SỐ 1543 — LUẬN A TỲ ĐÀM BÁT KIỀN ĐỘ

Phẩm 4: BÀN VỀ A NA HÀM

Năm A-na-hàm là Trung bát Niết-bàn, Sinh bát Niết-bàn, Hành bát Niết-bàn, Vô hành bát Niết-bàn, Thượng lưu vãng A-ca-nị-tra.

Năm A-na-hàm thâu nhiếp tất cả A-na-hàm hay tất cả A-na-hàm thâu nhiếp năm A- na- hàm?

Thế nào là tối thắng Trung bát Niết-bàn, Sinh bát Niết-bàn? Thế nào là tối thắng cho đến Vô hành bát Niết-bàn, Thượng lưu vãng A-ca-nị-tra?

Các học thì tất cả học đó không đến mà muốn đến mà không được mà muốn được mà không chứng mà muốn chứng là học chăng? Giả sử không đến mà muốn đến, không được mà muốn được, không chứng mà muốn chứng, thì học là tất cả học ấy chăng? Các vô học thì tất cả vô học ấy không đến mà muốn đến, không được mà muốn được, không chứng mà muốn chứng là vô học chăng? Giả sử không đến mà muốn đến, không được mà muốn được, không chứng mà muốn chứng, thì không học ấy là tất cả vô học chăng?

Thế nào là nghĩa thuận lưu? Thế nào là nghĩa nghịch lưu? Thế nào là nghĩa thật trụ? Các thật trụ, thì tất cả đó là A-la-hán chăng? Giả sử A-la-hán thì tất cả đó là thật trụ chăng? Các hoàn tích thì tất cả đó là đến bờ kia chăng? Giả sử đến bờ kia thì tất cả đó là hoàn tích chăng? Thế nào là Tỳ-kheo được đến bờ kia? Bồ-tát đã đạt đến đâu? Bồ-tát đã được vật gì?

Lại nữa, Đức Thế Tôn nói: "Ông nay là Di- lặc trong vị lai lâu xa gọi là Di Lặc Như Lai Ứng Cúng Chánh Biến Tri." Đây là trí nào? Trí này nên nói là biện giải về sự việc gì?

Lại nữa, Đức Thế Tôn nói: "Đây là đệ tử của Đức Thế Tôn, hiện pháp biện giải về các giáo, suốt đời gồm đủ phạm hạnh, công việc làm đã xong, danh sắc đã có, biết đúng như thật." Đây là trí nào? Nên nói trí này là biện giải về sự việc gì? Thế nào là nguyện trí? Nguyện trí nên nói là thiện hay vô ký? Thế nào là dấu tích còn lại? Dấu tích còn lại là gọi cho pháp nào?

Lại như Đức Thế Tôn nói: "Tỳ-kheo thứ nhất trong các đệ tử của Ta, trí bậc nhất là Hê-đâu-ma-nạp, trí tuệ mẫn tiệp là Bà- du- phả- lệ- chỉ-lê." Điều này có gì sai biệt?

Lại như Đức Thế Tôn nói: "Tỳ-kheo thứ nhất trong các đệ tử của Ta, với tâm hướng về thiện là Chúc-lợi-bàn-đặc-ca, tưởng hướng về thiện là Ma ha Bàn-đặc-ca." Điều này có gì sai biệt?

Lại như Đức Thế Tôn nói: "Tỳ-kheo thứ nhất trong các đệ tử của Ta, có đại trí tuệ là Xá-lợi-phất, đạt được biện tài là Ma ha Câu-hy-la." Điều này có gì sai biệt?

Lại như Đức Thế Tôn nói: "Trong số đệ tử bậc nhất nơi các Tỳ- kheo của Ta, Ma ha Ca-diếp đã hành hạnh đầu đà thiểu dục, thiểu dục không vướng mắc là Bạc-câu-lô." Điều này có gì sai biệt?

Lại như Đức Thế Tôn nói: "Ma-ha-nam học diệt trừ năm cái, đã giải thoát." Thế nào là học diệt trừ năm cái đã giải thoát?

Lại như Đức Thế Tôn nói: "Đó đó gọi là pháp tri túc trong Tỳ-ni tri túc, là Tỳ ni tri túc trong pháp tri túc." Thế nào là pháp tri túc trong Tỳ ni tri túc? Thế nào là Tỳ ni tri túc trong pháp tri túc?

Lại như Đức Thế Tôn nói: "Pháp theo thứ tự pháp hướng về pháp." Thế nào là pháp? Theo thứ tự pháp hướng về pháp là sao? Thế nào là pháp luân? Như nhau thế nào nên nói là chuyển pháp luân? Thế nào là đẳng pháp? Như nhau thế nào nên nói là đẳng pháp trụ? Như nhau thế nào nên nói là đẳng pháp tận? Nếu sinh thì pháp kia thuộc về đời nào? Nếu tận thì pháp đó thuộc về đời nào? Nếu ban đầu từ vô lậu nhập sơ thiền, thì vô lậu kia thuộc về đời nào? Nếu ban đầu từ vô lậu cho đến nhập định Bất dụng, thì vô lậu kia thuộc về đời nào?

Về nghĩa của chương này, xin diễn nói đầy đủ.

Năm A-na-hàm là Trung bát Niết-bàn, Sinh bát Niết-bàn, Hành bát Niết-bàn, Vô hành bát Niết-bàn, Thượng lưu vãng A-ca-nị-tra.

Hỏi: Năm A-na-hàm thâu nhiếp tất cả A-na-hàm hay tất cả thâu nhiếp năm A- na- hàm?

Đáp: Tất cả thâu nhiếp năm chứ không phải năm thâu nhiếp tất cả.

Không thâu nhiếp những gì? Hiện pháp bát Niết-bàn, A-na-hàm của cõi Vô sắc.

Hỏi: Thế nào là tối thắng Trung bát Niết-bàn, Sinh bát Niết-bàn?

Đáp: Đẳng tận trụ Trung bát Niết-bàn trội hơn chứ không phải

Sinh bát Niết-bàn. Nếu kiết của Sinh bát Niết-bàn này đã trừ hết thì đa số Niết-bàn kia là trội hơn.

Hỏi: Thế nào là tối thắng cho đến Vô hành bát Niết-bàn, Thượng lưu vãng A-ca-nị tra?

Đáp: Đẳng tận trụ Vô hành bát Niết-bàn là trội hơn chứ không phải Thượng lưu vãng A-ca-nị tra. Nếu kiết của Thượng lưu vãng A-ca-nị tra này đã hết thì phần nhiều Niết-bàn đó là trội hơn.

Hỏi: Vốn gọi là học sĩ thì tất cả đó là không đến mà muốn đến, không được mà muốn được, không chứng mà muốn chứng là học chăng?

Đáp: Hoặc là học sĩ nhưng đó là không đến mà muốn đến, không được mà muốn được, không chứng mà muốn chứng là không phải học.

Thế nào là học sĩ, học sĩ đó không đến mà muốn đến, không được mà muốn được, không chứng mà muốn chứng là không học? Tánh học sĩ là trụ, đó gọi là học sĩ, học sĩ ấy không đến mà muốn đến, không được mà muốn được, không chứng mà muốn chứng là không phải học.

Thế nào là không đến mà muốn đến, không được mà muốn được, không chứng mà muốn chứng thì học đó không phải là học sĩ? A-la-hán hoặc người phàm phu vận dụng phương tiện mong cầu hướng thượng, đó gọi là không đến mà muốn đến, không được mà muốn được, không chứng mà muốn chứng, học đó không phải là học sĩ.

Thế nào là học sĩ cũng không đến mà muốn đến, không được mà muốn được, không chứng mà muốn chứng là học? Học sĩ dùng phương tiện mong cầu hướng lên trên, đó gọi là học sĩ cũng không đến mà muốn đến, không được mà muốn được, không chứng mà muốn chứng là học.

Thế nào là cũng không phải học sĩ, cũng không đến mà muốn đến, không được mà muốn được, không chứng mà muốn chứng là không phải học? A-la-hán hoặc người phàm phu trụ tánh, đó gọi là cũng không phải học sĩ, cũng không đến mà muốn đến, không được mà muốn được, không chứng mà muốn chứng là không phải học.

Hỏi: Vốn gọi là vô học sĩ thì tất cả đó là không đến mà muốn đến, không được mà muốn được, không chứng mà muốn chứng là vô học chăng?

Đáp: Hoặc là vô học sĩ nhưng đó là không đến mà muốn đến, không được mà muốn được, không chứng mà muốn chứng, thì đó đều là học.

Thế nào là vô học sĩ nhưng đó là không đến mà muốn đến, không được mà muốn được, không chứng mà muốn chứng, thì đó đều là học? A-la-hán dùng phương tiện mong cầu lên trên, đó gọi là vô học sĩ nhưng đó là không đến mà muốn đến, không được mà muốn được, không chứng mà muốn chứng, thì đó đều là học.

Thế nào là không đến mà muốn đến, không được mà muốn được, không chứng mà muốn chứng, thì đó đều là học mà đó không phải là vô học sĩ chăng? Học sĩ hoặc người phàm phu trụ vào tánh đó gọi là không đến mà muốn đến, không được mà muốn được, không chứng mà muốn chứng, không phải học nhưng đó không phải là vô học sĩ.

Thế nào là cũng vô học sĩ, cũng không đến mà muốn đến, không được mà muốn được, không chứng mà muốn chứng, không phải học? A-la-hán trụ vào tánh, đó gọi là vô học sĩ, cũng không đến mà muốn đến, không được mà muốn được, không chứng mà muốn chứng, không phải học.

Thế nào là không phải vô học sĩ, cũng không đến mà muốn đến, không được mà muốn được, không chứng mà muốn chứng, thì đó đều là học? Học sĩ hoặc là người phàm phu dùng phương tiện mong cầu lên trên, đó gọi là không phải vô học sĩ, cũng không đến mà muốn đến, không được mà muốn được, không chứng mà muốn chứng, thì đó đều là học.

Hỏi: Thế nào là nghĩa thuận lưu?

Đáp: Các pháp sinh ra, các pháp diệt đi, các pháp hiện hữu, các pháp được sinh ra, các pháp được tồn tại hướng về chủng loại ấy, phương thức ấy, duyên ấy, đạo ấy, đó vốn là thuận lưu..

Hỏi: Thế nào là nghĩa nghịch lưu?

Đáp: Các pháp hết sinh ra, hết diệt đi, hết hiện hữu, hết được sinh ra, hết được tồn tại hướng về chủng loại ấy, phương thức ấy, duyên ấy, dấu tích ấy, đó vốn là nghịch lưu.

Hỏi: Thế nào là nghĩa thật trụ?

Đáp: Đó không phải giống như các pháp sinh ra, các pháp diệt đi, các pháp hiện hữu, các pháp được sinh ra, các pháp được tồn tại này hướng về chủng loại ấy phương thức ấy, duyên ấy, đạo ấy, dấu tích ấy; đó không phải giống như các pháp hết sinh ra, hết diệt đi, hết hiện hữu, hết được sinh ra, hết được tồn tại này hướng về chủng loại ấy, phương thức ấy, duyên ấy, đạo ấy, dấu tích ấy; đó vốn là nghĩa thật trụ.

Hỏi: Các thật trụ thì tất cả đó là A-la-hán chăng? Đáp: Như thế, các A-la-hán thì đó là tất cả thật trụ.

Hỏi: Có thể có thật trụ mà đó không phải là A- la- hán chăng?

Đáp: Có, A-na-hàm. Đức Thế Tôn cũng nói: "Nếu học đầy đủ diệt năm cấu uế, thì tâm pháp vô lậu đạt được định căn tự tại của thật trụ ấy, đó gọi là người thật trụ."

Hỏi: Các hoàn tích thì tất cả đó là đến bờ bên kia chăng?

Đáp: Đúng như vậy. Các hoàn tích thì tất cả đó là đến bờ bên kia.

Hỏi: Có thể đến bờ bên kia mà đó không phải là hoàn tích chăng?

Đáp: Có, A-na-hàm. Đức Thế Tôn cũng nói.

Hỏi: Thế nào là Tỳ-kheo được đến bờ kia?

Đáp: Năm kiết phần dưới đã hết không còn sót lại gì.

Hỏi: Bồ-tát đầy đủ điều gì?

Đáp: Đầy đủ hạnh báo của mình thực hiện không chán.

Hỏi: Đạt được điều gài gọi là Bồ-tát?

Đáp: Hạnh và báo của mình.

Lại như Đức Thế Tôn nói: "Ông nay là Di- lặc trong vị lai lâu xa, đó gọi là Di Lặc Như Lai Ứng Cúng Chánh Biến Tri."

Hỏi: Đây là trí nào?

Đáp: Nhân trí và đạo trí.

Hỏi: Trí này nên nói là biện giải về sự việc gì?

Đáp: Trí là nhân của hạnh báo tự mình, các căn- lực- giác- đạo chủng vô lậu, đạt được đạo quả Vô thượng Bồ- đề là nhờ đạo trí này.

Lại như Đức Thế Tôn nói: "Đây là đệ tử của Đức Thế Tôn, hiện pháp biện giải về các giáo, không còn sinh tử suốt đời gồm đủ phạm hạnh, công việc làm đã xong, danh sắc đã có, biết đúng như thật." Đây là trí nào?

Đáp: Là đạo trí.

Hỏi: Trí này nên nói là biện giải về sự việc gì?

Đáp: Các căn- lực -giáo- đạo chủng vô lậu được trừ sạch các lậu, đó gọi là đạo trí.

Hỏi: Thế nào là nguyện trí?

Đáp: Như A-la-hán hiểu rõ nghĩa của các dục, họ phát nguyện rồi tiến vào đỉnh cao của thiền thứ tư, từ Tam-muội ấy bắt đầu biết rõ tất cả các nghĩa, đó gọi là nguyện trí.

Hỏi: Nguyện trí nên nói là thiện hay vô ký?

Đáp: Nguyện trí hoặc thiện, hoặc vô ký.

Hỏi: Thế nào là dấu tích khác?

Đáp: Tất cả A- la- hán trong nội tâm luôn luôn phân biệt rõ thiện pháp chứ không hoàn toàn ở ngoài, đó gọi là trong nội tâm luôn luôn phân biệt rõ thiện pháp..

Hỏi: Dấu tích và nghĩa lý khác là gọi cho pháp nào?

Đáp: Vô cấu khác.

Lại như Đức Thế Tôn nói: "Tỳ-kheo thứ nhất trong số đệ tử của Ta, trí bậc nhất là Hê-đâu-ma-nạp, trí tuệ mẫn tiệp là Bà-du-quả-y." Điều này có gì sai biệt?

Đáp: Tôn giả Hê-đâu-ma-nạp luôn giữ tâm ngay thẳng thuận với tự nhiên, Tôn giả Bà-du-quả-y ít chú ý nhưng tâm nhu hòa. Đây gọi là sự sai biệt.

Lại như Đức Thế Tôn nói: "Tỳ-kheo thứ nhất trong số đệ tử của Ta, với tâm hướng về thiện là Chúc-lợi-bàn-đặc-ca, tưởng hướng về thiện là Ma ha Bàn-đặc-ca." Điều này có gì sai biệt?

Đáp: Tôn giả Chúc-lợi-bàn-đặc-ca trải qua nhiều tâm mà quán xét tâm, Tôn giả Ma ha Bàn-đặc-ca trải qua nhiều pháp mà quán xét pháp. Đây là sự sai biệt?

Lại như Đức Thế Tôn nói: "Tỳ-kheo thứ nhất trong số đệ tử của Ta, có đại trí tuệ là Xá-lợi-phất, đạt được biện tài là Ma ha Câu-hy-la." Điều này có gì sai biệt?

Đáp: Tôn giả Xá-lợi-phất trải qua nhiều nghĩa lý mà biện giải, Tôn giả Ma ha Câu-hy-la trải qua nhiều về bốn biện tài. Đây là sự sai biệt.

Lại như Đức Thế Tôn nói: "Tỳ-kheo thứ nhất trong số đệ tử của Ta, Tôn giả Ma ha Ca-diếp hành hạnh đầu đà thiểu dục, còn Tôn giả Bạc-câu-lô thì thiểu dục không vướng mắc." Điều này có gì sai biệt?

Đáp: Tôn giả Ma ha Ca-diếp hoặc được thức ăn, hoặc ngon hay dở, với ý niệm bình đẳng mà thọ thực không có ý phân biệt đây kia. Tôn giả Bạc-câu-lô được các thức ăn hoặc ngon hay dở, Tôn giả để riêng thức ăn ngon ra mà chỉ ăn thứ dở. Lại nữa, Tôn giả Ma ha Ca-diếp là bậc Đại đức nhận thức xa rộng, khi thọ nhận các thứ thức ăn- y phục- giường nằm- thuốc thang trị bệnh thì luôn bình đẳng theo hạnh đầu đà. Tôn giả Bạc-câu-lô không phải là bậc Đại đức có nhận thức xa rộng, cũng ít nhận được các vật dụng cúng dường như y phục- thức ăn- thuốc men trị bệnh v.v... Một vị thì luôn luôn bình đẳng theo hạnh đầu đà, một vị thì không có nhận thức xa rộng nên không bình đẳng theo hạnh đầu đà. Đây là sự sai biệt.

Lại như Đức Thế Tôn nói: "Ma-ha-nam học diệt trừ năm cái được giải thoát." Thế nào là học diệt trừ năm cái được giải thoát?

Đáp: Tu-đà-hoàn và Tư-đà-hàm học hiểu về nghĩa này để diệt trừ năm cái kia, diệt lìa dần, lìa chướng dần, trái với chướng dần, trái dần nên tự tại. Vì lý do này cho nên Tu-đà-hoàn và Tư-đà-hàm đều học hiểu về nghĩa ấy.

Lại như Đức Thế Tôn nói: "Đó đó gọi là pháp tri túc trong Tỳ ni tri túc, là Tỳ ni tri túc trong pháp tri túc." Thế nào là pháp tri túc trong Tỳ ni tri túc? Thế nào là Tỳ ni tri túc trong pháp tri túc?

Đáp: Tám thánh đạo chủng gọi là pháp Tỳ ni loại trừ tham dâm-giận dữ- ngu si thì được gọi là Tỳ ni. Tám thánh đạo chủng kia nếu không tu, không hiểu rộng thì đối với tham dâm- giận dữ- si ấy, Tỳ ni không thể tác chứng. Tỳ ni không thể tác chứng thì đối với các thứ tham dâm- giận- si kia, tám thánh đạo chủng không thể tu, không thể hiểu rộng. Pháp tri túc trong Tỳ ni tri túc là như thế. Tỳ ni tri túc trong pháp tri túc là như thế.

Lại như Đức Thế Tôn nói: "Pháp theo thứ tự pháp hướng về pháp." Thế nào là pháp? Thứ tự pháp hướng về pháp là sao?

Đáp: Niết-bàn đó gọi là pháp, tám thánh đạo chủng gọi là theo thứ tự pháp hướng về pháp. Lại nữa, giới giải thoát gọi là pháp, Tỳ ni giới giải thoát gọi là theo thứ tự pháp hướng đến pháp. Lại nữa, giới luật nơi thân và giới luật nơi miệng gọi là pháp, đẳng trì (định) đó gọi là thứ tự pháp hướng đến pháp kia.

Hỏi: Thế nào là pháp luân?

Đáp: Tám thánh đạo chủng.

Hỏi: Như nhau thế nào nên nói là chuyển pháp luân?

Đáp: Như lúc Tôn giả A-nhã-câu-lân kiến pháp.

Hỏi: Thế nào là đẳng pháp?

Đáp: Căn- lực- giác- đạo chủng vô lậu.

Hỏi: Như thế nào nên nói là đẳng pháp trụ?

Đáp: Các pháp hiện hành ấy là trụ.

Hỏi: Như nhau thế nào nên nói đẳng pháp diệt?

Đáp: Các pháp hiện hành ấy là diệt.

Hỏi: Các pháp sinh ra thuộc về đời nào?

Đáp: Thuộc về đời vị lai.

Hỏi: Nếu các pháp diệt đi thì thuộc về đời nào?

Đáp: Thuộc về đời hiện tại.

Hỏi: Nếu ban đầu từ vô lậu nhập sơ thiền, thì vô lậu thuộc về đời nào?

Đáp: Thuộc về đời vị lai.

Hỏi: Nếu ban đầu từ vô lậu cho đến nhập định Bất dụng, thì vô lậu thuộc về đời nào?

Đáp: Thuộc về đời vị lai.

LUẬN A TỲ ĐÀM BÁT KIỀN ĐỘ

QUYỂN 28

Kiền độ thứ 7: ĐỊNH

Phẩm 5: BÀN VỀ NHẤT HÀNH

Một hành đi quá sáu, bảy đại- bảy tiểu tu đoạn, Tam-muội vượt qua thiền trí, tưởng và khởi hai định, giác ý tụ và Câu luật đà, thiên nhãn thiên nhĩ thấu suốt, phàm phu lui sụt quả, Thánh nhân có nơi đến, cõi sinh gồm năm thông, khổ ở điểm cuối cùng. Ba Tam-muội là Không- Vô tướng và Vô nguyện.

Nếu thành tựu Tam-muội Không thì đó là thành tựu Tam-muội Vô nguyện chăng? Giả sử thành tựu Tam-muội Vô nguyện thì đó là thành tựu Tam-muội Không chăng?

Nếu thành tựu Tam-muội Không thì đó là thành tựu Tam-muội Vô tướng chăng? Giả sử thành tựu Tam-muội Vô tướng thì đó là thành tựu Tam-muội Không chăng?

Nếu thành tựu Tam-muội Vô nguyện thì đó là thành tựu Tam-muội Vô tướng chăng? Giả sử thành tựu Tam-muội Vô tướng thì đó là thành tựu Tam-muội Vô nguyện chăng?

Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Không vị lai chăng? Giả sử thành tựu Tam-muội Không vị lai thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Không hiện tại chăng? Giả sử thành tựu Tam-muội Không hiện tại thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Nếu thành tựu Tam-muội Không vị lai thì đó là thành tựu Tam-muội Không hiện tại chăng? Giả sử thành tựu Tam-muội Không hiện tại thì đó là thành tựu Tam-muội Không vị lai chăng?

Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Không hiện tại- vị lai chăng? Giả sử thành tựu Tam-muội Không hiện tại- vị lai thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Nếu thành tựu Tam-muội Không vị lai thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ- hiện tại chăng? Giả sử thành tựu Tam-muội Không quá khứ- hiện tại thì đó là thành tựu Tam-muội Không vị lai chăng?

Nếu thành tựu Tam-muội Không hiện tại thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ- vị lai chăng? Giả sử thành tựu Tam-muội Không quá khứ- vị lai thì đó là thành tựu Tam-muội Không hiện tại chăng? Vô nguyện, vô tướng cũng như thế.

Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Vô nguyện quá khứ chăng? Giả sử thành tựu Tam-muội Vô nguyện quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng? Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu

Tam-muội Vô nguyện hiện tại chăng? Giả sử thành tựu Tam-muội Vô nguyện hiện tại thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Vô nguyện vị lai chăng? Giả sử thành tựu Tam-muội Vô nguyện vị lai thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Vô nguyện quá khứ- hiện tại chăng? Giả sử thành tựu Tam-muội Vô nguyện quá khứ- hiện tại thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Vô nguyện hiện tại- vị lai chăng? Giả sử thành tựu Tam-muội Vô nguyện hiện tại- vị lai thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Vô nguyện vị lai, quá khứ chăng? Giả sử thành tựu Tam-muội Vô nguyện vị lai- quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Vô nguyện quá khứ- hiện tại- vị lai, chăng? Giả sử thành tựu Tam-muội Vô nguyện quá khứ- hiện tại- vị lai thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng? Vô tướng cũng như thế. Tam-muội không quá khứ, Tam-muội Vô nguyện quá khứ, tam- muội Vô tướng quá khứ có một; vị lai có hai, hiện tại có ba, quá khứ- hiện tại có bốn, vị lai- hiện tại có năm, quá khứ- vị lai có sáu, quá khứ- vị lại- hiện tại là Vô tướng.

Nếu tu Tam-muội Không thì đó là tu Tam-muội Vô nguyện chăng? Giả sử tu Tam-muội Vô nguyện thì đó là tu Tam-muội Không chăng? Nếu tu Tam-muội Không thì đó là tu Tam-muội Vô tướng chăng? Giả sử tu Tam-muội Vô tướng thì đó là tu Tam-muội Không chăng? Nếu tu Tam-muội Vô nguyện thì đó là tu Tam-muội Vô tướng chăng? Giả sử tu Tam-muội Vô tướng thì đó là tu Tam-muội Vô nguyện chăng?

Có thể có kiết do Tam-muội Không trừ diệt mà không phải Tam-muội Vô nguyện mà Tam-muội Vô tướng chăng? Vô nguyện trừ diệt mà không phải Tam-muội Không và Tam-muội Vô tướng chăng? Vô tướng trừ diệt mà không phải Tam-muội Không và Tam-muội Vô nguyện chăng? Tam-muội Không và Tam-muội Vô nguyện trừ diệt mà không phải Tam-muội Vô tướng chăng? Tam-muội Không và Tam-muội Vô tướng trừ diệt mà không phải Tam-muội Vô nguyện chăng? Vô nguyện, vô tướng diệt, không phải Tam-muội Không chăng? Không, vô nguyện, vô tướng diệt chăng? Có thể có kiết không phải Tam-muội Không, không phải Tam-muội Vô nguyện, không phải Tam-muội Vô tướng trừ diệt mà Kiết tự trừ diệt chăng?

Thế nào là ý đã nghĩ đến vượt qua thứ tự mà thủ chứng? Hành ý hệ thuộc cõi nào đã nghĩ đến vượt qua thứ tự mà thủ chứng?

Tận trí nên nói là ý dừng lại nơi thân mà quán thân chăng? Nên nói là ý dừng lại nơi thống- tâm pháp mà quán pháp chăng? Vô sinh trí cũng như thế,

Các niềm vui của sơ thiền vô lậu và các khinh an giác ý các pháp này có gì sai biệt? Các vui của nhị thiền vô lậu và các khinh an giác ý này có gì sai biệt?

Nếu từ Tam-muội khởi thì đó là nhân duyên khởi chăng? Giả sử nhân duyên khởi thì đó là Tam-muội khởi chăng?

Lại như Đức Thế Tôn nói: "Cho đến tưởng định đều là được giáo." Nếu đệ tử của Thế Tôn sinh Hữu tưởng- vô tưởng xứ thì họ sẽ nương dựa vào những gì để đạt đến quả A-la-hán?

Lại Tôn giả Ma Ha Mục-kiền-liên nói: "Các Hiền giả! Tôi tự nhớ lại đã nhập định bất dụng bên bờ ao Đề hồ ở núi Kỳ-xà-quật, có rất nhiều voi và rồng đưa mũi lên gầm vang mà nghe tiếng.

Là Tôn giả Ma Ha Mục-kiền-liên đang nhập định mà nghe, hay lúc xuất định mới nghe tiếng gầm rống?

Các pháp bất định thì tất cả pháp đó thật sự vô minh nên nói là vô minh chăng? Giả sử thật sự vô minh và ngữ vô minh thì tất cả pháp đó là bất định chăng? Các pháp định thì tất cả pháp đó là thật sự minh hay là ngữ minh? Giả sử thật sự minh và ngữ minh thì tất cả pháp đó là định chăng?

Các pháp bất định thì tất cả pháp đó không thành tựu giác ý chăng? Giả sử tất cả không thành tựu giác ý thì tất cả pháp đó là bất định chăng? Các pháp định thì tất cả pháp đó thành tựu giác ý chăng? Giả sử thành tựu giác ý thì tất cả pháp đó là định chăng?

Nếu đã thành tựu giác ý thì đó là thành tựu pháp vô lậu chăng? Giả sử thành tự pháp vô lậu thì đó là thành tựu giác ý chăng? Nếu không thành tựu giác ý thì đó là không thành tựu pháp vô lậu chăng? Giả sử không thành tựu pháp vô lậu thì đó là không thành tựu giác ý chăng? Nếu đạt được giác ý thì đó là được pháp vô lậu chăng? Giả sử đạt được pháp vô lậu thì đó là đạt được giác ý chăng? Nếu rời bỏ giác ý thì đó là rời bỏ pháp vô lậu chăng? Giả sử rời bỏ pháp vô lậu thì đó là rời bỏ giác ý chăng? Nếu lui sụt giác ý thì đó là lui sụt pháp vô lậu chăng? Giả sử lui sụt pháp vô lậu thì đó là lui sụt giác ý chăng?

Nếu không hết thì pháp kia sẽ không còn sót gì chăng? Giả sử không còn sót gì thì pháp kia sẽ không hết chăng? Nếu hết thì đó là còn sót lại chăng? Giả sử còn sót lại thì đó là hết chăng?

Đối với pháp sinh ra này, mắt vốn không thấy sắc mà mắt ấy được biện giải là về thiên nhãn. Dựa vào những gì để biện giải là thiên nhãn? Tai và tiếng cũng như thế.

Vì lẽ gì mà người phàm phu lui sụt kiến đế do tư duy đoạn kiết vẫn được? Còn đệ tử của Thế Tôn do tư duy mà đoạn. Vì lý do gì mà lui sụt quả A-la-hán chứ không phải quả Tu-đà-hoàn? Vì lẽ gì mà lui sụt quả A-na-hàm và Tư-đà-hàm chứ không phải là quả Tu-đà-hoàn?

Lui sụt quả A-la-hán, đạt được các căn- lực- giác- đạo chủng vô lậu nên nói là vốn đạt được mà được hay vốn không đạt được mà được? Lui sụt quả Tư-đà-hàm, A-na-hàm, đạt được các căn- lực- giác- đạo chủng vô lậu, nên nói là vốn đạt được mà được hay vốn không đạt được mà được?

Ẩn mất ở cõi Vô sắc, sinh nơi cõi Dục, duy trì được các ấm- nhập- bốn đại, căn thiện- căn bất thiện- căn vô ký, Kiết- phược- sử- cấu- triền, nên nói là vốn đạt được mà được hay vốn không đạt được mà được? Ẩn mất ở cõi Vô sắc sinh nơi cõi Sắc, duy trì được các ấm- nhập- bốn đại, căn thiện- căn bất thiện- căn vô ký, Kiết- phược- sử- cấu- triền, nên nói là vốn đạt được mà được, hay vốn không đạt được mà được? Ẩn mất ở cõi Sắc, sinh nơi cõi Dục, duy trì được các ấm- nhập- bốn đại, căn thiện-căn bất thiện- căn vô ký, Kiết- phược- sử- cấu- triền, nên nói là vốn đạt được mà được hay vốn không đạt được mà được?

Nếu dựa vào sơ thiền thì trí thần túc chứng thông suốt tu đạo, lúc ấy ngang bậc nào và có thể đến được bao nhiêu chỗ? Nếu được vào sơ thiền, thì trí nghe tiếng thấu suốt chứng thần thông tu đạo, lúc ấy có thể ngang bậc nào và hệ thuộc vào đâu? Nếu dựa vào sơ thiền, trí biết tâm người khác chứng thần thông tu đạo, lúc ấy có thể ngang bậc nào và hệ thuộc vào đâu mà biết tâm- tâm pháp? Nếu dựa vào sơ thiền, trí tự biết túc mạng chứng thần thông tu đạo, lúc ấy có thể ngang bậc nào và hệ thu cội vào đâu mà mắt thấy sắc? Thiền thứ hai- thứ ba- thứ tư cũng như vậy.

Nếu ý tư duy về khổ khổ đạt đến quả A- la- hán, thì lúc ấy ngang bậc nào và hành hệ thuộc vào đâu mà ý tư duy về khổ khổ đạt đến quả A- la- hán? Tập cũng như vậy. Nếu ý tư duy về tận tận đạt đến quả A- la- hán, thì lúc ấy hành hệ thuộc vào đâu mà ý tư duy về tận tận đạt đến quả A- la- hán? Đạo cũng như vậy.

Về nghĩa của chương này, xin diễn nói đầy đủ. Ba Tam-muội là Không, Vô nguyện, Vô tướng.

Hỏi: Nếu thành tựu Tam-muội Không thì đó là thành tựu Tam-muội Vô nguyện chăng?

Đáp: Đúng như vậy.

Hỏi: Giả sử thành tựu Tam-muội Vô nguyện thì đó là thành tựu Tam-muội Không chăng?

Đáp: Đúng như vậy.

Hỏi: Nếu thành tựu Tam-muội Không thì đó là thành tựu Tam-muội Vô tướng chăng?

Đáp: Hoặc đạt được.

Hỏi: Giả sử thành tựu Tam-muội Vô tướng thì đó là thành tựu Tam-muội Không chăng?

Đáp: Đúng như vậy.

Hỏi: Nếu thành tựu Tam-muội Vô nguyện thì đó là thành tựu Tam-muội Vô tướng chăng?

Đáp: Hoặc đạt được.

Hỏi: Giả sử thành tựu Tam-muội Vô tướng thì đó là thành tựu Tam-muội Vô nguyện chăng?

Đáp: Đúng như vậy.

Hỏi: Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Không vị lai chăng?

Đáp: Đúng như vậy.

Hỏi: Giả sử thành tựu Tam-muội Không vị lai thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Đáp: Nếu hết mà không mất thì thành tựu. Nếu không hết hoặc hết liền mất thì không thành tựu.

Hỏi: Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Không hiện tại chăng?

Đáp: Nếu hiện ở trước mắt.

Hỏi: Giả sử thành tựu Tam-muội Không hiện tại thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Đáp: Nếu hết mà không mất thì thành tựu. Nếu không hết hoặc hết liền mất thì không thành tựu.

Hỏi: Nếu thành tựu Tam-muội Không vị lai thì đó là thành tựu Tam-muội Không hiện tại chăng?

Đáp: Nếu hiện ở trước mắt.

Hỏi: Giả sử thành tựu Tam-muội Không hiện tại thì đó là thành tựu Tam-muội Không vị lai chăng?

Đáp: Đúng như vậy.

Hỏi: Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Không hiện tại- vị lai chăng?

Đáp: Vị lai sẽ thành tựu, hiện tại nếu hiện ở trước mắt.

Hỏi: Giả sử thành tựu Tam-muội Không hiện tại- vị lai thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Đáp: Nếu hết mà không mất thì thành tựu. Nếu không hết hoặc hết liền mất thì không thành tựu.

Hỏi: Nếu thành tựu Tam-muội Không vị lai thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ- hiện tại chăng?

Đáp: Thành tựu vị lai mà không phải quá khứ- hiện tại; thành tựu vị lai và quá khứ mà không phải hiện tại; thành tựu vị lai và hiện tại mà không phải quá khứ; thành tựu vị lai, và quá khứ- hiện tại.

Thế nào là thành tựu vị lai mà không phải quá khứ- hiện tại? Nếu đạt được Tam-muội Không thì sẽ không hết, giả sử hết liền mất mà không hiện ở trước mắt, đó gọi là thành tựu vị lai mà không phải quá khứ- hiện tại.

Thế nào là thành tựu vị lai và quá khứ mà không phải hiện tại? Nếu đạt được Tam-muội Không hết mà không mất và Tam-muội Không kia không hiện ở trước mắt, đó gọi là thành tựu vị lai và quá khứ mà không phải hiện tại.

Thế nào là thành tựu vị lai và hiện tại mà không phải quá khứ? Nếu Tam-muội Không hiện ở trước mắt, hết hoặc là hết liền mất, đó gọi là thành tựu vị lai và hiện tại mà không phải quá khứ.

Thế nào là thành tựu vị lai, và quá khứ- hiện tại? Nếu Tam-muội Không hết mà không mất và Tam-muội Không kia hiện ở trước mắt, đó gọi là thành tựu vị lai và quá khứ- hiện tại.

Hỏi: Giả sử thành tựu Tam-muội Không quá khứ- hiện tại thì đó là thành tựu Tam-muội Không vị lai chăng?

Đáp: Đúng như vậy.

Hỏi: Nếu thành tựu Tam-muội Không hiện tại thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ- vị lai chăng?

Đáp: Vị lai thì thành tựu, quá khứ nếu hết mà không mất thì thành tựu, nếu không hết hoặc hết liền mất thì không thành tựu.

Hỏi: Giả sử thành tựu Tam-muội Không quá khứ- vị lai thì đó là thành tựu Tam-muội Không hiện tại chăng?

Đáp: Nếu hiện ở trước mắt. Vô nguyện, vô tướng cũng như thế.

Hỏi: Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Vô nguyện quá khứ chăng?

Đáp: Nếu hết mà không mất thì sẽ thành tựu. Nếu không hết hoặc là hết liền mất thì không thành tựu.

Hỏi: Giả sử thành tựu Tam-muội Vô nguyện quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Đáp: Nếu hết mà không mất thì sẽ thành tựu. Nếu không hết hoặc là hết liền mất thì không thành tựu.

Hỏi: Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Vô nguyện vị lai chăng?

Đáp: Đúng như vậy.

Hỏi: Giả sử thành tựu Tam-muội Vô nguyện thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Đáp: Nếu hết mà không mất thì thành tựu. Nếu không hết hoặc là hết liền mất thì không thành tựu.

Hỏi: Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Vô nguyện hiện tại chăng?

Đáp: Nếu hiện ở trước mắt.

Hỏi: Giả sử thành tựu Tam-muội Vô nguyện hiện tại thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Đáp: Nếu hết mà không mất thì sẽ thành tựu. Nếu không hết hoặc là hết liền mất thì không thành tựu.

Hỏi: Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Vô nguyện quá khứ- hiện tại chăng?

Đáp: Hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ mà không phải Tam-muội Vô nguyện hiện tại, quá khứ; hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô nguyện quá khứ mà không phải Tam-muội Vô nguyện hiện tại; hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô nguyện hiện tại mà không phải Tam-muội Vô nguyện quá khứ; hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô nguyện hiện tại, quá khứ.

Thế nào là thành tựu Tam-muội Không quá khứ mà không phải Tam-muội Vô nguyện hiện tại, quá khứ? Nếu Tam-muội Không đã hết mà không mất và Tam-muội Vô nguyện kia không hết hoặc là hết liền mất, cũng không hiện ở trước mắt, đó gọi là thành tựu Tam-muội Không quá khứ mà không phải Tam-muội Vô nguyện hiện tại- quá khứ.

Thế nào là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô nguyện quá khứ mà không phải Tam-muội Vô nguyện hiện tại? Nếu Tam-muội Không và Tam-muội Vô nguyện đã hết mà không mất, và Tam-muội Vô nguyện kia không hiện ở trước mắt, đó gọi là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô nguyện quá khứ mà không phải Tam-muội Vô nguyện hiện tại.

Thế nào là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô nguyện hiện tại mà không phải Tam-muội Vô nguyện quá khứ? Nếu Tam-muội Không đã hết mà không mất, và Tam-muội Vô nguyện kia hiện ở trước mắt, không tận, giả sử tận ấy là mất, đó gọi là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô nguyện hiện tại mà không phải Tam-muội Vô nguyện quá khứ.

Thế nào là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô nguyện quá khứ- hiện tại? Nếu Tam-muội Không và Tam-muội Vô nguyện đã hết mà không mất, và Tam-muội Vô nguyện kia hiện ở trước mắt, đó gọi là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô nguyện quá khứ- hiện tại.

Hỏi: Giả sử thành tựu Tam-muội Vô nguyện quá khứ- hiện tại thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Đáp: Nếu hết mà không mất thì sẽ thành tựu. Nếu không hết hoặc là hết liền mất thì không thành tựu.

Hỏi: Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Vô nguyện hiện tại- vị lai chăng?

Đáp: Vị lai sẽ thành tựu, hiện tại nếu hiện ở trước mắt.

Hỏi: Giả sử thành tựu Tam-muội Vô nguyện hiện tại- vị lai thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Đáp: Nếu hết mà không mất thì sẽ thành tựu. Nếu không hết hoặc là hết liền mất thì không thành tựu.

Hỏi: Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Vô nguyện vị lai, quá khứ chăng?

Đáp: Vị lai sẽ thành tựu quá khứ, nếu tận không mất thì sẽ thành tựu, nếu không hết hoặc hết liền mất thì không thành tựu.

Hỏi: Giả sử thành tựu Tam-muội Vô nguyện vị lai, quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Đáp: Nếu hết mà không mất thì sẽ thành tựu. Nếu không hết hoặc hết liền mất thì không thành tựu.

Hỏi: Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Vô nguyện quá khứ- hiện tại- vị lai chăng?

Đáp: Hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô nguyện vị lai mà không phải Tam-muội Vô nguyện quá khứ- hiện tại; hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô nguyện quá khứ- vị lai mà không phải Tam-muội Vô nguyện hiện tại; hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô nguyện vị lai- hiện tại mà không phải Tam-muội Vô nguyện quá khứ; hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô nguyện quá khứ- vị lai- hiện tại.

Thế nào là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô nguyện vị lai mà không phải Tam-muội Vô nguyện quá khứ- hiện tại? Nếu Tam-muội Không đã hết mà không mất, và Tam-muội Vô nguyện không hết hoặc là hết liền mất cũng không hiện ở trước mắt, đó gọi là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô nguyện vị lai mà không phải Tam-muội Vô nguyện quá khứ- hiện tại.

Thế nào là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô nguyện quá khứ- vị lai mà không phải Tam-muội Vô nguyện hiện tại? Nếu Tam-muội Không và Tam-muội Vô nguyện đã hết mà không mất, và Tam-muội Vô nguyện ấy không hiện ở trước mắt, đó gọi là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô nguyện quá khứ- vị lai mà không phải Tam-muội Vô nguyện hiện tại.

Thế nào là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô nguyện vị lai- hiện tại mà không phải Tam-muội Vô nguyện quá khứ? Nếu Tam-muội Không đã hết mà không mất, và Tam-muội Vô nguyện hiện ở trước mắt, không hết hoặc là hết liền mất, đó gọi là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô nguyện vị lai- hiện tại mà không phải Tam-muội Vô nguyện quá khứ.

Thế nào là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô nguyện quá khứ- vị lai- hiện tại? Nếu Tam-muội Không và Tam-muội Vô nguyện đã hết mà không mất, và Tam-muội Vô nguyện ấy hiện ở trước mắt, đó gọi là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô nguyện quá khứ- vị lai, hiện tại.

Hỏi: Giả sử thành tựu Tam-muội Vô nguyện quá khứ- hiện tại- vị lai thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Đáp: Nếu hết mà không mất thì sẽ thành tựu. Nếu không hết hoặc là hết liền mất thì không thành tựu.

Hỏi: Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Vô tướng quá khứ chăng?

Đáp: Nếu hết mà không mất thì thành tựu. Nếu không hết hoặc là hết liền mất thì không thành tựu.

Hỏi: Giả sử thành tựu Tam-muội Vô tướng quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Đáp: Nếu hết mà không mất thì sẽ thành tựu. Nếu không hết hoặc là hết liền mất thì không thành tựu.

Hỏi: Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Vô tướng vị lai chăng?

Đáp: Nếu như đạt được.

Hỏi: Giả sử thành tựu Tam-muội Vô tướng vị lai thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Đáp: Nếu hết mà không mất thì sẽ thành tựu. Nếu không hết hoặc là hết liền mất thì không thành tựu.

Hỏi: Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Vô tướng hiện tại chăng?

Đáp: Nếu hiện ở trước mắt.

Hỏi: Giả sử thành tựu Tam-muội Vô tướng hiện tại thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Đáp: Nếu hết mà không mất thì thành tựu. Nếu không hết hoặc là hết liền mất thì không thành tựu.

Hỏi: Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Vô tướng quá khứ- hiện tại chăng?

Đáp: Hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ mà không phải

Tam-muội Vô tướng quá khứ- hiện tại; hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng quá khứ mà không phải Tam-muội Vô tướng hiện tại; hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng hiện tại mà không phải Tam-muội Vô tướng quá khứ; hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng quá khứ- hiện tại.

Thế nào là thành tựu Tam-muội Không quá khứ mà không phải Tam-muội Vô tướng quá khứ- hiện tại? Nếu Tam-muội Không hết mà không mất, và Tam-muội Vô tướng kia không hết hoặc là hết liền mất, cũng không hiện ở trước mắt, đó gọi là thành tựu Tam-muội Không quá khứ mà không phải Tam-muội Vô tướng quá khứ- hiện tại.

Thế nào là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng quá khứ mà không phải Tam-muội Vô tướng hiện tại? Nếu Tam-muội Không và Tam-muội Vô tướng đã hết mà không mất, và Tam-muội Vô tướng kia không hiện ở trước mắt, đó gọi là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng quá khứ mà không phải Tam-muội Vô tướng hiện tại.

Thế nào là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng hiện tại mà không phải Tam-muội Vô tướng quá khứ? Nếu Tam-muội Không đã hết mà không mất, và Tam-muội Vô tướng kia hiện ở trước mắt, không tận, giả sử tận ấy là mất, thì đó gọi là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng hiện tại mà không phải Tam-muội Vô tướng quá khứ.

Thế nào là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng quá khứ- hiện tại? Nếu Tam-muội Không và Tam-muội Vô tướng đã hết mà không mất, và Tam-muội Vô tướng kia hiện ở trước mắt, đó gọi là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng quá khứ- hiện tại.

Hỏi: Giả sử thành tựu Tam-muội Vô tướng quá khứ- hiện tại thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Đáp: Nếu hết mà không mất thì sẽ thành tựu. Nếu không hết hoặc là hết liền mất thì không thành tựu.

Hỏi: Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Vô tướng hiện tại- vị lai chăng?

Đáp: Hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ mà không phải Tam-muội Vô tướng vị lai, hiện tại; hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng vị lai mà không phải Tam-muội Vô tướng hiện tại; hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng hiện tại- vị lai.

Thế nào là thành tựu Tam-muội Không quá khứ mà không phải Tam-muội Vô tướng vị lai, hiện tại? Nếu Tam-muội Không hết mà không mất, và hành giả kia không đạt được Tam-muội Vô tướng, đó gọi là thành tựu Tam-muội Không quá khứ mà không phải Tam-muội Vô tướng vị lai, hiện tại.

Thế nào là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng vị lai mà không phải Tam-muội Vô tướng hiện tại? Nếu Tam-muội Không hết mà không mất, và hành giả kia được Tam-muội Vô tướng, không hiện ở trước mắt, đó gọi là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng vị lai mà không phải Tam-muội Vô tướng hiện tại.

Thế nào là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng hiện tại- vị lai? Nếu Tam-muội Không hết mà không mất, và hành giả kia được Tam-muội Vô tướng hiện ở trước mắt, đó gọi là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng hiện tại- vị lai.

Hỏi: Giả sử thành tựu Tam-muội Vô tướng hiện tại- vị lai thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Đáp: Nếu hết mà không mất thì sẽ thành tựu. Nếu không hết hoặc là hết liền mất thì không thành tựu.

Đáp: Nếu hết mà không mất thì sẽ thành tựu. Nếu không hết hoặc hết liền mất thì không thành tựu.

Hỏi: Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ thì đó là thành tựu Tam-muội Vô tướng quá khứ- hiện tại- vị lai chăng?

Đáp: Hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ mà không phải Tam-muội Vô tướng quá khứ- hiện tại- vị lai; hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng vị lai mà không phải Tam-muội Vô tướng quá khứ- hiện tại; hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng quá khứ- vị lai mà không phải Tam-muội Vô tướng hiện tại; hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng vị lai- hiện tại mà không phải Tam-muội Vô tướng quá khứ; hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng quá khứ- vị lai, hiện tại.

Thế nào là thành tựu Tam-muội Không quá khứ mà không phải Tam-muội Vô tướng quá khứ- hiện tại- vị lai? Nếu Tam-muội Không đã hết mà không mất, và người kia đã không đạt được Tam-muội Vô tướng thì đó gọi là thành tựu Tam-muội Không quá khứ mà không phải Tam-muội Vô tướng quá khứ- hiện tại- vị lai.

Thế nào là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng vị lai mà không phải Tam-muội Vô tướng quá khứ- hiện tại? Nếu Tam-muội Không đã hết mà không mất, và Tam-muội Vô tướng không hết hoặc là hết liền mất, cũng không hiện ở trước mắt, đó gọi là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng vị lai mà không phải Tam-muội Vô tướng quá khứ- hiện tại.

Thế nào là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng quá khứ- vị lai mà không phải Tam-muội Vô tướng hiện tại? Nếu Tam-muội Không và Tam-muội Vô tướng đã hết mà không mất, và Tam-muội Vô tướng không hiện ở trước mắt, đó gọi là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng quá khứ- vị lai mà không phải Tam-muội Vô tướng hiện tại.

Hỏi: Giả sử thành tựu Tam-muội Vô tướng quá khứ- hiện tại- vị lai thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Đáp: Nếu hết mà không mất thì sẽ thành tựu. Nếu không hết hoặc là hết liền mất thì không thành tựu.

Hỏi: Nếu thành tựu Tam-muội Không quá khứ, thì đó là thành tựu Tam-muội Không Vô tướng quá khứ- vị lai- hiện tại chăng?

Đáp: Hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ mà không phải Tam-muội Vô tướng quá khứ- vị lai- hiện tại; hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng vị lai mà không phải Tam-muội Vô tướng quá khứ- hiện tại; hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng quá khứ- vị lai mà không phải Tam-muội Vô tướng hiện tại; hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ -vị lai mà không phải Tam-muội Vô tướng hiện tại; hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng vị lai- hiện tại mà không phải Tam-muội Vô tướng quá khứ; hoặc thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng quá khứ- vị lai- hiện tại.

Thế nào là thành tựu Tam-muội Không quá khứ mà không phải là Tam-muội Vô tướng quá khứ- vị lai- hiện tại? Nếu Tam-muội Không hết mà không mất, vả lại lúc ấy không đạt được Tam-muội Vô tướng, đó gọi là thành tựu Tam-muội Không quá khứ mà không phải Tam-muội Vô tướng quá khứ- vị lai - hiện tại.

Thế nào là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng vị lai mà không phải Tam-muội Vô tướng quá khứ- hiện tại? Nếu Tam-muội Không hết mà không mất, vả lại lúc ấy đạt được Tam-muội Vô tướng, không hết hoặc là hết liền mất cũng không hiện ở trước mắt, đó gọi là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng vị lai mà không phải là Tam-muội Vô tướng quá khứ- hiện tại.

Thế nào là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng quá khứ- vị lai mà không phải Tam-muội Vô tướng hiện tại? Nếu Tam-muội Không và Tam-muội Vô tướng hết mà không mất, vả lại lúc ấy Tam-muội Vô tướng không hiện ở trước mắt, đó gọi là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng quá khứ- vị lai mà không phải Tam-muội Vô tướng hiện tại.

Thế nào là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng vị lai- hiện tại mà không phải Tam-muội Vô tướng quá khứ? nếu Tam-muội Không mà hết không mất, vả lại lúc ấy Tam-muội Vô tướng hiện ở trước mắt, không hết hoặc là hết liền mất, đó gọi là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng vị lai- hiện tại mà không phải Tam-muội Vô tướng quá khứ.

Thế nào là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng quá khứ- vị lai- hiện tại? Nếu Tam-muội Không và Tam-muội Vô tướng hết làm không mất, vả lại lúc ấy Tam-muội Vô tướng hiện ở trước mắt, đó gọi là thành tựu Tam-muội Không quá khứ và Tam-muội Vô tướng quá khứ- vị lai- hiện tại.

Hỏi: Giả sử thành tựu Tam-muội Vô tướng quá khứ- vị lai- hiện tại, thì đó là thành tựu Tam-muội Không quá khứ chăng?

Đáp: Nếu hết mà không mất thì thành tựu. Nếu không hết hoặc là hết liền mất thì không thành tựu. Như Tam-muội Không, Tam-muội Vô tướng và Vô nguyện cũng vậy.

Tam-muội Không quá khứ, Tam-muội Vô nguyện quá khứ, Tam-muội Vô tướng quá khứ là một; vị lai là hai; hiện tại là ba; quá khứ- hiện tại là bốn; vị lai- hiện tại là năm; quá khứ- vị lai là sáu; quá khứ- vị lai- hiện tại Vô tướng.

Hỏi: Nếu tu Tam-muội Không thì đó là tu Tam-muội Vô nguyện chăng?

Đáp: Hoặc tu Tam-muội Không mà không phải tu Tam-muội Vô nguyện.

Thế nào là tu Tam-muội Không mà không phải tu Tam-muội Vô nguyện? Vốn được Tam-muội Không hiện ở trước mắt, đó gọi là tu Tam-muội Không mà không phải tu Tam-muội Vô nguyện.

Thế nào là tu Tam-muội Vô nguyện mà không phải tu Tam-muội Không? Vốn đạt được Tam-muội Vô nguyện hiện ở trước mắt, hoặc vốn không đạt được Tam-muội Vô nguyện hiện ở trước mắt, thì lúc này không thể nào tu Tam-muội Không, đó gọi là tu Tam-muội Vô nguyện mà không phải tu Tam-muội Không.

Thế nào là tu Tam-muội Không và vô nguyện? Vốn không đạt được Tam-muội Không hiện ở trước mắt, lúc này có thể tu Tam-muội Vô nguyện. Nếu vốn không đạt được Tam-muội Vô nguyện hiện ở trước mắt, thì lúc này có thể tu Tam-muội Không. Nếu vốn không đạt được Tam-muội Vô tướng, hoặc vốn không đạt được trí thế tục hiện ở trước mắt, lúc này có thể tu Tam-muội Không và vô nguyện, đó gọi là tu Tam-muội Không và vô nguyện.

Thế nào là không tu Tam-muội Không cũng không tu Tam-muội Vô nguyện? Nếu vốn đạt được hoặc vốn không đạt được Tam-muội Vô tướng hiện ở trước mắt. Nếu vốn đạt được hoặc vốn không đạt được trí thế tục hiện ở trước mắt, thì lúc này không phải là tu Tam-muội Không và vô nguyện. Tất cả người phàm phu với tâm ô nhiễm và tâm vô ký, nhập Tam-muội Vô tưởng, Tam-muội diệt tận và vô tưởng thiên, không tu Tam-muội Không cũng không phải Tam-muội Vô nguyện, đó gọi là không tu Tam-muội Không cũng không tu Tam-muội Vô nguyện.

Hỏi: Nếu tu Tam-muội Không thì lúc ấy tu Tam-muội Vô tướng chăng?

Đáp: Hoặc tu Tam-muội Không mà không tu Tam-muội Vô tướng.

Thế nào là tu Tam-muội Không mà không tu Tam-muội Vô tướng? Vốn được Tam-muội Không hiện ở trước mắt hoặc vốn không đạt được Tam-muội Không hiện ở trước mắt, lúc này không thể tu Tam-muội Vô tướng hoặc vốn không đạt được Tam-muội Vô nguyện hiện ở trước mắt, thì lúc ấy có thể tu Tam-muội Không mà không phải là Vô tướng, đó gọi là tu Tam-muội Không mà không tu Tam-muội Vô tướng.

Thế nào là tu Tam-muội Vô tướng mà không tu Tam-muội Không? Vốn được Tam-muội Vô tướng hiện ở trước mắt hoặc vốn không đạt được Tam-muội Vô tướng hiện ở trước mắt, thì lúc này không có thể tu Tam-muội Không, đó gọi là tu Tam-muội Vô tướng mà không phải tu Tam-muội Không.

Thế nào là tu Tam-muội Không và vô tướng? Vốn không đạt được Tam-muội Không hiện ở trước mắt, lúc này có thể tu Tam-muội Vô tướng. Nếu vốn không đạt được Tam-muội Vô tướng hiện ở trước mắt, thì lúc này có thể tu Tam-muội Không. Nếu vốn không đạt được Tam-muội Vô nguyện hoặc vốn không đạt được trí thế tục hiện ở trước mắt, thì lúc này có thể tu Tam-muội Không và Vô tướng, đó gọi là tu Tam-muội Không và Vô tướng.

Thế nào là không tu Tam-muội Không cũng không tu Tam-muội Vô tướng? Nếu vốn đạt được hoặc vốn không đạt được Tam-muội Vô nguyện hiện ở trước mắt. Vốn được trí thế tục hoặc vốn không đạt được trí thế tục hiện ở trước mắt, thì lúc này không có thể tu Tam-muội Không và Vô tướng. Tất cả người phàm phu với tâm ô nhiễm và tâm vô ký, nhập Tam-muội Vô tưởng, Tam-muội diệt tận và vô tưởng thiên, không tu Tam-muội Không cũng không Tam-muội Vô tướng, đó gọi là không tu Tam-muội Không cũng không tu Tam-muội Vô tướng.

Hỏi: Nếu tu Tam-muội Vô nguyện thì lúc ấy tu Tam-muội Vô tướng chăng?

Đáp: Hoặc tu Tam-muội Vô nguyện mà không tu Tam-muội Vô tướng.

Thế nào là tu Tam-muội Vô nguyện mà không tu Tam-muội Vô tướng? Vốn đạt được Tam-muội Vô nguyện hiện ở trước mắt hoặc vốn không đạt được Tam-muội Vô nguyện hiện ở trước mắt, thì lúc này không có thể tu Tam-muội Vô tướng. Nếu vốn không đạt được Tam-muội Không hiện ở trước mắt, thì lúc này có thể tu Tam-muội Vô nguyện mà không phải là Tam-muội Vô tướng, đó gọi là tu Tam-muội Vô nguyện mà không tu Tam-muội Vô tướng.

Thế nào là tu Tam-muội Vô tướng mà không tu Tam-muội Vô nguyện? Vốn đạt được Tam-muội Vô tướng hiện ở trước mắt hoặc vốn không đạt được Tam-muội Vô tướng hiện ở trước mắt, thì lúc này không có thể tu Tam-muội Vô nguyện, đó gọi là tu Tam-muội Vô tướng mà không tu Tam-muội Vô nguyện.

Thế nào là tu Tam-muội Vô tướng cùng Tam-muội Vô nguyện? Vốn không đạt được Tam-muội Vô nguyện hiện ở trước mắt, thì lúc này có thể tu Tam-muội Vô tướng. Nếu vốn không đạt được Tam-muội Vô tướng hiện ở trước mắt, thì lúc này có thể tu Tam-muội Vô nguyện. Nếu vốn không đạt được Tam-muội Không hoặc vốn không đạt được trí thế tục hiện ở trước mắt, thì lúc này có thể tu Tam-muội Vô tướng và Vô nguyện, đó gọi là tu Tam-muội Vô tướng cùng Tam-muội Vô nguyện.

Thế nào là không tu Tam-muội Vô nguyện cũng không tu Tam-muội Vô tướng? Vốn đạt được Tam-muội Không hiện ở trước mắt, vốn đạt được trí thế tục hoặc vốn không đạt được trí thế tục hiện ở trước mắt, thì lúc này không thể nào tu Tam-muội Vô tướng và vô nguyện. Tâm ô nhiễm và tâm vô ký của tất cả người phàm phu nhập Tam-muội Vô tưởng, Tam-muội diệt tận và vô tưởng thiên, không tu Tam-muội Vô nguyện cũng không phải vô tướng, đó gọi là không tu Tam-muội Vô nguyện cũng không tu Tam-muội Vô tướng.

Hỏi: Có thể có kiết do Tam-muội Không trừ diệt mà không phải Tam-muội Vô nguyện và Tam-muội Vô tướng chăng?

Đáp: Không diệt.

Hỏi: Vô nguyện trừ diệt mà không phải Tam-muội Không cũng không phải Tam-muội Vô tướng chăng?

Đáp: Diệt trừ các kiết do tập đế- đạo đế đoạn và do Vô nguyện đoạn.

Hỏi: Vô tướng trừ diệt mà không phải Tam-muội Không cũng không phải Tam-muội Vô nguyện chăng?

Đáp: Diệt trừ các kiết do tận đế đoạn và Vô tướng đoạn.

Hỏi: Tam-muội Không và Tam-muội Vô nguyện trừ diệt mà không phải Tam-muội Vô tướng chăng?

Đáp: Diệt trừ các kiết do khổ đế đoạn và Tam-muội Không và Tam-muội Vô nguyện trừ diệt.

Hỏi: Tam-muội Không và Tam-muội Vô tướng trừ diệt mà không phải Tam-muội Vô nguyện chăng?

Đáp: Không trừ diệt.

Hỏi: Tam-muội Vô nguyện và Vô tướng trừ diệt mà không phải Tam-muội Không chăng?

Đáp: Không trừ diệt.

Hỏi: Tam-muội Không, Vô nguyện và Vô tướng trừ diệt chăng?

Đáp: Diệt trừ các kiết, học kiến tích do tư duy trừ diệt.

Hỏi: Có thể có kiết không phải Tam-muội Không, không phải Tam-muội Vô nguyện, không phải Tam-muội Vô tướng trừ diệt mà kiết tự trừ diệt chăng?

Đáp: Diệt trừ các kiết thì người phàm phu trừ diệt.

Hỏi: Thế nào là ý đã nghĩ đến vượt qua thứ tự mà thủ chứng?

Đáp: Vô thường- khổ- không- vô ngã.

Hỏi: Hành ý hệ thuộc cõi nào đã nghĩ đến vượt qua thứ tự mà thủ chứng?

Đáp: Hệ thuộc cõi Dục.

Hỏi: Tận trí nên nói là ý dừng lại nơi thân ấy làm quán thân chăng?

Đáp: Tận trí hoặc là ý dừng lại nơi thân ấy mà quán thân; hoặc là ý dừng lại nơi thống- tâm pháp mà quán pháp. Vô sinh trí cũng như thế.

Hỏi: Các niềm vui của sơ thiền vô lậu và các khinh na giác ý, các

pháp này có gì sai biệt?

Đáp: Không có sai biệt.

Hỏi: Các niềm vui của nhị thiền vô lậu và các khinh an giác ý có gì sai biệt?

Đáp: Không có sai biệt.

Hỏi: Nếu từ Tam-muội khởi thì đó là từ duyên mà khởi chăng?

Đáp: Hoặc Tam-muội khởi mà không phải là duyên.

Thế nào là Tam-muội khởi mà không phải là duyên? Giống như có một người do các ý tưởng mà nghĩ đến nhập sơ thiền, do ý đó mà nghĩ đến muốn nhập nhị thiền, đó gọi là Tam-muội khởi mà không phải là duyên.

Thế nào là duyên khởi mà không phải là Tam-muội? Giống như có một người do các ý tưởng mà nghĩ đến nhập sơ thiền, lúc ấy như định kia mà nghĩ đến tưởng thứ hai còn lại, đó gọi là duyên khởi mà không phải là Tam-muội.

Thế nào là Tam-muội khởi duyên? Giống như có một người do các ý tưởng mà nghĩ đến nhập sơ thiền, lúc ấy do ý mà nghĩ đến tưởng thứ hai còn lại để nhập nhị thiền, đó gọi là Tam-muội khởi duyên.

Thế nào là không phải Tam-muội khởi cũng không phải là duyên? Giống như có một người do các ý tưởng mà nghĩ đến nhập sơ thiền, lúc ấy như định mà an trú lâu dài, đó gọi là không phải Tam-muội khởi cũng không phải là duyên.

Lại như Đức Thế Tôn nói: Vốn gọi Tam-muội tưởng đều là đạt được giáo pháp. Nếu đệ tử của Đức Thế Tôn sinh đến Hữu tưởng- vô tưởng xứ thì họ sẽ nương dựa vào pháp nào để đạt đến quả A-la-hán?

Đáp: Nương vào định bất dụng vô lậu.

Lại như Tôn giả Ma Ha Mục-kiền-liên nói: Các hiền giả! Tôi tự nhớ lại, đã nhập định bất dụng bên bờ ao Đề hồ ở núi Kỳ-xà-quật, có rất nhiều voi và rồng đưa mũi lên gầm vang mà nghe tiếng.

Tôn giả Ma Ha Mục-kiền-liên đang nhập định mà nghe, hay lúc xuất định mới nghe tiếng gầm rống?

Đáp: Tôn giả Đại Mục-kiền-liên nghe tiếng khi xuất định chứ không phải lúc nhập định.

Hỏi: Các pháp bất định thì tất cả pháp đó là thật sự vô minh nên nói là vô minh chăng?

Đáp: Đúng như vậy. Các pháp bất tịnh thì tất cả pháp đó là thật sự vô minh nên nói là vô minh.

Hỏi: Có thể thật sự là vô minh nên nói là vô minh, mà đó không phải là bất tịnh chăng?

Đáp: Có, là tà định.

Hỏi: Các pháp định thì tất cả pháp ấy thật sự là minh nên nói là minh chăng?

Đáp: Đúng như vậy. Các pháp thật sự là minh nên nói là minh, tất cả đó là pháp định.

Hỏi: Có thể các pháp định mà đó không phải thật sự là minh nhưng nói là minh chăng?

Đáp: Có, là tà định.

Hỏi: Các pháp bất định thì tất cả pháp ấy không thành tựu giác ý chăng?

Đáp: Đúng như vậy. Các pháp bất định thì tất cả pháp ấy không thành tựu giác ý.

Hỏi: Có thể không thành tựu giác mà đó không phải là bất định chăng?

Đáp: Có, là tà định.

Hỏi: Các pháp định thì tất cả pháp ấy thành tựu giác ý chăng?

Đáp: Đúng như vậy. Các pháp thành tựu giác ý thì tất cả pháp ấy là định.

Hỏi: Có thể pháp định mà pháp ấy không phải là thành tựu giác ý chăng?

Đáp: Có, là tà định.

Hỏi: Nếu thành tựu giác ý thì đó là thành tựu pháp vô lậu chăng?

Đáp: Đúng như vậy. Các pháp thành tựu giác ý thì pháp ấy thành tựu pháp vô lậu.

Hỏi: Có thể có thành tựu pháp vô lậu mà không phải là giác ý chăng?

Đáp: Có, là người phàm phu.

Hỏi: Nếu không thành tựu giác ý thì đó là không thành tựu pháp vô lậu chăng?

Đáp: Không có pháp vô lậu không thành tựu, mà có người phàm phu không thành tựu giác ý.

Hỏi: Nếu được giác ý thì đó là đạt được pháp vô lậu chăng?

Đáp: Đúng như vậy. Nếu đạt được giác ý thì đạt được pháp vô lậu.

Hỏi: Có thể đạt được pháp vô lậu mà không phải là giác ý chăng?

Đáp: Có người phàm phu.

Hỏi: Nếu rời bỏ giác ý thì đó là rời bỏ pháp vô lậu chăng?

Đáp: Không có rời bỏ pháp vô lậu, không có rời bỏ tất cả giác ý.

Hỏi: Nếu lui sụt giác ý thì đó là lui sụt pháp vô lậu chăng?

Đáp: Không có lui sụt pháp vô lậu, không có lui sụt tất cả giác ý.

Hỏi: Nếu không hết thì đó là các pháp không biết chăng?

Đáp: Đúng như vậy. Các pháp không biết thì pháp đó không biết.

Hỏi: Có thể có pháp không hết mà pháp đó không phải là không biết chăng?

Đáp: Có, các pháp đã biết thì cái biết không đoạn mất hoàn toàn.

Hỏi: Các pháp không còn thì biết pháp ấy chăng?

Đáp: Đúng như vậy. Các pháp không còn thì biết pháp ấy.

Hỏi: Có thể có cái biết biết mà không phải là hết chăng?

Đáp: Có, những cái biết đã biết không phải đoạn mất tất cả cái biết.

Hỏi: Đối với pháp sinh ra này mắt vốn không thấy sắc mà mắt ấy

được biện giải là thiên nhãn. Dựa vào những gì để biện giải là thiên nhãn?

Đáp: Giống như có một người tánh tự nhận biết về mạng sống đời trước, tánh vốn có ấy sinh ra ở đời khác thì mắt trông thấy sắc, nhờ vào tánh ấy mà biện giải về thiên nhãn. Tai và tiếng cũng như thế.

Hỏi: Vì lẽ gì mà người phàm phu lui sụt kiến đế tư duy đoạn kiết vẫn được, còn đệ tử của Đức Thế Tôn lại do tư duy mà đoạn vậy?

Đáp: Người phàm phu vốn có thể vận dụng đạo kiến đế đoạn kiết không còn, họ tư duy đoạn rồi lui sụt đối với đạo ấy lại bị kiết ấy trói buộc. Đệ từ của đức Thế Tôn cùng đạo khác mà kiến đế đoạn kiết không còn, dùng tư duy đoạn kiết còn sót lại. Phàm phu vốn có thể vận dụng đạo đế kiến đế đoạn kiết không còn, đối với đạo ấy không lui sụt. Vốn có thể vận dụng đạo tư duy đoạn kiết không còn, mà đối với đạo ấy có lúc lui sụt, có lúc không lui sụt. Đệ tử của Đức Thế Tôn vốn có thể vận dụng kiến đế mà tư duy đoạn kiết không còn, họ tư duy về đạo đoạn kiết không còn mà đạo ấy không lui sụt.

Hỏi: Vì lẽ gì mà lui sụt quả A- la- hán chứ không phải là quả Tu-đà-hoàn?

Đáp: Pháp do kiến đế đoạn không có thay thế, do tư duy đoạn thì có thay thế. Pháp kiến đế tưởng về có tịnh, tưởng về không có tịnh.

Tưởng về có tịnh không thuận với ý đã nghĩ đến và không thuận với tưởng về không có tịnh, lui sụt tưởng đến không có một pháp như ngã, nếu không có ngã này thì bị lui sụt vì các kiến chấp về ngã mà không có ngã.

Hỏi: Vì lẽ gì mà lui sụt quả A- la- hán và Tư- đà- hàm chứ không phải là quả Tu-đà-hoàn?

Đáp: Pháp do kiến đế đoạn không thể thay thế, do tư duy đoạn thì có thể thay thế. Pháp kiến đế tưởng về có tịnh, tưởng về bất tịnh. Pháp ấy không thuận với ý đã nghĩ đến, không thuận với tưởng về bất tịnh, lui sụt tưởng đến không có một pháp nếu không có ngã. Nếu là ngã thì bị lui sụt vì các kiến chấp về ngã và không có ngã.

Hỏi: Lui sụt quả A- la- hán, đạt được các căn- lực- giác- đạo chủng vô lậu, nên nói là vốn được mà được hay vốn không được mà được?

Đáp: Nên nói là vốn được mà được.

Hỏi: lui sụt quả Tư- đà- hàm và quả A- na- hàm, đạt được các căn- lực- giác- đạo chủng vô lậu, nên nói là vốn được mà hay vốn không được mà được.

Đáp: Nên nói là vốn được mà được.

Hỏi: Ẩn mất ở cõi Vô sắc, sinh nơi cõi Dục, duy trì được các ấm- nhập- bốn đại, căn thiện- căn bất thiện- căn vô ký, Kiết- phược- sử- cấu- triền, nên nói là vốn đạt được mà được hay vốn không đạt được mà được?

Đáp: Điều thiện nếu ô nhiễm thì nên nói là vốn đạt được mà được, báo nên nói là vốn không đạt được mà được.

Hỏi: Ẩn mất ở cõi Vô sắc, sinh nơi cõi Sắc, duy trì được các ấm- nhập- bốn đại, căn thiện- căn bất thiện- căn vô ký, Kiết- phược- sử- cấu- triền, nên nói là vốn đạt được mà được, hay vốn không đạt được mà được?

Đáp: Việc thiện, nếu ô nhiễm, thì nên nói vốn đạt được mà được, báo nên nói vốn không đạt được mà được.

Hỏi: Ẩn mất ở cõi Sắc, sinh nơi cõi Dục, duy trì được các ấm- nhập- bốn đại, căn thiện- căn bất thiện- căn vô ký, Kiết- phược- sử- cấu- triền, nên nói là vốn đạt được mà được hay vốn không đạt được mà được?

Đáp: Điều thiện nếu ô nhiễm thì nên nói là vốn đạt được mà được, báo nên nói là vốn không đạt được mà được.

Hỏi: Nếu dựa vào sơ thiền, thì tu trì thần túc chứng thông suốt tu đạo, lúc ấy ngang bậc nào và có thể đến bao nhiêu chỗ?

Đáp: Đến cõi Phạm thiên.

Hỏi: Nếu dựa vào sơ thiền, thì trí nghe tiếng thấu suốt chứng thần thông tu đạo, lúc ấy có thể ngang bậc nào và hệ thuộc vào đâu?

Đáp: Hệ thuộc trên cõi Phạm thiên.

Hỏi: Nếu dựa vào sơ thiền, dùng trí biết tâm người khác chứng thần thông tu đạo, lúc ấy có thể ngang bậc nào và hệ thuộc vào tâm mà biết tâm- tâm pháp của người khác?

Đáp: Hệ thuộc trên cõi Phạm thiên.

Hỏi: Nếu dựa vào sơ thiền, trí tự biết túc mạng chứng thần thông tu đạo, lúc ấy có thể ngang bậc nào hệ thuộc vào đâu mà tự biết túc mạng?

Đáp: Hệ thuộc trên cõi Phạm thiên.

Hỏi: Nếu dựa vào sơ thiền, trí nhãn chứng thần thông tu đạo, lúc ấy có thể ngang bậc nào và hệ thuộc vào đâu mà mắt thấy sắc?

Đáp: Hệ thuộc trên cõi Phạm thiên. Nhị thiền hệ thuộc cõi Quang âm, Tam thiền hệ thuộc cõi Biến tịnh, Tứ thiền hệ thuộc cõi Quả thật.

Hỏi: Nếu ý tư duy về khổ- khổ đạt đến quả A-la-hán, thì lúc ấy hành hệ thuộc vào đầu mà ý tư duy về khổ- khổ đạt đến quả A- la- hán?

Đáp: Hệ thuộc cõi Vô sắc. Tập cũng như thế.

Hỏi: Nếu ý tư duy về tận- tận đạt đến quả A- la- hán, thì lúc ấy hành hệ thuộc vào đâu mà ý tư duy về tận- tận đạt đến quả A-la-hán?

Đáp: Hoặc hệ thuộc cõi Dục, hoặc hệ thuộc cõi Sắc, hoặc hệ thuộc cõi Vô sắc.

Hỏi: Nếu ý tư duy về đạo- đạo đạt đến quả A- la- hán, thì lúc ấy hành hệ thuộc vào đâu mà ý tư duy về đạo- đạo đạt đến quả A-la- hán?

Đáp: Hoặc hệ thuộc cõi Dục, hoặc hệ thuộc cõi Sắc, hoặc hệ thuộc cõi Vô sắc.

LUẬN A TỲ ĐÀM BÁT KIỀN ĐỘ