SỐ 1662 — KINH BỒ ĐỀ HẠNH

SỐ 1662

KINH BỒ ĐỀ HẠNH

Bồ tát Long Thọ tập tụng. Hán dịch: Đời Triệu Tống, Sa-môn Thiên Tức Tai.

QUYỂN 1

Phẩm 1: CA NGỢI TÂM BỒ ĐỀ

Như Đức Phật - pháp diệu thể vô biên

Phật tử tâm chân chánh quy mạng kính lễ

Giới Phật như cam lồ rưới xuống che chở

Nay con ca ngợi nói đều dựa vào pháp.

Nói ra điều không có và chưa từng có

Cũng chẳng phải tự con chuyên giữ một mình

Lúc con không có Tự và Tha như vậy

Mới tự mình tư duy quán sát thực hiện.

Lúc phát tâm quán sát như vậy

Có thể khiến con tăng trưởng thiện nầy

Lúc nhìn thấy cõi Ta-bà như vậy

Đây chính là lúc Đức Phật tư duy.

Cõi nầy trong sát na khó sanh ra được

Được sanh làm người nên tự mình vui

Tư duy nếu xa rời tâm Bồ-đề ấy

Đến sau nầy, lấy gì làm chứng đắc?

Như mây che kín, đêm đen tăm tối

Ánh chớp sáng hiện rõ trong khoảnh khắc

Uy đức lợi ích của Phật cũng như vậy

Ý phát khởi thoáng chốc người được phước.

Vì vậy lực thiện ít tuy nhỏ bé

Có thể phá tan nghiệp lực ác lớn

Nếu phát khởi tâm Bồ-đề như vậy

Thiện nầy dũng mãnh tiến vượt ác kia.

Tư duy từ vô lượng vô biên kiếp

Thấy chư Phật đều thuyết chân thật nầy

Nếu không an vui sẽ được an vui

Tăng trưởng cứu độ vô lượng chúng sanh.

Vì các hữu tình vốn nhiều đau khổ

Khiến lìa trăm ngàn khổ đau sợ hãi

Được nhiều an vui đến trăm ngàn loại

Để luôn luôn không rời tâm Bồ-đề.

Bậc Thiện Thệ ấy ở nơi triền cái

Đi trong luân hồi không còn yêu thích

Như trong khoảnh khắc nói tâm

Bồ-đề Trời người hoan hỷ đều cùng quy mạng.

Như người thọ trì hình tượng không sạch

Ví như hình tượng Phật bảo vô giá

Như thuốc thay đổi bền chắc khắp nơi

Nếu tu trì tâm Bồ-đề kỳ diệu.

Tâm Bồ-đề quý báu ứng nghiệm vô biên

Giá trị thế gian không thể ví dụ

Dẫn dắt thực hành cùng bạn đồng hành

Tất cả khiến cho thọ trì kiên cố.

Thân chuối không thật nhưng sanh ra buồng

Cây chuối sanh buồng mà thân tàn tạ

Cây tâm Bồ-đề mà thường thanh tịnh

Thường sanh ra quả tốt mà không hết.

Đã tạo ra nhiều nghiệp tội bạo ác

Nhờ tâm Bồ-đề cởi bỏ trong khoảnh khắc

Dũng mãnh nương tựa không gì đáng sợ

Hữu tình ngu kia sao không nương tựa?

Ví như lửa dữ lúc kiếp tận cùng

Phút chốc thiêu đốt sạch củi tội nghiệp

Ca ngợi Đấng Từ Tôn, thật vô lượng ngôn từ

Đúng chỉ nói: Bậc trí. Lành thay! Đã hiện.

Rất nhiều loại tâm giác ngộ ấy

Chánh trí mà luôn luôn bình đẳng

Tâm Bồ-đề thệ nguyện bao la

Luôn hành trì công hạnh Bồ-đề.

Như người hướng đến muốn thực hành

Phân biệt nói rõ cho người kia

Trí tuệ phân biệt nói rõ rồi

Thực hành giống như trí sử dụng.

Tâm nguyện bao la của Bồ-đề

Quả báo to lớn như luân hồi

Phước đức cho nên không gián đoạn

Cũng giống như ý đã thực hành.

Nếu chúng sanh kia không giới hạn

Giải thoát được cảnh giới hữu tình

Cùng với tâm Bồ-đề bình đẳng

Nguyện Bồ-đề không thể giảm sút.

Những chúng sanh kia thích ngủ vùi

Cũng lại nhiều đắm say mê muội

Làm gián đoạn ở dòng phước đức

Như hư không chẳng có vật gì.

Duỗi cánh tay đẹp hỏi điều nầy

Hữu tình với ý nghĩ thấp kém

Đối với giải thoát được sanh ra

Là chính mình hay là Như Lai?

Thế là tư duy để loại trừ

Bao nỗi khổ não của hữu tình

Khiến cho khổ não trừ sạch hết

Thu được phước đức không giới hạn.

Hữu tình đau khổ không biên giới

Làm sao mà chữa lành yên ổn

Khiến cho tất cả đều an lạc

Đạt được công đức đến vô biên?

Lấy gì lợi ích cho cha mẹ

Như vậy cho tới mọi người thân

Được sanh loài Trời và loài Tiên

Chủng tộc Bà-la-môn hạnh tịnh?

Như vậy thì những hữu tình kia

Chính là trong giấc mộng quá khứ

Không mong muốn cho lợi ích mình

Chỉ muốn làm lợi ích cho người.

Hữu tình quý báu tốt đẹp nhất

Hiếm có sao có thể phát sanh

Rất nhiều ý nghĩ lợi cho người

Không riêng đối với lợi ích mình?

Hoan hỷ gieo trồng cho thế gian

Tinh tấn làm thuốc cho thế gian

Tâm quý báu và có phước đức

Nhưng người kia nói như thế nào?

Làm gì cho các loài hữu tình

Đạt được tất cả niềm vui sướng

Hãy phát khởi tâm nguyện Bồ-đề

Cúng dường hướng về Đức Như Lai.

Say mê yêu thích và vui sướng

Thế là hiểu rõ hơn hiềm khích

Xa lìa và thuận theo thực hành

Tất cả từ nơi ý của mình.

Nếu như tâm cầu mong an vui

Chủng loại khổ não lại vô biên

Tích lũy các niềm vui tốt đẹp

Thì những khổ đau được tiêu trừ.

Phá tán các nguyên nhân mê hoặc

Tốt đẹp quá làm sao đạt được?

Gần gũi các bậc tri thức thiện

Phước đức ấy đạt được như vậy.

Tạo lợi ích nếu như hồi hướng

Họ ắt trở lại luôn khen ngợi

Làm điều thiện không cầu lợi ích

Nói người ấy là bậc Bồ-tát.

Nếu như có bố thí ít đồ ăn

Tu thiện cúng dường tại thế gian

Đã bố thí lớn nhỏ như ruồi muỗi

Cũng được vui sướng trong nửa ngày.

Làm sao thu được ở tại Năng Nhân

Muốn hóa độ hết vô lượng hữu tình

Hữu tình vô tận giống như hư không

Nhất thiết trí cầu tự mình viên mãn.

Phật tử tĩnh niệm nhớ mà tư duy

Nếu phiền não sanh tự tâm dấy lên

Thường sanh phiền não lại sanh nghi ngờ

Phật dạy người nầy rơi vào địa ngục.

Nếu như Phật tử phát tâm Bồ-đề

Diệt tội lớn nỗ lực đạt quả tốt

Nay con quy mạng tâm ngọc ma ni

Cứu độ hữu tình đạt được an vui.

Phẩm 2: TÂM BỒ ĐỀ, BỐ THÍ CÚNG DƯỜNG

Đem tâm ngọc ma ni cung kính ấy

Để dâng lên cúng dường Đức Như Lai

Và pháp bảo vi diệu thanh tịnh kia

Biển công đức Phật sâu rộng vô biên.

Dùng hoa thật đẹp của thế gian

Cho đến quả ngon và thuốc hay

Tất cả châu báu làm trong sạch nước

Thảy đều dâng lên cúng dường được vừa ý.

Vật báu và các vật báu trong núi

Nơi rừng cây yên lặng thích hợp tâm tư

Hoa kết trang nghiêm cây cối tươi sáng

Quả trĩu dưới thấp cành nhánh là đà

Hương xoa hương ướp của trời và người

Cho đến cây lâu năm và cây báu

Hồ nước trong sạch lại trang nghiêm

Tiếng ngỗng nhạn dịu êm thật thích ý

Hoa màu tự nhiên sanh không phải gieo trồng

Mọi thứ trang nghiêm khác nhau mà cúng dường

Như cõi hư không rộng lớn bao la

Tất cả có nơi nầy đều thọ dụng.

Nay con đã dâng lên tất cả gì nhỏ bé

Cúng dường Phật Mâu-ni cao cả nhất

Vì con không buông bỏ lòng Đại bi

Thọ nhận sự cúng dường tối thượng.

Vì con vô phước quá bần cùng

Lại không mảy may cúng dường sai khác

Nay con tư duy vì mình và người

Nguyện Đức Phật tiếp nhận sự cúng dường tùy sức.

Tự thân con làm theo tất cả Đức Phật

Để cho tự thân cùng tất cả mọi nơi

Gia hộ cho con thực hiện trước hữu tình

Hữu tình luôn luôn được Phật giáo hóa.

Con được Như Lai gia hộ rồi

Giáo hóa lợi ích hữu tình không còn sợ hãi

Tội nghiệp quá khứ thảy đều xa lìa

Các tội lỗi vị lai không tiếp tục gây ra.

Nơi ánh sáng quý báu rất vui mừng sung sướng

Lọng trời trang nghiêm hầu hạ chân như

Nước rất trong suốt lại sáng ngời

Nhiều loại phòng ốc thượng diệu làm nơi tắm rửa ngát hương.

Bình quý lớn chứa đầy nước thơm

Lại gắn vào các loài hoa lạ kỳ như ý

Tắm gội thân vô cấu của Như Lai

Con hướng về tán thưởng ca ngợi dâng lên âm nhạc

Hương thanh tịnh xông ướp áo quần thượng hạng

Dùng lọng báu che chở sắc tướng tối thượng.

Nay con dâng lên y phục thượng diệu nầy

Nguyện Đức Phật từ bi thương xót thu nhận!

Các loại y phục cõi trời mềm mại tuyệt vời

Trong sự trang nghiêm mà tối thượng ấy

Cúng dường Như Lai và các Đại Bồ-tát

Như Phổ Hiền-Văn-thù cùng Quán Tự Tại.

Phẩm 3: HỘ GIỚI

Giữ giới luật là bảo vệ tâm

Bảo vệ tâm khiến cho kiên cố

Tâm nầy không thể bảo vệ được

Làm sao có thể bảo vệ giới?

Ví như voi say không thuần phục

Không ưu sầu đối với đau khổ

Tâm buông thả giống như voi say

Sẽ dẫn đến các ngục A-tỳ.

Sợi dây niệm luôn luôn giữ chặt

Trói buộc vào con voi trong tâm

Được xa rời nỗi sợ phóng dật

Giành lại tất cả mọi yên vui.

Nếu có thể giữ được một tâm

Tất cả đều có thể giữ được

Nếu tự mình hàng phục một tâm

Thì tất cả tự nhiên hàng phục.

Sư tử-gấu-cọp beo-lang sói

Dạ xoa-La-sát và ma quỷ

Tất cả binh lính chốn địa ngục

Đều biết là oán thù của chúng.

Nếu sợ hãi tất cả oán thù

Khổ não tụ tập không biên giới

Đều do nơi tâm đã tạo ra

Đức Phật dạy đích thực như vậy.

Những nỗi khổ đau chốn địa ngục

Và vô số cực hình tàn khốc…

Ai gây ra lại từ đâu sanh

Tất cả đều do tham sân si.

Vì các tội lỗi vì tâm ấy

Phật sanh ra ở các thế gian

Do vì diệt sạch tâm ba cõi

Do đó không có gì sợ hãi.

Nếu ngày xưa thực hành bố thí

Đời nay nhờ vậy mà không nghèo

Hiện tại nghèo thiếu đừng phiền não

Quá khứ làm sao hối hận được!

Nếu như người có chút tâm tư

Thực hành Bố thí Ba-la-mật

Vì thế cho nên nói quả báo

Tất cả cùng nhau hành bố thí.

Nếu như người có tâm trì giới

Hiềm khích ai mà phải giết hại?

Tâm sân hận chính là kẻ thù

Giết hại tất cả như hư không.

Mặt đất bao la không giới hạn

Da nào mà có thể che đậy?

Giầy dép sử dụng một chút da

Tùy ý đi lại khắp mọi nơi.

Ngã tánh bên ngoài cũng như vậy

Tất cả ai có thể khuyên nhủ?

Chỉ khuyên nhủ từ tự tâm mình

Ngã bên ngoài sẽ tự khuất phục.

Vì thân tham nên không có phước

Quả ấy giống như nhân đã làm

Nếu tâm bố thí một chiếc áo

Cảm đến quả mà tăng thêm phước.

Các công hạnh nếu thường tu trì

Tâm niệm luôn luôn không rời bỏ

Tất cả các tâm không lợi ích

Giả dối rỗng lặng nên xa lìa.

Hết thảy tâm-pháp-tài lợi ích

Tùy nghi bí mật mà quán sát

Lìa đau khổ đạt được yên vui

Người ấy được vượt quá thế gian.

Mình phải tu hành như thế nào?

Tu hành chỉ vì bảo vệ tâm

Vì thế mình phải quán xét tâm

Luôn luôn nhớ mà giữ gìn tâm.

Ví như vượn khỉ thân bị nhọt

Dốc lòng mà chăm sóc bảo vệ

Điều ác trong con người như vậy

Luôn bền lòng nhằm bảo vệ tâm.

Sợ hãi ung nhọt của khổ não

Mình dốc lòng luôn luôn bảo vệ

Làm hủy hoại ở các hòa hợp

Vết lở tâm mới không sợ hãi.

Thường dấy lên thực hành như vậy

Điều ác trong người không làm được

Tội lỗi trong người không phạm vào

Tự nhiên mà không sợ hãi gì.

Mình cần phải dùng hết thân mạng

Làm việc lợi ích mà cúng dường

Thân mạng sai khác đều dùng hết

Tâm thiện làm nhưng không giảm sút.

Mình cần phải canh giữ cho tâm

Chắp hai tay nay chuyên thực hiện

Trong từng niệm từng niệm của tâm

Tất cả làm phương tiện bảo vệ.

Ví như đối với người bệnh nặng

Mọi chuyện không thể nén chịu đựng

Tâm tán loạn cũng giống như vậy

Không thể chịu được các sự nghiệp.

Tâm tán loạn không thể ổn định

Nghe-tư duy cùng với quán sát

Như đồ dùng rò rỉ thấm ra

Không thể nào dùng chứa đựng nước.

Do có người học rộng biết nhiều

Đối với những phương tiện như Tín…

Tâm sai lầm không thể ổn định

Mắc phải tội không yên lặng được.

Do vì tâm không quyết định được

Giặc cướp mê hoặc thật vừa lòng

Tất cả mọi phước đức thiện căn

Bị trộm đưa vào chỗ xấu ác.

Đám trộm cắp phe cánh phiền não

Dính vào ma nên chúng được dịp

Vì mạng lưới ma đã phát khởi

Làm tổn hại sanh mạng tốt đẹp.

Giữ chặt cánh cửa ý căn kia

Điều ác không thể dắt đi được

Nhớ đến tội lỗi khổ não ấy

Thứ tự trở lại được an trú.

Lành thay! Thuận theo lời thầy dạy

Niệm thiện nhất định được phát sanh

Vâng theo sự dạy dỗ của thầy

Nên dốc lòng cúng dường đầy đủ.

Đối với chư Phật và Bồ-tát

Tâm quyết định ngay trong khoảnh khắc

Nên nhớ lại những gì sợ hãi

Xin Phật xót thương hiện ngay trước mặt.

Tâm dong ruổi mà không ổn định

Cứ rời xa không thể trở về

Nếu có thể canh giữ cửa ý

Bảo vệ dừng lại không thể tản ra.

Nay con phải bảo vệ tâm nầy

Luôn bền lòng chắc chắn như vậy

Ví như cây không có gốc rễ

Không sanh ra cành lá xấu ác.

Mắt quán sát đối với sắc tướng

Biết rõ hư giả không chân thật

Mọi vật luôn luôn nhìn tỉ mỉ

Do đó không thể đắm vào được.

Vì thế nhìn thấy mà quán sát

Quán sát khiến cho chẳng mê hoặc

Quán sát đến nơi nhìn thấy rồi

Yên tâm khâm phục theo thiện đến.

Muốn thực hành không biết phương hướng

Trông về bốn phía sanh sợ hãi

Quyết định biết rõ phương hướng rồi

Quán sát tâm hành cũng như vậy.

Những công hạnh của người có trí

Tư duy hướng về trước và sau

Loại nầy là thiện-đây là ác

Như vậy việc làm không sai lầm.

Không thể dừng lại nơi thân nầy

Xa rời thân nầy tiếp làm gì?

Tại vì sao trú nơi thân nầy?

Nên trở lại quán sát bên trong.

Quán sát nội tâm cũng như vậy

Nhưng sử dụng các phương tiện ấy

Dùng pháp làm thành cây cột lớn

Buộc chặt vào khiến không thể cởi.

Trước mắt dùng ý nghĩ như vậy

Quán sát mình là ở chỗ đó

Tất cả các thức đều như vậy

Thâu gồm khiến dừng trong khoảnh khắc.

Nếu như sợ do vì nghiệp lực

Có thể hướng theo cầu an vui

Tu bố thí-trì giới độ kia

Cho đến những xả bỏ lớn lao.

Nếu như tu tập nhân Bồ-đề

Phân biệt không tư duy điều ấy

Luôn luôn tu tập tự tâm mình

Nên khởi lên cách nhìn như vậy.

Như thế tu tập các điều thiện

Không khởi lên những gì sợ hãi

Mà lại làm cho các phiền não

Quyết định không thể tăng trưởng được.

Các loại ngôn thuyết hợp chánh lý

Thấy hiện đang mà lại rất nhiều

Quan sát xem hết quyết định hiểu

Phá hỏng lưới nghi đạt được quả.

Giống như cỏ dại bị cắt đứt

Niệm Phật giới có thể nhẫn nại

Sát na thực hành công hạnh nầy

Thu được kết quả rất tốt đẹp.

Nếu muốn đối với các chánh thuyết

Toàn bộ đều có thể thông suốt

Nên quán sát hiểu rõ tự tâm

Thường xuyên tu tập cho tinh tấn.

Ví như cây không có tình ý

Không nói năng không làm điều gì

Nhìn tự tâm mình cũng như vậy

Quyết định làm cho được như vậy.

Tâm dấy lên hướng về khinh mạn

Như người say rượu mê muội kia

Chỉ mưu cầu khen ngợi tự mình

Không phải là người tu hành ấy.

Nếu như người khác đối với mình

Mà phát sanh ra sự hủy báng

Đó gọi là tâm ý sân si…

Trú tâm luôn luôn giống như cây.

Như cây cối không thể phân biệt

Lợi dưỡng-địa vị và khen chê

Cũng không vì thân thích họ hàng

Thậm chí những quan hệ kế thừa…

Lợi cho người không tự lợi mình

Chỉ mong ước mình vì tất cả

Vì thế cho nên nói tâm mình

Kiên quyết bền lòng như cây cối.

Nhất tâm an trụ như cây cối

Đối với người thân và bạn bè

Cho đến đối với ba nghiệp hành

Không nảy sanh yêu-ghét-sợ hãi.

Quán sát cả với những phiền não

Như hư không nên chẳng chấp trước

Hãy dũng mãnh và luôn kiên định

Thọ trì thường xuyên thật chăm chỉ.

Không có thiện-xấu hổ đáng sợ

Nên một lòng mong cầu người khác

An trú thanh tịnh trong Tam muội

Được người khác tôn trọng khâm phục.

Tuy ở phần vị còn thơ trẻ

Nhưng không làm người khác buồn giận

Tự mình cũng không giận người khác

Lòng từ bi luôn luôn như vậy.

Mình thọ trì các pháp thiền định

Làm cho ý luôn luôn vắng lặng

Để cho tất cả mọi chúng sanh

Thường xuyên ở nơi không tội lỗi.

Từng niệm từng niệm trong khoảnh khắc

Một thời gian dài thành tốt đẹp

Tâm thọ trì chuyên cần như thế

Không lay động như núi Tu-di.

Chim đại bàng tham thịt không chán

Người tham điều thiện cũng như vậy

Thân và tâm không thể tu hành

Làm sao có thể rời xa được?

Làm sao bảo vệ được thân ý?

Tất cả mọi lúc tự chăm chỉ

Mọi người đã thực hành được gì?

Tất cả đều chuyên chú dốc lòng.

Mê muội ngu si không kìm chế

Tham lam xằng bậy như thân cây

Thân nầy do bất tịnh tạo ra

Tại sao trở lại yêu say đắm?

Xương thịt dựa vào nhau giữ gìn

Da bên ngoài để mà trang sức

Tự hiểu rõ khiến cho không tham

Giải thoát do lưỡi dao trí tuệ.

Cắt đứt các phần trên thân thể

Khiến nhìn thấy tinh tủy trong thân

Quán sát và tư duy tường tận

Vì sao nhìn thấy có con người?

Dốc lòng luôn quán sát như vậy

Xem xét tỉ mỉ không thấy người

Tại sao thân nầy là bất tịnh

Tham lam yêu quý để giữ gìn?

Ở trong thai ăn vật bất tịnh

Ra khỏi thai uống toàn máu sữa

Không ăn uống các loại như vậy

Làm sao tạo được thân thể nầy?

Sói lang-đại bàng… đều tham thịt

Không thể phân biệt thiện và ác

Nên giống như người yêu quý thân

Thọ dụng trở thành tích lũy nghiệp.

Nhưng bảo vệ thân người như vậy

Đến chết nhẫn tâm không yêu thương

Cùng sói lang-đại bàng không khác

Ông sao lại luôn làm như thế?

Thân chết đi thức không ở lại

Áo quần ăn uống há đáng giữ?

Thân rơi rụng thức ắt chuyển đổi

Có được để dùng tại sao lại tham?

Vì thế cho nên nay tác ý

Không tham lam những điều như vậy

Như vậy không thể rời bỏ được

Tất cả những điều bất thiện kia.

Giống như thân người có sự sống

Mình và tay chân cầu thành tựu

Thân có được nhưng trí không tăng

Quay trở lại chỉ tự hãm mình.

Đối với cuộc đời mặc thân-sơ

Nét mặt hiền hòa an ủi trước

Như vậy thường tự kìm chế mình

Tâm niệm luôn luôn không rời bỏ.

Cười mỉm không cần phải cao tiếng

Không đùa giỡn ném các vật ngồi

Tay nhẹ nhàng gõ cửa người khác

Tin chắc thật bền lòng tự giữ.

Như kẻ trộm-như mèo rình chuột

Theo đuổi việc làm không tiếng động

Tu tâm cũng như những loại nầy

Nên xa rời đối với thô lỗ.

Những sự hiềm khích do người khác

Không chính nghĩa lợi ích không nói

Luôn luôn vừa lòng các đệ tử

Trong lời nói vẫn luôn kính yêu.

Tất cả những gì đã nói ra

Nghe rồi làm cho xứng với thiện

Quan sát việc phước họ đã làm

Ca ngợi tán thưởng làm hoan hỷ.

Trong lòng mình nói đức của họ

Họ nghe được tâm ắt vui mừng

Lúc muốn khen ngợi nói về họ

Hãy quán sát đức hạnh người kia.

Tu tập những việc làm hoan hỷ

Khó có được tâm chân thành ấy

Thường xuyên tu đức lợi cho người

Sẽ nhận được báo ứng vui sướng.

Nỗi khổ yêu-ghét nên rời bỏ

Vì nỗi khổ lớn của kiếp sau

Nỗi khổ nầy mình không trú vào

Kiếp sau an vui rất lớn lao.

Lời nói lành tiếng nói mềm mỏng

Căn đau buồn nghe sanh vui vẻ

Biểu hiện việc làm vừa ý họ

Nên tin theo lời nói chân thật.

Luôn thương xót nghĩ đến chúng sanh

Yêu quý giữ gìn như quý mắt

Làm cho họ trú trong chân thật

Chắc chắn tương lại được thành Phật.

Người ấy chân thật được thành tựu

Tất cả bạn bè đều lợi ích

Công đức tu tập trong khoảnh khắc

Rời đau khổ vô cùng an lạc.

Công đức ân cần chịu khó tu

Luôn làm mà tự mình đạt được

Không khoe khoang không hề cất giấu

Người nào nói đến những việc nầy?

Các Ba-la-mật như bố thí…

Tuyệt diệu vô cùng mà cao nhất

Những hạnh khác chẳng phải cao nhất

Lợi ích xuống dưới không rời xa.

Đức Phật lợi cho người như vậy

Điều ấy luôn luôn thiết thực nhất

Trong giáo pháp của Đức Như Lai

Thấy rõ trách nhiệm Từ Bi ấy.

Khi bậc thầy ba cõi nhập diệt

Phân biệt rõ ràng người xuất gia

Thức ăn có được-không có được

Không xa rời ba y-bình bát…

Pháp thân vi diệu của vị lai

Không thể khổ não vì chúng sanh

Đối với chúng sanh luôn như vậy

Tùy ý được đầy đủ trọn vẹn.

Xả bỏ không cần tất cả mạng

Xả bỏ kia cần phải bình đẳng

Tâm thương xót hướng về thanh tịnh

Quả báo tự nhiên được tốt đẹp.

Tâm thanh tịnh mà tôn trọng pháp

Không giữ các loại gậy và dao…

Không cầm dù lọng che trên đầu

Không có các tâm ý khinh mạn.

Vì tất cả người nam người nữ

Giảng về pháp sâu xa rộng lớn

Không phân biệt người tốt kẻ xấu

Khiến cho họ coi trọng bình đẳng.

Pháp không hề có sự rộng lớn

Mới đạt tới chẳng phải pháp hành

Xa rời không cung kính lễ dạy

Vui vẻ nói về pháp Đại thừa.

Xỉa răng và khạc nhổ đàm dãi

Không được vứt ở nơi đất sạch

Nước sạch và nhà cửa sạch sẽ

Không được bỏ các thứ tùy tiện.

Thức ăn đừng chứa đầy trong miệng

Ăn đừng làm cho có tiếng to

Lúc ăn không nói chuyện qua lại

Cũng đừng mở miệng mồm rộng toác.

Ngồi không được đung đưa nhịp chân

Đi cũng không vung vẫy cánh tay

Không cùng với người nữ chung xe

Cũng không cùng nhau ngồi chung giường.

Những việc gì vốn không đúng luật

Người trông thấy tâm không ưa thích

Tất cả những người đã nhìn thấy

Rời xa mà không thể cung kính.

Người khác hỏi để biết đường đi

Không được dùng một tay chỉ đường

Hai tay mà chỉ đường cho họ

Chỉ ra nơi đến con đường đó.

Tất cả các bước chân mình đi

Không vung cánh tay phát ra tiếng

Cũng đừng bật ngón tay xằng bậy

Oai nghi giữ gìn luôn như vậy.

Thầy tuy đã hóa thân diệt độ

Bốn oai nghi thuận theo nên học

Tôn trọng giới hạnh không coi thường

Quyết định đạt được quả bậc Thánh.

Vô lượng công hạnh đạo Bồ-tát

Điều đã nói không có giới hạnh

Hướng về dùng tâm tư thanh tịnh

Quyết định mà vâng mạng thực hành.

Đối với thời gian một ngày đêm

Tất cả phân ra làm ba thời

Thực hành đạo sám hối tất cả

Trú trong tâm Bồ-đề của Phật.

Tâm Bồ-đề tự mình an trú

Cũng khiến cho người khác đạt được

Phật tử trú trong các học giới

Dốc hết lòng giữ gìn như vậy.

Giới Thể của Phật luôn thanh tịnh

Không thể trông thấy có mảy may

Luôn khởi lên thực hành như vậy

Phước ấy không có gì tính được.

Từ vô thỉ vì các chúng sanh

Từng hạnh từng hạnh không sai khác

Như vậy vì tất cả chúng sanh

Cảm hóa khiến tất cả giác ngộ.

Nên biết là bậc tri thức thiện

Giống như tính mạng không thể bỏ

Bồ-tát giới là pháp tối thượng

Giáo pháp Đại thừa cũng như vậy.

Giải thoát dựa vào thầy học hỏi

Mà luôn luôn sanh ra tốt đẹp

Chư Phật thuyết khiến kinh trí tuệ

Đọc rồi nhìn thấy những giới pháp.

Nếu như tâm người bảo vệ giới

Mọi công hạnh đều đã nhìn thấy

Nếu ở nơi thân hoặc nơi tâm

Nên quán sát hết sức tường tận.

Miệng đọc làu thân không thực hành

Những ví dụ sao tương xứng được?

Ví như người mắc bệnh hiểm nghèo

Nói viễn vông về sức của thuốc.

Trong Kinh Hư Không Tạng đã nói

Giới luật Ba La Ba Để (Ba-la-đề-mộc-xoa)

Tập hợp các giới - định như vậy

Mở rộng như kinh điển đã nói.

Bậc Thánh giả Bồ-tát Long Thọ

Dốc hết lòng tập hợp tụng nầy

Tùy theo xứ sở mình cư trú

Khuyến khích bền lòng biết cúng dường

KINH BỒ ĐỀ HẠNH

QUYỂN 2

Phẩm 4: TÂM BỒ ĐỀ, NHẪN NHỤC BA LA MẬT ĐA

Vâng mạng thực hành các nghiệp thiện

Bố thí-Trì giới để dẫn đường

Cúng dường hướng về các Như Lai

Trăm ngàn đời kiếp không cùng tận.

Tu hành hướng về nơi Sàn đề (Nhẫn nhục)

Tội lỗi sân giận không tổn tại

Quán sát các loại Thể đều Không

Vì thế dốc hết lòng nhẫn nhịn.

Không thể được ham theo vui sướng

Giữ gìn ý khiến cho bình đẳng

Tâm có bệnh giận dữ phiền muộn

Không ngủ luôn luôn không đầy đủ.

Bên nầy bên kia có thí chủ

Cung cấp đầy đủ cho lợi dưỡng

Tùy tâm yêu mến sâu nặng kia

Không được sanh ra sự buồn giận.

Tất cả những quan hệ gần gũi

Không khởi lên do tâm hiềm ghét

Đối với kia không còn tức giận

Mới đạt được niềm an lạc ấy.

Nhẫn nhịn mọi sự việc như vậy

Nếu như đối với kẻ oan gia

Sự tức giận nếu có thể trừ

Đời đời thu được sự bình an.

Oán thù nếu phát sanh nơi tâm

Đối với yêu thương cũng không vui

Như bữa cơm tối ăn buồn giận

Không khéo nhẫn nại không làm hỏng.

Món ăn kia mình oán thù lắm

Đối với mình không ích lợi gì

Biết oán thù kia không thể ăn

Vì thế cho nên nhẫn bền vững.

Hễ thấy oán thù đến hay đi

Hoan hỷ mà không hề giận giữ

Đối với oán thù nếu nổi giận

Thiện-lợi chung quy diệt không còn.

Tâm nhẫn nại luôn luôn như vậy

Khiến cho giận dữ không được

khởi Trú trong nhẫn không có thời hạn

Giận dữ oán thù tự nó không sanh.

Nếu người tự yêu quý giữ gìn

Không tạo ra khẩu nghiệp xấu ác

Khẩu nghiệp nếu như không xa rời

Sau cảm lấy nỗi khổ oan gia.

Sự khổ đau không rời xa được

Không làm nhân của mọi khổ đau

Vì vậy tâm nhẫn nại kiên định

Thu được những niềm vui bình an.

Hạng Nột Lăng Nga Tử nơi ấy

Nhìn nhận tà vạy cầu giải thoát

Dao cắt mình-lửa đốt cháy thân

Không có lợi do có thể nhẫn.

Hạng ngu si không có chánh kiến

Nhận chịu vô ích lắm khổ não

Mình vì tâm luôn hướng Bồ-đề

Tại sao khổ không nén chịu đựng?

Các loài muỗi bọ chét rận rệp …

Thường đói khát vô cùng khổ sở

Rất ngứa ngáy làm người phiền muộn

Trú trong nhẫn nại mà không thấy.

Thời tiết lạnh nóng và mưa gió

Bệnh tật-gông xiềng-đùi gậy đánh

Gặp phải các sự việc khổ sở

Nén chịu đựng không cầu an vui.

Giết người khác máu chảy xối xả

Tâm kiên quyết càng dũng mãnh hơn

Cắt thân mình tự trông thấy máu

Sợ hãi nên kinh động ngã nhào.

Người có trí tâm tư thanh tịnh

Luôn luôn sợ buồn giận xâm hại

Cùng với phiền não giằng co nhau

Tâm nhẫn nại luôn luôn dũng mãnh.

Bụng rắn trườn đi trên mặt đất

Dụ như giận dữ nấp trong tâm

Giết nó thì nói không dũng khí

Giết hại kẻ kia được tối thắng.

Như Lai-bậc Đại bi bao la

Xót thương khổ đau nói luân hồi

Khiến cho biết gốc rễ tội lỗi

Trú trong nhẫn nại mà không làm.

Tâm cha mẹ nào tính toán gì

Chỉ sợ con gặp phải chìm đắm

Giữ cho tâm xa rời giận dữ

Tự mình xa khổ báo vô cùng.

Ví như người không có trí tuệ

Khiến cho tội lỗi được phát sanh

Tu hành mà không có trí tuệ

Giận dữ sanh ra cũng như vậy.

Muốn trú vào nơi không nghĩ bàn

Trước mắt phải giữ gìn tự tâm

Ở tại đây phát sanh quý trọng

Khiến cho nóng giận không sanh khởi.

Nếu tham lam với trần cảnh ấy

Mà nảy sanh các loại tội lỗi

Do vì năng lực các nghiệp kia

Nên không thể nào tự tại được.

Đối với cảnh nếu như không tham

Tập ấy không có nhân tồn tại

Do vì tâm hòa hợp không có

Cho nên không có gì nảy sanh.

Không tham trước nên không nảy sanh

Không có gì được mà tự nói

Do mình đã đạt được như vậy

Thì phát sanh không nghĩ bàn được.

Vô sanh kia không thể phát sanh

Thì đạt được có như thế nào?

Nhìn và xét đối với hai bên

Diệt hết đã không sót lại gì

Tâm nầy luôn luôn được thanh tịnh

Ví như màu sắc ngọc ma ni.

Mọi biến đổi đều tùy theo nhân

Không có nhân thì tướng nào có?

Lúc thực hành công hạnh quá khứ

Công hạnh ấy đã làm những gì

Tùy theo nhân đã thực hành kia

Cùng với nhân mà cảm lấy quả.

Tất cả cần phải tùy thuộc nhân

Nhân thiện ác căn cứ vào tâm

Nói là mưu cầu tánh tịch tĩnh

Như vậy có gì là sai lầm?

Nếu như giữ lấy nhân hòa hợp

Là niềm vui đối với khổ não

Tâm nầy không thể dừng lại được

Người có trí nên tự khuyến khích.

Vì thế cho nên thấy oan gia

Nghĩ là làm bậc tri thức thiện

Nhờ công hạnh thực hành như vậy

Trước mắt đạt được niềm vui sướng.

Như vậy tất cả các chúng sanh

Do nghiệp không thể tự tại được

Nếu như tự tại được thành tựu

Ai chịu hướng về nơi đau khổ?

Tâm tán loạn duyên theo trần cảnh

Tâm bị cắt nát không cảm giác.

Món ăn mất ăn thêm giận giữ

Ở nơi khổ mà lại yêu thích.

Tự mình nếu không có phước hạnh

Yêu thích trở lại trói buộc nghiệp

Như ăn buổi tối đầy thuốc độc

Rơi vào bến bờ của sanh tử.

Tự mình ở trong phiền não nầy

Đúng là vì không bảo vệ mình

Mong muốn giải thoát cho người khác

Việc làm nầy do đâu mà được?

Phiền não làm mê mờ hỗn loạn

Rồi đến mức quay về tự sát

Độc tố nhiều không có xót thương

Tại sao giận dữ không bảo vệ?

Tự tánh đã ngu si mê muội

Đối với người làm cho rối loạn

Giận dữ kia sanh chẳng nghi ngờ

Như ngọn lửa luôn luôn thiêu đốt.

Lúc tánh chúng sanh đã ngu si

Thường làm ra bao điều sai trái

Ngu si mê muội nên như vậy

Như khói xông phủ giữa hư không.

Nếu người giận dữ không bảo vệ

Vì ngu si mê muội vô trí

Ví như cầm gậy khuyên nhủ người

Mà buồn giận kia càng tăng thêm.

Mình ở tại đời kiếp quá khứ

Làm khổ sở đến các chúng sanh

Vì thế cho nên ở thân nầy

Bị khổ sở có thể nhẫn chịu.

Thân mình ví như cùng gang thép

Chịu đựng ngọn lửa rèn đập kia

Như gang thép ấy để giữ mình

Sao có thế có nỗi khổ kia?

Nay mình đối với thân thể nầy

Như hình tượng không có tình cảm

Tuy gặp phải các điều khổ não

Mà giận dữ không hề nổi lên.

Ngu muội khởi lên nghiệp yêu thương

Không biết gốc rễ đau khổ đó

Duyên khổ tự mình phải vượt qua

Tại sao phát sanh buồn căm giận?

Ví như nhận chịu khổ địa ngục

Các loại chim thú núi rừng gươm…

Biết rõ nghiệp mình đã phát sanh

Nơi nào có giận dữ buồn bực?

Nghiệp mình nhất định phải như vậy

Sai lầm nầy biết đã xảy ra

Giả sử khiến đi vào địa ngục

Không do người khác mà gây nên.

Muốn sạch hết nghiệp chướng của mình

Vô lượng không có gì giới hạn

Nghiệp chướng của mình đã như vậy

Nhận chịu địa ngục suốt thời gian.

Mình vượt qua nơi nầy như vậy

Người kia thật oan gia với mình

Phân biệt biết rõ tại vì sao

Ngu muội nóng giận đã tạo ra.

Nếu như người tự bảo vệ mình

Đối diện oán thù nén không hận

Thì tâm phát sanh mọi công đức

Địa ngục vì sao phải đi vào?

Tất cả những việc làm của mình

Nhất định do vì như lúc ấy

Không nhẫn giận không thể bảo vệ

Làm tổn hại đến sự tu hành.

Ý không tướng mạo không hình dáng

Tán loạn chính là làm tổn hại

Vì nhờ vào thân được bảo vệ

Thân đau khổ phải nén chịu đựng.

Mình đối với nghiệp ác của miệng

Nhiều sai lầm nhưng không thể làm

Thân không gặp phải những khổ đau

Tại vì sao tâm có nóng giận?

Mình ở trong kiếp sống hiện tại

Tịnh tâm hành công hạnh lợi ích

Đối với lợi ích đã không có

Việc gì phải hướng về ăn uống?

Tất cả việc làm đã làm ra

Cần phải vì lợi ích cho người

Không có lợi ích kia chẳng quý

Chắc chắn mắc tội không nghi ngờ.

Không bằng trước mắt mạng nầy chết

Chẳng còn tham tà thọ mạng gì

Tà mạng dừng lại tuy lâu dài

Nhưng chết phải rơi vào đường khổ.

Ví như đang sống trong giấc mộng

Trăm năm nhận được niềm an lạc

Giống như được an vui chân thật

Tỉnh giấc rồi biết chẳng có thật.

Ví như lúc ấy vô thường đến

Thọ mạng dài ra hay ngắn lại

Hiểu rõ hai sự việc nầy rồi

Lúc ấy nào có thể vui sướng?

Ở lâu trong những niềm vui sướng

Tự cho là được nhiều lợi ích

Như người đi đường gặp phải cướp

Thân hình trần trụi lại trắng tay.

Phước lợi tùy theo sai lầm giảm

Tội căn vẫn trở lại nảy sanh

Phước hết tội lỗi không nảy sanh

Là được lợi ích không nóng giận.

Sao vì cứu sống tính mạng kia

Luôn luôn làm những điều bất thiện?

Không thể tư duy được như vậy

Không thiện nào không bị tổn hại.

Không nên khen ngợi đối với sân

Do vì làm tổn hại chúng sanh

Tâm lợi ích cho người như vậy

Nóng giận kia không có đường sanh.

Giúp đỡ cho người tu tâm ấy

Nhẫn chịu với điều không chịu được

Nhìn thấy phiền não kia phát sanh

Thì ca ngợi công đức của nhẫn.

Chùa tháp - Phật tượng hay pháp diệu …

Có kẻ phỉ báng và phá hoại

Phật bình đẳng không hề khổ não

Mình đối với họ không nóng giận.

Đối với thầy và trong thân thích

Không khởi lên do nghiệp yêu thích

Nay vì đời kiếp nơi quá khứ

Gặp lại nhau mà tự nhủ mình.

Tâm giác ngộ quán xét chúng sanh

Luôn luôn còn rất nhiều khổ não

Trông thấy chúng sanh như vậy rồi

Đối với khổ não thường nhẫn chịu.

Nóng nảy giận dữ và ngu si

Phân biệt cùng một loại sai lầm

Đối với sai lầm độc hại nầy

Đâu có thể nói là không lỗi?

Tại vì sao ở trong quá khứ

Lại làm ra nghiệp hại người khác?

Nhân tố của các nghiệp như thế

Gián đoạn nghiệp nầy phải làm sao?

Như phước trí của Phật cũng vậy

Nay mình dốc hết lòng thực hiện

Cùng với tất cả mọi chúng sanh

Tâm yêu thương nhìn thấy lẫn nhau.

Ví như lửa cháy nhà cửa đó

Trong nhà mà ngọn lửa đi vào

Trong nhà nếu như có rơm rạ

Ngọn lửa kia tự cháy lan tràn.

Như vậy trở lại dụ cho tâm

Hòa hợp với ngọn lửa nóng giận

Đốt cháy công đức phước thiện kia

Trong khoảnh khắc không còn có gì.

Nếu như người bị giết trong tay

Cố gắng tha cho thật đáng khen

Khổ địa ngục có thể tránh được

Phước thiện nầy ai không ca ngợi?

Nếu như người ở tại thế gian

Một chút khổ không thể nhẫn được

Đau khổ địa ngục thật vô lượng

Nhân nóng giận sao không đoạn dứt?

Mình vì những đau khổ như vậy

Trải qua trăm ngàn chốn địa ngục

Tất cả vì lợi ích cho người

Đã làm không tự lợi cho mình.

Mình không có điều gì khổ não

Và những nỗi khổ lớn như thế

Để giúp họ xa rời thế gian

Làm công hạnh lợi ích như vậy.

Xa rời đau khổ được an vui

Chúng sanh đều ngợi khen công đức

Được mọi người khen ngợi như thế

Tại vì sao lại không vui mừng?

Mọi người thảy đều đã vừa lòng

Vui sướng không có gì ngăn ngại

Làm lợi cho người là trên hết

Người có trí sao không cố gắng?

Công hạnh cao nhất là như thế

Có thể vui sướng không tu tập

Nếu như không bỏ cách nhìn nầy

Thì làm tổn hại cho chánh kiến.

Nếu kính yêu đối với người khác

Lấy đức mà ca ngợi tán thưởng

Đức người khác đã ngợi ca được

Mới chính là tự mình kính yêu.

Trước mắt nên phát tâm Bồ-đề

Nguyện vì tất cả mọi chúng sanh

Làm cho đạt được những vui sướng

Tại sao nóng giận với chúng sanh?

Đức Phật ban vui khắp ba cõi

Mong muốn chúng sanh được thành Phật

Lợi ích thế gian đã không thật

Phiền não kia dấy lên làm gì?

Giống như xương thịt của con người

Cho đến những người thân họ hàng

Nuôi dạy cho những mạng sống ấy

Không vui sao nảy sanh oán giận?

Như người mong cầu Bồ-đề kia

Trước mắt sử dụng tâm Bồ-đề

Nhưng không yêu quý các chúng sanh

Phước tự bỏ đi oán giận gì?

Nếu như người có những mong cầu

Chi ra tiền của bố thí nhiều

Những mong cầu đã không đạt được

Không bằng tiền của còn trong nhà.

Phước thiện công đức rất thanh tịnh

Nào ngăn trở gì mà không được

Đạt được rồi tự mình không nhận

Như tu hành ở trong oán giận.

Gây tội lỗi và làm phước thiện

Không như nhau không thể tùy hỷ

Lại cũng không thể dựa nhau làm

Nên tự nhiên không có mảy may.

Nếu yêu thương đối với oan gia

Muốn cầu sự hoan hỷ của họ

Lại cầu mong những lời khen ngợi

Sự việc nầy không có nhân duyên.

Tuy hy vọng lợi ích viên mãn

Trái lại khổ mà chẳng có vui

Tâm Bồ-đề không nhẫn nhịn được

Đối với lợi ích không thành tựu.

Cái móc tệ hại của phiền não

Dắt con người không thể tự tại

Giống như binh lính chốn địa ngục

Ném người ta vào hầm lửa nóng.

Mình vốn cầu lợi ích cho người

Đâu cần phải ngợi khen giả dối

Không có phước chẳng kể thọ mạng

Không có sức chẳng kể bình an.

Tự lợi ích làm không trọn vẹn

Người có trí cần phải hiểu rõ

Tiếp về sau mà tự thực hành

Nên yêu thích niềm vui viên mãn.

Tu hành muốn ngợi ca tán thưởng

Giống như cầm dao tự giết mình

Như thế gian lắm điều không thật

Vô ích và không có lợi lạc.

Ví như làm tổn hại nhà cửa

Mặt trời soi chiếu thấy trong ngoài

Cũng do vì ngợi khen không đúng

Cần phải dụng tâm hiểu rõ ràng.

Ông tư duy đối với tiếng nói

Khởi lên và diệt đi bình đẳng

Tâm lợi ích cho người như vậy

Nên thực hành công hạnh như thế.

Đối với người có gì yêu quý

Mà làm điều lợi ích cho họ?

Họ đã được niềm vui sung sướng

Mình lợi ích không phải giả dối.

Những người kia được sự lợi lạc

Dùng tất cả lời khen tặng mình

Tại vì sao lại đối với mình

Không niềm vui uy đức gì khác?

Người ấy khen tặng mình như vậy

Vì yêu thương tự nhiên phải thế

Người ấy không có duyên như vậy

Giống như ngu si như mê muội.

Mình tuy nhận được lời khen nầy

Nhanh chóng bỏ qua đừng chấp trước

Hạng xấu căm ghét đức chính đáng

Từ đó mà dấy lên oán giận.

Chính là lời khen thành chướng ngại

Mình làm cho không thể phát khởi

Bảo vệ không rơi vào đường ác

Vì người thực hành pháp vô ngã.

Nếu như cởi cho các chúng sanh

Những trói buộc tôn ti lợi dưỡng

Khiến cho chúng sanh được giải thoát

Ý họ tại sao lại oán giận?

Nếu người muốn rời bỏ khổ đau

Hãy đi vào cửa ngõ giải thoát

Đây là uy đức của chư Phật

Tại sao mình oán giận nơi ấy?

Oán giận nầy mình không dấy lên

Vì tạo chướng ngại cho phước thiện

Tu hành bình đẳng nén chịu đựng

Phước ấy không gì không thu được.

Những sai lầm từ bản thân mình

Nhẫn nhục cho nên không phát sanh

Do vì sai lầm không xảy ra

Nên phước thiện kia gặt hái được.

Nếu như người không có phước thiện

Nén lòng chịu đựng sẽ tự sanh

Thường khiến cho an trú nhẫn nại

Tại vì sao nói là chướng ngại?

Ở thế gian cầu lợi ích cho người

Không thể thí làm thành chướng ngại

Do vì chướng ngại hàng xuất gia

Thì không thể nào xuất gia được.

Những điều khó được ở thế gian

Cầu mong mà có thể tặng cho

Mình chỉ nói đến thiện và lợi

Còn ở lỗi lầm không gì được có.

Do lẽ công hạnh Bồ-đề ấy

Xa rời đối với mọi oán thù

Như mở ra kho báu trong nhà

Vì thế cho nên nói không khó.

Sám hối đối với những nghiệp nhân

Điều ấy đầu tiên để dẫn đường

Vì vậy đối với quả nhẫn nhục

Như vậy mà nhất định nảy sanh.

Lúc ấy tâm không có của mình (ngã sở)

Tâm nầy chính là trú vào nhẫn

Thành tựu không thể nghĩ bàn được

Cúng dường hướng về pháp vi diệu.

Tâm nầy làm lợi ích cho người

Thậm chí dùng thọ mạng của mình

Hoặc vì oán thù không cung cấp

Tại vì sao riêng nói nhẫn nhục?

Đối với những tâm xấu ác kia

Tất cả đều nhẫn nhục ủng hộ

Do có thể nhẫn nhục như vậy

Nhờ đó cúng dường pháp vi diệu.

Cõi Phật cùng với cõi chúng sanh

Đại Thánh Mâu-ni dạy điều nầy

Hướng về nơi ấy phụng sự nhiều

Có thể cảm đến quả giàu sang.

Như Lai và đối với giáo pháp

Cùng với chúng sanh luôn bình đẳng

Vì thế tôn trọng đối với Phật

Tôn trọng chúng sanh cũng như vậy.

Xây dựng ý chính là như vậy

Đối với mình không làm điều gì

Dùng tâm hết sức bình đẳng ấy

Bình đẳng đối với mọi chúng sanh.

Ý bao la hướng về chúng sanh

Lòng dạ cho vui (tâm Từ) mà cúng dường

Phước thiện phát tâm như Đức Phật

Đạt được phước thiện như Đức Phật.

Vì thế cho nên hành pháp Phật

Đức Phật và chúng sanh bình đẳng

Đức Phật bình đẳng khắp mọi nơi

Biển cả công đức không giới hạn.

Công đức của Phật thuần tinh khiết

Không công đức nào so sánh được

Tuy khắp nơi ba cõi cúng dường

Nhìn thấy mà không nhận của mình.

Phật là bậc thầy của các pháp

Là bậc tối thượng của chúng sanh

Cúng dường tất cả các chúng sanh

Nên thực hiện ý nghĩ như vậy.

Đối với hàng quyến thuộc của mình

Không thể phát khởi lợi hành nầy

Đối với người khác mà phụng sự

Không thực hiện được sao vượt qua?

Làm tổn hại thân đi vào ngục Vô gián

Như người kia đã làm lại tiếp mình làm

Tâm rộng lớn vì tất cả chúng sanh

Như vậy thường thực hành mọi điều thiện.

Như người đời mong làm chủ tự tại

Do việc của mình không xứng luân tình

Tại sao trở thành lệ thuộc người ta

Mình làm không phải tính cách nô bộc ấy.

Cũng như Phật vào khổ mà không khổ

Như được vui sướng mà lại hoan hỷ

Tất cả Phật chắc chắn hoan hỷ người kia

Hoan hỷ vì họ có thể làm việc nầy

Như thân phiền não mà có khắp nơi

Muốn tất cả thiếu sót đều được đầy đủ

Đối với đau khổ của chúng sanh cũng vậy

Mình không có phương tiện thương xót rỗng lặng.

Vì thế cho nên nỗi khổ nầy mình lìa xa

Cứu tất cả khổ khởi lòng thật xót thương

Trước kia làm phiền nhiễu ở người nhẫn nhục

Tội lỗi ấy nay mình nên sám hối.

Nay con phụng sự đối với Như Lai

Giống như các hạng tôi tớ ở thế gian

Mọi người chân đạp trên đầu con

Hoan hỷ chịu đựng giống như Đức Phật.

Tất cả việc nhỏ của thế gian đều có thể làm

Vì xót thương nên không có ngăn ngại

Thấy sắc tướng nầy tất cả không sánh được

Bậc ấy như vậy người nào không tôn kính.

Phụng sự đối với Như Lai như vậy

Để cho tự lợi thành tựu như vậy

Vì diệt trừ khổ não cho đời như vậy

Nay con mới xuất gia như vậy.

Ví như một người ở ngôi vua

Có tài điều phục được đại chúng

Chúng không phải một người có thể điều phục

Do vì lâu năm thân cận với vua.

Người kia một nhưng không đơn độc

Do vì có lực lượng của vua

Tuy cấm đoán mà không run sợ

Cũng không có sai lầm sơ suất. T

âm xót thương trú trong nhẫn chịu

Gắng sức như thuộc hạ địa ngục

Làm việc bảo vệ cho chúng sanh

Cũng như việc làm vì vua ác.

Oán giận không làm theo lệnh vua

Như nỗi khổ nơi địa ngục kia

Làm cho phiền não đến chúng sanh

Thì nỗi khổ kia mình nhận chịu.

Vui không vì những thứ vua ban

Như được những gì từ Đức Phật

Tâm tốt đối với các chúng sanh

Tâm nầy sao không tiếp nhận được.

Làm việc bảo vệ cho chúng sanh

Sau nầy sẽ được thành vị Phật

Thấy cảm quả ngợi khen tôn trọng

Niềm vui nầy sao không trông thấy?

Không bệnh tật gì lại nghiêm trang

Vui vẻ sung sướng mà trường thọ

Giàu sang làm vị Chuyển luân vương

Đây đều từ nhẫn nhục đạt được.

Phẩm 5: TÂM BỒ ĐỀ, TINH TẤN BA LA MẬT ĐA

Người có trí thực hành nhẫn nhục

Tâm Bồ-đề trú trong tinh tấn

Lười biếng trễ nải xa rời phước

Cũng như người xa rời gió mà đi.

Năng lực tinh tấn hiểu thế nào?

Điều ấy cần phải phân biệt nói

Lười biếng trễ nải không tinh tấn

Như chất độc nên tự quán xét.

Thú vị ham vào trong giấc ngủ

Nói không làm việc là vui sướng

Nỗi khổ luân hồi đáng bỏ đi

Nhưng phát sanh từ trong lười nhác.

Nhà cửa của bao nhiêu phiền não

Năng lực lười nhác dắt dẫn vào

Đã đến trước cánh cửa vô thường

Tại sao trước mắt mà không biết?

Tinh tấn vì mình và vì người

Công hạnh nầy ông không trông thấy

Lười nhác uể oải lại muốn ngủ

Lúc nầy như trâu mặc ý giết.

Nếu như vậy mà không trông thấy

Tất cả đạo lý đều mất hết

Hạng kia đã không được điều gì

Tại vì sao vui ham giấc ngủ?

Nếu như vừa lòng với oai nghi

Vô thường bất chợt mà đi đến

Thi hành cũng không còn kịp nữa

Vì sao dừng lại trong lười nhác?

Tinh tấn nhưng không tu tập

Không lo lắng gì như tinh tấn

Bỗng nhiên hướng đến cửa Vô thường

Tư duy chồng chất khổ vô cùng.

Trông thấy cửa ngõ Diệm-ma kia

Khổ não mà nóng lòng hết sức

Trong khoảnh khắc tuôn dài dòng lệ

Quyến thuộc không thể nào cứu được.

Vẳng nghe âm thanh chốn địa ngục

Tự nghĩ đến nghiệp đang bức bách

Thân mình ở trong chỗ bất tịnh

Kinh hãi không thể nào nói xiết.

Nỗi khổ địa ngục rất tàn ác

Nghiệp ác sao tiếp tục gây ra?

Giống như các sống trong nồi chảo

Nỗi sợ ấy cần phải như vậy.

Nghiệp dữ địa ngục đã làm ra

Mới nhận chịu khổ đau bỏng cháy

Thân thối nát khổ não biết bao

Được thanh tịnh phải như thế nào?

Ma vương làm bao người đau khổ

Bắt người dẫn đến cửa Vô thường

Nỗi khổ Vô thường thật đáng sợ

Ở đây trông thấy quả lười nhác.

Ngu si mê muội ham ngủ vùi

Sai lầm nầy lại không phải nhỏ

Đi vào dòng sông đầy đau khổ

Trở lại không có được thân người.

Ngoại trừ vui với pháp tối thượng

Chủng tử niềm vui không giới hạn

Lười nhác trễ nải và cười cợt

Nhân khổ đau ông vui vẻ gì?

Trông thấy bị nhiều giận dữ vây

Biết điều ấy tự mình tinh tấn

Mình và người đều phải thực hành

Như mình với người luôn bình đẳng.

Mình làm sao đạt được Bồ-đề

Mà không phân biệt để thực hiện?

Theo lời chân thật của Như Lai

Nói chân thật về tánh giải thoát.

Các loài muỗi ruồi sâu bọ kia

Cho đến loài tôm cua ốc hến…

Nếu như có được sức tinh tấn

Cũng xác đáng đạt được Bồ-đề.

Chúng và mình sao sanh làm người

Có thể biết lợi hay bất lợi

Luôn luôn biết nhiều cách tinh tấn

Sao không thể đạt được Bồ-đề?

Hoặc xả bỏ đối với tay chân

Ở tại đây mà sanh sợ hãi

Ngu mê làm trái lời thầy dạy

Lợi nơi nầy không biết nơi kia.

Chặt mổ giết hại và đun nấu

Cứu thoát ra đều không giới hạn

Vô lượng vô biên vô số kiếp

Mà vẫn chưa đạt được Bồ-đề.

Trải qua vô số đau khổ nầy

Rất lâu mới chứng quả Bồ-đề

Dụ như chất độc làm đau khổ

Chất độc hết đau khổ đều lìa.

Làm người chữa bệnh cho tất cả

Cứu chữa các bệnh tật đau khổ

Vì thế cho nên khổ tiêu trừ

Tất cả bệnh tật đều mất đi.

Vì thế cho nên nói cứu chữa

Thuốc ngọt không lợi gì cho bệnh

Thầy thuốc bậc cao chữa bệnh nặng

Thuốc ngọt đều không cho sử dụng.

Từ trước đến sau đều như vậy

Người có trí đều phải thực hành

Tiếp tục về sau mà tiến tu

Thân xác nên xả bỏ có ích.

Người có trí quán xét thân xác

Nhờ vào thức ăn mà lớn lên

Khô rụng bỏ đi như rác rưởi

Thì xả bỏ không khó khăn gì.

Nếu thân đã làm ra đau khổ

Thì tâm nói là giả làm ra

Người có trí thì tâm chẳng ác

Họ không có nghiệp ác khổ đau.

Biết rõ pháp ý luôn an vui

Đầy đủ phước thân được yên lành

Không có luân hồi giả dối nầy

Đã khổ đau nói gì xót thương?

Cầu sạch hết tội lỗi quá khứ

Đi sâu vào biển phước lợi người

Năng lực của tâm Bồ-đề nầy

Hàng Nhị thừa cần phải khẩn cấp

Lợi ích không vui mừng như vậy

Công hạnh thực hành sao phải khổ?

Tâm Bồ-đề là xe người kéo

Người có trí đi được vui vẻ

Vì thành tựu cho các chúng sanh

Vui thực hành năng lực phương tiện.

Sức mình làm sợ hãi đau khổ

Nhìn chỉ có ca ngợi tán thưởng

Đoạn dứt những phân biệt như vậy

Tăng thêm đối với sự tinh tấn.

Thân mình nhưng có thể bỏ được

Vượt lên trên thân phương tiện kia

Mình xóa bỏ khoảng cách Tự - Tha

Vô số điều sai lầm sơ xuất.

Mỗi một sự sai lầm sơ xuất

Như cướp sạch không không còn lại gì

Sai lầm ấy tất cả đều hết

Mình không có một mảy may nào.

Vô biên đau khổ đã cởi ra

Tâm mình làm sao mà tổn hại?

Mình mong cầu thật nhiều công đức

Vì lợi ích cho mình và người.

Học theo tất cả các công đức

Kiếp tận cùng - học không cùng tận

Mảy may trong mọi công đức ấy

Cả đời mình chưa hề thực hiện.

Hoặc trước mắt ở nơi được sanh S

ống uổng phí không có điều gì

Mình vui mừng khởi tâm cúng dường

Cúng dường Đức Thế Tôn vô thượng.

Vì nghèo khổ không thể làm được

Nên nguyện ước không sao trọn vẹn

Không thực hành làm yên nỗi sợ

Không chú ý để mẹ vui sướng.

Như đi vào thai tạng của mẹ

Mẹ chỉ có bệnh tật khổ não

Quá khứ vì xa rời giáo pháp

Nay mình có được quả báo nầy.

Mình sanh ra đã là như vậy

Nên thực hành pháp hạnh nào đây?

Tất cả mọi tâm căn thánh thiện

Thích Ca Mâu-ni của thế gian

Căn ấy luôn luôn không lui sụt

Thường đạt được quả báo tốt đẹp.

Phiền não khổ mãi không thoát được

Nên nhất định rất nhiều sợ hãi

Đối với người chướng nạn yêu thương

Phát sanh tội lỗi mà tự cảm.

Nếu như người hướng về mọi nơi

Luôn luôn khởi tâm mong muốn tốt

Mà cảm đến phước các nơi kia

Thu được các quả của cúng dường

Nếu người đối với khắp mọi nơi

Gây tội lỗi lấy làm vui thích

Mà cảm đến những báo ứng kia

Phải bị khổ đau làm tổn hại.

Mặt trăng chứa đầy sự mát lạnh

Trong sáng bao la thật lạ kỳ

Âm thanh Phật ý vị bậc nhất

Không tu tập không thể đạt được.

Nhưng bậc Thiện Thệ vô thượng ấy

Nhất định hiểu rõ pháp Thiện Thệ

Như hoa sen nở ra đẹp nhất

Cũng như vầng trăng tròn Nhân Giác.

Ngục tốt thuộc hạ chốn Diệm-ma

Lôi kéo những thần hồn đau khổ

Hầm lửa cho đến cột đồng cháy

Đun nấu tất cả đều đi vào.

Ngọn lửa rừng rực thiêu cháy người

Trăm ngàn đao cắt đứt xương thịt

Rơi vào địa ngục sắt cháy bỏng

Đây là vì làm nhiều bất thiện.

Vì thế cho nên tâm làm thiện

Quán sát vi tế đến cùng cực

Dựa vào cờ hiệu Kim Cang ấy

Tu học mà thực hiện quán xét.

Ban đầu học quán sát hoà hợp

Không quán sát ông chẳng phải học

Nên không có tên gọi Tối Thượng

Ông cần phải hồi tâm thực hiện.

Đã dấy lên từ trong sanh mạng

Tăng thêm những tội lỗi đau khổ

Không xây dựng sự nghiệp lên cao

Xuống thấp kia không cầu tốt đẹp.

Ba loại quan hệ cần phải biết

Căn cứ vào nghiệp lực phiền não

Nhân tố xấu ác của tương lai

Từ đây làm thế nào thực hiện?

Tất cả phiền não của thế gian

Trói buộc con người không tự tại

Mình như người ta không năng lực

Vì thế cho nên mình không làm.

Đã xây dựng sự nghiệp dưới thấp

Làm thế nào khiến an trú được?

Nên quán sát mình không có ngã

Nhưng đã làm ra ngã như vậy.

Một hạt cam lồ vi diệu thay

Chim nuốt thành ra chim cánh vàng

Ý mình cho là nhỏ bé quá

Có thể trừ đi chút khổ nạn.

Nóng giận gây ra nạn vô tình

Vì các tội lỗi là bất thiện

Không phải cố ý thấy phát khởi

Rộng lớn hơn hẳn khó sánh bằng.

Vì thế cho nên tâm thanh tịnh

Ca tụng làm ra câu văn nầy

Khiến cho biết rõ ba cõi ấy

Mình nên xa lìa mọi hý luận.

Mình nhất định hơn hẳn tất cả

Không có người nào hơn được mình

Mình bây giờ mà tự biết mình

Là dòng dõi Sư Tử của Phật.

Chúng sanh xa rời ngã và Nhân

Lúc ấy sẽ đạt đến Tối Thượng

Không hàng phục oán thù biếng trễ

Oán thù biếng trễ tự đầu hàng.

Do vì bị dắt vào đường ác

Thân tốt đẹp nhanh chóng tổn hại

Do làm tôi tớ cho ngu ác

Ăn nhờ mà chịu đựng gầy còm.

Chịu đựng điều ấy vì tất cả

Tu hành trú vào trong ngã mạn

Nhưng mà có được tiếng tăm nầy

Thấp kém kém cõi làm sao nói!

Như vậy nếu dũng cảm dồn sức

Tự đánh bại những oan gia kia

Dũng mãnh thực hành tu hạnh nầy

Oán thù ngạo mạn không chịu nỗi.

Tâm ngạo mạn kia nếu dấy khởi

Trở thành oan gia thật ngã nầy

Quả tốt đẹp tuy muốn lớn lên

Nhưng quả nầy thảy đều vất bỏ.

Dụ như bậc Sư tử tinh tấn

Hiện ra giữa bầy thú phiền não

Bầy thú phiền não có ngàn vạn

Tuy đông nhưng không thể địch nổi.

Thế gian có nỗi khổ to lớn

Người tự trông thấy đầy đủ hết

Phiền não không thể nào hàng phục

Mới gặp phải khổ đau như vậy.

Mình thà để làm cho đầu rơi

Cho đến moi tim móc ruột ra

Phiền não và các loại oan gia

Tất cả mình không chịu đầu hàng?

Nhờ vào tinh tấn nầy tu tập

Nhất định hết nghiệp kiêu mạn kia

Thu được quả báo thật tốt đẹp

Tự cảm đến niềm vui thanh thản.

Vì an lạc làm nhân tu tập

Điều ấy lại không thể có được

Những sự tu tập không quyết định

Cũng được quả không thể thù thắng.

Luân hồi ham muốn không biết đủ

Dụ như tham mật nơi lưỡi dao

Nếu như tham phước thiện cam lồ

Sau khi ăn rồi chuyển thành ngon.

Vì thế cho nên nghiệp tịch tĩnh

Cảm quả kỳ diệu thuận theo hành

Như mặt trời ấm - mặt trăng lạnh

Ngày và đêm lần lượt theo nhau

Có năng lực tinh thần tinh tấn

Đối với biếng nhác phá tan được

Vì đã rời xa được phiền não

Tâm vui mừng quý trọng vô cùng.

Gậy phiền não cứng chắc kiên cố

Đấu với thanh kiếm niệm tuệ kia

Dụ cho gậy kiếm giằng co nhau

Giống như người nữ kia bắt chước.

Cầm kiếm tay không có sức lực

Lạc đường gươm luống cuống sợ hãi

Mất thanh gươm niệm cũng như vậy

Địa ngục mà lại ở nơi tâm.

Người thế gian biết những điều thiện

Không bằng lòng uống máu độc hại

Tâm vượt qua cũng lại như vậy

Tâm vượt qua mà không thể làm.

Tâm tinh tấn của người xuất gia

Dụ như bưng giữ bát dầu đầy

Bát rơi nhất định là phải chết

Vì thế rất sợ bát bị rơi.

Lười nhác say sưa trong giấc ngủ

Dụ như rắn độc ở trong lòng

Không đuổi ra phải bị tổn hại

Cần phải gấp rút đuổi nó ra.

Đi sâu vào từng sai lầm một

Cần phải hồi tâm để tư duy

Sai lầm nầy không thể giữ lấy

Tại vì sao mình lại gây ra?

Nghiệp nhân hòa hợp thành thân nầy

Dùng gươm chánh niệm để chặt đứt

Tại sao nói là địa vị mình

Vì ý niệm nầy mà có được.

Tâm chánh niệm nếu không phát khởi

Không thể nào trừ diệt mảy may

Nghiệp đến như việc làm đã qua

Tất cả báo ứng đều nhận được.

Như bông vải Đô La miên kia

Thuận theo chiều gió mà đi lại

Người luôn tinh tấn cũng như thế

Tăng thêm sức mạnh được như vậy.

KINH BỒ ĐỀ HẠNH