SỐ 1567 — ĐẠI THỪA TRUNG QUÁN THÍCH LUẬN

Phẩm 10: QUÁN CỦI LỬA (Phần 1)

Lại nữa, về đối tượng tạo tác, như nói tánh có của vật thể củi và lửa, chẳng phải như tác giả, tác nghiệp hoàn toàn đối đãi nhau mà thành. Nếu tánh có và tánh không quyết định của hai pháp củi và lửa giống như tác giả và tác nghiệp thì ở đây không thành.

Trong đó cần hỏi: Như muốn khiến cho tánh có của vật thể hai pháp củi và lửa ấy là một tánh hay nhiều tánh để có chỗ đạt được ư? Nghĩa này thế nào? Cho nên tụng nói:

Nếu lửa tức là củi

Tánh tác giả, tác nghiệp là một.

Thích: Có chỗ an lập, ở đây là nói rốt ráo, nói củi là nhờ củi mà có thể tạo ra lửa lúc đốt cháy, đây là nghiệp dụng của củi. Củi và lửa chẳng phải một, nên tác giả và tác nghiệp chẳng phải một tánh, như thợ gốm và cái bình. Đây là trừ bỏ tự tướng của pháp. Củi và lửa nếu là một tánh thì chủ thể đốt cháy và đối tượng đốt cháy của hai pháp củi và lửa không được hòa hợp. Đây là trừ bỏ sự sai khác của pháp. Nên tụng dưới nói:

Nếu củi khác với lửa

Lìa củi phải có lửa.

Thích: Ý trong đó là nếu có pháp khác, tánh khác thì sự việc hiện bày ngưng dứt, tức không có chủ thể đốt cháy và đối tượng đốt cháy. Nếu lúc lửa cháy củi liền không có, tức không có đối tượng sinh khởi, điều này cần phải suy nghĩ chọn lọc. Nếu lúc củi không khởi thì củi kia không có tánh, cũng chẳng phải không củi mà có lửa có thể hiện thấy. Nếu khác với củi cũng không thấy có pháp của nhân đối đãi, cho nên không có khác. Như không có đường ngang và dọc đan xen với nhau thì không thể thành tấm vải.

Lại nữa, tụng nói:

Khác tức phải thường cháy

Vì lửa không nhờ củi

Củi liền không công dụng

Dụng nghiệp này trái nhau.

Thích: Tuy có tha pháp không làm nhân đối đãi cho nhau, không nhờ củi kia mà lửa tự cháy.

Lại nữa, tụng nói:

Nếu lửa thường xuyên cháy

Công (dụng) lửa cháy trái nhau

Điều này như trước nói

Lìa củi riêng có lửa.

Thích: Nếu không có củi mà lửa ấy thường xuyên cháy, đây là không có nhân. Nếu vậy thì lìa củi thường cháy bèn có thể an lập. Nếu lửa thường cháy có thể phát khởi thì các tướng của các công cụ tạo tác của lửa cháy kia, được làm ra thảy đều trái nhau. Như vậy thì không có công dụng của tác nghiệp. Có củi cũng không có chỗ khởi của nhân đối đãi, tức nghiệp dụng của tướng đối tượng thiêu cháy là không có “thể”. Nếu cho lúc cháy thì lìa lửa sẽ có củi, lúc lửa không tắt thì củi khác không có thể. Nếu không có khác, thì điều này há không lỗi? làm sao trong lúc cháy lại có củi ấy? Nếu không có củi của chỗ cháy mà có lửa khác, thì lúc lửa đang cháy, củi cũng có khắp, hoặc lửa có khắp. Như vậy phải biết, củi không có tánh khác, điều này suy nghĩ phân minh. Nếu nói lúc cháy không có củi, thì cho nên củi và lửa đều không có tánh khác. Nếu cho, lúc cháy có củi (khác), điều này chẳng hợp lý.

Lại nữa, tụng nói:

Lửa khác thì không đến.

Thích: Vì trái nhau với việc đến nên như vật thể riêng biệt. Cho nên tụng dưới nói:

Không đến thì không cháy.

Thích: Ví như củi riêng biệt, nên tụng dưới nói:

Không cháy tức không diệt.

Thích: Nếu củi hết tức lửa tắt. Sự cháy kia hoặc lìa củi tức lửa cháy không thành. Tụng nêu:

Không diệt tức thường trú.

Thích: Nếu tự thể thường cháy thì như tích chứa nắm đất, làm sao lìa lửa lại có củi ư? Vì do khác, không đến. Nếu nói củi ở trong lửa thì điều này cũng không đúng.

Lại nữa, tụng nói:

Nếu củi khác có lửa

Thì củi thường đến lửa

Như người này đến kia

Người kia đến người này.

Thích: Quyết định như vậy là trái với sự đến. Nếu nói thí dụ như vậy thì không thành, đây trở thành nói mâu thuẫn với chỗ có được.

Lại nữa, tụng nói:

Nếu củi khác có lửa

Muốn khiến củi đến lửa

Hai kia cùng lìa nhau

Củi lửa sao đến nhau?

Thích: Như người kia và người này, chớ có dùng một tánh khác, tánh mà nắm giữ vật thể ấy. Nếu vật thể kia có thì làm nhân đối đãi lẫn nhau, hoặc vật thể ấy không có “thể”, như con của Thạch nữ. Nếu pháp nhân đối đãi mà có, như vậy bèn có chủ thể nắm giữ và đối tượng nắm giữ, cũng không thể nói một tánh, khác tánh, tánh có của vật thể, ở đây liền thành tựu.

Lại nữa, tụng nói:

Nếu nhờ củi có lửa Cũng nhờ lửa có củi.

Thích: Vì chủ thể đốt cháy và đối tượng đốt cháy đều không thể đạt được, nên tụng dưới nói:

Trước thành hai pháp nào

Củi lửa nhân nhau có.

Thích: Ở đây nói rốt ráo, là hai pháp trước và sau kia đều không có “Thể”, ý này tức là không có nhân đối đãi nhau. Nếu hai pháp kia có tánh khác, trước thành thì liền có củi và lửa làm nhân cho nhau. Nếu hai pháp ấy không có tánh khác thì điều này chẳng hợp lý.

Lại nữa, tụng nói:

Nếu nhờ củi có lửa

Lửa liền thành lại thành.

Thích: Nhân nào trong đó là có củi, lửa kia, vì đạo lý làm nhân cho nhau, nên tụng sau nói:

Cũng chẳng không có củi

Mà có lửa có được.

Thích: Lửa không nhờ củi, vì lửa củi kia vô thể nên lửa cũng như vậy. Nếu trước có chỗ thành tựu thì lại nhờ củi mà có. Điều này tại sao? Vì hai pháp trước và sau làm nhân cho nhau, chờ nhau có thể được. Nếu chỗ có được đây là đồng thời phát khởi cũng chẳng phải đạo lý làm nhân cho nhau. Điều này tại sao? Nên tụng sau nói:

Nếu pháp có nhân chờ

Pháp này trở thành đợi.

Thích: Nếu pháp kia làm nhân cho nhau thì hai tướng củi và lửa kia hoàn thành pháp chờ đợi. Điều này cần phải quán sát và tư duy, nên tụng dưới nói:

Hai pháp không chỗ thành

Đã thành vì sao đợi.

Nghĩa ấy là thế nào?

Lại nữa, tụng nói:

Nếu chưa thành có đợi

Chưa thành phải chờ gì?

Thích: Chưa thành tức không có “thể”, nhân đối đãi cũng không có “thể”, nên tụng dưới nói:

Nếu nhân chờ có thành

Tự đợi chẳng hợp lý.

Thích: Nếu tự thể có thành, lại là chỗ thành nào? Củi lửa kia làm nhân cho nhau, nghĩa này không thành.

Lại nữa, tụng nói:

Hai nhân thành vô thể

Không (phải) không do lửa củi.

Thích: Nếu không nhờ củi thì lửa phải thường cháy, nên tụng dưới nói:

Nhờ củi, lửa cũng không.

Thích: Vì làm nhân trước sau cho nhau không thành, nên tụng dưới nói:

Nhờ lửa cũng không củi.

Thích: Cũng chẳng phải lúc cháy có củi, vì lửa kia không có thể”.

Lại nữa, Tỳ Thế Sư nói: Có lửa cực vi không thấy được tướng, có nghiệp và nghiệp dụng sai biệt, trong đó trước có hòa hợp một phần. Như vậy mới có một phần củi đến phát khởi tướng lửa, nên tụng bác bỏ:

Lửa không đến chỗ khác.

Luận giả nói: Nay do nhân gì mà nghiệp dụng hòa hợp, vì do tánh nhân sai biệt sinh ra. Nếu có phần vị nghiệp dụng sinh khởi thì phần vị kia, mỗi một phương xứ kia, mỗi một sai biệt. Trước ông nói hòa hợp một phần, điều này chẳng hợp lý, vì do nghiệp không chỗ nương tựa nên cũng chẳng có lúc khởi sinh. Nếu tánh nhân sai biệt hoặc hợp, hoặc lìa thì phần vị nghiệp dụng có chỗ sinh khởi, cũng chẳng lìa lúc sinh khởi riêng có tánh đối đãi có thể có được. Lúc sinh, tác dụng nơi thể của quả như vậy, trong đó, trước cũng chẳng phải không có sai biệt, cũng chẳng phải nhân sai biệt của pháp. Phần vị trung gian không có “thể”, cũng chẳng phải một phần trung gian mà được hòa hợp. Ở trong sai biệt, nếu có một phần hòa hợp thì chỗ tạo tác của phần vị cùng thời trái nhau, cũng không hủy hoại nghiệp dụng của nó, vì đạo lý chỗ sinh hoặc có hư hại. Nếu chấp diệt có chỗ có được thì vật thể kia trở lại rơi vào pháp sai biệt. Cho nên phải biết, lửa không từ chỗ khác của củi kia mà đến, cũng không có một phần đối tượng tạo tác sai biệt của chính nó có “thể” hòa hợp như vậy. Vì sao ở trong sai biệt và không sai biệt kia chấp trước tánh nhiều, lại ở trong một phần cũng có sự chấp trước, lại ở trong không có phần vị chấp trước tánh có của lửa. Hai pháp củi và lửa như vậy, ở đây cần phải suy nghĩ phân minh. Như trước đã nói, tụng sau lần lượt nêu:

Trong củi cũng không lửa.

Thích: Lìa lửa cũng không có tánh nhân sai biệt, nhân quả của lửa kia không có tánh khác của lửa, nên cần phải tư duy rõ về điều này. Lại nữa, chỗ có được từ chủ thể nắm giữ phát khởi, chỗ đó liền không có, cho nên không có củi với tánh riêng khác từ chỗ khác mà đến nơi lửa, cũng chẳng phải không lửa. Cho nên tụng dưới nói:

Pháp khác cũng lại thế

Như phẩm Khứ lai nói.

Thích: Nếu không có củi thì sao có được chủ thể đốt cháy và đối tượng đốt cháy? Nếu lúc có đối tượng đốt cháy thì chẳng phải không có chủ thể đốt cháy, cũng là không có chủ thể đốt cháy phát khởi trong chủ thể đốt cháy. Nếu lúc có chủ thể đốt cháy thì chẳng phải không có đối tượng đốt cháy. Cho nên không có chủ thể đốt cháy và đối tượng đốt cháy, cũng không phải lìa nhau.

ĐẠI THỪA TRUNG QUÁN THÍCH LUẬN

QUYỂN 8

Phẩm 7: QUÁN HỮU VI (Phần 3)

Lại nữa, Tự Bộ đáp với Dị tông:

Phần vị này định trú

Phần vị trước hiển rõ.

Thích: Như trong vị trí của sữa, sữa cũng chẳng tức là không diệt nơi vị trí này, như trước đã nói, vì hai pháp có và không cùng trái nhau.

Lại nữa, tụng nói:

Phần vị khác định trú

Phần vị trước đã diệt.

Thích: Quyết định trú như vậy trong vị trí khác nhau, nếu có chỗ chuyển như phần vị của lạc diệt không có riêng khác. Vì sao? Vì lúc đã thành lạc, sữa liền không sinh, trong đó tuần tự quyết định hoại mất, phần vị mỗi một khác biệt vì không có tánh khác. Nếu nói vật thể không diệt thì điều này liền trái nhau. Hoặc chấp là diệt có chỗ có được thì chẳng hợp lý. Nay phải ngăn phá, tha pháp đã không sinh thì việc trú có thể dừng, tự pháp cũng không. Nay chỗ nói diệt, vì tự pháp không có. Lại nữa, tụng nói:

Như tất cả pháp kia

Tướng sinh không thể được

Tức tất cả pháp này

Diệt cũng không thể được.

Thích: Trong đó thế nào? Nếu tất cả xứ có pháp diệt thì tất cả xứ kia đều không thật. Lại nữa, tụng nói:

Nếu cho pháp là có

Diệt liền không thủ đắc

Không thể nơi một xứ

Có hai tánh có, không.

Thích: Vì cùng trái nhau. Lại nữa, tụng nói:

Không pháp tức không quả

Diệt cũng không thể được

Như không đầu thứ hai

Không thể nói đã đoạn.

Hoặc có người nói: Nương dừng vào thể diệt, trong đó muốn khiến diệt có chỗ có được. Cho nên tụng đáp:

Pháp không (có) tự thể diệt

Tha thể cũng không diệt

Như sinh không tự sinh

Tha thể cũng không sinh.

Diệt này nếu chưa diệt

Tự thể sao có (thể) diệt

Diệt này nếu đã diệt

Đã diệt sao lại diệt?

Diệt này nếu có khác

Diệt tức là vô cùng

Diệt nếu không chỗ diệt

Pháp đều diệt như vậy.

Hoặc người tạo Thích luận này nói: Nếu pháp sinh kia mà ngăn phá tự tướng của pháp thì như chỗ đã nói tức có lỗi đối đãi. Nghĩa là vì trong Thắng nghĩa đế có pháp hữu vi đối đãi với vô vi. Nay để đối đáp với thuyết kia, nên tụng nói:

Sinh, trú, diệt không thành

Tức không pháp hữu vi

Pháp hữu vi không thành

Sao có được vô vi.

Thích: Đây là nói đến tận cùng của vật được khởi do đối đãi. Ví như Thạch nữ không sinh con, thế tục quyết định vật thể không thành.

Ở đây nên hỏi: Nếu không có pháp hữu vi và tướng hữu vi, vì sao Thế Tôn nói có ba loại pháp tướng hữu vi, nên tụng đáp:

Như mộng cũng như huyễn

Như thành Càn-thát-bà

Nói về sinh, trú, diệt

Tướng ấy cũng như vậy.

Thích: Các pháp như mộng huyễn và thành Càn-thát-bà đều là tánh nơi cảnh giới của trí phân biệt, cho nên hiển bày các tướng: voi, ngựa, xe, bộ, nam, nữ… thể của các tướng kia đều rỗng không. Cho nên tất cả các pháp: sinh… đều là đối tượng phát khởi của tánh nơi cảnh giới trí. Ở trong Thắng nghĩa đế, các đối tượng hiển bày là tự tánh rỗng không, không có “thể” nên Phật muốn khiến cho ở trong các hành xả bỏ kiến chấp thường, khiến họ được điều phục. Cho nên mới nói: Dừng lắng sự sinh, lão…, nói người lão, thì lão cũng chẳng phải lão. Đây là tự nói sự trái nhau của các đối tượng có được. Nên tụng nói:

Lão cũng không lìa lão

Lúc lão không thật có

Tánh này lão không thành

Tánh khác cũng như vậy.

Cho nên trong một pháp

Lão tức không thể được

Nếu lão mà không lão

Chẳng tự thể, tha thể.

Lão này không tự lão

Hết thảy lão cũng thế

Lão nếu có riêng khác

Lão tức là vô cùng.

Đạo xuất ly giải thoát.

Tự đầy đủ cũng vậy

Nếu pháp lìa tự tướng

Quả cũng không thể được.

Thích: Như nói về giải thoát, pháp thiện hiện hữu thì đây là nói làm duyên nhân. Tánh của pháp thiện kia nếu có chỗ có được, thì sao nói pháp thiện kia là duyên nhân. Nếu vậy thì thức… kia cũng có thể nói là duyên nhân mà có chỗ có được. Vì sao? Vì tánh sai biệt của pháp thiện kia không có “thể” nên tánh của thức sai biệt cũng chẳng phải tự thể. Tánh pháp thiện hiện hữu vì lấy tự thể của nó làm duyên nhân của tánh các pháp thiện nên ở trong giải thoát không có quả lợi. Nếu nhân của tánh pháp thiện có giải thoát thì quyết định như vậy là lìa bỏ tự thể. Vì sao? Vì chỗ lập các pháp nhập vào tự thể. Nếu không như vậy thì như trước đã nói, vì sao không lấy giải thoát bất thiện làm thành chỗ tạo tác của sự giải thoát pháp thiện. Nếu như trước đã nói, giải thoát pháp thiện, thì ở đây cũng không lìa sự phân biệt có. Cho nên phải biết, tất cả pháp kia: hoặc đã sinh, hoặc chưa sinh, thì một là nhân giải thoát, một nhân kia tức không sinh. Lại nữa, tụng nói:

Đã thoát không thể nói

Không thoát không thể nói

Thoát, chưa thoát, không thoát

Lúc thoát cũng không nói.

Giải thoát này nếu khác

Giải thoát liền vô cùng

Nếu không thoát mà thoát

Đều giải thoát như vậy.

Thích: Nếu biết như vậy thì đạo xuất ly kia cũng thế, đầy đủ như nói về sinh (ở trên). Chư Phật Thế Tôn có nói kệ tụng trong Khế kinh:

Pháp sắc như bọt nước

Thọ như bong bóng nước

Tưởng đồng dợn nắng sinh

Hành như tướng thân chuối.

Thức như pháp huyễn kia

Hiển bày pháp được lập

Như mộng như ảnh tượng

Cũng đồng với tiếng vang.

Lại nói: Tất cả pháp ở trong các hành là vô ngã, tức không có tự tánh. Phải biết trong đó nói ngã tức là tên khác của tự tánh. Ở đây nói pháp chân như kia không có hý luận. Nếu nói quyết định đều là pháp hư dối vọng chấp giữ.

Phẩm 8: TÁC GIẢ, TÁC NGHIỆP

Hoặc có người nói: Như phẩm trước đã nêu, phá tất cả pháp, các có đối tượng tạo tác, vì hữu vi không thành, sao có được vô vi? Nếu nói như vậy thì vì sao trái với A-hàm kia. Như Phật Thế Tôn có nói kệ tụng trong Khế kinh:

Nên tu hành pháp thiện

Chớ tu hành pháp ác

Người tu hành pháp thiện

Hai đời an lạc tịch (tịch diệt).

Theo như ý tụng này tức có tác giả, tác pháp, cũng lại có quả. Đã nói là thật như chỗ quán sát, vì sao chỉ nói thế tục, chẳng nói Thắng nghĩa chăng?

Luận giả nói: Các tác giả (người tạo tác) hiện hữu ở trong Thắng nghĩa đế hoặc thật có, hoặc không thật có hoặc cũng thật cũng không thật có. Tác nghiệp (nghiệp tạo tác) cũng vậy. Hoặc thật có, hoặc không thật có; hoặc cũng thật cũng không thật có. Vì do như vậy mà tác giả kia đối với chỗ tạo tác nếu thật có tác giả thì cũng phải thật có tác nghiệp. Như vậy tác giả, tác nghiệp suy diễn lẫn nhau thì đều là không có thật. Nếu hai loại là thật và không thật đều ở trong Thắng nghĩa đế thì không có mảy may nào quyết định pháp thật. Như tác giả có thật nhưng cũng có thể tác nghiệp không thật. Hoặc tác nghiệp có thật nhưng tác giả kia cũng không hòa hợp. Lại nữa, tụng nói:

Tác giả nếu có thật

Cũng không tác nghiệp thật

Thích: Nếu như chỗ nói của tụng như vậy làm sao có thể tin? Nên tụng dưới nói:

Không có thật sở tác

(đối tượng làm)

Không sở tác sai biệt.

Thích: Nếu lại ngăn dừng việc thiện và bất thiện tức đối tượng tạo tác (sở tác) không sinh. Nếu trong đối tượng tạo làm có hai thì tác giả cũng lại có hai, cũng chẳng phải ở trong đối tượng tạo tác mà có chủ thể tạo tác. Đây là ngăn phá tự tướng của pháp. Điều này lại thế nào? Nên tụng dưới nói:

Có nghiệp, không tác giả.

Thích: Nếu trong tác giả và tác nghiệp chấp trước có đối tượng tạo tác sinh khởi thì điều này trở thành trái với tự tướng của pháp nên nay phải ngăn phá. Lại nữa, tụng nói:

Vì sở tác không thật.

Thích: Vì không hề sinh tác dụng sai khác. Nếu tác dụng lại có chỗ hòa hợp thì đối tượng tạo tác có hai, nghiệp cũng có hai, cũng chẳng phải lìa đối tượng tạo tác mà có nghiệp, đây là ngăn phá chấp tự tướng của pháp. Lại nữa, tụng nói:

Có tác giả, không nghiệp.

Thích: Nếu nghiệp vốn tạo tác và pháp tác dụng lìa nhau thì cả hai là chủ thể tạo tác và đối tượng tạo tác cùng nhau xen tạp, đây là ngăn phá tự tướng của pháp.

Lại có người nói: Nếu có chủ thể tạo tác và tác dụng thì cả hai liền có nghiệp sinh khởi. tức nên được nói là thật có tác giả. Vì lúc tác giả sinh khởi thì nghiệp cũng sinh khởi. Vì do có tác dụng hòa hợp nên nghiệp kia cũng không có cái thật có riêng. Điều này không lỗi.

Luận giả nói: Sao gọi là không lỗi? Vì tác giả, tác nghiệp và pháp tác dụng chúng là chủ thể tạo tác đối tượng được tạo tác thảy đều không tạo tác. Trong đó, nếu có chủ thể tạo tác và đối tượng tạo tác thì lỗi như trước đã nói. Nếu không có đối tượng tạo tác thì chủ thể tạo tác cũng không, vì xa lìa đối tượng tạo tác. Điều này là sao? Vì có đối tượng tạo tác, chủ thể tạo tác và tác dụng nghiệp của đối tượng tạo tác. Vì do như vậy nên chỗ khác cũng thế, tùy theo chỗ thích ứng mà ngăn phá. Nay văn này rộng, sợ phiền tạp nên tạm dừng ở đây. Lại có người nói: Nghiệp của tác giả đã tạo tác không thật, có thể được vậy, nhưng tác giả kia đáng nên thật có. Nay để đối trừ thuyết ấy nên tụng nói:

Tác giả cũng không thật.

Thích: Nếu chấp tác giả, tác nghiệp là thật, nay đối với lời này cũng phải ngăn phá chấp. Lại nữa, tụng nói:

Nếu thật có tác giả

Cũng thật có tác nghiệp

Người làm và tác nghiệp

Cả hai đều không nhân.

Thích: Ở đây nói chủ thể tạo tác tức là tác giả, nói đối tượng tạo tác tức là nghiệp của tác giả. Nếu đối tượng tạo tác lìa nơi tác giả mà có nghiệp được tạo, như vậy cũng tương đương lúc chỉ có tác giả không có đối tượng tạo tác, đã phải có tác nghiệp rồi, có tức là không nhân. Nếu tác giả và tác nghiệp rơi vào tánh không nhân, tức hoàn toàn có lỗi, điều này cần phải suy nghĩ phân minh. Lại nữa, tụng nói:

Nếu có quả không nhân

Nhân tức phi đạo lý.

Thích: Ở đây nói nhân tức là nói duyên. Nếu lúc pháp có nhân chuyển thì duyên liền tùy thuộc theo. Nếu nhân không có “thể” thì sự hiện hữu dừng. Điều này là không có, vì sao có nghĩa có thể thuộc nơi duyên? Điều này lại là vì sao? Nên tụng dưới nói:

Làm, người làm vô thể

Tác dụng không hòa hợp.

Thích: Như việc chặt củi…, nếu thể của quả không có đối tượng chặt đứt thì chủ thể chặt đứt kia và dụng cụ chặt đứt là rìu đều không hòa hợp, vậy tác dụng của việc chặt đứt làm sao có chỗ nương tựa? Chúng không có “thể” nên tác giả, tác nghiệp không có “thể” cũng vậy. Điều này vì sao? Nên tụng nói:

Nếu không pháp, phi pháp

Đối tượng làm… vô thể.

Thích: Nếu xa lìa tác dụng, đối tượng tạo tác và chủ thể tạo tác thì không có nghiệp, nên tụng dưới nói:

Không có pháp, phi pháp

Theo quả sinh cũng không.

Thích: Nghĩa này thế nào? Do đây tức không có nẻo ác, nẻo thiện và đạo giải thoát tùy theo quả… thích ứng. Lại nữa, tụng nói:

Không quả không giải thoát

Cũng không sinh thiên đạo

Không chỉ không (sinh) thiên đạo

Đạo giải thoát cũng không.

Thích: Nếu vậy tất cả tác dụng hiện hữu của thế gian đều rơi vào trong không có lợi về quả. Quả thế gian là như tác dụng của hạt giống… tùy chuyển tức là chủ thể sinh quả, chủ thể kia nếu không có “thể” tức không có lợi về quả.

Hoặc có người nói: Như nói tác giả không thật có như vậy, nghĩa ấy có thể được, nhưng nghiệp đã tạo tác là thật, vì có chủ thể tạo tác, nên ở đây không có lỗi.

Luận giả nói: Đây sao không có lỗi? Nay nói về tác giả tức là tên khác của nhân, còn nghiệp tức là quả. Chẳng phải pháp quả lìa tự thể của nhân mà có riêng đối tượng tạo tác. Nếu có tác giả, tác nghiệp như vậy tức có nhân có quả hòa hợp kiến lập. Nay đây, như vậy tức tác nghiệp không khác với tác giả, tác giả không khác với tác nghiệp nên nghiệp được tạo tác cũng không thể lìa, do nhân sai biệt nên quả kia không có tánh. Điều này làm sao biết? Nếu pháp có duyên và đối tượng tạo tác đầy đủ tức tánh nhân quả thành. Nay chỗ nêu bày ở đây chẳng phải không sáng rõ.

Hoặc có người nói: Vì tác giả cũng thật, cũng không thật nên tác nghiệp cũng thật cũng không thật. Tụng dưới đáp lời tăng thượng kia:

Tác giả thật không thật

Cũng không tác hai nghiệp

Có, không trái lẫn nhau

Một xứ tức không hai.

Thích: Ở trong một pháp, hai pháp có và không có tác dụng hòa hợp thì pháp kia tức không có “thể” là chẳng hợp lý. Như vậy, quyết định hòa hợp tác giả, tác nghiệp cũng không thể đạt được, vì trái ngược lẫn nhau nên cũng chẳng hợp đạo lý. Lại nữa, tụng nói:

Làm, người làm, tác dụng

Chỗ làm thật, chẳng thật

Chấp trước sinh lỗi lầm

Nhân này như trước nói.

Thích: Trong đó phải biết, nếu thật và không thật đều là nói về đối đãi, nên tụng dưới nói:

Chỗ làm thật, không thật

Tác giả và tác nghiệp

Cũng thật, cũng không thật

Nhân này như trước nói

Các tạo tác (của) tác giả

Chẳng thật chẳng không thật

Nên biết nghiệp cũng vậy

Nhân này như trước nói

Thật chỗ làm tức không

Không thật lại không nhân

Có, không trái lẫn nhau

Một chỗ sao có hai?

Thích: Đã nói trong đây là ba loại đối đãi, như nói pháp sinh (ở trên). Cho nên phải biết, chẳng phải Thế Tôn ở trong tất cả chỗ mà thảy đều ngăn phá tác giả, tác nghiệp và các tác dụng. Đây tức chẳng rơi vào lỗi không nhân.

Các luận giả nói: Điều này thật không có lỗi. Tôi cũng không nói không có tác giả ấy và tác nghiệp kia. Vì sao? Vì tôi muốn biểu thị sự giúp nhau thành tựu của tác giả và tác nghiệp. Lại nữa, tụng nói:

Nhân tác giả có nghiệp

Nhân nghiệp có tác giả.

Thích: Nên biết trong đây, tùy chuyển mà nói đều là không có tự thể. Tác giả và tác nghiệp, nếu thành hay không thành, lìa có, lìa không, nghĩa trong sự chứng thành là chỗ thủ đắc của thế tục, nên tụng dưới nói:

Thế tục trừ tánh khác

Ngã kiến tướng thành tựu.

Thích: Nếu có người nói: Điều này là trái với tinh thần của A-hàm, nghĩa là nghĩa của nhân kia không thành.

Có người ngoài nói: Trong Thắng nghĩa đế có tác giả của nó. Vì sao? Như Đức Phật dạy là có đối tượng nắm giữ và chủ thể nắm giữ.

Luận giả nói: Nay vì để ngăn phá chấp thuyết ấy nên nói: Trong các tác dụng kia có chủ thể nắm giữ của nó. Nếu hai pháp chủ thể nắm giữ và đối tượng nắm giữ không hoại, tức tác giả tùy chuyển cũng không lìa nhau. Như vậy phải biết, vì chủ thể nắm giữ và đối tượng nắm giữ thâu tóm lẫn nhau, do đó kiến lập: “nhân tác giả có nghiệp, nhân nghiệp có tác giả” vì thế cho nên, nhân chủ thể nắm giữ ấy mà có đối tượng nắm giữ, nhân đối tượng nắm giữ nên có chủ thể nắm giữ. Đây chẳng phải là Thắng nghĩa đế. Nay nghĩa này là sao? Lìa tác giả, tác nghiệp để ngăn phá chấp ư? Mà trong đây tức nghĩa nhân của việc tạo tác. Hoặc như ngăn phá chấp tác giả, tác nghiệp tức chủ thể nắm giữ và đối tượng nắm giữ kia, ở đây cũng phải xa lìa.

Lại nữa, tụng nói:

Nếu trong Thắng nghĩa đế

Có tác giả, tác nghiệp

Thì năng thủ, sở thủ

Cũng đều phải ngăn bỏ

Tác giả và tác nghiệp

Vì nghĩa này như vậy

Tự, tha tướng (của) pháp khác

Nghĩa “nhân” phải nên quán.

Thích: Hoặc quả, hoặc nhân, tướng chủ thể, tướng đối tượng, đồng sinh, không đồng sinh v.v… mà vật thể trong hai pháp nhân quả có được. Nếu nói có nhân tức rơi vào số quả, như pháp sinh kia, hoặc có nghĩa có thể chấp giữ tức chấp kia có tánh. Nếu nói nhân kia không có tức quả kia chẳng phải có sinh. Các pháp sắc… hoặc không có nghĩa có thể chấp giữ, tức không có “thể” kia có thể quán. Huống là nhân quả lìa nơi tự thể mà có năng lực? Nếu lìa nơi tự thể mà có năng lực tức mâu thuẫn với chỗ có được. Ví như lìa nơi nắm đất là có thể có bình chăng? Chỗ khởi trong pháp phần vị vật thể ở đây nói là bình sinh nắm đất, ví như bình nước không có tánh phần vị sai khác. Cũng chẳng phải bình giống như cây, lại chẳng phải phần vị nắm đất tức nói có bình, giống như bình riêng biệt. Nếu năng lực của chính nó có chỗ đạt được thì đây là sự trái nhau. Nếu pháp nhân: lạc… có năng lực thì có pháp quả: lạc… vì có pháp lạc… nên liền có chỗ phát khởi sai khác của lạc… Trong đây nói có chỗ đạt được là ở đây nói cũng không có một ít pháp trái nhau. Nếu lìa nhân quả mà có năng lực, nói đó là chỗ thành tựu, quyết định không có năng lực kia trở thành nhân quả của nó như vậy. Đó tức là hoặc thành kế chấp điên đảo, hoặc thành quyết định, trong nhân bất cộng trái nhau, lìa nhân không có “thể”. Hoặc nhân bất cộng không hoàn toàn thành tựu, hoặc nhân quả hòa hợp tức vật thể là có tánh. Đã nói về hai pháp nhân quả như vậy, trong đó phải biết chẳng phải là Thắng nghĩa đế.

ĐẠI THỪA TRUNG QUÁN THÍCH LUẬN

QUYỂN 9

Phẩm 10: QUÁN CỦI LỬA (Phần 2)

Lại nữa, tụng nói:

Tức củi mà không lửa.

Thích: Vì trừ bỏ một tánh.

Củi khác cũng không lửa.

Thích: Vì trừ bỏ tánh khác của hai pháp củi và lửa.

Trong lửa cũng không củi

Trong củi cũng không lửa.

Thích: Vì trừ bỏ chung về tánh khác nên trong đó, một tánh và tánh khác của hai pháp củi và lửa đều không thể thấy, như bình chẳng phải là cây, lại như tánh khác của hoa sen trong nước không thành. Cho nên trong Thắng nghĩa đế, hai pháp củi và lửa chẳng phải làm nhân cho nhau mà có, mà hai pháp kia hoàn toàn là không.

Lại nữa, tụng nói:

Như nói pháp củi, lửa

Năng, sở thủ cũng vậy.

Thích: Một tánh và khác tánh lần lượt làm nhân đối đãi lẫn nhau không thành. Lại nữa, tụng nói:

Các pháp khác đều đồng.

Thích: Chủ thể nắm giữ và đối tượng nắm giữ kia chẳng phải là một tánh của tác giả và tác nghiệp có thể chấp trước, cũng chẳng phải đối tượng nắm giữ có tánh khác, mà lìa cũng không sinh. Nếu đối tượng nắm giữ có tánh khác thì không giúp nhau đến, không đến thì không cháy, không cháy thì không diệt, không diệt tức là thường. Nếu pháp thường trú thì hai pháp kia làm nhân cho nhau, chờ nhau không thành. Nếu hai pháp thành và không thành làm nhân cho nhau, rốt cuộc là không có “thể”. Nếu người nào chấp: lửa từ phương khác đến, có chủ thể nắm giữ và đối tượng nắm giữ của nó thì nghĩa này không thành, nên tụng dưới nói:

Cùng với bình, áo… kia.

Thích: Tướng chủ thể, tướng đối tượng đồng sinh và không đồng sinh của hai pháp nhân quả: bình, áo… kia là chỗ thành lập của những pháp ấy. Như chẳng phải nắm đất tức là bình của nó, vì pháp quả của bình kia có tác dụng, cũng chẳng phải bình khác riêng có chỗ thành của tác dụng pháp quả, chẳng phải hai pháp kia làm nhân chờ nhau. Nếu thành và không thành làm nhân cho nhau không có “thể”, vì đây như vậy nên chỗ khác tùy theo chỗ thích ứng mà nói cũng vậy. Nếu trong Thắng nghĩa đế thì không có một tánh khác tánh, vì thế không nên chấp trước.

Như có tụng nói:

Chẳng nhận chẳng không nhận

Khác vì sao lại có

Như năng thủ sở thủ

Các chỗ nêu cũng vậy.

Lại nữa, tụng nói:

Nếu người chấp có ngã

Các pháp có thật tánh

Mỗi một nói sai biệt

Họ không hiểu pháp Phật.

Phẩm 11: QUÁN SINH TỬ

Lại có người nói: Ở trong Thắng nghĩa đế cũng có sinh tử. Vì sao? Như lời Phật dạy: Sinh tử dài lâu, vì chúng sinh ngu mê không biết Chánh pháp. Ta muốn làm cho họ tu hành đúng như chánh lý để được cắt đứt dòng sinh tử, nên mới nói lời này: Này các Bí sô! Cần phải học như vậy, dùng sự chứng biết ấy mà có sinh tử trong Thắng nghĩa đế.

Luận giả nói: Như lời Phật dạy đều là nêu bày phương tiện cho thế tục, chẳng phải là Thắng nghĩa đế, cũng chẳng phải không có sinh tử mà nói có pháp dài lâu có thể dứt hết chỗ thọ nhận sinh tử kia của chúng sinh. Nếu tu hành đúng chánh lý thì có thể đoạn tận tánh sinh tử hữu kia. Trong đó, trước nói chủ thể nắm giữ và đối tượng nắm giữ của hai pháp củi và lửa, tuần tự của những pháp kia thì đây chẳng hợp lý.

Lại nữa, tụng nói:

Đấng Mâu-ni đã dạy

Sinh tử không biên trước.

Thích: Nghĩa này thế nào? Nói sinh tử tức là không có biên vực, không biên vực tức không có bắt đầu, nghĩa này là không có trên hết, không có đầu tiên nên nói là không có biên vực. Lại không có khoảng thời gian đầu tiên kia nên gọi là không biên vực. Cho nên tụng sau nói:

Nay đây nói như vậy

Không trước cũng không sau.

Thích: Vì nghĩa trước và sau không có “thể”, không có tự tánh, như sừng thỏ…, cần phải thấy biết như vậy. Vì do như vậy nên ở khoảng giữa cũng nói là không thể đạt được, vì chẳng phải không có, như sừng thỏ…

Lại nữa, tụng nói:

Nếu không có trước sau

Ở giữa sao lại có?

Thích: Sinh tử vốn không có tự tánh, thì vì sao sinh tử kia lại có?

Nên tụng sau nói:

Cho nên trong đó không

Trước, sau cùng tuần tự.

Thích: Trong đó phải hỏi: như chỗ biểu thị, không cùng trước sau, tức là tuần tự không sinh mà sao lại có chúng sinh, thọ nhận sinh, lão, tử? Vì sao lại tu hành để dứt hết tánh sinh tử hữu? Điều này sẽ không thành, nên tụng đáp:

Nếu khiến trước có sinh

Sau có lão và tử

Không lão tử, có sinh.

Thích: Nếu không lìa lão, tử mà có sinh thì phải không lìa lão mà có tử chăng? Nên tụng sau nói:

Lão, tử sau chẳng phải.

Thích: Nếu pháp khác có chỗ thành tựu thì ví như thể khác nhau của trâu, ngựa phải được đồng sinh. Vì sao sinh mà không có tử, lại vì sao không tử mà có sinh? Nếu đầu tiên của sinh, lão, tử đều có “thể” thì sinh, lão tử kia xưa nay đều có sinh tử của nó.

Lại nữa, tụng nói:

Nếu khiến sau có sinh

Trước có lão và tử

Tất cả lão, tử kia

Không sinh tức không nhân.

Thích: Không nhân tức không chỗ nương tựa, không chỗ nương tựa thì không sinh, không sinh thì không liên tục có tánh.

Lại nữa, tụng nói:

Không sinh, lão, tử này

Cũng không có trước sau

Lão, tử cũng lại vậy

Cũng phải cùng với sinh.

Thích: Nghĩa này thế nào? Nếu nói lúc sinh có tử của nó là vì hai pháp sinh và diệt kia không có tánh đồng thời. Lại nữa, cả hai đều là không nhân không sinh, vì cả hai pháp kia đều vô tánh nên hoặc là đồng sinh, lại nữa, sinh, lão, tử đều không có tánh làm nhân chờ nhau.

Lại nữa, tụng nói:

Nếu không sinh thì không

Trước sau cùng tuần tự

Vì sao hý luận nói

Có sinh, lão, tử hợp.

Thích: Vì trong Thắng nghĩa đế, hý luận không sinh. Lại nữa, tụng nói:

Nếu các pháp nhân quả

Năng tướng và sở tướng

Chỗ thọ và người thọ

Nghĩa chân thật như vậy.

Thích: Tất cả pháp: chủ thể biết, đối tượng biết…, cùng nhau tuần tự trước sau đều không hòa hợp. Nếu trước có quả sau có nhân của nó thì quả tức không nhân, đây tức có mâu thuẫn của nhân. Nếu trước có nhân sau không có quả thì nhân quả không hòa hợp. Nếu hai pháp nhân và quả đồng thời có, quyết định như vậy thì tánh nhân quả kia cũng lại không có “thể”. Hai pháp hoặc đã sinh, hoặc chưa sinh cùng làm nhân cho nhau đều không có “thể” nên chỗ đã nêu về tướng chủ thể, tướng đối tượng cũng thế.

Lại nữa, tụng nói:

Không chỉ nói sinh, tử

Biên trước không thể được

Các pháp cũng như vậy

Biên trước không thể được.

Phẩm 12: QUÁN KHỔ

Lại có người nói: Trong Thắng nghĩa đế, có tánh được tạo thành của các uẩn khổ kia. Như lời Phật dạy: Lược nói có năm thủ uẩn, do đó mà nhận lãnh sự khổ.

Luận giả nói: Nói về những thủ uẩn này đều là thế tục đế, chẳng phải là Thắng nghĩa đế. Vì sao? Vì do quả của khổ ấy. Quả khổ ấy là phân biệt ra nhiều chủng loại.

Lại nữa, tụng nói:

Tự tác và tha tác

Cùng làm không nhân làm.

Thích: Có một loại người muốn làm cho khổ này mỗi một hệ thuộc chỗ riêng biệt, nên tụng sau nói:

Những khổ nơi các quả

Chỗ tạo chẳng hợp lý.

Lại nữa, tụng nói:

Khổ nếu là tự tác

Tức không từ duyên thành.

Thích: Nếu tự làm thì các pháp kia đều là chỗ thành của tự thể, chẳng phải tánh đồng sinh. Nếu lìa tự thể thì không có tánh nhân đối đãi, cũng chẳng phải đồng sinh có thể có, nên tụng sau nói:

Do có thủ uẩn này

Có năm uẩn vị lai.

Thích: Vì sự hợp thành của duyên, nên trong đó nếu tánh hợp thành của pháp duyên thì không tự tác. Đây là ngăn phá chấp tự tướng của pháp, lại cũng chẳng phải là đạo lý tha tác.

Lại nữa, tụng nói:

Nếu có năm uẩn này

Khác với uẩn vị lai

Ở trong uẩn đây, kia

Phải có khổ tha tác.

Thích: Nay các đối tượng tạo tác có của năm uẩn này và năm uẩn vị lai chẳng phải là hai pháp này nương nhau có tha tánh. Vì sao? Vì sự diệt và vị lai sinh là không có tánh. Trong đó, cũng chẳng phải khổ là chủ thể tạo khổ, thì tự tác và tha tác làm sao có thể thành?

Lại nữa, tụng nói:

Nếu người tự tạo khổ

Lìa khổ sao có người

Làm sao trong tự tác

Lìa người mà có khổ?

Thích: Nếu lìa uẩn không có đối tượng được thực hiện, thì uẩn kia làm sao có khổ có thể làm?

Lại nữa, tụng nói:

Nếu khổ người khác thành

Trao lại cho người này

Tha (người khác) cũng là tự tác

Lìa khổ sao có khổ?

Thích: Đây chẳng phải lìa khổ lại có khổ, vì không khác khổ. Lại nữa, tụng nói:

Nếu người khác làm khổ

Lìa người (khác) đâu có khổ

Cũng chẳng có làm xong

Người khác trao cho đây.

Lại nữa, tụng nói:

Nếu tự tác không thành

Sao lại có tha tác

Nếu người khác làm khổ

Thì cũng gọi tự tác.

Thích: Hoặc có người nói: Nếu người tự làm khổ thì chẳng phải là chỗ thành của người khác, phải có người khác làm chăng? Để đối đáp với ý khác này, nên tụng dưới nói:

Khổ không gọi tự tác

Cũng chẳng người khác làm

Cho nên trong chỗ làm

Lìa khổ, người vô thể.

Thích: Như vậy là chẳng phải có đối tượng tạo tác, cũng chẳng phải có khổ. Nếu vì khổ kia là tự làm khổ thì chính là sự tạo tác của chính mình, trái với đạo lý. Cho nên ở đây nói, do không có người sao có người khác làm? Vì người kia không có tánh. Nếu người khác không có tự thể thì trong đó vì sao người khác có thể làm khổ? Nếu tự thể của người không sinh thì không hề có “thể” “thể” của người khác không sinh thì không có người khác làm, cho nên không có người khác có thể tạo khổ. Hoặc nếu hai pháp mình và người cùng tạo khổ thì cũng chẳng hợp lý.

Lại nữa, tụng nói:

Nếu có mình, người làm

Thì có cùng làm khổ

Nay mình, người không cùng

Không nhân, chẳng hợp lý.

Như có tụng nói:

Tha tướng nếu tự tác

Tha tướng không nhân này

Đây nếu có tự nhân

Sao có làm không nhân.

Thích: Vì trong Thắng nghĩa đế, khổ là không có ‘thể”. Lại nữa, tụng nói:

Không chỉ nói nơi khổ

Bốn loại đều không có.

Thích: Điều này tại sao? Sắc… cũng vậy, nên tụng sau nói:

Các pháp ngoài đều đồng

Bốn loại đều không có.

Thích: Vì sắc chẳng phải tự thể làm nên chủ thể tạo tác và đối tượng tạo tác kia hoặc có hoặc không đều chẳng phải đối tượng tạo tác. Nếu có chủ thể tạo tác thì đối tượng tạo tác không có “thể”, không có tức chẳng phải là chủ thể tạo tác. Vì sao trong sự không có ấy mà chấp có ngã tạo tác? Đây là chấp trước nơi chủ thể tạo tác, cũng chẳng phải tha pháp. Tác dụng sắc pháp thành rồi lại thành, trong đó cũng chẳng phải tha tánh có thể thành. Nay ở đây đã nói nếu sắc từ duyên sinh thì sắc kia không có pháp khác có thể được, cũng chẳng phải duyên pháp tự và tha không sinh, lại vì tất cả pháp chẳng phải không nhân. Do đó trong Thắng nghĩa đế, thể của các pháp sắc… không thể đạt được.

Phẩm 13: QUÁN HÀNH

Như phẩm trước đã nói về sự phá uẩn như sắc…, ở đây cũng có sự đối trị trái nhau. Vì sao? Như lời Phật dạy: Này các Bí sô! Các ông phải biết rõ như thật: sắc là vô thường cho đến thức, pháp cũng là vô thường, vì văn này chứng minh là có uẩn như sắc v.v…

Luận giả nói: Chỗ nêu về tăng thượng nơi thế tục đế này chẳng phải là Thắng nghĩa đế, nên có tụng nói:

Nếu pháp hư vọng kia

Là hữu vi thế tục

Pháp Niết-bàn không vọng

Tức là Thắng nghĩa đế.

Thích: Hư vọng này là cảnh giới của tà trí, người ngu không thật ở trong pháp hư dối không phần vị chấp là sắc có tánh.

Lại nữa, tụng nói:

Pháp hư vọng kia là

Do các hành vọng chấp.

Thích: Ở đây tức không có sự trái nhau về chỗ có được, nên tụng dưới nói:

Là pháp hư vọng kia

Trong đó chỗ chấp nào?

Thích: Vì không hề có, ví như sừng thỏ… Pháp hư vọng mà không hòa hợp nên pháp hư vọng là tuy có giảng nói đều là hư vọng. Cho nên Phật Thế Tôn rộng vì chúng sinh mà khai thị, Ngài khắp vì tất cả hoặc căn hoặc pháp tùy phiền não và hai chướng sở tri … đều là rỗng không, khiến cho họ được đoạn trừ. Tức là vì tánh không kia, lìa cả hai biên nên trong đó nói về các pháp hư vọng quyết định đều là “có” của thế tục đế. Nếu pháp hư vọng ở trong Thắng nghĩa đế thì như thành Càn-thát-bà. Lại nữa, hoặc pháp hư vọng là tuy ở trong chỗ đã nêu này nhưng cũng chẳng phải là pháp vọng có thể có. Cho nên Phật Thế Tôn giảng nói về các pháp “có” đều không có trái nhau. Nếu nói các pháp không có tức là chứng thành nghĩa “không” của tự tánh để trừ bỏ vọng chấp.

Lại nữa, tụng nói:

Các pháp không tự tánh

Vì thấy có tánh khác.

Thích: Nếu thấy có tánh biến dị của pháp thì pháp kia là vô ngã, vô ngã thì vô thường, vô thường tức không có. Đã nói như vậy là vì hư vọng, pháp này như vậy, nên tụng sau nói:

Pháp vô tánh cũng không

Vì tất cả pháp “không”.

Thích: Tuy nói các pháp đều là rỗng không tức các pháp kia giống như hoa đốm giữa hư không, nhưng cũng chẳng phải có cái pháp không có tự tánh kia, và hoặc như đối tượng thành tựu của “không có”.

Lại nữa, tụng nói:

Nếu pháp không tự tánh

Tại sao pháp có khác?

Thích: Nếu pháp có khác thì tự tánh cũng khác. Nếu các pháp kia không có tự tánh thì không có hòa hợp. Cho nên, nếu thấy tự tánh mỗi một các pháp có khác biệt thì vì sao không nói đây là hư vọng? Nên tụng sau nói:

Nếu pháp có tự tánh

Lại cũng có khác gì?

Thích: Nếu pháp ấy không có tự tánh thì không có pháp nào có thể có hòa hợp khác tánh. Chấp có tánh thì rơi vào lỗi lầm. Điều này tại sao?

Lại nữa, tụng nói:

Nếu các pháp là khác

Pháp không khác được có

Pháp hiện trú nếu khác

Sau biến khác không thành.

Thích: Nếu sau là đổi khác thì ví như già tạo nên tướng già, đây là trái với tỷ lượng của chính nó.

Hoặc có người nói: Nếu có pháp có thể đổi khác, mà không lìa tự thể thì sữa phải tức liền thành lạc. Nếu vậy thì có lỗi hoàn toàn thuộc nhân.

Lại nữa, tụng nói:

Nếu pháp tức có khác

Sữa phải tức thành lạc.

Thích: Cũng chẳng phải lìa vị ngon, sức khí, thể báo… các pháp sữa tức liền thành lạc, mà vì do tánh duyên. Lại nữa, cũng chẳng phải một loại sữa khác có lạc; thì điều này đối với thời thứ hai là hoàn toàn có lỗi. Nên tụng sau nói:

Hoặc nếu khác với sữa

Sao lại được thành lạc?

Thích: Cũng chẳng phải sữa khác mà có lạc có thể được, điều này không rơi vào lỗi một hướng, cho nên không có pháp khác có thể thấy, có tức là hư vọng. Vì sao? Vì tự tánh rỗng không. Trong Thắng nghĩa đế cũng không có một ít phần pháp “chẳng không”, pháp đối đãi “không” mà có chỗ thành tựu.

Lại nữa, tụng nói:

Nếu có pháp “chẳng không”

Thì phải có pháp “không”

Không chút pháp “chẳng không”

Sao có được “không” ấy?

Thích: Vì nhân không thành nên trong đó chẳng có pháp “không” có thể nói. Nay vì chứng thành như vậy nên Đức Thế Tôn giảng thuyết nghĩa “không”, như chỗ đã nói ấy thì điều này thế nào? Nên tụng sau nói:

Trừ có nên nói không

Khiến ra khỏi các kiến

Hoặc nếu thấy có, không

Chư Phật không hóa độ.

Thích: Đây là trừ bỏ các chấp “không”. Chư Phật Thế Tôn giảng thuyết chớ có nghi ngờ, huống gì có sai khác. Nếu muốn có cái “không” ấy thì đây trở thành có sự chấp trước đối với tự tánh của pháp. Trong đó cũng chẳng có tánh có thể nắm giữ, cần phải lìa bỏ. Hoặc nếu đối với “không” mà có chỗ nắm giữ, đây là chấp một bên, người kia chấp có là chấp phương tiện không khác. Phải biết, những người này chư Phật không thể giáo hóa.

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 103

LUẬN THẬP NHỊ MÔN

SỐ 1568

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN