SỐ 1521 — LUẬN THẬP TRỤ TỲ BÀ SA

Phẩm 27: NÓI GỌN VỀ HẠNH

Bồ tát thuộc về địa Hoan Hỷ,

Nay đã giải thích sơ lược rồi,

Bồ tát an trú trong địa này,

Nhiều đời làm vua cõi Diêm Phù.

Thường xa rời tham lam keo kiệt,

Không mất ý niệm về Tam Bảo,

Tâm luôn luôn nguyện được làm Phật,

Cứu độ cho tất cả chúng sinh.

Địa thứ nhất gọi là Hoan Hỷ, đã giải thích sơ lược rồi. Pháp của Chư Phật là vô lượng vô biên, đều lấy địa này làm gốc. Nếu giải thích rộng ra thì cũng vô lượng vô biên, vì vậy chỉ nói là giải thích sơ lược Bồ tát an trú trong địa này, nhiều đời làm chuyển luân vương có thế lực cai quản cõi Diêm-phù-đề, nhân duyên ở đời trước tu tập địa này, tin và thích Bố thí, không có tâm tham lam keo kiệt, thường cúng dường Tam bảo cho nên không mất ý niệm đối với Tam bảo, thường nghĩ đến làm

Phật để cứu độ cho các chúng sinh. Những ý niệm thiện như vậy luôn luôn ở trong tâm. Lại nữa.

Nếu như mong muốn được xuất gia,

Tâm chịu khó thực hành tinh tiến,

Có thể đạt được nhiều pháp định,

Được thấy rất nhiều Phật Thế Tôn,

Có thể chấn động nhiều thế giới,

Bay đi tự tại cũng như vậy.

Nếu như muốn phát ra ánh sáng,

Có thể soi chiếu mọi thế giới,

Giáo hóa hàng trăm loại chúng sinh,

Có thể trí thọ mạng trăm kiếp,

Có thể chọn lấy hàng trăm pháp,

Có thể biến hóa làm trăm thân,

Có thể biến hóa trăm Bồ tát,

Thị hiện làm quyến thuộc của mình,

Lợi căn vượt qua số lượng này,

Nhờ vào thần lực Chư Phật.

Đã nói về tướng của Sơ địa,

Quả-lực-tịnh và pháp đối trị,

Nay sẽ tiếp tục giải thích thêm,

Về địa thứ hai là Vô cấu.

Quả nghĩa là đạt được hàng trăm pháp định, được thấy hàng trăm Đức Phật… Thế lực, nghĩa là có thể giáo hóa hàng trăm loại chúng sinh. Nghĩa còn lại trong kệ đã giải thích ở trước, không cần phải giải thích phần kệ còn lại. Nay sẽ tiếp theo giải thích về địa thứ hai là Vô cấu.

Hỏi: Ông muốn giải thích rộng về pháp thực hành của Bồ tát, nghĩa của địa thứ nhất hãy còn nhiều, sợ rằng những người học vì chuyển sang rộng thêm thì sinh tâm lười nhác không có năng lực học thuộc lòng được, vì vậy nay ông nên giải thích sơ lược về các pháp thực hành của Bồ tát cho những người không có năng lực học thuộc lòng nhiều điều, được hay không?

Đáp:

Tất cả các pháp của Bồ tát,

Là pháp đều cần phải thực hành,

Tất cả điều ác nên từ bỏ,

Đây gọi là giải thích sơ lược.

Như trong các phẩm trên đây đã nói, pháp có năng lực phát sinh

và có năng lực tăng trưởng của các địa. Như trong các phẩm trên nói, hoặc ở nơi khác nói, đều cần phải làm cho phát sinh thiện căn của Bồ tát, những điều lầm lỗi xấu ác đều cần phải rời xa, đó gọi là nói sơ lược về pháp cần phải thực hành của Bồ tát. Như trong Pháp Cú nói: Đừng làm những điều ác, hãy làm mọi điều thiện, tự thanh tịnh tâm ý, là lời Chư Phật dạy. Có một pháp thâu nhiếp được Phật đạo Bồ tát nên thực hành. Thế nào là một? Đó gọi là ở trong pháp thiện nhất tâm không phóng dật. Như Đức Phật bảo với A-nan: “Ta không phóng dật, cho nên đạt được quả vị Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác”. Như nói:

Không phóng dật mà thành quả Phật,

Thế gian không có ai sánh bằng,

Nếu như luôn luôn không phóng dật,

Thì không có việc gì không thành.

Lại có hai pháp có thể thâu nhiếp Phật đạo:

Không phóng dật.

Trí tuệ. Như nói:

Trí tuệ, không bao giờ phóng dật,

Phật dạy là cửa ngỏ lợi ích,

Không thấy người nào không phóng dật,

Mà việc làm không được thành tựu.

Lại có ba pháp có thể thâu nhiếp Phật đạo:

Giới học thù thắng.

Tâm học thù thắng.

Tuệ học thù thắng. Như nói:

Giới phát sinh Tam muội trước tiên,

Tam muội phát sinh được trí tuệ,

Trí tuệ phá tan mọi phiền não,

Như gió thổi mây trôi bốn phía.

Lại có bốn pháp có thể thâu nhiếp Phật đạo:

Xứ sở của Đế.

Xứ sở của Xả.

Xứ sở của Diệt.

Xứ sở của Tuệ. Như nói:

Đế-xả và định đều đầy đủ,

Được trí tuệ sắc bén thanh tịnh,

Tinh tiến mong cầu đạo của Phật,

Nên tích tụ đủ bốn pháp này.

Lại có năm pháp có thể thâu nhiếp Phật đạo:

Tín căn.

Tinh tiến căn.

Niệm căn.

Định căn.

Tuệ căn. Như nói:

Tín căn-Tinh tiến căn-Niệm căn,

Định căn và Tuệ căn kiên cố,

Pháp này kết hợp với Đại Bi,

Cuối cùng không lui sụt Phật đạo.

Giống như người có được năm căn,

Có năng lực thông suốt năm trần,

Như có được các căn Tín-Tiến…,

Có thể thông hiểu tướng các pháp.

Lại có sáu pháp có thể thâu nhiếp Phật đạo. Đó là Bố thí, Trì giới, Nhẫn nhục, Tinh tiến, Thiền định, Trí tuệ Ba-la-mật. Như nói:

Sáu độ như trước đã giải thích,

Làm cho các phiền não hàng phục,

Luôn luôn tăng trưởng các thiện căn,

Không bao lâu sẽ được thành Phật.

Lại có bảy pháp có thể thâu nhiếp Phật đạo. Đó là bảy chánh pháp: Tín, Tàm, Quý, Văn, Tinh tiến, Niệm Tuệ.

Như nói:

Muốn có được bảy pháp chân chính,

Nên vui với thiền định tinh tiến,

Loại bỏ hết bảy pháp tà vạy,

Luôn luôn biết rõ các công đức.

Người này có năng lực đạt được,

Quả vị Phật vô thượng Bồ đề,

Cứu người đang chìm trong sinh tử,

Đưa đến nơi bến bờ yên ổn.

Lại có tám pháp có thể thâu nhiếp Phật đạo. Đó là tám điều giác ngộ của bậc Đại nhân: Ít ham muốn, biết vừa đủ, xa lìa, tinh tiến, niệm, định, tuệ, vui với không hý luận. Như nói:

Nếu người có tâm quyết định trú,

Trong tám điều giác bậc Đại nhân,

Vì mong cầu thành tựu Phật đạo,

Loại bỏ những giác quán xấu ác.

Người như vậy thì không bao lâu,

Nhanh chóng chứng được đạo Vô thượng,

Nếu như người thực hành điều thiện,

Chắc chắn cảm được quả tốt đẹp.

Lại có chín pháp có thể thâu nhiếp Phật đạo. Đó là Đại Nhẫn, Đại từ, Đại Bi, Tuệ, Niệm, Tâm kiên cố, không có tham, không có sân, không có si. Như nói:

Có đầy đủ đối với Đại Nhẫn,

Cùng với Đại Từ và Đại Bi,

Lại có năng lực trú vào Tuệ,

Trong Niệm và Tâm luôn kiên cố,

Tâm sâu xa hợp với thiện căn,

Không tham-không sân và không si,

Nếu người có năng lực như vậy,

Thì Phật đạo chắc chắn thành tựu.

Lại có mười pháp có thể thâu nhiếp Phật đạo. Đó là mười thiện đạo, tự mình không sát sinh, không bày người khác sát sinh, thấy sát sinh thì tâm không khen ngợi, thấy sát sinh thì tâm không vui, cho đến tà kiến cũng như vậy. Đem phước đức này hồi hướng đến quả vị Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Như nói:

Không làm não hại với chúng sinh,

Cũng không làm ác nghiệp trộm cướp,

Không tà dâm xúc phạm vợ người,

Ba điều này là nghiệp của thân.

Không nói dối-không nói hai lưỡi,

Không nói thô ác-nói thêm bớt,

Không tham lam-sân hận-tà kiến,

Bảy điều này là nghiệp miệng-ý

Như vậy thì có thể mở toang,

Cửa ngõ của Phật đạo vô thượng,

Nếu người muốn chứng được quả Phật,

Nên thực hành pháp này đầu tiên.

Những pháp như vậy, Bồ tát nên làm cho phát sinh, phát sinh rồi thì nên giữ gìn, giữ gìn rồi nên làm cho tăng trưởng, đối với một điều thiện làm cho tăng thêm một điều, cũng cần phải biết! Người cầu Phật

đạo, đối với một pháp ác phải mau chóng lìa xa, đó là gọi là xa không phóng túng. Như nói:

Nếu người không có thể vượt qua,

Con đường hiểm ác của sinh tử,

Sự việc xấu xa tội lỗi này,

Là điều đáng bị chỉ trích nhất.

Tuy cầu mong niềm vui giàu có,

Mà sinh trong gia đình nghèo hèn,

Không có thể gieo trồng phước thiện,

Làm tôi tớ cho người sai khiến,

Nhân duyên đã dẫn đến khổ quả,

Đều bởi vì tự mình phóng túng,

Vì vậy cho nên người có trí,

Nhanh chóng rời xa như ác độc,

Nếu như chưa thành tựu Đại Bi,

Pháp nhẫn vô sinh và Bất thối,

Mà luôn luôn làm điều phóng túng,

Vậy thì gọi là đã chết rồi.

Lại có hai lỗi lầm phải nhanh chóng xa lìa:

Tham theo Thanh văn thừa.

Tham theo Bích-chi-Phật thừa. Như Đức Phật nói:

Nếu rơi vào phạm vi Thanh văn,

Và phạm vi của Bích-chi-Phật,

Thì gọi là Bồ tát đã chết,

Cũng gọi là mất đi tất cả.

Tuy rơi vào trong chốn địa ngục,

Nhưng không cần sinh lòng sợ hãi,

Nếu rơi vào phạm vi Nhị thừa,

Thì Bồ tát vô cùng sợ hãi.

Tuy rơi vào trong chốn địa ngục,

Nhưng không vĩnh viễn ngăn Phật đạo,

Nếu rơi vào phạm vi Nhị thừa,

Thì cuối cùng ngăn mất Phật đạo.

Đức Phật dạy người quý mạng sống,

Chặt đầu thì vô cùng sợ hãi,

Như vậy mong muốn được làm Phật,

Nên vô cùng sợ hãi Nhị thừa.

Lại có ba lỗi lầm phải nhanh chóng xa lìa:

Ghét các vị Bồ tát.

Ghét việc làm của Bồ tát.

Ghét kinh Đại thừa rất sâu sắc. Như nói:

Trí Tiểu thừa dùng duyên Tiểu thừa, Oán ghét đối với các Bồ tát,

Cũng oán ghét đạo của Bồ tát, Cũng oán ghét kinh điển Đại thừa. Vì không hiểu cho nên không tin, Rơi vào trong địa ngục muôn đời, Sợ hãi kêu gào rất thảm thiết,

Sự việc này cần phải lìa xa.

Lại có bốn lỗi lầm phải nhanh chóng xa lìa:

Nịnh hót.

Quanh co.

Tánh nóng nảy.

Không có lòng thương xót. Như nói:

Tự cho rằng mình là Bồ tát,

Nhưng tâm nhiều nịnh hót quanh co,

Tánh nóng nảy không hề tha thứ,

Không thực hành tâm thương xót ai,

Là gần bên địa ngục A-tỳ,

Rời bỏ Phật đạo rất xa xôi.

Lại có năm lỗi lầm phải nhanh chóng xa lìa:

Tham dục.

Sân hận.

Ngủ nghỉ.

Bỡn cợt.

Nghi ngờ.

Đây gọi là năm cái che kín tâm tư. Như nói:

Nếu như người làm điều phóng túng,

Thì các cái che kín tâm tư,

Sinh lên cõi trời hãy còn khó,

Huống gì mong chứng được đạo quả?

Nếu chịu khó thực hành tinh tiến,

Thì có thể xé toạc các cái,

Nếu có thể xé toạc các cái,

Thì tùy nguyện đều được thành tựu.

Lại có sáu lỗi lầm cùng với sáu Ba-la-mật trái ngược nhau, phải nhanh chóng xa lìa:

Tham lam keo kiệt.

Phá giới.

Sân hận.

Lười nhác.

Bỡn cợt.

Ngu si. Như nói:

Tâm tham lam keo kiệt dơ bẩn,

Phá giới mà lại còn lười nhác,

Như loài trâu-dê chẳng biết gì,

Dễ sân hận như loài rắn độc,

Tâm hỗn loạn như loài vượn khỉ,

Không có thể xa lìa các cái,

Sinh cõi trời thật là khó có,

Huống hồ mong chứng được Phật đạo?

Lại có bảy lỗi lầm phải nhanh chóng xa lìa:

Thích nhiều công việc.

Thích học thuộc nhiều thứ.

Ưa ngủ nghỉ.

Ưa nói chuyện.

Tham đắm lợi dưỡng.

Thường muốn làm cho người ta ưa thích.

Mê muội đối với đạo mà tâm thuận theo ái hành. Như nói:

Người kém cỏi ưa thích nhiều chuyện,

Thích học thuộc lòng nhiều kinh khác,

Người ngu si ưa thích ngủ nghỉ,

Thích cùng nhau tụ tập chuyện trò,

Tuy nguyện ước mong được làm Phật,

Mà vô cùng đắm say lợi dưỡng,

Thì làm tôi tớ cho ân ái,

Mê muội đối với đạo vô thượng,

Những hạng người xấu xa như vậy,

Tự cho rằng mình là Bồ tát.

Lại có tám lỗi lầm phải nhanh chóng xa lìa:

Tà kiến.

Tà tư duy.

Tà ngữ.

Tà nghiệp.

Tà mạng.

Tà phương tiện.

Tà niệm.

Tà định. Như nói:

Nếu như có người thật ngu si,

Thực hành đối với tám tà đạo,

Học theo các kinh pháp tà vạy,

Thích chạy theo những hạng thầy tà,

Lìa xa đối với tám Thánh đạo,

Những công đức hết sức vi diệu,

Cố chấp sâu trong những phiền não,

Mà lại nguyện thành tựu Bồ đề,

Những hạng người ngu si như vậy,

Mong muốn vượt qua được biển rộng,

Mà rời bỏ con thuyền vững chắc,

Ôm đá mong cầu vượt qua ư?

Lại có chín lỗi lầm phải nhanh chóng xa lìa:

Không nghe đến quả vị Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Nghe rồi nhưng không tin.

Nếu có tin mà không tiếp nhận.

Nếu có tiếp nhận nhưng không trì tụng.

Nếu có trì tụng nhưng không biết nghĩa lý.

Nếu có biết cũng không nói.

Nếu có nói mà không làm như lời nói.

Nếu có làm như lời nói mà không có thể làm thường xuyên.

Nếu có thể làm thường xuyên mà không có thể làm cho khéo léo.

Như nói:

Người ngu si không mong được nghe,

Đạo Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác,

Nghe rồi không thể nào tin được,

Cũng không có năng lực tụng trì,

Không biết nghĩa lý cũng không nói,

Không thực hành như lời đã nói,

Không có thể thường xuyên khéo làm,

Không có ý niệm về an tuệ.

Những hạng người ngu si như vậy,

Không có thể chứng được đạo quả,

Giống như người có nhiều tội ác,

Không mong được sinh lên cõi trời.

Lại có mười lỗi lầm phải nhanh chóng xa lìa. Đó là mười bất thiện đạo. Như nói:

Người ngu si vào lúc tuổi trẻ,

Tham ái mê mờ theo năm dục,

Rời bỏ tất cả người thiện đạo,

Làm đủ mười nghiệp đạo bất thiện,

Niềm vui cõi trời nắm trong tay,

Mà tự mình lại vứt bỏ mất,

Như tham chút lợi của tiền bạc,

Mà bỏ cả kho báu to lớn.

Hỏi: Lúc ông nói về tướng của đạo vô thượng, đủ các loại nhân duyên trách mắng về Bồ tát phát nguyện suông, tự cho rằng mình là Bồ tát, chỉ có tên gọi Bồ tát hảo huyền. Nếu cả ba loại này không gọi là Bồ tát, thì thành tựu pháp nào mới gọi là Bồ tát thật sự?

Đáp:

Không những là phát nguyện hảo huyền,

Tự cho rằng mình là Bồ tát,

Ngay cả tên gọi là Bồ tát,

Nói sơ lược có thể thành tựu,

Thực hành đủ ba mươi hai pháp,

Mới gọi là Bồ tát thật sự.

Nếu người phát tâm mong cầu Phật đạo, tự cho rằng mình là Bồ tát, tiếp nhận danh hiệu trống rỗng chứ không thực hành những công đức, không có tâm Từ Bi, không đầy đủ các hạnh Ba-la-mật…, thì không gọi là Bồ tát, như khu thành bằng đất mà gọi là khu thành quý báu, thì chỉ tự lừa dối mình, cũng lửa dối Chư Phật, và cũng lừa dối chúng sinh ở thế gian. Nếu người có đầy đủ ba mươi hai pháp tuyệt diệu, cũng có năng lực phát nguyện, thì gọi là Bồ tát chân thật. Những gì là ba mươi pháp? Đó là:

Tận đáy lòng cầu mong mọi điều an lạc cho tất cả chúng sinh.

Có năng lực tiến vào trong trí của Chư Phật.

Tự biết tường tận là mình có thể được làm Phật hay không làm Phật.

Không ghét kẻ ác.

Đạo tâm kiên cố.

Không dựa vào tình thân ái mà kết bạn giả dối.

Thậm chí không nhập Niết bàn mà thường vì chúng sinh làm bạn thân.

Người thân kẻ sơ chung một tâm bình đẳng.

Đã hứa làm điều thiện thì tâm không thay đổi.

Không đoạn mất lòng Đại Từ đối với tất cả chúng sinh.

Không đoạn mất lòng Đại Bi đối với tất cả chúng sinh.

Tâm thường cầu chánh pháp mà không mỏi mệt uể oải.

Thường xuyên phát tâm tinh tiến không cảm thấy thỏa mãn.

Nghe nhiều mà hiểu rõ nghĩa lý.

Thường tự kiềm điểm sai lầm của mình.

Không gièm pha khuyết điểm của người.

Ở trong tất cả mọi điều thấy nghe luôn luôn tu tâm Bồ đề.

Bố thí không cầu đền đáp.

Trì giới không cầu tất cả mọi nơi sinh ra.

Nhẫn nhục không sân hận làm trở ngại đối với tất cả chúng

sinh.

Có năng lực chịu khó tinh tiến tu tập tất cả thiện căn.

Không thuận theo định Vô sắc mà sinh ra.

Nhờ vào phương tiện mà thâu nhiếp trí tuệ.

Nhờ vào bốn nhiếp pháp mà thâu nhiếp phương tiện.

Trì giới và phá giới đều thương xót như nhau.

Một lòng nghe pháp.

Một lòng trụ nơi A-lan-nhã.

Không thích các loại sự việc tạp loạn của thế gian.

Không tham chấp Tiểu thừa.

Thấy lợi ích của Đại thừa là to lớn.

Lìa xa những hạng ác tri thức.

Gần gũi với bậc thiện tri thức.

Bồ tát trú trong ba mươi hai pháp này, có năng lực thành tựu bảy

pháp, đó là: Bốn Vô lượng tâm, có năng lực du hý với năm loại thần thông thường dựa vào trí, thường không rời bỏ mọi chúng sinh dù thiện hay ác, nói những lời quyết định, nói ra chắc chắn đều là sự thật, tích tập tất cả các thiện pháp mà tâm không có gì thỏa mãn. Đây là ba mươi hai pháp, là bảy pháp quan trọng, Bồ tát thành tựu những pháp này, thì gọi là Bồ tát chân thật.

Phẩm 28: PHÂN BIỆT NGHIỆP ĐẠO CỦA ĐỊA THỨ HAI, Phần 1

Các vị Bồ tát đã có được,

Đầy đủ đối với địa thứ nhất,

Mong muốn đạt được địa thứ hai,

Trước hết phát sinh mười loại tâm.

Các Bồ tát đã đạt được địa thứ nhất là Hoan Hỷ, vì đạt được địa thứ hai cho nên phát sinh mười loại tâm, nhờ vào mười tâm này có thể đạt được địa thứ hai, như người muốn lên lầu cao thì phải nhờ vào bậc thang mà trèo lên.

Hỏi: Những gì là mười tâm làm phương tiện đạt được địa thứ hai? Đáp:

Tâm thẳng thắn-tâm có thể dùng,

Tâm mềm mỏng-thuần phục-vắng lặng,

Chân diệu-không lẫn tạp không tham,

Tâm rộng rãi-vĩ đại là mười.

Các Bồ tát đã đầy đủ đối với địa thứ nhất, muốn đạt đến địa thứ hai, thì nên phát sinh mười tâm phương tiện này.

Tâm thẳng thắn.

Tâm có thể sử dụng.

Tâm mềm mỏng.

Tâm hàng phục.

Tâm vắng lặng.

Tâm chân diệu.

Tâm không xen tạp.

Tâm không tham.

Tâm rộng rãi.

Tâm Đại thừa.

Tâm thẳng thắn là xa lìa dua nịnh quanh co, lìa xa dua nịnh quanh co cho nên trở nên mềm mỏng. Mềm mỏng thì không ngang ngạnh, thô lỗ dữ dằn. Bồ tát có được tâm mềm mỏng này, thì phát sinh các loại thiền định, cũng tu tập những thiện pháp; quán sát thật tướng của các

pháp, thì tâm có thể sử dụng. Tâm có thể sử dụng cho nên phát sinh tâm thuần phục. Tâm thuần phục là có năng lực khéo léo làm cho các căn nhãn-nhĩ… phải hàng phục. Như kinh nói: “Thế nào là thiện đạo? Đó gọi là Tỳ-kheo hàng phục thì dễ dàng phát sinh tâm vắng lặng”.

Tâm vắng lặng, có năng lực diệt trừ các phiền não của tham dục-sân hận-ngu si. Trước tiên tâm được thuần phục rồi, sau đó ngăn chặn khiến được vắng lặng.

Lại có người nói: Đạt được các thiền định thì gọi là tâm vắng lặng. Như kinh nói: “Nếu người khéo léo biết rõ tướng của thiền định, không tham đắm ý vị của nó, thì gọi là tâm vắng lặng, đạt được tâm vắng lặng rồi, thì tâm chân diệu chắc chắn phát sinh.”

Tâm chân diệu là đối với mọi điều mong cầu từ trong thiền định dùng thần thông mà đạt được như ý, ví như vàng ròng tùy ý mà sử dụng. Hành giả đạt được tâm thẳng thắn cho đến tâm chân diệu rồi, vì giữ gìn tâm này cho nên vui mừng sinh tâm không lẫn tạp. Tâm không lẫn tạp là không làm theo tại gia hay là xuất gia. Người này dấy lên ý niệm như vậy: Mình có được những tâm như vậy, đều nhờ vào sức mạnh của thiền định, dùng những tâm này sẽ đạt được địa thứ hai cùng với vô lượng lợi ích, nếu lẫn tạp cùng với nhiều người thì mất đi lợi ích này. Tại vì sao? Bởi vì nếu như người thực hành lẫn tạp cùng với nhiều người, thì cả sáu căn có lúc trở lại phát sinh các pháp bất thiện. Tại vì sao? Bởi vì gần gũi với pháp có thể vấy nhiễm-có thể sân hận-có thể ngu si, các căn phát động làm cho lửa phiền não bùng lên, vì lửa phiền não bùng lên cho nên sẽ mất đi lợi ích này. Thấy rõ những lỗi lầm như vậy cho nên sinh tâm không lẫn tạp, không nên thực hành lẫn tạp với người tại gia hoặc xuất gia. Người này có được tâm không lẫn tạp này rồi, sau đó sinh tâm không tham lam. Tâm không tham lam, là ở giữa những người tại gia hoặc xuất gia, đối với Cha mẹ-Anh em-Hòa thượng-thầy dạy như mọi người xưng hô, không sinh lòng tham đắm, dấy lên ý niệm như vậy: Nếu mình đối với tại gia hoặc xuất gia sinh lòng tham đắm, thì nhất định phải qua lại thăm hỏi, mình làm sao còn có tâm không lẫn tạp được? Vì vậy mình cần phải làm cho các thiền định đều có ích lợi mà trú trong tâm không lẫn tạp, nên rời bỏ tâm tham đắm đối với tại gia hoặc xuất gia.

Hỏi: Pháp của Bồ tát là không nên rời bỏ chúng sinh, không nên sinh tâm rời bỏ, như trong phẩm Trợ Bồ đề nói:

Bồ tát lúc ban đầu tinh tiến,

Vốn có sức mạnh của phương tiện,

Cần phải làm cho các chúng sinh,

An trú vào trong pháp Đại thừa.

Nếu người dạy hằng sa chúng sinh,

Đều an trú quả vị La-hán,

Không bằng dạy bảo cho một người,

Trú trong pháp Đại thừa thù thắng.

Nếu như người thế lực yếu kém,

Không có thể phát tâm Đại thừa,

Lần lượt nên dạy cho an trú,

Thanh văn và Bích-chi-Phật thừa.

Nếu người không có thể an trú,

Thanh văn và Bích-chi-Phật thừa,

Cần phải dạy cho chúng sinh này,

Khiến thực hành nhân duyên phước thiện.

Không có thể trú trong Tam thừa,

Không cảm được niềm vui trời-người,

Thường dùng sự việc ngay đời này,

Thuận theo làm lợi ích cho họ.

Nếu như lại có những chúng sinh,

Không nhận lợi ích của Bồ tát,

Đối với hạng này không nên bỏ,

Cần phải sinh tâm Đại Từ Bi.

Tại sao ông nói Bồ tát có được tâm không lẫn tạp mà sinh tâm không tham đắm, nếu Bồ tát không tham đắm chúng sinh thì rời bỏ họ, làm sao có thể hóa độ?

Đáp: Nên tùy thuận với đạo của Bồ tát mà thực hành tâm Xả. Tại vì sao? Bởi vì người này dựa vào tâm Xả mà sinh tâm rộng rãi bao la, dấy lên ý niệm như vậy: Nếu mình rời bỏ chốn đông đúc ồn náo này thì sẽ đạt được thiền định, nhờ vào thiền định mà sinh ra pháp rộng rãi tuyệt vời, đạt được pháp này rồi thì sau đó có thể làm lợi ích cho chúng sinh, tốt đẹp gấp ngàn vạn lần bấy giờ. Vì vậy, muốn làm nhiều lợi ích cho chúng sinh mà tâm Xả trong thời gian ngắn, tạm thời rời bỏ chốn đông đúc ồn náo, sẽ đạt được thiền định và năm loại thần thông, cùng làm lợi ích cho chúng sinh. Tại sao Bồ tát thực hiện phương tiện như vậy? Bởi vì Bồ tát mong đạt được tâm vĩ đại mà dấy lên ý niệm như vậy: Người vĩ đại vui với lợi ích vĩ đại cho nên không còn lợi ích nhỏ nhoi, vì vậy nay mình đang cầu pháp của người vĩ đại, thuận theo mà tu học, phải chịu khó tinh tiến như vậy vì sự lợi ích vĩ đại, đó là các thiền định-thần thông-diệt khổ và giải thoát… Vì vậy điều ông nói là không đúng.

Hỏi: Trong địa thứ nhất đã có các pháp như tâm thẳng thắn…, tại sao lại nói Bồ tát muốn đạt được địa thứ hai thì phải phát sinh mười tâm?

Đáp: Địa thứ nhất tuy có những pháp này, nhưng chưa đạt đến niềm vui sâu sắc, chưa có ý chí kiên cố; ở trong địa thứ hai, tâm luôn luôn vui thích trở nên sâu sắc kiên cố, có thể tùy ý thực hiện có tác dụng, vì vậy ông chất vấn không đúng.

Hỏi: Nếu niềm vui sâu sắc và kiên cố đối với pháp này, thì đạt được điều gì khác nữa? Đáp:

Nếu như trong một lúc đạt được,

Tâm kiên cố-niềm vui sâu sắc,

Thì không cần phải dụng công nữa,

Như kiết sử luôn luôn đi theo.

Như kiết sử trong một lúc phát sinh mà luôn luôn đi theo con người. Bồ tát trong cùng một lúc đạt được tâm kiên cố và niềm vui sâu sắc như vậy rồi, thì luôn luôn đi theo, không cần phải tiếp tục dụng công mà phát sinh, hoặc dùng một chút nhân duyên thì phát sinh. Tại vì sao? Bởi vì gốc rễ ăn sâu trong lòng đất, cho nên cành nhánh cứ nối tiếp nhau mãi.

Hỏi: Nếu Bồ tát có được mười loại tâm này thì đạt được những quả gì? Đáp:

Nếu như có được những tâm này,

Chính thức trú trọng địa thứ hai,

Có đầy đủ ba loại ly cấu,

Rời mọi ác nghiệp và phiền não.

Nếu Bồ tát có được mười loại tâm này, thì gọi là trú trong địa Bồ tát thứ hai. Ly cấu thứ nhất, là tên gọi của địa. Ly cấu thứ hai, là ở trong địa này xa rời tội lỗi cấu trược của mười nghiệp đạo bất thiện. Ly cấu thứ ba, là xa rời các phiền não cấu trược như tham dục-sân hận-ngu si… Vì vậy gọi là Ly cấu. Vả lại, nghĩa của Ly cấu còn tiếp ở phần sau.

**

LUẬN THẬP TRỤ TỲ BÀ SA

QUYỂN 14

Phẩm 28: PHÂN BIỆT NGHIỆP ĐẠO CỦA ĐỊA THỨ HAI, Phần 2

Bồ tát an trú trong địa này,

Tự nhiên không làm mọi điều ác,

Bởi vì rất vui thích pháp thiện,

Cho nên tự nhiên làm điều thiện.

Hỏi: Mười bất thiện đạo tự nhiên không làm, tự nhiên làm mười thiện đạo, hai loại nghiệp này, bao nhiêu là thân hành, bao nhiêu là khẩu hành, bao nhiêu là ý hành?

Đáp:

Thân và ý đều có ba loại,

Miệng có bốn thiện cũng như vậy,

Giải thích sơ lược thì như vậy,

Điều này phải phân biệt rõ ràng.

Hành bất thiện của thân có ba loại, đó là đoạt mạng sống kẻ khác-trộm cướp và tà dâm. Hành bất thiện của miệng có bốn loại, đó là nói dối-nói hai lưỡi-nói thô ác-nói tán loạn. Hành bất thiện của ý có ba loại, đó là tham lam-sân hận và tà kiến.

Hành thiện của thân cũng có ba loại, đó là không đoạt mạng sống kẻ khác-không trộm cướp và không tà dâm. Hành thiện của miệng cũng có bốn loại, đó là không nói dối-không nói hai lưỡi-không nói thô ác-không nói tán loạn. Hành thiện của ý có ba loại, đó là không tham lam-không sân hận và có chánh kiến.

Nghiệp đạo của thân miệng ý, là thiện hoặc bất thiện đều phải bàn luận làm cho người ta hiểu được rõ ràng.

Nghiệp đạo bất thiện đầu tiên là đoạt mạng sống, nghĩa là có chúng sinh khác biết chúng sinh này mà cố tình làm điều não hại, vì sự não hại này mà mất đi mạng sống, khởi lên thân nghiệp này thì gọi là nghiệp đạo bất thiện đoạt mạng sống kẻ khác. Rời xa việc này, cho nên gọi là hành thiện không đoạt mạng sống kẻ khác.

Trộm cướp, nghĩa là vật thuộc về người khác, biết vật này thuộc về người khác mà sinh tâm trộm cướp, tay cầm vật này đưa rời xa nơi ban đầu. Hoặc là cướp hay là trộm, cho là vật của mình mà sinh tâm của mình, thì gọi là trộm cướp. Rời xa việc này thì gọi là hành thiện không trộm cướp. Tà dâm, là tất cả người nữ, như được cha mẹ bảo vệ, bà con bảo vệ, cho hàng bảo vệ, pháp luật cuộc đời bảo vệ, giới luật đạo pháp bảo vệ, hoặc vợ người khác, biết có những chướng ngại do roi gậy não hại…, mà ở trong việc này sinh tâm tham dục, khởi lên thân nghiệp. Hoặc đối với thê thiếp của mình vốn có, trong thời kỳ hoặc đang thọ giới, hoặc đang mang thai, hoặc con nhỏ còn bú, hoặc không phải chỗ, thì gọi là tà dâm. Rời xa việc này thì gọi là hành thiện của thân.

Nói dối, là che tướng-che tâm-che cách nhìn-che chịu đựng-che ham muốn, biết tướng như vậy mà lại nói khác đi, thì gọi là nói dối. Rời xa việc này, thì gọi là hành thiện rời xa nói dối.

Nói hai lưỡi, là muốn làm cho người ta phải chia ly, đem chuyện người này đến nói với người kia, đem chuyện người kia đến nói với này, làm cho họ phải chia lìa tan tác. Người hòa hợp thì làm cho biệt ly, người biệt ly thì tùy thuận vui thích vì họ phải biệt ly, mừng vì họ phải biệt ly-thích vì họ phải biệt ly, đây gọi là nói hai lưỡi. Lìa bỏ sự việc như vậy, gọi là hành thiện rời xa nói hai lưỡi. Nói thô ác, là tất cả những lời xấu xa-lời tai hại-lời đau khổ-lời thô thiển-lời tệ hại của thế gian làm cho người khác tức giận buồn phiền, đó gọi là nói thô ác. Rời bỏ việc này, gọi là hành thiện rời xa nói thô ác.

Nói tán thán, là lời nói không đúng lúc, lời nói không có ích lợi, lời nói trái với pháp, lời nói không có đầu đuôi, lời nói không có nhân duyên, đó gọi là nói tán loạn. Rời bỏ việc này, gọi là hành thiện rời xa nói tán loạn.

Tham lam, là vật thuộc về người khác, vật mà người ta mong muốn, ruộng đất của người ta, tài sản đồ vật của người ta, mà tâm tham lam giữ lấy mong muốn có được, đó gọi là tham lam. Ở trong việc này, không tham lam-không ganh tỵ-không mong muốn có được, đó gọi là hành thiện không tham lam. Sân hận, là tâm sân hận-tâm chướng ngại, phát khởi sân hận đối với chúng sinh khác, dấy lên ý niệm như vậy: Sao không đánh đập, trói buộc, giết hại? Đây gọi là sân hận. Rời bỏ sự việc như vậy, thì gọi là hành thiện không sân hận.

Tà kiến, là nói không có Bố thí, không có ân đền đáp, thiện nghiệp-ác nghiệp không có quả báo, không có đời này-không có đời sau, không có cha mẹ-không có Sa-môn, không có Bà-la-môn, có thể biết đời này-đời sau, thông suốt rõ ràng tự mình làm người chứng thực, đó gọi là tà kiến. Chánh kiến, là cho rằng có Bố thí thì có ân đền đáp, có quả báo của nghiệp thiện-ác, có đời này và đời sau, thế gian có Sa-môn và Bà-la-môn, biết đời này và đời sau, thông suốt rõ ràng tự mình là người chứng thực, đây gọi là hành thiện có chánh kiến. Bồ tát này tiến vào thiện đạo chánh kiến như vậy.

Thiện nghiệp đạo-bất thiện nghiệp đạo,

Đều phân biệt thành hai mươi loại,

Biết từ những nơi nào khởi lên,

Làm thành mười hai loại phân biệt.

Bồ tát đối với các loại tướng riêng biệt của mười bất thiện đạo và mười thiện đạo, biết rõ hai mươi loại phân biệt. Lại đối với hai mươi loại phân biệt này, khéo léo biết rõ từ những nơi nào khởi lên mười hai loại phân biệt.

Ở trong mười bất thiện đạo này có hai mươi loại phân biệt, đó là không xa rời tội lỗi đoạt mạng sống loài khác:

Bất thiện.

Hệ thuộc cõi Dục.

Hữu lậu.

Không phải tâm sở pháp.

Tâm không tương ưng.

Không tùy theo tâm hành.

Hoặc cùng tâm sinh, hoặc không cùng tâm sinh.

Thế nào là cùng tâm sinh? Đó là thật có chúng sinh, biết là chúng sinh, dùng thân nghiệp mà đoạt mạng sống của chúng sinh ấy, thì gọi là cùng tâm sinh.

Thế nào là không cùng tâm sinh? Nếu người muốn giết chúng sinh mà bắt giữ-lôi kéo-đánh ngã xuống đất rồi, sau đó tự chúng sinh ấy chết đi, thì gọi là không cùng tâm sinh. Vả lại, thân không tác động-miệng không nói năng, chỉ sinh tâm là mình từ hôm nay sẽ làm nghề giết hại chúng sinh. Tội lỗi đoạt mạng sống loài khác như vậy, thì gọi là không cùng tâm sinh. Nhưng người này không xa rời ý niệm đoạt mạng sống loài khác, hoặc ngủ hay thức luôn luôn tích tập tăng trưởng, thì cũng gọi là không cùng tâm sinh.

Hoặc là sắc-hoặc là phi sắc, nghĩa là tội sát hại cùng tâm sinh

thứ nhất là sắc, tội sát hại thứ hai-thứ ba-thứ tư không phải là sắc,

Hoặc là tác-hoặc là phi tác, nghĩa là có sắc là tác, còn lại là vô

tác.

Hoặc là có duyên-hoặc là vô duyên, sắc là có duyên, còn lại

là vô duyên.

Hỏi: Tâm này là có duyên hay là vô duyên? Đáp: Không phải là có duyên.

Hỏi: Nếu tâm không có duyên thì lúc thân không tác động-miệng không nói năng, nhưng tâm sinh ý niệm là mình từ hôm nay sẽ làm việc giết hại chúng sinh, nghiệp tội như vậy tại sao nói là không có duyên?

Đáp: Nếu tội sát hại là tâm thì phải có duyên, nhưng bây giờ thật sự thì tội sát hại không phải là tâm, nếu là tâm thì tội sát hại này chính là thân nghiệp, mà tâm thật ra thì không phải là thân nghiệp. Vì vậy tội sát sinh không nói là có duyên, nhưng tội sát sinh cùng tâm phát sinh ở trong thân, vì tâm này vô tác cho nên nói là không có duyên.

Nghiệp.

Chẳng phải nghiệp tương ưng.

Hành không tùy nghiệp.

Hoặc là cùng nghiệp sinh-hoặc là không cùng nghiệp sinh, như cùng tâm sinh không khác, chỉ trừ ra tâm và tư cùng sinh ra khác biệt;

Không phải là nghiệp báo của đời trước.

Không đáng tu tập.

Cần phải khéo léo nhận biết.

Cần phải dùng tuệ chứng chứ không dùng thân mà chứng.

Đáng bị đoạn trừ.

Đáng được thấy biết.

Trong tội không rời bỏ trộm cướp, tội không rời bỏ tà dâm, tội không rời bỏ nói dối, chỉ có:

Cùng tâm sinh.

Không cùng tâm sinh.

Hoặc

Có sắc.

Vô sắc.

Hoặc

Tác.

Vô tác.

Hay

Có duyên.

Vô duyên.

Còn lại như đã nói trong tội sát hại. Không rời bỏ tội nói hai lưỡi, không rời bỏ tội nói thô ác cũng như vậy.

Tội không rời bỏ nói lời tán loạn, hoặc là bất thiện-hoặc là vô ký; từ tâm bất thiện phát sinh là bất thiện, từ tâm vô ký phát sinh là vô ký; hoặc là hệ thuộc cõi Dục, hoặc là hệ thuộc cõi Sắc. Hệ thuộc cõi Dục, là dùng thân tâm cõi Dục, nói lời tán loạn thì hệ thuộc cõi Dục. Hệ thuộc cõi Sắc cũng như vậy. Còn lại như đã nói trong tội nói dối.

Tham lam hệ thuộc cõi Dục, là hữu lậu-tâm sở pháp, không phải tâm tương ưng, không phải tùy tâm hành, cùng tâm sinh, vô sắc-vô tác, có duyên, không phải nghiệp tương ưng, không phải tùy nghiệp hành, không phải cùng nghiệp sinh, không phải nghiệp báo của đời trước, trừ ra báo của nhân, không đáng tu tập, cần phải khéo léo nhận biết, cần phải dùng tuệ chứng-thân chứng, đáng đoạn trừ, đáng thấy biết.

Sân hận thì hoặc là tâm tương ưng, hoặc là tâm bất tương ưng. Do triền cái thâu nhiếp thì gọi là tâm tương ưng, do kiết sử thâu nhiếp thì gọi là tâm bất tương ưng.

Tùy tâm hành-không tùy tâm hành cũng như vậy.

Cùng tâm sinh-không cùng tâm sinh, chúng sinh có giác với tâm cùng sinh, chúng sinh vô giác thì không cùng với tâm cùng sinh.

Như tâm tương ưng; tùy tâm hành, cùng tâm sinh, nghiệp tương ưng, tùy nghiệp hành, cùng nghiệp sinh cũng như vậy.

Như tâm bất tương ưng; không tùy tâm hành, không cùng tâm sinh, nghiệp không tương ưng, không tùy nghiệp hành, không cùng với nghiệp cùng sinh cũng như vậy.

Còn lại phân biệt như đã nói trong tội tham lam. Như sân hận, tà kiến cũng như vậy.

Trong mười thiện đạo thì rời xa tội lỗi đoạt mạng sống loài khác là tánh thiện, hoặc là hệ thuộc cõi Dục, hoặc là không hệ thuộc ba cõi. Hệ thuộc cõi Dục, là dùng thân cõi Dục rời xa tội lỗi đoạt mạng sống loài khác, là hệ thuộc cõi Dục, không hệ thuộc ba cõi, là người học và người vô học do tám Thánh đạo thâu nhiếp. Rời xa tội lỗi sát sinh là chánh nghiệp, thì hoặc là hữu lậu, hoặc là vô lậu. Hệ thuộc cõi Dục là hữu lậu, không hệ thuộc ba cõi là vô lậu, không phải tâm sở pháp, không phải tâm tương ưng, không phải tùy tâm hành, hoặc là cùng tâm sinh-hoặc là không cùng tâm sinh. Như thế nào là cùng tâm sinh? Như người đi đường trông thấy sâu bọ mà dấy lên ý niệm như vậy: Thân nghiệp của mình nên xa lìa không làm tổn hại chúng. Đây gọi là hành thiện cùng tâm sinh xa rời tội lỗi đoạt mạng sống loài khác. Như thế nào là hành thiện không cùng tâm sinh xa lìa tội lỗi sát sinh? Như có người thân không tác động-miệng không nói năng nhưng tâm nghĩ rằng từ hôm nay về sau mình không sát sinh. Đây gọi là hành thiện không cùng tâm sinh. Lại có người trước kia rời bỏ sát sinh, hoặc là ngủ hay là thức nhưng tâm duyên vào việc khác, ở trong từng ý niệm luôn nghĩ là không sát sinh, phước luôn luôn được tăng trưởng, cũng gọi là không cùng tâm sinh.

Hoặc là sắc-hoặc là phi sắc, một là sắc-hai là phi sắc, một là tác-hai là phi tác, một là có duyên-hai là vô duyên, là nghiệp-phi nghiệp tương ưng, không tùy nghiệp hành; hoặc là cùng nghiệp sinh-hoặc không cùng nghiệp sinh; như cùng tâm sinh-không cùng tâm sinh, trừ ra tâm và tư là khác biệt, không phải là nghiệp báo của đời trước, trừ ra báo của nhân, đáng tu tập-cần phải khéo léo nhận biết-cần phải dùng thân chứng, tuệ chứng thì hoặc là có thể đoạn trừ-hoặc là không thể đoạn trừ, hữu lậu thì có thể thì có thể đoạn trừ, vô lậu thì không thể đoạn trừ; đáng thấy biết cũng như vậy.

Xa rời trộm cướp, xa rời tà dâm, xa rời nói dối, xa rời nói hai lưỡi, xa rời nói thô ác cũng như vậy.

Xa rời nói lời tán loạn, hoặc hệ thuộc cõi Dục, hoặc hệ thuộc cõi Sắc, hoặc không hệ thuộc ba cõi. Hệ thuộc cõi Dục, là dùng thân tâm cõi Dục xa rời lỗi nói lời tán loạn. Hệ thuộc cõi Sắc cũng như vậy. Không hệ thuộc ba cõi, như đã nói trong phần không sát sinh. Hoặc là hữu lậu-hoặc là vô lậu, hữu lậu là hệ thuộc, vô lậu là không hệ thuộc, còn lại như đã nói trong phần xa rời lỗi nói dối.

Không tham lam là tánh thiện, hoặc là hệ thuộc cõi Dục, hoặc là không hệ thuộc ba cõi. Hệ thuộc cõi Dục, là hành thiện không tham lam của phàm phu và Hiền Thánh cõi Dục, thì hệ thuộc cõi Dục. Không hệ thuộc ba cõi, là hành thiện vô lậu không tham lam của các bậc Hiền Thánh, thì hoặc là hữu lậu-hoặc là vô lậu. Hệ thuộc cõi Dục là hữu lậu. Không hệ thuộc ba cõi là vô lậu, thì tâm sở pháp, tương ưng, tùy tâm hành, cùng tâm sinh, vô sắc-vô tác, có duyên, chẳng phải nghiệp, nghiệp tương ưng, tùy nghiệp hành, cùng nghiệp sinh, không phải là nghiệp báo của đời trước, trừ ra báo của nhân, đáng tu tập, cần phải khéo léo nhận biết, có thể dùng thân chứng, tuệ chứng thì hoặc là có thể đoạn trừ, hoặc là không thể đoạn trừ, hữu lậu thì có thể đoạn trừ, vô lậu thì không thể đoạn trừ, thấy biết cũng như vậy.

Xa rời sân hận là tánh thiện, hoặc là hệ thuộc cõi Dục, hoặc là hệ thuộc cõi Sắc, hoặc là hệ thuộc cõi Vô Sắc, hoặc không hệ thuộc ba cõi.

Hệ thuộc cõi Dục là thiện căn không sân hận thuộc cõi Dục; hai cõi còn lại cũng như vậy. Không hệ thuộc, là không hệ thuộc những nơi khác thì hoặc là hữu lậu, hoặc là vô lậu. Hệ thuộc ba cõi là hữu lậu, không hệ thuộc là vô lậu. Tâm sở pháp, hoặc là tâm tương ưng, hoặc là tâm bất tương ưng. Trái ngược với triền là thiện căn bất sân và tâm tương ưng. Trái ngược với sử là thiện căn bất sân và tâm bất tương ưng. Tùy tâm hành và cùng tâm sinh, cũng như vậy.

Vô sắc-vô tác thì hoặc là có duyên, hoặc là không có duyên. Tâm tương ưng là có duyên, tâm bất tương ưng là không có duyên. Không phải nghiệp thì hoặc là cùng với nghiệp tương ưng, hoặc là không tương ưng với nghiệp; hoặc là tùy nghiệp hành, hoặc là không tùy nghiệp hành; hoặc là cùng nghiệp sinh, hoặc là không cùng nghiệp sinh, cũng như tâm đã nói. Không phải nghiệp báo đời trước, trừ ra báo của nhân, có thể dùng thân chứng-dùng tuệ chứng, hoặc là có thể đoạn trừ-hoặc là không thể đoạn trừ, hữu lậu có thể đoạn trừ, vô lậu không thể đoạn trừ, có thể thấy biết, cũng như vậy.

Chánh kiến là tánh thiện, hoặc hệ thuộc cõi Dục, hoặc hệ thuộc cõi Sắc, hoặc hệ thuộc cõi Vô Sắc, hoặc không hệ thuộc ba cõi. Hệ thuộc cõi Dục, là hoặc phàm phu-hoặc Hiền Thánh, niệm cõi Dục tương ưng với chánh kiến; cõi Sắc và cõi Vô Sắc cũng như vậy. Không hệ thuộc ba cõi, là chánh kiến vô lậu của Hiền Thánh, hoặc là hữu lậu-hoặc là vô lậu; hệ thuộc ba cõi là hữu lậu, không hệ thuộc là vô lậu. Tâm sở pháp, tâm tương ưng, tùy tâm hành, cùng tâm sinh vô sắc-vô tác, có duyên, chẳng phải nghiệp, tùy nghiệp hành, cùng nghiệp sinh, chẳng phải nghiệp báo đời trước, trừ ra báo của nhân, có thể dùng thân chứng-tuệ chứng, hoặc là có thể đoạn trừ-hoặc là không thể đoạn trừ, hữu lậu có thể đoạn trừ, vô lậu không thể đoạn trừ, có thể thấy-có thể biết, cũng như vậy.

Đây gọi là hai mươi loại phân biệt về thiện và bất thiện. Mười hai loại phân biệt như từ đâu phát khởi…?

Từ đâu phát khởi?

Phát khởi cái gì?

Từ nhân nào phát khởi?

Làm nhân cho cái gì?

Duyên vào đâu?

Làm duyên cho cái gì?

Sở duyên là gì?

Làm duyên cho cái gì?

Tăng thượng là gì?

Làm tăng thượng cho cái gì?

Mất cái gì?

Tội sát hại là quả gì?

Từ đâu phát khởi? Từ ba căn bất thiện mà phát khởi, lại từ tà niệm mà phát khởi. Vả lại, tùy theo dùng tâm nào mà đoạt mạng của chúng sinh thì từ tâm ấy mà phát khởi.

Phát khởi cái gì? Từ tất cả các pháp bên cạnh tội sát hại, đã sinh-đang sinh và sẽ sinh, thì nhân duyên cũng như vậy.

Sở duyên là gì? Duyên vào chúng sinh. Lại dựa vào tâm nào mà đoạt mạng của chúng sinh? Cũng duyên vào tâm này.

Làm duyên cho cái gì? Dựa vào tất cả các pháp bên cạnh tội sát hại, hoặc đã sinh-hoặc đang sinh-hoặc sẽ sinh, pháp này duyên với tội sát sinh.

Mất cái gì? Đời này gặp phải tiếng xấu, bị mọi người không tin…

Chịu quả gì? Rơi vào địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ, A-tu-la… và những nơi xấu ác khác, nhận chịu quả báo đau khổ vô cùng.

Tăng thượng và làm tăng thượng cho cái gì? Như đã nói trong loại từ nơi nào phát khởi.

Trộm cướp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói thô ác, nói lời tán loạn, tham lam, sân hận, tà kiến cũng như vậy, nhưng có khác nhau về sở duyên.

Tội trộm cướp duyên vào vật sử dụng. Tà dâm duyên vào chúng sinh. Nói dối, nói hai lưỡi, nói thô ác, nói lời tán loạn duyên vào danh tự. Tham lam duyên vào vật sử dụng. Sân hận duyên vào chúng sinh. Tà kiến duyên vào danh tự. Còn lại cũng như trên đã nói.

Không sát sinh từ ba căn thiện mà phát khởi, lại từ chánh niệm mà phát khởi. Vả lại, tùy theo dùng tâm nào xa lìa sát sinh thì từ tâm ấy mà phát khởi.

Phát khởi cái gì? Từ tất cả các pháp của pháp này, hoặc đã sinh-hoặc đang sinh-hoặc sẽ sinh, thì nhân duyên cũng như vậy.

Sở duyên là duyên vào chúng sinh. Làm duyên cho cái gì? Dựa vào tất cả các pháp bên cạnh thiện nghiệp không sát sinh này, hoặc đã sinh-hoặc đang sinh-hoặc sẽ sinh, duyên với không sát sinh.

Tăng thượng là các thiện căn tăng thượng. Chánh niệm cũng tăng thượng, tùy theo dùng tâm nào không sát sinh, thì tâm ấy cũng tăng thượng.

Làm tăng thượng cho cái gì? Đối với tất cả các pháp bên cạnh thiện nghiệp không sát sinh này, hoặc đã sinh-hoặc đang sinh-hoặc sẽ sinh.

Có lợi ích gì? Trái ngược nhau với tội sát sinh thì gọi là lợi ích.

Được quả gì? Trái ngược nhau với tội sát sinh thì gọi là quả.

Không trộm cướp, không tà tâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói thô ác, không nói lời tán loạn, không tham lam, không sân hận, có chánh kiến, cũng như vậy. Nhưng có khác nhau về sở duyên mà thôi.

Không trộm cướp duyên với vật sử dụng. Không tà dâm duyên với chúng sinh. Không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói thô ác, không nói lời tán loạn duyên với danh tự. Không tham lam duyên với vật sử dụng. Không sân hận duyên với chúng sinh. Chánh kiến duyên với danh tự, hoặc là duyên với nghĩa lý. Hữu lậu duyên với danh tự. Vô lậu duyên với nghĩa lý.

Bồ tát này đối với các loại thiện nghiệp-bất thiện nghiệp và người hai loại về phát khởi…, thực hành mười thiện nghiệp, cần phải phân biệt biết rõ như vậy. Lại biết:

Phạm vi của bảy loại bất thiện,

Vì tham-sân-si mà phát sinh,

Cùng với bốn phần phân biệt rõ,

Nghiệp chúng sinh đều có hai loại.

Bồ tát này biết rõ bảy loại bất thiện nghiệp từ tham-sân-si mà phát sinh, phân biệt rõ ràng ở thế gian. Lại biết rõ bốn phần phân biệt trong bảy loại bất thiện nghiệp, tội sát sinh này hoặc từ tham mà sinh ra, hoặc từ sân mà sinh ra, hoặc từ si mà sinh ra.

Từ tham mà sinh ra, như người thấy chúng sinh, sinh tâm tham đắm, thuận theo nhân duyên này, thích thọ dụng sắc-thanh-hương-vị-xúc, hoặc cần đến răng-sừng-lông-da-gân thịt-xương tùy…, người này sinh tâm tham như vậy mà đoạt mạng của loài khác, thì gọi là từ tham mà gây ra tội sát sinh.

Nếu người do tâm sân hận không vui mà giết hại chúng sinh, thì gọi là do sân mà gây ra.

Nếu người tà kiến không biết gì về nghiệp thiện-ác và đời sau giết hại chúng sinh, thì gọi là từ si mà gây ra tội sát sinh. Hoặc bởi vì làm điều phước đức, hoặc muốn làm cho vượt qua khổ đau mà giết, như nước An Tức ở Phương Tây… Lại có người chọn lấy nhân duyên phước đức mà giết, dùng nhân duyên của nghiệp sát hại này, muốn được sinh lên cõi trời, như người vùng Đông Thiên Trúc sát sinh ở trong đền thờ Thiên thần. Dựa vào việc làm này mà mong được sinh lên cõi trời, thì gọi là từ si mà sinh khởi.

Lại có người vì tâm tham mà lấy vật của người khác, dấy lên ý niệm như vậy: vì mình phải tùy theo ý có được sắc-thanh-hương-vị-xúc tốt đẹp. Đây gọi là do tham mà sinh khởi.

Lại có người vì tâm sân hận không ưa người kia cho nên trộm cướp tài sản đồ vật của họ, muốn làm cho họ phải phiền muộn, thì gọi là do sân mà sinh khởi.

Lại có người tà kiến không biết gì về quả báo, trộm cướp đồ vật của người khác, thì gọi là do si mà sinh khởi. Như các Bà-la-môn cho rằng tài sản châu báu trên thế gian đều là vật của mình, vì sức mình yếu kém cho nên bị các hạng tiểu nhân lấy sử dụng một cách phi pháp, nếu mình lấy vật ấy thì chính là tự lấy vật của mình chứ không có tội lỗi gì. Dùng tâm như vậy mà trộm cướp vật của người khác, thì cũng là do si mà sinh khởi.

Nếu người vì nhân duyên tham đắm vào sắc mà tà dâm, thì gọi là do tham mà sinh khởi.

Nếu người sân hận không vui, dấy lên ý niệm như vậy; người này xâm phạm đến mẹ-vợ-và các chị-em gái của mình, mình cũng trả lại bằng sự dâm dục làm vấy bẩn đến mẹ-vợ-chị em gái của họ. Đây gọi là do sân mà sinh ra tà dâm.

Nếu người tà kiến không biết gì về quả báo mà cố ý phạm tội, thì gọi là do si mà sinh khởi.

Như có người nói: Trong loài người không có lỗi tà dâm, tại vì sao? Bởi vì người nữ đều vì người nam mà sinh ra, như những đồ vật sử dụng khác, đều có sự cần thiết của mỗi loại, nếu hành dâm với nhau thì không có tội tà dâm. Dùng tâm này làm chuyện dâm dục, thì gọi là do si mà sinh khởi.

Như tội trộm cướp, nói dối cũng như vậy. Vì tham tài sản cho nên nói dối, thì gọi là do tham mà sinh khởi. Vì muốn dối gạt người khác làm cho họ phải chịu khổ não, thì gọi là do sân mà sinh khởi. Tà kiến không biết quả báo của nghiệp cho nên nói dối, thì gọi là do si mà sinh khởi. Nói hai lưỡi, nói thô ác, nói lời tán loạn cũng như vậy.

Ba bất thiện nghiệp chính là căn ban, từ đây phân biệt sinh ra bảy loại quả báo của thân nghiệp và khẩu nghiệp.

Hỏi: Không xa rời sát sinh đều là tội sát sinh phải không? hay là tội sát sinh đều không xa rời sát sinh chăng?

Đáp: Có lúc không xa rời sát sinh thì chính là tội sát sinh, có lúc không xa rời sát sinh mà không phải là tội sát sinh. Thế nào là không xa rời sát sinh mà chính là tội sát sinh? Nghĩa là nếu có chúng sinh biết là chúng sinh mà khởi lên thân nghiệp sát hại đoạt mạng của chúng sinh, thì gọi là không xa lìa sát sinh mà cũng là tội sát sinh? Nghĩa là người này trước đó tuy gây ra nhân duyên sát hại mà chúng sinh không chết, đồng thời thân không tác động-miệng không nói năng, nhưng tâm nghĩ rằng từ hôm nay mình sẽ sát hại chúng sinh. Đây gọi là không xa rời sát sinh mà không phải là tội sát sinh. Hai phần này phân biệt, làm thành bốn loại phân biệt, đó là thiện và bất thiện đều có hai loại.

Không những thiện nghiệp-bất thiện nghiệp,

Mà hai loại nghiệp của thân-tâm,

Lại cũng cần phải biết rõ ràng,

Còn phân biệt có những loại khác.

Trừ ra thân gây tội sát sinh-trộm cướp-tà dâm, còn lại như đánh đập-trói cột-giam giữ-roi gậy-lôi kéo…, nhưng không làm cho chết mà thôi. Những thân nghiệp bất thiện như vậy thì không thuộc về tội đoạt mạng sống. Những thân nghiệp thiện như cung kính lễ lạy, chắp tay đón đưa, chào hỏi, tắm gội, vuốt ve, Bố thí…trong phạm vi thiện, không phải là thuộc về không sát sinh.

Trong ý nghiệp trừ ra tham lam-sân hận-tà kiến, còn lại tất cả các pháp như không giữ gìn tâm và các kiết sử…, đều là bất thiện. Nhưng trong ý nghiệp trừ ra không tham lam-không sân hận-có chánh kiến, còn lại các pháp như khéo giữ gìn tâm-tín-giới-văn-định-xả-tuệ…, đều là thiện.

Bảy nghiệp cũng chính là nghiệp đạo,

Ba nghiệp đạo chẳng phải là nghiệp.

Bảy loại như sát sinh, trộm cướp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói thô ác, nói lời tán loạn, là nghiệp mà cũng là nghiệp đạo. Tham lam-sân hận-tà kiến, là nghiệp đạo chứ không phải là nghiệp, ba loại này tương ưng với suy nghĩ chính là nghiệp.

Hỏi: Bảy loại trước vì sao cũng là nghiệp mà cũng là nghiệp

đạo?

Đáp: Thói quen thực hành bảy loại này chuyển sang nhiều hơn,

dẫn đến địa ngục-ngạ quỷ-súc sinh, vì vậy cho nên gọi là nghiệp đạo. Bảy loại này có thể gây ra, cho nên gọi là nghiệp. Ba loại là nghiệp đạo mà chẳng phải là nghiệp, nó chính là căn bản của bất thiện nghiệp, vì vậy cho nên gọi là ba nghiệp đạo chứ không phải là nghiệp. Trong

thiện cũng như vậy, có nghĩa là xa rời sát sinh, trộm cướp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói thô ác, nói lời tán loạn cũng là nghiệp mà cũng là nghiệp đạo. Còn lại ba loại không tham lam, không sân hận và có chánh kiến là nghiệp đạo chứ không phải là nghiệp, ba loại này tương ưng với suy nghĩ là nghiệp.

Hỏi: Bảy loại trước vì sao là nghiệp mà cũng là nghiệp đạo?

Đáp: Thường xuyên tu tập những loại này, cho nên có thể dẫn đến nơi tốt đẹp của trời-người thì gọi là đạo, bảy loại này có thể thực hiện cho nên gọi là nghiệp.

Hỏi: Ba loại còn lại vì sao chỉ là nghiệp đạo mà không phải là nghiệp?

Đáp: Ba loại này là căn bản của các thiện nghiệp, các thiện nghiệp thực hành từ trong này, cho nên gọi là nghiệp đạo mà không phải là nghiệp. Lại nữa:

Giới và pháp thì đều là nghiệp,

Nghiệp là giới hoặc chẳng phải giới,

Nghiệp cho đến đối với nghiệp đạo,

Có bốn loại phân biệt rõ ràng.

Thân nghiệp và khẩu nghiệp là giới, ý nghiệp là nghiệp mà chẳng phải là giới. Nghiệp cho đến đối với nghiệp đạo có bốn loại phân biệt, là có nghiệp mà chẳng phải nghiệp đạo, có nghiệp đạo mà chẳng phải nghiệp, có nghiệp cũng là nghiệp đạo, có chẳng phải nghiệp cũng chẳng phải nghiệp đạo.

Nghiệp chẳng phải nghiệp đạo, là ba loại thân nghiệp bất thiện, không thuộc về nghiệp đạo, đó là tay đấm-gậy đánh…, và ba loại thân nghiệp thiện, không thuộc về nghiệp đạo, đó là đón đưa-chào hỏi cung kính…, hai loại thiện nghiệp và bất thiện nghiệp này, không thuộc về nghiệp đạo. Hoặc có người nói: Cũng là nghiệp đạo. Tại vì sao? Bởi vì hai nghiệp này có lúc đưa đến nơi thiện-nơi ác, cho nên gọi là nghiệp đạo. Nhưng bởi vì bất định cho nên không nói là nghiệp đạo.

Nghiệp đạo mà chẳng phải nghiệp, là ba loại bất thiện và ba loại thiện sau thuộc về ý, là tánh phiền não cho nên chẳng phải là nghiệp, có thể phát khởi nghiệp hạnh cho nên gọi là nghiệp đạo; ba thiện là tánh của thiện căn cho nên không phải là nghiệp, có thể phát khởi thiện nghiệp cho nên gọi là nghiệp đạo.

Cũng là nghiệp-cũng là nghiệp đạo, đó là bảy loại như sát sinh và không sát sinh…

Chẳng phải nghiệp-chẳng phải nghiệp đạo, là các pháp còn lại.

Lại nữa:

Bồ tát đến gần địa thứ nhất,

Dùng ba loại thiện nghiệp thanh tịnh,

An trú trong mười thiện nghiệp đạo,

Tâm quyết định sẽ được phát sinh.

Bồ tát này ở trong địa thứ hai phân biệt biết rõ ràng về mười thiện và mười bất thiện đạo như vậy. Biết rồi dùng ba loại thanh tịnh an trú trong mười thiện đạo, đó là tự mình không sát sinh-không bày cho người khác sát sinh, tâm không vui vẻ gì đối với tội sát sinh, cho đến chánh kiến cũng như vậy.

Hỏi: Bồ tát trong địa thứ nhất đã an trú với mười thiện đạo, vì sao trong này còn nói?

Đáp: Trong địa thứ nhất, không phải là không an trú với mười thiện đạo, nhưng trong này chuyển sang tăng trưởng hơn hẳn, nhờ vào ba loại thanh tịnh. Trước đây trong Trú thứ nhất tuy làm vui cõi Diêm-phù-đề nhưng không có thể thực hành ba loại thanh tịnh này, vì vậy trong này nói đến ba loại thanh tịnh. Bồ tát an trú trong hai địa này, biết phân biệt các nghiệp như vậy, phát sinh quyết định.

Thế gian vốn có những ác đạo,

Đều do mười bất thiện sinh ra,

Thế gian vốn có những thiện đạo,

Nhờ vào mười thiện nghiệp sinh ra.

Thế gian vốn có những ác đạo, đó là ba loại ác đạo của địa ngục, là địa ngục nóng bức-địa ngục lạnh lẽo và địa ngục tối đen; ba loại ác đạo của súc sinh, là súc sinh ở trong nước-súc sinh ở trên đất liền và súc sinh ở giữa hư không. Nhiều loại ác đạo của ngạ quỷ, có loài quỷ đói ăn khát uống, có loài quỷ ăn đồ bất tịnh, có loại quỷ miệng phun lửa, A-tu-la và Dạ-xoa… Tất cả do hành nghiệp của người bất thiện đạo, vốn có nhân duyên thuộc loại thượng-trung và hạ. Xuất thế gian vốn có những thiện đạo, hoặc là trời-hoặc là người, đều do hành nghiệp của mười thiện đạo sinh ra, thuộc về ba cõi, loài trời có hai mươi tám cõi trời, loài người có người trong bốn châu thiên hạ.

Biết chắc chắn như vậy rồi, dấy lên ý niệm như vậy: Mình mong chính mình sinh đến nơi chốn tốt lành, cũng làm cho chúng sinh có thể sinh đến nơi chốn tốt lành.

Vì vậy mình cần phải tự mình,

An trú vào trong mười thiện đạo,

Cũng làm cho những chúng sinh khác,

Lập tức trú trong thiện đạo này.

Hoặc sinh đến đường thiện, hoặc sinh vào đường ác, đều do mười thiện đạo hoặc là mười bất thiện đạo, mình biết nhân duyên các nghiệp có và không có trên thế gian này, đều có quyết định của chính mình làm chủ. Vì vậy mình cần phải tự mình thực hành mười thiện đạo, sau đó làm cho các chúng sinh cũng trú trong mười thiện đạo.

Hỏi: Tại vì sao trước tiên phải tự mình trú trong mười thiện đạo, sau đó mới khiến cho người khác trú vào? Đáp:

Người thực hành đối với ác nghiệp,

Khiến người khác làm thiện không dễ,

Bởi vì chính mình không làm thiện,

Thì người khác không thể tin được.

Nếu người ác tự mình không làm điều thiện, mà muốn khiến cho người khác làm điều thiện thì thật là rất khó. Tại vì sao? Bởi vì người này tự mình không làm điều thiện, thì người khác không tin được lời nói của họ. Như kệ nói:

Nếu người tự mình không làm thiện,

Thì không thể khiến người làm thiện,

Nếu tự mình không vắng lặng được,

Thì không thể khiến người vắng lặng,

Vì vậy cho nên ông cần phải,

Tự mình làm thiện vắng lặng trước,

Sau đó mới bày cho người khác,

Khiến họ làm thiện và vắng lặng.

Bồ tát này nên thực hành pháp thiện như vậy.

Bắt đầu từ địa ngục A-tỳ,

Cho đến trên cõi trời Hữu đảnh,

Phân biệt rõ ràng mười nghiệp quả,

Cùng với chỗ nhận chịu báo ứng.

Nên biết đích thực như vậy, dưới từ địa ngục A-tỳ, trên đến cõi Phi tưởng phi phi tưởng, đều là nơi nhận chịu quả báo của các loại nghiệp thiện và bất thiện. Trong đó, thói quen thực hành người bất thiện đạo thuộc bậc Thượng cho nên sinh vào địa ngục A-tỳ. Giảm ít lại thì sinh vào địa ngục Đại chích. Giảm ít lại thì sinh vào địa ngục Tiểu chích. Giảm ít lại thì sinh vào địa ngục Đại khiến hoán. Giảm ít lại thì sinh vào địa ngục Tăng-già-đà. Giảm ít lại thì sinh vào địa ngục Đại mạch. Giảm ít lại thì sinh vào địa ngục Hắc thằng. Giảm ít lại thì sinh vào địa ngục Đẳng hoạt. Giảm ít lại thì sinh trong các địa ngục phụ thuộc nhỏ

như Đao sơn-kiếm thọ… Cũng cần phải phân biệt chuyển đổi ít lại như vậy, thực hành mười bất thiện đạo thuộc bậc Trung thì sinh trong loài súc sinh; trong loài súc sinh cũng cần phải phân biệt chuyển sang ít lại, thực hành mười bất thiện đạo thuộc bậc Hạ, thì sinh trong loài ngạ quỷ. Như vậy nói về tướng tổng quát, trong này cần phải phân biệt rộng về sự sai khác. Có các loại A-tu-la và Dạ-xoa sinh trong loài quỷ. Có các Long vương sinh trong loài súc sinh. Thọ nhận vui sướng hoặc cùng với chư Thiên như nhau, nhưng các chúng sinh này vì nhân duyên bất thiện mà sinh, sinh rồi thọ nhận quả báo của thiện nghiệp, thực hành mười thiện đạo thuộc loại thấp nhất thì sinh trong loài người cõi Diêm-phù-đề ở trong gia đình nghèo khổ hèn hạ, đó gọi là hạng Chiên-đà-la, người hèn hạ sống ở những vùng heo hút xa xôi… Chuyển sang tốt hơn thì sinh trong nhà Cư sĩ. Chuyển sang tốt hơn thì sinh trong nhà Bà-la-môn. Chuyển tốt hơn thì sinh trong nhà Sát-đế-lợi. Chuyển tốt hơn thì sinh trong nhà Đại thần. Chuyển tốt hơn thì sinh trong nhà Quốc vương. Đối với mười thiện đạo mà chuyển sang tốt hơn nữa thì sinh đến cõi Cù-đà-ni. Chuyển tốt hơn thì sinh đến cõi Phất-bà-đề. Chuyển tốt hơn thì sinh đến cõi Uất-đan-việt. Chuyển tốt hơn thì sinh lên cõi trời Tứ thiên vương. Chuyển tốt hơn thì sinh lên cõi trời Đao lợi, cõi trời Diệm-ma, cõi trời Đâu-suất-đà, cõi trời Hóa lạc. Luyện tập thực hành mười thiện đạo thuộc bậc thượng thì sinh lên cõi trời Tha hóa tự tại. Ở trong này cũng cần phải phân biệt các loại lớn nhỏ sai khác. Như trong loài người có Tiểu vương-Đại vương và Diêm-phù-đề vương, Chuyển luân Thánh vương. Cõi trời Tứ thiên vương thì có Tứ thiên vương. Trong cõi trời Đao-lợi thì có Thích-đề-hoàn-nhân. Trên cõi trời Diệm-ma thì có Thiên vương Tu-diệm-ma. Trên cõi trời Đâu-suất-đà thì có Thiên vương San-đâu-suất-đà. Trên cõi trời Hóa lạc thì có Thiên vương Thiện hóa. Trên cõi trời Tha hóa tự tại thì có Thiên vương Tha hóa tự tại. Vượt qua cõi này trở lên, cần phải thực hành thiền định tư duy mới có thể sinh lên cảnh giới phía trên.

Hỏi: Nếu dùng thiền định tư duy mới được sinh lên cảnh giới phía trên, thì tại vì sao nói là cho đến cõi Phi tưởng phi phi tưởng đều nhờ vào mười thiện đạo mà được sinh đến?

Đáp: Tuy rằng tu thiền định sinh đến cõi Sắc và cõi Vô Sắc, nhưng trước tiên cần phải trú vững vàng trong mười thiện đạo, sau đó mới có thể tu thiền định. Vì vậy cho nên ở cõi ấy dùng mười thiện nghiệp đạo làm lợi ích to lớn. Vì lý do này mới nói là cho đến cõi Phi tưởng phi phi tưởng đều nhờ vào nhân duyên của mười thiện đạo mà được sinh.

Vì sao như vậy? Bởi vì trước tiên thực hành mười thiện đạo thanh tịnh xa rời dục vọng, tu tập Sơ thiền tư duy thuộc bậc Hạ được sinh đến cõi trời Phạm chúng, tu tập sơ thiền tư duy thuộc bậc trung thì sinh đến cõi trời Phạm Phụ, tu tập Sơ thiền tư duy thuộc bậc Thượng cho nên được sinh đến cõi trời Đại phạm.

Tu tập Nhị thiền tư duy thuộc bậc Hạ thì sinh đến cõi trời Thiểu Quang, tu tập Nhị thiền tư duy thuộc bậc Trung thì được sinh đến cõi trời Vô Lượng Quang, tu tập Nhị thiền tư duy thuộc bậc Thượng thì được sinh đến cõi trời Diệu Quang.

Tu tập Tam thiền tư duy thuộc bậc Hạ thì được sinh đến cõi trời Tiểu Tịnh, tu tập Tam thiền tư duy thuộc bậc trung cho nên được sinh đến cõi trời Vô Lượng Tịnh, tu tập Tam thiền tư duy thuộc bậc Thượng thì được sinh đến cõi trời Biến Tịnh.

Tu tập Tứ thiền tư duy thuộc bậc Hạ cho nên sinh đến cõi trời A Na Bà Già, tu tập Tứ thiền tư duy thuộc bậc Trung cho nên sinh đến cõi trời Phước sinh, tu tập Tứ thiền tư duy thuộc bậc Thượng cho nên sinh đến cõi trời Quảng Quả.

Tu tập Vô lượng định tư duy thuộc bậc trung thì được sinh đến cõi trời Vô tưởng, dùng vô lậu huân tu Tứ thiền tư duy thuộc bậc Hạ cho nên sinh đến cõi trời Bất Quảng, dùng vô lậu huân tu Tứ thiền tư duy hơn nữa bậc Hạ cho nên sinh đến cõi trời Bất Nhiệt, dùng vô lậu huân tu Tứ thiền tư duy hơn nữa cho nên sinh đến cõi trời Hỷ Nhiệt, dùng vô lậu huân tu Tứ thiền tư duy hơn nữa cho nên sinh đến cõi trời Hỷ Kiến, dùng vô lậu huân tu Tứ thiền tư duy hơn nữa cho nên sinh đến cõi trời Diệu Kiến, dùng vô lậu huân tu Tứ thiền tư duy cao nhất cho nên sinh đến cõi trời A Ca Nị Tra.

Tu tập không xứ định tương ưng với tư duy thì được sinh đến cõi trời không xứ. Tu tập Thức xứ định tương ưng với tư duy thì được sinh đến cõi trời Thức xứ. Tu tập vô sở hữu xứ định tương ưng với tư duy thì được đền cõi trời Vô sở hữu xứ. Tu tập Phi tưởng phi phi tưởng xứ định tương ưng với tư duy thì được sinh đến cõi trời Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Đây gọi là nơi qua lại của chúng sinh trong thế gian sinh tử.