Đối với kẻ ngu người trí nên dùng bi tâm. 4. Đối chúng sanh thượng hạ ý thường bình đẳng. 5. Đối sự cúng dường khinh rẻ tâm không có hai. 6. Đối với người có lỗi không thấy lỗi của họ. 7. Thấy các thừa đều là Nhất thừa. 8. Nghe ba đường ác cũng chớ kinh sợ. 9. Đối các Bồ-tát nghĩ gì tôn trọng. 10. Phật xuất hiện ở cõi đời có năm thứ vẩn đục sanh trưởng ít có. Kinh Vô Cấu Xứng nói: Phật Đài Hương răn dạy văn đại khái đồng.

- Kinh: "Diệu Âm Bồ-tát cho đến trí tuệ trang nghiêm".

- Tán: Thừa lệnh có ba: Trước nói năng lực chung của Như-lai, sau hai chi tiết.

- Kinh: "Lúc ấy ngài Diệu Âm cho đến Chân thúc ca đài bằng báu".

- Tán: Dưới thứ hai đến đây, văn có mười một: Từ chuẩn bị đến hoa hiện cho đến

- Kinh: "Bấy giờ ngài Văn-thù cho đến làm đài".

- Tán: Thứ hai, Văn-thù hỏi lý do.

- Kinh: "Bấy giờ Đức Phật Thích-ca cho đến nghe Kinh Pháp Hoa".

- Tán: Thứ ba, Đức Phật nói lý do.

- Kinh: "Văn-thù -sư -lợi cho đến khiến chúng con được thấy".

- Tán: Thứ tư, Văn-thù hỏi hành có ba:

1. Hỏi phước tuệ.

2. Hỏi nhập định nào.

3. Tu theo định nào mới năng thấy.

Thỉnh thông lực che chở đến khiến chúng con được thấy, chỉ bày tướng không biết, thật định từ lâu đã biết.

- Kinh: "Khi ấy Đức Phật Thích-ca cho đến mà hiện bày thân tướng của Bồ-tát đó.

- Tán: Thứ năm, đức Thích-ca thùy đáp.

- Kinh: "Tức thời Đức Phật Đa-bảo cho đến muốn thấy thân của ông".

- Tán: Thứ sáu, Đa-bảo gọi bảo.

- Kinh: "Bấy giờ ngài Diệu Âm cho đến chẳng đánh mà tự kêu".

- Tán: Thứ bảy, Diệu Âm đến đây có bốn:

1. Số đến.

2. Mới đi qua.

3. Thân tướng.

4. Đến đây.

Đây là phần đầu.

- Kinh: "Mắt của vị Bồ-tát đó cho đến như thân Na la diên bền chắc".

- Tán: Thứ ba, thân tướng có tám đức:

1. Mắt trong xanh: Kinh Vô Cấu Xứng nói: Mắt trong xanh do rộng tịnh tu mầu nhiệm đoan nghiêm, sáng như cành lá hoa sen xanh.

2. Diện mạo sáng tròn đẹp.

3. Thân sắc vàng.

4. Trang nghiêm.

5. Oai đức.

6. Quang minh.

7. Tướng đầy đủ.

8. Vững chắc.

- Kinh: "Ngài vào trong đài bảy báu cho đến núi Kỳ-xà-quật".

- Tán: Thứ tư, đến đây.

- Kinh: "Đến rối xuống đài bảy báu cho đến kham nhẫn ở lâu được chăng".

- Tán: Thứ tám, xuống đài lễ bái hỏi có hai: 1. Lễ bái dâng cúng.

2. Thỉnh hỏi. Thỉnh hỏi có bốn: 1. Hỏi thân Phật có năm câu. 2. Hỏi chúng sanh có bảy câu. 3. Hỏi ma tùy hóa có một câu. 4. Hỏi Đa-bảo có hai câu. Hỏi đến và ở lâu.

- Kinh: "Thế tôn! Nay Con cho đến chỉ bày cho con được thấy".

- Tán: Thứ chín, thỉnh thấy Đa-bảo, Đa-bảo. Thích-ca tuy đồng ngồi trên tháp nhưng do thần lực che phủ khiến kia không thấy, cho nên xin được thấy.

- Kinh: "Lúc đó Đức Phật Thích-ca cho đến nên qua đến cõi này".

- Tán: Thứ mười, đức Thích-ca vì thỉnh, thứ mười một, Đa-bảo tán dương.

- Kinh: "Lúc bấy giờ ngài Hoa Đức cho đến có sức thần thông như thế".

- Tán: Đoạn lớn thứ ba là nói hóa hành có năm:

1. Hoa Đức hỏi nhân.

2. Như-lai bảo đủ.

3. Khen ngợi hỏi tu định.

4. Đức Phật sau đáp.

5. Chúng đương thời được lợi ích. Đây là phần một.

- Kinh: "Đức Phật bảo ngài Hoa Đức cho đến có sức thần thông như thế".

- Tán: Như-lai bảo đủ có năm:

1. Chỉ bày nhân xưa.

2. Hợp quả nay.

3. Từ lâu đã gặp Chư Phật.

4. Rộng thực hành lợi hạnh.

5. Kết đáp lý do.

Đây là phần đầu có ba: 1. Phật. 2. Hành. 3. Kết.

- Kinh: "Hoa Đức! Ý ông nghĩ sao cho đến đại Bồ-tát này".

- Tán: Hợp quả nay.

- Kinh: "Hoa Đức! Bồ-tát Diệu Âm này cho đến na do tha Đức Phật".

- Tán: Từ lâu đã gặp Phật.

- Kinh: "Hoa Đức! Ông chỉ thấy cho đến không hề tổn giảm".

- Tán: Rộng thực hành lợi hạnh có hai: Ở phương này và sau ở mười phương. Phương này có bốn:

1. Nêu hiện thân nói pháp.

2. Riêng hiển hiện thân nói pháp.

3. Kết thành hóa.

4. Trí tuệ không tổn hại.

Trong riêng hiển hiện thân nói pháp có hai: 1. Tùy nghi hiện mười tám loại thân nói pháp. 2. Vì cứu khổ nạn hiện thân nói pháp.

- Kinh: "Vì Bồ-tát này dùng ngần ấy trí tuệ cho đến thị hiện diệt độ".

- Tán: Đây tại mười phương hiện thân nói pháp có ba: 1. Đầu nêu ở mười phương lợi ích. 2. Tùy căn ứng nghi hiện thân nói pháp. 3. Kết thành thân nói.

- Kinh: "Hoa Đức! Diệu Âm cho đến việc đó như thế".

- Tán: Kết đáp lý do

- Kinh: "Hoa Đức! Diệu Âm cho đến vô lượng chúng sanh".

- Tán: Khen ngợi hỏi tu định và Phật lại đáp.

- Kinh: "Lúc nói phẩm Diệu Âm Bồ-tát này cho đến và Đà-la-ni".

- Tán: Nêu rõ trong hóa hành. Chúng đương thời được lợi ích. Do nghe hóa hành thâu hoạch lợi thù thắng.

- Kinh: "Khi ngài Diệu Âm cho đến sắc thân Tam-muội".

- Tán: Đoạn thứ ba việc xong trở về nước có ba: 1. Nêu trở về nước. 2. Tướng các nơi đi qua. 3. Đến rồi bạch.

- Kinh: "Lúc nói phẩm Diệu Âm Bồ-tát cho đến Pháp Hoa Tam- muội".

- Tán: Đoạn thứ tư, thời chúng đắc đạo, đều nghe một phẩm liền được lợi ích thù thắng.

Phẩm QUÁN THẾ ÂM BỒ TÁT

Phẩm này chia làm ba môn:

1. Vì sao có phẩm này.

2. Giải thích tên phẩm.

3. Giải đáp các vấn nạn.

I. Vì sao: Luận chép: năng Lực cứu chúng sanh khỏi các nạn chính là Quan Thế Âm. Phẩm Đà-la-ni nói thị hiện, Quán Âm cứu nạn cho các chúng sanh chưa phát tâm khiến họ lìa các khổ phát tâm trì kinh. Đà-la-ni nói cứu nạn cho người đã phát tâm trì kinh, khiến họ lìa khổ trì kinh. Lại Quán Âm dùng mắt trời, thiên nhĩ, tha tâm thông che chở người trì kinh. Đà-la-ni nói hai Thánh, hai trời, mười thần dùng minh chú hộ vệ người trì kinh. Lại Quán Âm niệm người cứu nạn, Đà-la-ni tụng pháp cứu nạn, lực trì Kinh đã lìa các khổ nạn; nếu không gia tăng dùng phương pháp dễ cứu, sợ khó tu nghiệp trì kinh, cho nên dùng công dễ giúp thành nghiệp khó, do khuyên trì kinh nên có phẩm này.

II. Giải thích tên phẩm: Quán là quán sát cứu giúp từ bi, Thế nghĩa là có khả năng phá hoại, thể tức sanh tử hữu tình thế gian, Âm là âm thanh ngữ nghiệp của hữu tình. Thế gian hữu tình khởi âm thanh để nhớ nghĩ về. Bồ-tát dùng đại từ bi rũ lòng xem xét thuận theo cứu giúp gọi là Quán Thế Âm, chánh nghĩa nên gọi là Quán tự tại. Ba nghiệp qui y thì sáu thông thùy hóa, không bị nguy hại phi luân dẹp trừ, làm người bạn không mời, ứng bệnh cho thuốc, nhiếp lợi khó nghĩ bàn gọi là Quán tự tại. Bồ-tát như trước nói. Phổ: Là nghĩa bình đẳng trùm khắp. Môn: Là lý do nơi chốn ra vào, nơi tam nghiệp qui y ắt lục thông thùy cứu bình đẳng. Đây chỉ bày lý do nơi chốn xuất khổ nhập lạc cho nên gọi là Phổ Môn. Thần thông, ký nói, giáo giới tam luân là nơi chốn lìa khổ, do tạo nhân nhập tịch tịnh là thể Phổ Môn. Nhưng có người khổ nhiều phát ra tiếng để nhớ nghĩ, đại bi ắt ứng niệm để đến cứu vớt nên gọi là Quán Âm. Phẩm này nói rộng nghĩa nên gọi là Phẩm Quán Thế Âm Phổ Môn.

III. Giải đáp các vấn nạn: Hỏi: Bồ-tát đại bi quán thấy khổ liền cứu, vì sao đợi niệm sau mới rủ lòng thương cứu?

Đáp: Chúng sanh vô tâm mà Phật cứu, Đại Thánh không thông tự phát ý mà hy vọng duyên, các Thánh đồng phép tắc, trước nhân nơi tự nghiệp mình sau mới nhờ duyên. Tự đã không tu, duyên đâu có tạo tác cho nên phải đợi nhớ nghĩ mới cứu giúp. Dù có tự tu mà chưa giải phương tiện, cần phải nhờ bạn lành chỉ bày khổ mới diệt.

Hỏi: Tất cả Bồ-tát đều có khả năng này, vì sao Quán Âm riêng bao trùm hiệu này ư?

Đáp: Bổn nguyện khác nhau việc lợi sai khác, nối dõi Phật Vô lượng thọ sẽ làm Bảo Quang Công Đức Nói Vương Phật, cho nên riêng nêu.

- Kinh: "Lúc bấy giờ ngài Vô tận ý Bồ-tát cho đến tên là Quán Thế Âm".

- Tán: Phẩm văn chia làm bốn:

1. Hỏi đáp nhân có tên đó.

2. Hỏi đáp hóa hành.

3. Trì Địa khen ngợi.

4. Kết thành thời ích lợi.

Hai văn đầu có tụng. Văn đầu có ba: 1. Hỏi nguyên nhân gọi tên.

2. Đáp tự nghĩa. 3. So sánh trì danh công đức hơn kém. Đây là phần đầu. Vô tận ý: Kinh A-sai-mạt nói: Hành lục độ tứ nhiếp cho đến các hành thệ độ chúng sanh, cõi chúng sanh tận, Bồ-tát ý mới tận, chúng sanh chưa tận thì Bồ-tát ý cũng không tận cho nên gọi là Vô tận ý.

Trong Kinh Thập Địa nói dùng câu mười cùng giới thành các đại nguyện: 1. Nhất thiết cõi chúng sanh tận. 2. Thế cùng giới. 3. Hư không tận. 4. Pháp cùng giới. 5. Niết-bàn cùng giới. 6. Phật ra đời cùng giới. 7. Như-lai trí cùng giới. 8. Tâm sở duyên cùng giới. 9. Phật cảnh trí nhập cùng giới. 10. Thế giới xoay bánh xe pháp trí chuyển cùng giới. Lại như cõi chúng sanh tận nguyện ta cũng không tận, như thế cõi chúng sanh không tận, nguyện của ta cũng không tận. Cho đến trí Phật chứng nhập nhất thiết cùng giới, xoay bánh xe pháp trí chuyển các pháp tận, nguyện của ta cũng không tận. Kinh Vô Cấu Xứng nói: Tuy đắc Phật đạo xoay bánh xe pháp mà không bỏ Bồ-tát đạo đó gọi là Bồ-tát hạnh, cho nên Bồ-tát này hiệu là Vô tận ý. Tuy các Bồ-tát nguyện hành đều đồng, mà các hiệu có sai khác nguyện đều sai khác, muốn nêu rõ kinh này năng khiến hạnh nguyện đều cũng vô tận. Hỏi tên là muốn khiến nương niệm danh hiệu để dứt khổ, hỏi hành là muốn cho tu hành để mong an lạc.

- Kinh: "Phật bảo ngài Vô tận ý cho đến đều được giải thoát".

- Tán: Dưới đáp tự nghĩa có ba: Đầu ngữ nghiệp qui y, dùng thiên nhĩ thông tìm tiếng cứu giúp. Kế là "nếu có chúng sanh năng về dâm dục v.v..." là y nghiệp qui y, dùng tha tâm thông quán tâm cứu giúp. Sau nếu có người nữ muốn cầu con trai v.v... là thân nghiệp qui y, dùng mắt trời thông quán sắc cứu giúp. Văn đầu có ba: Trước nói chung có khổ xưng danh liền thoát khổ. Tiếp riêng hiển có nguy xưng danh đều được thoát; sau kết bảo uy thần cao lớn như vậy. Đây là phần đầu. Tức là ba đường tám nạn tất cả khổ nạn, chỉ như Pháp lâm qui mạng thoát khỏi hình phạt bảy ngày, cứu giúp qui y thoát khỏi hại ba đường. Du- già quyển chín nói nghiệp có hai. 1. Định dị thục nghiệp, nghĩa là cố tư nghiệp, hoặc tạo tác hoặc thêm lớn nghiệp. 2. Bất định dị thục nghiệp, nghĩa là cố tư duy việc đã làm mà không thêm lớn nghiệp, hoặc không truy hối không tu đối trị còn có thể thọ quả gọi là thêm lớn nghiệp, nếu truy hối cho đến gọi là không thêm lớn nghiệp; hoặc trước thêm lớn nghiệp do truy hối cho đến gọi là không thêm lớn nghiệp. Như Vị Sanh Oán chưa truy hối trước gọi là thêm lớn nghiệp, truy hối rồi sau gọi là không thêm lớn nghiệp. Quyển thứ sáu mươi nói căn cứ người chưa giải thoát kiến lập định thọ nghiệp. Nói giải thoát: Nghĩa là thế đạo phục đoạn, cho đến đắc Thánh thành Vô học cho đến tức đồng kinh Niết-bàn chưa nhập Phật pháp gọi là quyết nghiệp, nếu nhập Phật pháp gọi là bất định nghiệp.

Đối Pháp quyển thứ bảy nói có năm, cố tư (duy) tạo tác: 1. Người khác dạy bảo. 2. Người khác khuyên thỉnh. 3. Không rõ biết. 4. Căn bản chấp trước nghĩa là ba độc che lấp tâm mãnh liệt chấp trước sanh khởi các nghiệp. 5. Điên đảo phân biệt, cho rằng hơn tốt, không có tội hành ác nghiệp. Đối trong năm điều này, hai điều sau hoặc tạo tác hoặc thêm lớn, chẳng phải không thọ dị thục vì tư nặng, ba điều tuy tạo tác mà không thêm lớn, không hẳn thọ dị thục vì tư nhẹ. Đây nói tác: Nghĩa là khởi tác các nghiệp khiến cho nó hiện hành.

Thêm lớn: Nghĩa là khiến tập khí lần chuyển thêm lớn, do đó chỉ nói cố tư nghiệp chỉ có năm. Du-già quyển chín nói: Trừ mười thứ, ngoài ra gọi là cố tư: 1. Mộng. 2. Vô tri. 3. Không cố tư. 4. Không mãnh liệt, không thường. 5. Cuồng loạn. 6. Thất niệm. 7. Không ưa muốn.

8. Tự tánh vô ký. 9. Hối hận đã tổn thương. 10. Đối trị thương tổn. Trừ ngoài mười thứ ngoài ra đều là thêm lớn. Tức Du-già quyển chín chép: Thêm lớn nghiệp có sáu, kia có mười thứ không tăng và sáu thứ thêm lớn, không vượt qua Đối pháp, ba không tăng hai tăng, ly hợp y địa vi phân chia nhiều ít. Đối Pháp lại nói quyết định có ba: 1. Tác nghiệp quyết định, do nghiệp lực đời trước cảm thân quyết định, sanh ở trong đời này ắt tạo nghiệp đây, sớm kỳ hạn quyết định trọn không trái vượt, thần lực của Phật cũng không thể cứu. 2. Thọ dị thục định tức thuận định thọ nghiệp, quả định đương thọ thời chưa định. Nếu không vậy, Đức Phật xuất ứng không có đường ác chúng sanh tạo ác. 3. Phần vị định, nghĩa là thuận ba thời phần vị định nghiệp.

Nếu nghiệp đạo nhiếp: Thì gọi là thuận định nghiệp, gia hạnh, hậu khởi thông định bất định, lại chưa hối, chưa đối trị v.v... gọi là quyết định nghiệp; đã hối đã đối trị cho đến gọi là bất định nghiệp. Du-già quyển mười nói ba nghiệp: Thuận hiện, thuận sanh, thuận hậu thọ nghiệp. Quyển sáu mươi nói bốn nghiệp: 1. Dị thục định. 2. Thời phần định. 3. Nhị câu định. 4. Nhị câu bất định Duy Thức cũng nói bốn: Nghĩa là ba thời và bất định. Luận Hiển Dương quyển chín nói năm loại nghĩa là ba thời và thọ báo định, tác nghiệp quyết định, đều như Du- già quyển chín, lược nói sợ rườm rà nên lại thôi. Cho nên niệm Quán Âm, duyên lành thấm nhuần, tự tâm hối thẹn khổ não đều thoát. Cũng có giải thích nói: Kia không thêm lớn và bất định nghiệp có thể được chuyển diệt, kia ba thời quyết định nghiệp và báo định thời bất định chỉ nhẹ bớt chẳng hoàn toàn làm cho dứt hết. Kim Cương Bát-nhã chép: Tội nghiệp đời trước đáng đọa vào đường ác, do trì Kinh nên làm người khinh thường, tội nghiệp đời trước liền bị diệt sẽ đắc Bồ-đề, không nói hoàn toàn diệt. Lại Kinh Hiền Ngu nói: Ương-quật-ma-la tuy đắc A-la- hán, vì hiện nghiệp có quả nên bị lửa đốt đốt. Lại nói thành Ca-tỳ-la trừ một đồng tử, còn lại nam nữ đều đắc sơ quả thánh nhân không nên bị lưu ly sát hại, kia quyết định tạo nghiệp Đức Phật còn không bát bỏ được huống chi thọ quả ư! Tại giải thoát lại gọi là bất định, y bất định nghiệp nói đây cũng không đúng. Nếu đắc A-la-hán tất cả bất thiện tận, nghiệp nào thọ quả ư? Tại sơ quả nhị quả bất thiện chưa tận, không chướng nơi quả kia đâu ngăn ngại cũng thọ! Trong Kinh Bát-nhã không nói diệt hết nêu tâm vi tế, chí thành khẩn thiết thọ trì kinh kia tất cả không thọ. Nếu không vậy thì năm vô gián tội đều quyết định nghiệp. Vị Sanh Oán vương làm sao hối rồi tất cả không thọ chịu.

Thập Địa luận chép: 1. Cảm báo định. 2. Tác nghiệp định. Chư Phật uy thần không thể chuyển, nói tự mình không phát sanh hối hận hổ thẹn, không nhập Thánh đạo là nghiệp quả quyết định, không phải hối hận hổ thẹn rồi có thể gọi là định nghiệp. Kinh Pháp Cú nói: "Chẳng phải giữa hư không chẳng phải trong biển, chẳng vào trong núi sâu, không có nơi chốn thoát ra mà không thọ nạn". Cũng căn cứ người không gặp Phật Bồ-tát cho đến khởi tâm hối hận hổ thẹn mà nhập đạo, tức quyết định nghiệp báo. Do đây, Kinh nghiệp báo sai khác nói: Nếu nghiệp tăng thượng tâm, làm không hổ thẹn, làm rồi, làm nữa, không có tâm cải hối đó là nghiệp quyết định; hoặc nghiệp không phải tâm tăng thượng, tuy tạo ác nghiệp mà lòng thường hổ thẹn đó là nghiệp bất định. Chỉ biết các nghiệp chẳng hối hận, phi đạo làm tổn Phật có thể có thọ lãnh quả bị tổn hại liền không có nghĩa thọ quả. Nhưng Kinh nói Chỉ- man cho đến A-la-hán còn thọ nghiệp quả. Khi còn trú trong phàm phu hoặc sơ quả nhị quả, nay thân quyết định đắc A-la-hán từ đó đặt tên, chẳng phải khi thọ quả gọi là A-la-hán. Lại gặp duyên tốt cần phải phát tâm hối lỗi tàm quý nhập Thánh đạo tội nghiệp mới trừ, tuy gặp duyên tốt mà không có tâm hối cải tám quý thì cũng không thể nhập Thánh đạo, cho đến Chư Phật cũng không thể chuyển. Dòng họ Thích ở thành Ca-tỳ-la bị sát hại, tuy đắc sơ quả nhưng biệt báo nghiệp ở sơ quả không thể trừ. Lại chẳng chịu lắng nghe Đại thừa hối hận hổ thẹn thâm tâm khẩn thiết cho nên thọ nghiệp trước. Chỉ nghe qua Đại thừa mà siêng năng tha thiết hối hận thì cũng không bị sát hại, đắc A-la-hán không thọ các khổ, cho dù có bị sát hại cũng chẳng phải nghiệp quả; không vậy thì Chỉ-man giết người cả ngàn chỉ thiếu một người vì sao đắc Thánh quả! Lại nữa nếu không có tâm hối hận hổ thẹn và phục đoạn diệt các tội nghiệp, thì hữu tình bèn không có kỳ hạn được thọ Thánh vị, do đó nên biết nói đầu nói là tốt ứng đồng Niết-bàn Du-già làm chánh.

Kinh: "Nếu có người trì danh hiệu cho đến tên là Quán Thế Âm". Dưới thứ hai riêng hiển có nguy ách xưng danh đều được thoát, có bảy đoạn chia làm hai: Ba đoạn đầu nói thủy, hoả, phong, tam tai, bốn đoạn sau tạp tai. Đây là đoạn đầu, Hỏa tai lớn nhỏ đều có thể tổn thương, niệm danh hiệu Quán Âm thì tất cả không bị đốt, nước sâu mới có thể tổn hại cho nên được ở nơi cạn. Gió nhẹ không tổn, gió nặng mới tổn thương, hắc phong chắc tổn thương người, do đó riêng nói gặp gió, dù chẳng phải hắc phong cũng đâu bị tổn hại! Đoạn nói gió có bốn: 1. Cầu báu gặp gió. 2. Người thiện dạy niệm. 3. Khỏi tai nạn. 4. Kết danh nhân.

- Kinh: "Nếu lại có người cho đến liền được giải thoát".

- Tán: Đây bốn thứ tạp tai:

1. Hình phạt không tổn thương.

2. Phi nhân không hại.

3. Trói buộc được giải thoát.

4. Oán tặc không tổn hại.

Trói tay gọi là gông cùm, trói chân gọi là xiềng xích tức là gông cùm nói chung là bị lao tù trói buộc. Luận Trí độ nói: Như gió không vào được, như nước không chảy ngược lên hư không không bị hại, không có nghiệp cũng như vậy. Vì sao vô tội bỗng bị tù đày tai ương. Đây căn cứ hiện tại không làm gọi là vô tội, chẳng phải trước không làm. Làm tụng nhà lửa nói: Người chê bai kinh, hoặc bị người khác phản nghịch đoạt cướp trộm cắp như vậy các tội bao trùm rộng lớn tai ương, do trước chê bai kinh cho nên biết có tội. Trong oán tặc không hại có bốn: 1. Trải qua các nạn xứ. 2. Khuyên niệm danh. 3. Y mạng. 4. Giải thoát. Kinh Thủ Lăng Nghiêm nói Đức Phật bảo Kiên ý có 1 cây Dược Thọ tên là Diệt trừ, khi Đại quân đánh nhau có vô lượng người bị trúng tên độc, lúc ấy thầy thuốc đem cây Dược vương xoa bôi vào mặt trống ở trong chúng đánh phát ra âm thanh làm vô lượng tên độc đồng thời tự mất Chư Phật Bồ-tát trú trong Thủ lăng Nghiêm Tam-muội lực, có người xưng danh nhớ nghĩ thì vô lượng tội cấu tự nhiên diệt trừ, như một vị đề hồ có khả năng lành các thứ bệnh.

- Kinh: "Vô tận ý cho đến cao lớn như thế".

- Tán: Kết bảo uy thần tướng mạo cao lớn.

- Kinh: "Nếu có chúng sanh cho đến thường phải một lòng nhớ tưởng".

- Tán: Đây ý nghiệp qui y, dùng tha tâm thông quán tâm cứu giúp có hai: Trước nói quán ba ý, sau kết uy thần. Lại nêu ba độc không phải chỉ vậy, tất cả phiền não niệm đều diệt.

- Kinh: "Nếu có người nữ cho đến danh hiệu Bồ-tát".

- Tán: Đây thân nghiệp qui y. Dùng mắt trời thông quán sắc. Cứu giúp, cứu giúp có hai: Trước nói quán hai thân nghiệp, sau kết phước khuyên trì, không phải chỉ từng ấy nghiệp, mà lại theo tình nêu lên.

- Kinh: "Vô tận ý cho đến phước đức lợi ích như thế".

- Tán: So sánh công đức trì danh hơn kém có bốn:

1. Vấn.

2. Đáp.

3. Thành.

4. Kết.

Luận này nói so sánh sáu mươi hai hằng hà sa Phật. Kinh đây lại nói sáu mươi hai hằng hà sa Bồ-tát. Đây có hai giải thích: 1. Nói Kinh đúng luận lầm, Bồ-tát đem so sánh, đâu được dùng Phật so sánh với số Bồ-tát? Chỉ như trong kinh Thập Luân chỉ dùng Địa Tạng so sánh với Di-lặc, Văn-thù, Quán Âm, cũng không so sánh với Chư Phật. Nếu không vậy, lẽ ra Đức Phật công đức ít hơn Bồ-tát! 2. Nói y luận cũng không lầm, Quán Âm từ lâu đã thành Phật không xả bỏ Bồ-tát hạnh nên thị hiện làm Bồ-tát, đâu được không sánh với Như-lai ư! Chỉ như Quán Âm thành Phật công đức cõi nước hơn Vô lượng thọ, tất cả Phật thân đâu có hơn kém ư! Cho nên biết chỉ là lời khuyên tín. Tuy Kinh so sánh Bồ-tát, luận giải sánh với Chư Phật cũng không lỗi lầm, cả hai đều không sai. Trong luận giải thành có hai giải thích: 1. Tín lực 2. Rốt ráo biết.

Tín lực có hai: 1. Cầu ngã thân như Quán Âm rốt ráo tin nghĩa là cầu ngã và sáu mươi hai hằng hà sa Phật thân cùng Quán Âm, tín tâm không sai khác, sư cầu Thánh số nhiều ít dù sai khác, nhưng công đức không sai khác, nhân tâm bình đẳng cho đến. 2. Sanh tâm cung kính, như công đức kia Ta cũng đắc rốt ráo, nghĩa là như thân Quán Thế Âm từ lâu đã thành Phật cho nên có trí tuệ công đức, Ta niệm sáu mươi hai hằng hà sa Phật cũng rốt ráo đắc công đức của Chư Phật đây, tin Phật Bồ-tát công đức không sai khác. Hai thứ này là tín lực. Trước là không quán cảnh nhiều ít hơn kém chỉ có tín tâm bình đẳng cho đến sau quán cảnh nhiều ít tuy sai khác nhưng công đức không sai khác, tín tâm cung kính cũng không có hai, cho nên phước không sai khác. Thứ hai rốt ráo biết là quyết định biết pháp giới, đây do Quán Âm đã đắc rốt ráo biết pháp giới cho nên cùng Phật không khác, năng chứng pháp giới bình đẳng không hai, cho nên thành phước bằng nhau cho đến Pháp giới tức pháp tánh nhập Sơ địa Bồ-tát năng chứng thân bình đẳng của tất cả Phật Bồ-tát cho đến Thân bình đẳng: Nghĩa là chân như pháp thân, huống chi Thập địa mãn. Cho nên, thọ trì danh Quán Thế Âm cùng sáu mươi hai hằng hà sa Phật công đức không khác, nếu không như vậy thì Bồ-tát đâu có thể hơn Phật ư! Lại đem số Phật từng ấy để khen ngợi khuyên phát tâm, Kinh Thập Luân quyển một nói: Giả sử đối với các ngài Di- lặc. Diệu Cát Tường - Quán Tự Tại. Phổ Hiền mà làm thượng thủ, hằng hà sa đẳng các đại Bồ-tát ở trong một trăm kiếp dốc lòng qui y xưng danh, niệm tụng lễ bái cúng dường cầu các sở nguyện, không bằng có người chỉ khoảng một niệm dốc lòng qui y xưng danh niệm tụng, lễ bái cúng dường Địa tạng Bồ-tát cầu các sở nguyện, mau được đầy đủ. Lại nữa, như vậy chúng sanh đời mạt pháp có duyên nên nghe, do đó riêng khen ngợi, nếu không như vậy Bồ-tát cũng lẽ ra hơn Phật, các vị Bồ-tát lẽ ra có hơn kém.

- Kinh: "Vô tận ý cho đến việc đó thế nào".

- Tán: Dưới đoạn lớn thứ hai vấn đáp hành hóa có bốn:

1. Vấn.

2. Đáp.

3. Dâng cúng.

4. Kết bảo.

Đây là phần đầu. Du là dạo đi tự lợi tức là thần thông; vì nói pháp là giáo hóa lợi tha, lực phương tiện nghĩa là hai thứ trên, trí tuệ khéo léo dụng ứng vật tâm để cứu giúp.

- Kinh: "Phật bảo cho đến mà vì đó nói pháp".

- Tán: Đáp có ba:

1. Hóa thân nói pháp.

2. Kết trước khuyên bày.

3. Năng cứu nạn gấp.

Đây là phần đầu, hợp mười chín thứ chia làm tám loại ứng thân Thánh có ba, ứng thân trời có sáu, ứng quân thần có năm. Tâm bình, tánh trực, lời nói thật hành đầy đủ, tuổi già tài vật dư thừa gọi là trưởng giả, giữ đạo tự yên, ít dục, chứa đức gọi là cư sĩ, ở địa vị đến gần tột gọi là tể quan. Ứng bốn chúng có một, ứng phụ nữ có một, ứng đồng nam nữ có một, ứng bát bộ có một, ứng thần cầm chày kim cương có một, tay cầm Kim cương Quán Âm khác tượng.

- Kinh: "Vô tận ý cho đến là vị Thí Vô úy".

- Tán: Trong đây có hai:

1. Kết trước khuyến bày.

2. Năng cứu giúp gấp nạn. Thí độ có ba: 1. Tài. 2. Vô úy. 3. Nói pháp. Nói pháp là pháp thí, cứu nạn là vô úy thí, khiến được châu báu là tài thí.

- Kinh: "Vô tận ý cho đến Tháp Phật Đa-bảo".

- Tán: Dâng cúng có bảy:

1. Bạch Phật.

2. Dâng cúng.

3. Quán Âm không nhận.

4. Trình bày bạch thỉnh nhận.

5. Phật dạy khiến nhận.

6. Quán Âm nhận.

7. Chuyển thí cúng dường Ruộng phước khó gặp nên thí thuận đạo lý nên chân chánh hành nên cầu Bồ-đề nên gọi là pháp thí.

Không thọ có ba: 1. Thiểu dục. 2. Pháp nhĩ. 3. Chuyển thí. Sợ trái với tâm kia do đó không nhận. Bài kệ trong Luận Đại Trang Nghiêm chép:

Nếu chuyền tay bố thí

Tay ấy gọi "Nghiêm thắng" Người nhận co tay lấy Nghiêm thắng lại hơn kia Nếu nói Ta thí cho

Lời ấy giá khó lường

Người nhận nói ta đủ Khó lường lại hơn kia.

Trong kinh Thiên Thỉnh Vấn Đức Phật cũng nói: Người thí gọi là được lợi, người nhận gọi là mất lợi, cho nên Bồ-tát không chịu thọ nhận. Vì thương bốn chúng nên mới thọ nhận: 1. Là khiến tùy hỷ. 2. Là muốn học hạnh cứu khổ nạn nên gọi là Thương.

- Kinh: "Vô tận ý cho đến thế giới Ta bà".

- Tán: Kết bảo.

- Kinh: "Lúc bấy giờ cho đến gọi là Quán Thế Âm".

- Tán: Dưới tụng lại hai nghĩa Danh và Hạnh ở Văn xuôi nói. Chia làm hai: một hàng tụng hỏi, hai mươi lăm năm hàng sau tụng đáp. Một hàng đầu, chỉ hỏi nguyên nhân tên gọi gồm đáp hành hóa.

- Kinh: "Đấng đầy đủ tướng tốt cho đến hay diệt khổ các cõi".

- Tán: Dưới Phật bảo chia làm bốn:

1. Ba hàng tụng nói chung hứa nói.

2. Mười hai hàng tụng chánh đáp nguyên nhân tên gọi.

3. Ba hàng tụng đáp hành hóa.

4. Bảy hàng tụng khen ngợi công đức khuyên qui y.

Đây là phần một. Chia làm ba: Một hàng tụng tổng đáp ứng các phương, danh hạnh cùng nói, tiếp một hàng tụng bàn luận nhân hạnh xưa, phát nguyện gặp duyên nhiều kiếp tu hành hạnh không thể nghĩ bàn, sau một hàng tụng trình bày danh hạnh, tai mắt từng nghe thấy, để tâm niệm không lầm lẫn, định năng diệt khổ.

- Kinh: "Nếu như sanh lòng hại cho đến liền đặng tiêu tan hết".

- Tán: Đây mười hai hàng tụng chánh đáp nhân nơi tên gọi chia làm chín: một hàng trừ nạn lửa, một hàng trừ nạn nước, hai hàng trừ nạn núi, hai hàng trừ nạn đao, một hàng trừ nạn giam cầm, một hàng trừ nạn nguyền rủa, là chú thuật vậy. Dùng lời thiện ác chúc nhau gọi là chú, trớ là trở, khiến người hành sự cản trở đối với lời nói có châm biếm, chẳng phải nghĩa đây. Như Thầy thuốc giỏi ban đầu động đến người bệnh xem sau khiến cho thuốc lành, cho nên ban đầu bám lấy bổn nhân sau khiến phát sanh ý thù thắng. một hàng là trừ nạn phi nhân hai hàng trừ nạn đường ác. một hàng Trừ nạn thiên tai. Mây kéo sấm nổ, Tây vức gọi là tiếng mây, sét đánh phương đây gọi là âm dương chạm nhau lóe sáng.

- Kinh: "Chúng sanh bị khổ ách cho đến dần đều khiến dứt hết".

- Tán: Đây đáp hạnh hóa. một hàng tụng nói chung trừ khổ, một hàng tụng năng hiện các thân, một hàng tụng biệt chỉ bày trừ khổ.

- Kinh: "Chân quán tanh tịnh quán cho đến cho nên phải đảnh lễ".

- Tán: Đây sau bảy hàng tụng khen ngợi công đức khuyên qui y chia làm sáu, một hàng nêu năm quán khuyên nguyện thường chiêm ngưỡng. Có bản dùng chữ "sẽ" không đúng. Hiện thường nguyện chẳng phải đang mới bắt đầu nguyện; một hàng nêu đại trí năng diệt tai nạn; một hàng nêu pháp thí năng trừ phiền não. Đại bi thế giới tợ như sấm động, nói răn khuyên mới nói giới đầy đủ. Văn xưa dùng chữ răn bảo. Ý từ che phủ như diệu đại vân. Có bản dùng Từ âm đây là chép lầm. Tiếng phạn gọi là Mai dát lợi mạt na; một hàng tụng vô úy thí năng trừ sự sợ hãi; một hàng nêu tài thí năng trừ nghèo khổ cũng như sóng biển chắc chắn ứng thời năng diệt các khổ. Nhân Kinh khởi niệm đây có năm âm: Diệu âm ban vui, Quán Âm cứu khổ, Phạm âm tịnh sâu, Triều âm ứng thời, Thắng âm ra đời. Hai hàng sau khuyên niệm.

- Kinh: "Bấy giờ ngài Trì Địa Bồ-tát cho đến công đức không ít".

- Tán: Bồ-tát Trì Địa khen ngợi. Kinh Bảo Vân nói Bồ-tát có mười pháp gọi là Trì Địa Tam-muội:

1. Như đất rộng lớn vô lượng vô biên, Bồ-tát cũng vậy công đức trí tuệ trang nghiêm nguyện hạnh vô lượng vô biên.

2. Như đất cho chúng sanh nương ở, đều thuận theo ý muốn hợp xứng ý cung cấp đầy đủ cứu giúp không ngăn ngại, Bồ-tát cũng vậy, lục độ hành đủ thảy đều ban cho tâm không ngăn ngại.

3. Như đất không tốt xấu có báo hơn cũng không vui buồn, Bồ-tát cũng vậy nuôi dưỡng chúng sanh không mong báo đáp.

4. Như đất mây mưa rót khắp thảy đều dung nạp kham nổi tất cả, Bồ-tát cũng vậy, tất cả Chư Phật hưng khởi mây đại bi mưa pháp thấm khắp như các pháp ấy thảy đều thọ trì.

5. Như đất tất cả cỏ cây lùm rừng và cùng chúng sanh đi đứng nằm ngồi thảy đều y đó, Bồ-tát cũng vậy, tất cả chúng sanh tu hành đường lành, Nhị thừa học pháp Niết-bàn đều nhân Bồ-tát mà có.

6. Như đất tất cả hạt giống nương sanh, Bồ-tát cũng vậy tất cả thiện nghiệp hạt giống trời người đều y Bồ-tát mà được lớn lên.

7. Như đất năng xuất tất cả các báu, Bồ-tát cũng vậy công đức thiện bảo tất cả sự an vui đầy đủ đều xuất từ Bồ-tát.

8. Như đất xuất các thuốc hay năng trị các bệnh, Bồ-tát cũng vậy, năng xuất tất cả pháp dược, năng trừ tất cả các bệnh phiền não.

9. Như đất gió nổi không năng động, ve ong bọ hung không thể làm tổn hại, Bồ-tát cũng vậy, tất cả các duyên trong ngoài bức não không thể nhiễu động.

10. Như đất Sư tử hống rồng voi sấm chớp không thể làm kinh sợ, Bồ-tát cũng vậy, tất cả chín mươi lăm thứ ngoại đạo không thể lay động. Có đủ mười việc này Bồ-tát gọi là Trì địa Tam-muội, đắc Trì địa Tam-muội nên gọi là Trì địa, hoặc tu trì mười địa gọi là trì địa. Nói tự tại: Nhiếp luận, Hoa Nghiêm đều nói mười thứ.

Hoa Nghiêm nói: 1. Tuổi thọ tự tại vô biên kiếp trú. 2. Tâm tự tại xuất vô số định nhập thâm trí. 3. Trang nghiêm tự tại năng trang nghiêm tất cả cõi nước, cho nên Nhiếp luận gọi là Chúng cụ tự tại. 4. Nghiệp tự tại tùy thời thọ báo. 5. Sanh tự tại ở trong các cõi thị hiện sanh. 6. Giải thoát tự tại thấy tất cả cõi, Chư Phật đầy đủ nên Nhiếp luận gọi là Thắng giải tự tại. 7. Dục tự tại tùy thời cõi nước thành Bồ-đề. 8. Thần lực tự tại thị hiện tất cả thần biến. 9. Pháp tự tại thị hiện vô lượng vô biên pháp môn. 10. Trí tự tại trong mỗi niệm thị hiện giác ngộ Như-lai thần lực vô sở úy, Nhưng cùng Nhiếp luận giải thích có chút ít sai khác, hành lục độ đắc rộng như Nhiếp luận, nay đây tức thần lực tự tại, hiện khắp các môn.

- Kinh: "Lúc Phật nói phẩm Phổ Môn này cho đến tâm chánh đẳng chánh giác".

- Tán: Kết thành lợi ích đường thời.