SỐ 1488 — KINH ƯU-BÀ-TẮC GIỚI

Phẩm 19: BỐ THÍ

Thiện Sanh bạch Phật:

- Bạch đức Thế Tôn! Bồ-tát đã tu sáu Ba-la-mật, vì chúng sanh có thể làm những việc gì?

- Này thiện nam! Nếu Bồ-tát đã tu như vậy, thì hãy cứu vớt chúng sanh đang chìm đắm trong biển khổ sanh tử.

Này thiện nam! Nếu có người, đối với tài vật và các thực phẩm ăn uống khởi lòng bỏn xẻn, thì nên biết người này, trong vô lượng kiếp đã bị quả báo ngu si, nghèo khổ, do vậy, Bồ-tát lúc mới tu hạnh Bố thí Ba-la-mật cần làm lợi ích cho mình và cho người.

Này thiện nam! Nếu người ưa bố thí, thì đối với tất cả kẻ oán thù đều phải xem như người thân, người không được tự tại đều làm cho tự tại, tin vào nhân quả của sự bố thí, tin vào nhân quả của sự trì giới, thì người ấy mới được phước quả của sự bố thí.

Này thiện nam! Có người nói Bố thí tức là ý. Vì sao? Vì ý, tức là căn bản của bố thí, nghĩa này không đúng! Vì bố thí tức do năm ấm, do thân, khẩu, ý đầy đủ mà bố thí. Bố thí nếu vì tự lợi và lợi tha, hay chỉ lợi tha thì cũng phải đầy đủ năm ấm, bố thí như vậy có thể trang nghiêm đạo Bồ-đề, xa lìa phiền não, được nhiều của cải, đó gọi là kết quả chánh đáng của sự bố thí. Sống lâu, xinh đẹp, mạnh khỏe, an vui, có biện tài, gọi là kết quả phụ của sự bố thí. Phước quả của sự bố thí có khi vì tài vật bố thí thù thắng, nên phước quả thù thắng, cũng có khi phước điền thù thắng, nên được phước quả thù thắng, hoặc có khi thí chủ thù thắng, nên được quả thù thắng. Tu hành hướng đến quả Tu-đà- hoàn, đến thân cuối cùng là Bồ-tát, cho đến thành Phật, gọi là phước điền thù thắng, bố thí cho người phước điền như vậy, nên được quả báo thù thắng. Nếu có người bố thí tài vật đầy đủ sắc, hương, vị, xúc quí nhất, ấy là tài vật thù thắng, nhờ bố thí tài vật thù thắng nên được phước quả thù thắng. Nếu có thí chủ tín tâm thuần thục, với sự bố thí, giữ giới, nghe nhiều, trí tuệ thì được phước báo thù thắng.

Này thiện nam! Người có trí bố thí có năm hạng: Chí tâm bố thí. Tự tay đưa vật bố thí. Tín tâm bố thí. Theo thời tiết bố thí. Đúng như pháp làm ra tài vật bố thí.

Này thiện nam! Người có chí tâm bố thí được kết quả gì? Nếu người chí tâm bố thí sẽ được nhiều của cải quý, vàng bạc, lưu ly, xa cừ, mã não, ngọc báu, san hô, voi, ngựa, bò, dê, ruộng vườn, nhà cửa, nô tỳ và nhiều người thân thuộc, người chí tâm bố thí, được phước như vậy. Người tự tay đưa vật bố thí được kết quả gì? Người chính tay mình trao vật bố thí cho người được phước báo cũng như trên. Người tín tâm bố thí, được kết quả gì? Người tín tâm bố thí sẽ được phước báo cũng như ở trên, thường được cha mẹ, anh em, thân thuộc, tất cả chúng sanh yêu mến, người tín tâm bố thí được phước báo như vậy. Người theo thời tiết bố thí cũng được phước báo gì? Người theo thời tiết bố thí cũng như trên và những tài vật cần dùng cứ theo thời mà có được, người theo thời tiết bố thí gồm phước báo như vậy. Người đúng như pháp bố thí, thì được kết quả gì? Người đúng như pháp bố thí , được phước báo, cũng như nói ở trên, nhưng khi được tài vật rồi, không bị vua quan, giặc cướp, nước lửa cướp đoạt.

Nếu có người dùng màu sắc tốt đẹp bố thí, nhờ nhân duyên ấy, được thân hình tươi đẹp; nếu người dùng hương thơm bố thí, nhờ nhân duyên ấy, tiếng tốt đồn xa; nếu người dùng vị ngon bố thí, nhờ nhân duyên ấy, mọi người thích thấy, nghe, khi đã được nghe thấy rồi, lại đem lòng thương mến; nếu người đem xúc bố thí, nhờ nhân duyên ấy, được xúc đẹp thù thắng, người nhận đã rồi, thì được sống lâu có sắc đẹp, mạnh khỏe an vui và có biện tài.

Này thiện nam! Có người nói: Bố thí nơi tháp, tượng, sẽ không được phước báo, sống lâu, xinh đẹp, mạnh khoẻ, an vui và có biện tài, vì không có người thọ nhận. Nghĩa này không đúng. Vì sao? Vì có tín tâm. Thí chủ đã có tín tâm thực hành bố thí, do đó được năm phước báo như trên.

Này thiện nam! Ví như có Tỳ-kheo, tu tập tâm từ, như vậy tâm từ đó thật không có sự thọ học, nhưng cũng đạt được vô lượng phước báo. Bố thí tháp, tượng cũng như vậy, tức cũng được năm phước báo.

Này thiện nam! Do phước điền mà có đủ các loại phước báo. Vì vậy, mà Như lai nói, phước điền được quả báo, tài vật được quả báo, thí chủ được quả báo.

Này thiện nam! Bố thí có hai thứ: Một là Bố thí pháp, hai là Bố thí tài vật. Bố thí pháp thì được phước báo cả hai là pháp và tài. Còn Bố thí tài vật, chỉ duy nhất trở lại được phước báo tài vật quý.

Là Bồ-tát phải tu hành cả hai pháp Bố thí ấy, coi đó là hai việc làm có thể giúp chúng sanh xa lìa được khổ não; giúp chúng sanh điều phục tâm mình.

Này thiện nam! Lại cũng có ba loại Bố thí; Một là bố thí pháp; hai là bố thí điều không sợ hãi; ba là bố thí tài vật. Dùng bố thí pháp là dạy cho người khác xuất gia, thọ giới, bạch tứ Yết ma, tu đạo; thuyết giảng chánh pháp để phá bỏ tà kiến, thường giảng giải rõ ràng điều chân thật và điều không chân thật, nêu bày về bốn điên đảo và không buông lung, đó gọi là bố thí pháp. Nếu có chúng sanh sợ hãi vua quan, hay các loài sư tử, cọp, báo, hay các nạn lửa, nước; hay sợ hãi đạo tặc. . . Bồ-tát thấy rồi, thì phải ra sức cứu họ ngay; đó gọi là bố thí không sợ hãi. Tự mình đối với của cải quý báu, dù đẹp, dù xấu, dù nhiều, dù ít đều phá bỏ tánh keo kiệt, không tham tiếc. Từ bò, dê, voi, ngựa, đến nhà cửa, phòng ốc, giường nằm, vườn cây, giếng nước; từ những nô tỳ, nô bộc, đến những bò, lừa, lạc đà kéo xe, từ những vật bằng đồng bằng sắt như bình, vò. . đến những vật bằng gai mịn như giường, đồ ngồi, quần áo, kể cả các chuỗi ngọc, hương hoa, đèn sáng. . . từ những vật kết bằng tơ lụa đẹp như rèm cửa, lọng che, màn phủ, trường kỷ. . . đến những vật tạc và tạo do cỏ, cây, nước, đá. . . hết thảy những vật ấy, có ai đến xin đều sẵn sàng đem cho. Đó gọi là bố thí tài vật.

Này thiện nam! Khi bố thí, có bốn điều hệ luỵ: 1. Lòng xan tham.

2. Không tu bố thí. 3. Xem thường vật nhỏ. 4. Cầu phước báo ở thế gian. Bốn hệ lụy như vậy, có hai pháp trừ được: 1. Tu vô ngã và Tu vô thường.

Này thiện nam! Nếu muốn bố thí phải phá sạch năm điều: 1. Tâm giận dữ. 2. Tâm tham lam. 3. Tâm ganh ghét. 4. Tham tiếc thân mạng.

5. Không tin nhân quả. Nếu phá trừ được năm điều ấy, thường được an vui bố thí. Người ưa bố thí, lại được năm điều: 1. Thường không xa lìa các bậc thánh nhân. 2. Tất cả chúng sanh thích nhìn thích nghe. 3. Vào trong đại chúng không có khiếp sợ. 4. Được danh tiếng tốt. 5. Trang nghiêm Bồ-đề.

Này thiện nam! Bồ-tát là người bố thí cho tất cả. Vậy thế nào là bố thí tất cả?

Này thiện nam! Bậc đại Bồ-tát làm ra tài vật đúng như chánh pháp là chỉ để mà bố thí; nên gọi là bố thí tất cả. Thường đem tâm thanh tịnh, mà thí cho người, gọi là thí tất cả; ít tài sản mà luôn bố thí, gọi là thí tất cả; điều mình ưa thích cũng đem ra bố thí, gọi là thí tất cả; bố thí không cầu phước báo, gọi là thí tất cả; trong lúc bố thí không quán là phước điền hay không phước điền, gọi là thí tất cả. Kẻ oán người thân đều bố thí bình đẳng, gọi là thí tất cả. Bồ-tát thường bố thí tài vật cho hai hạng: 1. Thí cho chúng sanh. 2. Thí cho không phải chúng sanh. Trong hai hạng ấy ban cho đến cả thân mình cũng không tham tiếc, gọi là thí tất cả. Bồ-tát bố thí do tâm thương xót, gọi là thí tất cả; trước lúc bố thí, trong lúc bố thí, sau khi bố thí không hề có hối tiếc, gọi là thí tất cả. Hoặc có khi dùng vật không thanh tịnh bố thí, để khiến cho người trước được vui mừng. Các chất như rượu, chất độc, dao gậy, gông xiềng. v. v… hoặc được tự do dùng hay không tự do dùng quyết không đem bố thí; không bố thí cho người bệnh những thức ăn và thuốc uống không sạch, không cướp đoạt, dù chỉ một tiền của người khác, đem ra bố thí. Bồ-tát trong lúc bố thí dù có thế nào quyết không đánh đập, mắng chửi, làm cho những người tôi tớ giận hờn, khổ não. Bố thí tài vật đúng như chánh pháp, không mong cầu phước báo đời này hay đời sau; khi bố thí rồi thường hay soi xét tội lỗi của phiền não, soi xét sâu xa về công đức vi diệu của Niết Bàn, ngoài đạo Bồ-đề không mong cầu gì khác. Trong lúc bố thí cho người nghèo khổ thì khởi tâm thương mến; lúc bố thí cho người phước điền thì khởi tâm cung kính; bố thí cho người thân thuộc; không xem như vật bỏ. Nếu thấy người xin, xem tướng mạo của họ mà cho, không chờ họ mở lời xin. Vì sao? Vì không đợi người cầu xin mà tự cho, thì được phước báo vô lượng!

Này thiện nam! Thí chủ có ba hạng: Thượng, trung và hạ. Người không tin nghiệp quả, thường tham lam, bỏn xẻn, sợ tài vật hết, thấy người đến xin, sanh lòng giận dữ và muốn ngăn cấm; đó là bậc hạ. Dù có tin nghiệp quả, nhưng đối với tài vật vẫn sanh tâm tham tiếc, sợ tài vật hết, thấy người đến xin, sanh tâm ghét bỏ; đó là bậc trung. Tin sâu vào nghiệp quả; đối với tài vật không tham trước; quán các tài vật, đều là vô thường; thấy người đến xin, có của để cho, thì vui, không có để cho, là buồn; đem vật nơi thân ra bố thí; đó là bậc thượng. Lại cũng có bậc hạ, thấy người đến xin ngoảnh mặt làm lơ, hay dùng lời độc ác để mắng chửi, huỷ nhục. Lại cũng có bậc trung, mặc dù có bố thí, nhưng xem thường, không cung kính. Lại cũng có bậc thượng, người chưa xin, đã đem tài vật ra cho, với tâm cung kính. Lại có bậc hạ, chỉ cốt mong cầu phước báo hiện tại. Lại có bậc trung, chỉ vì mong cầu phước báo nơi vị lai. Lại có bậc thượng, là vì thương xót mà bố thí. Bậc hạ có kẻ vì muốn đền ơn mà bố thí. Bậc trung có kẻ, vì sự nghiệp mà bố thí. Bậc thượng có kẻ vì pháp tạng mà bố thí. Bậc hạ có kẻ vì sợ người khác hơn mình mà bố thí. Bậc trung có kẻ vì muốn mọi người cùng như ta mà bố thí. Bậc thượng không chọn kẻ oán người thân mà bố thí. Bậc hạ có tài vật nói lại không. Bậc trung có nhiều tài vật thì nói ít. Bậc thượng thì xin ít lại cho nhiều. Người Bố thí nhưng không có tài vật, cũng có ba hạng: Người thấp kém, thấy người đến xin, thì tâm ác, giận dữ, trách móc. Người bậc trung, thấy người đến xin, nói thẳng không có. Người bậc thượng, thấy người đến xin tự cảm thấy xấu hổ, vì không có tài vật để cho nên tâm sanh sầu não. Này thiện nam! Hoặc có bậc hạ thường bị Hiền Thánh quở trách; bậc trung thường được Hiền Thánh thương yêu; bậc thường Hiền Thánh nhìn thấy thì khởi tâm hoan hỷ.

Này thiện nam! Người trí thực hành bố thí, là vì lợi ích người khác, biết của cải là vô thường; vì muốn chúng sanh khởi tâm vui mừng, vì thương yêu mọi người; vì muốn trừ lòng bỏn xẻn; không cầu phước báo đời sau; vì muốn trang nghiêm đạo Bồ-đề. Cho nên Bồ-tát bố thí tất cả rồi, thì không sanh tâm ăn năn, không lo tài vật hết, không xem nhẹ tài vật, không xem thường bản thân, không đoán thời tiết, không quán người xin, thường nhớ đến người ăn xin, như khi đói nghĩ đến món ăn; gần gũi bạn lành, học hỏi chánh pháp, thấy người ăn xin đến, tâm sanh vui mừng, như nhà bị cháy, đem được tài vật ra, vui mừng, khen ngợi; cho tài vật có nhiều tội lỗi, bố thí xong rồi, liền sanh vui mừng, như gởi của cho người lành; lại còn nói với người ăn xin: " Ông đúng thật là người đã trợ duyên cho tôi được công đức; nay tôi được xa lìa tâm tham lam, đều nhờ ông đến xin. Có nghĩa là đối với người đến xin, luôn đem lòng thương mến; đã bố thí cho người ăn xin rồi, lại còn dạy cho họ, phải đúng như pháp giữ gìn, siêng năng tu hạnh cúng dường Phật, Pháp và Tăng. Bồ-tát như vậy là thích hành bố thí, và nhờ đó mà xa lìa mọi buông lung; mặc dù đem thân mình ra bố thí cho người đến xin, nhưng không bao giờ sanh một niệm ác; nhờ vậy mà được tăng trưởng Từ-bi, Hỷ-xả; không khinh người nhận, không tự cao, hay tự vui mừng là ta có tài vật cân xứng với người muốn xin; tăng trưởng lòng tin, không nghi ngờ nghiệp quả.

Này thiện nam! Nếu có thể quán tài vật là vô thường, quán các chúng sanh như là con một của mình; người như vậy, mới có thể bố thí cho người đến xin. Này thiện nam! Người ấy như vậy sẽ không còn phiền não làm chuyển động, vững như núi Tu di gió không thể lay động. Người như vậy, mới có thể làm chỗ quay nương tựa cho các chúng sanh, người như vậy mới đầy đủ bố thí Ba-la-mật.

Này thiện nam! Người trí có bốn điều, nên thích bố thí: 1. Nhờ bố thí mà phá trừ phiền não. 2. Nhờ bố thí mà phát được nhiều thệ nguyện.

3. Nhờ bố thí được thọ hưởng an lạc. 4. Nhờ bố thí được nhiều tài vật quý báu.

Này thiện nam! Tâm không tham lam cũng gọi là bố thí. Vậy thế nào là không tham lam? Bố thí là sự nghiệp, tài vật được tạo nên từ sự nghiệp, nghiệp làm ra đầy đủ tài vật rồi đem ra bố thí, nên gọi là không tham. Thế nào là nhờ sự bố thí mà phá trừ phiền não? Nghĩa là khi đã thực hành bố thí, thì phá trừ được keo kiệt, tham lam, ganh ghét, giận dữ, ngu si. Thế nào là nhờ bố thí phát được nhiều thệ nguyện? Nghĩa là nhờ bố thí nên mới có thể phát được nhiều thệ nguyện thiện hoặc ác. v. v… do nguyện thiện ác, mà được quả thiện ác. Vì sao? Vì lực của thệ nguyện. Thế nào là bố thí mà được an lạc? Nhờ vào bố thí mà hưởng được cảnh an lạc ở cõi Trời, người cho đến cảnh an vui vô thượng. Thế nào là do bố thí được nhiều tài sản? Nhờ bố thí nên mong cầu vàng, bạc, cho đến súc sinh cũng đều được như ý.

Này thiện nam! Người ưa bố thí tức phá trừ được năm pháp xấu ác: Tà kiến. Không có niềm tin. Buông lung. Tham lam, keo kiết. Sân hận, si mê. Tâm đã lìa ác rồi, thì khởi sanh vui mừng, nhờ sự vui mừng, nên dần dần đến chân chánh giải thoát; người như vậy hiện tại được bốn phước báo: 1. Mọi người đều thích nhìn, cho đến kẻ oán thù cũng ưa nhìn thấy. 2. Tiếng tốt vang xa. 3. Lúc vào chỗ đông người không khiếp sợ. 4. Tất cả người hiền ưa đến kết bạn.

Này thiện nam! Người nào tu bố thí rồi; mà tâm không hối hận, người như vậy nếu bị người đời não hại, phải đọa vào địa ngục, dù ở chỗ xấu ác, nhưng người ấy không bao giờ đói khát. Cũng do nhân duyên đó, mà xa lìa được hai sự khổ: Nỗi khổ phải nuốt viên sắt. Nỗi khổ uống nước đồng sôi. Nếu bị làm thân súc sanh, thì thực phẩm ăn uống đều dễ tìm, không thiếu kém. Nếu làm ngạ quỷ không bị đói khát, thường được no đủ. Nếu được làm người sống lâu, xinh đẹp, mạnh khỏe, an vui, có biện tài, tín tâm giữ giới, học rộng nghe nhiều, trí tuệ hơn người, dù sanh vào đời hung ác cũng không làm việc bất thiện, sanh vào đời pháp ác, quyết không thọ chịu, đối với chỗ khiếp sợ, không sanh lo sợ. Nếu sanh lên cõi trời được mười việc thù thắng.

Này thiện nam! Người trí do hai việc mà hành bố thí: Điều phục tự tâm. Làm tan lòng giận dữ của kẻ khác, Như Lai nhờ đó mà được gọi là đấng Vô Thượng Tôn.

Này thiện nam! Người trí hành bố thí rồi, không mong cầu người nhận khởi tâm yêu mến, nhớ nghĩ không mong cầu danh tiếng, không bị khiếp sợ, không mong cầu người hiền thấy đễ kết làm bạn thân, cũng không mong cầu phước báo ở cõi Trời, Người, mà luôn soi xét đến hai điều: Đem của không chơn thật đổi lấy của chơn thật. Quyết không làm theo tâm tánh tham lam. Vì sao? Vì đối với tài vật khi ta chết đi không đem theo được, vì thế tự tay mình đem ra bố thí, mà khởi tâm an vui.

Này thiện nam! Người bố thí, trước tiên nên thử tâm mình, đem tài vật bên ngoài bố thí, biết tâm đã điều phục rồi, sau đó mới đem vật trong thân bố thí, nhờ hai sự bố thí ấy mà được hai pháp: Xa lìa ba cõi, được giải thoát chơn chánh.

Này thiện nam! Như người đi xa mang vật nặng, nên rất khổ cực, nếu bỏ bớt đi, thì được vui mừng. Người bố thí thấy người đến xin, thì lấy của ra cho, tâm sanh vui mừng vì cũng giống như vậy.

Này thiện nam! Người trí thường suy nghĩ: Muốn tài vật theo mãi bên ta đến đời sau, sao trước chẳng bố thí. Với lại quán sát cái khổ của người bần cùng, cái sung sướng của người giàu có, cho nên chuyên tâm ưa thực hành bố thí.

Này thiện nam! Nếu có người, có tài sản thấy người đến xin, liền nói tôi không có, hay tôi đang đau khổ, thì nên biết người ấy, đã nói những lời bạc đức, nghèo cùng ở đời sau, người như vậy gọi là buông lung.

Này thiện nam! Người không có tài vật, tự nói tôi không có. Nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Vì tất cả nước, cỏ cây ngoài đồng ai lại chẳng có, dù là vị quốc vương chưa chắc thí được. Dù nghèo khổ nhưng không phải không thí được. Người nghèo cũng có ăn uống, ăn rồi rửa chén bát, để nước lắng cặn thí cho loài khác ăn, cũng được phước báo. Nếu đem một ít bột nhỏ như hạt bụi thí cho loài kiến cũng được phước báo vô lượng. Trong thiên hạ, những người nghèo khổ, ai lại không có một ít bột nhỏ như hạt bụi? Có ai một ngày không ăn ba vắt cơm, để nuôi được thân mạng, do vậy các người nên đem nửa phần ăn bố thí cho người đến xin.

Này thiện nam! Những người nghèo khổ, có ai đến nỗi, ở trần không có quần áo? Nếu có áo quần, sao lại không có một cái khăn để người ta buộc ghẻ lở hay miếng vải bằng ngón tay để làm tim đèn.

Này thiện nam! Trong thiên hạ, có ai nghèo khổ đến nỗi không có thân thể, nếu có thân thấy người làm phước, đến đó giúp đỡ, vui mừng không chán nản, cũng gọi là thí chủ, cũng được phước đức, có lúc được một phần, hoặc có khi bằng nhau, hoặc có khi nhiều hơn. Do nhân duyên như vậy, nên khi nhận sự cúng dường của vua Ba Tư Nặc, Như Lai cũng chú nguyện: Dù là cho vua hay cho người làm, thì phước vẫn như nhau, không có sai khác.

Này thiện nam! Như người mua hương: Nào hương xoa, hương bột, hương rời, hương đốt, bốn loại hương như vậy, người làm, người mua, người cân lường. v. v… đều nghe mùi thơm không khác, mà các loại hương mùi thơm của nó không hao giảm chút nào. Tu hạnh bố thí công đức nó cũng như vậy. Dù nhiều ít, lớn nhỏ, nếu tâm tùy hỷ, đi đến để giúp cho, hoặc ở xa chỉ nghe thấy mà tâm sanh đồng ý vui mừng, thì phước báo không có sai khác, vì tâm đều giống nhau.

Này thiện nam! Nếu không có tài vật, mà thấy người khác bố thí lại sanh, tâm không tin tưởng, nghi ngờ bậc phước điền, ấy là người bần cùng. Nếu có nhiều tài sản, tự tại vô ngại, có phước điền cao quý, nhưng lại không có tín tâm, không thể dâng cúng, cũng gọi là bần cùng. Do vậy, người trí tùy có nhiều hay ít cứ đem ra bố thí, trừ sự bố thí ra, không có việc gì mà được cảnh an vui cõi Trời, Người và cảnh an vui vô thượng. Do vậy, trong khế kinh Như Lai nói: Người trí tự quán: Một vắt cơm, để ăn thì ta sống, đem bố thí thì ta chết, vậy mà cũng đem ra bố thí, huống gì có nhiều tài vật?

Này thiện nam! Người trí nên quán tài vật là vô thường, do vô thường, mà tài vật tổn thất, hao giảm, không được lợi ích, gì trong vô lượng đời sống dù là vô thường, mà biết đem ra bố thí thì lại được nhiều lợi ích. Vậy vì sao ta nay tham tiếc không đem ra bố thí? Người trí soi xét thế gian, có người giữ giới, học rộng nghe nhiều, nhờ sức lực giữ giới, học rộng nghe nhiều mà được quả vị A-la-hán, dù được quả vị ấy rồi mà không thể ngăn được nỗi khổ đói khát. Nếu vị A-la-hán khó có được phòng xá, y phục, thực phẩm ăn uống, ngọa cụ, thuốc men, đều là do kiếp trước không tạo duyên bố thí, Người phá giới nếu ưa bố thí thì dù đọa địa ngục, súc sanh, ngạ quỷ cũng thường được no đủ.

Này thiện nam! Trừ pháp bố thí ra, không có hành phước gì mà cùng được hai quả: Tự tại và Giải thoát. Nếu người giữ giới, dù được sanh lên cõi Trời, mà không tu bố thí, cũng không được thức ăn ngon quý nhất, chuỗi ngọc vi diệu. Nếu người muốn cầu an lạc giữa thế gian và sự an vui vô thượng, phải thích bố thí. Người trí nên soi xét sanh tử không giới hạn, thì sự thọ hưởng an vui, cũng như vậy. Do đó, vì đoạn trừ sanh tử mà bố thí, chứ không mong cầu hưởng an lạc, hoặc soi xét thế này: Mặc dù giàu có khắp bốn châu thiên hạ, hưởng nhiều an vui cũng không biết đủ, cho nên ta vì quả an vui vô thượng mà hành bố thí, không vì cảnh vui Trời, Người. Tại sao? Vì tất cả đều là vô thường, có giới hạn.

Này thiện nam! Nếu có thuyết nói: Người cho, người thọ nhận và người hưởng an vui, cũng đều là năm ấm cả, năm ấm như vậy tức là vô thường, xả thí cho năm ấm ai là người cho, ai là kẻ thọ nhận? Mà quả lành thì không diệt. Cho nên không có người cho, không có người thọ nhận. Nên hỏi lại họ: Như vầy là có người thí và có người thọ nhận sao? Nếu nói thí tức là người bố thí, thọ nhận tức là ngã. Lại nên nói: Ta cũng như vậy, thí tức là người thí, ngã tức là năm ấm, nếu nói thí cho năm ấm, mà cõi này vô thường, thì ai ở cõi đó mà lãnh thọ? Ông hãy chú ý lắng nghe, Như Lai sẽ giải bày cho: Hạt giống là vô thường hay là thường? Nếu nói thường, vì sao hạt giống diệt mà sanh mầm, nếu thấy vậy là lỗi lại nói là vô thường. Lại bảo với họ: Nếu vô thường, lúc hạt giống tiếp xúc với nước, đất, nhân công. v. v…làm thế nào, cái mầm kia được lớn lên? Nếu nói, hạt giống dù vô thường, nhưng nhờ sự tác động, nên được kết quả sanh mầm. Vậy thì nên nói năm ấm cũng là như thế. Nếu nói trong hạt giống trước đã có mầm, công nhân, nước, phân chỉ làm liễu nhân. Nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Vì hiểu rõ nhân đối với cảnh vật không tăng không giảm, nhiều vẫn là nhiều, ít vẫn là ít, mà nay nước, phân, mầm tăng trưởng, thế nên trước không, nay có. Nếu nói hiểu rõ nhân thì có hai: Nhiều và Ít. Nhiều tức là thấy lớn, ít tức là thấy nhỏ, cũng như đốt đèn, ánh sáng lớn thấy nhiều sự vật, ánh sáng nhỏ thấy được ít. Nghĩa này cũng không đúng. Vì sao? Vì cũng như một hạt giống, phần nhiều cùng với nước, phân, không thể một giờ, một ngày mà lớn lên được; có người đồng, người hơn. Nếu nói rõ nhân chỉ có hai thứ, nhưng cần đợi thời tiết, vật ít hiển bày ít, vật nhiều hiển bày nhiều, như vậy tôi nói không tăng không giảm. Nghĩa này không đúng. Vì sao? Vì theo giáo pháp của ông, lúc nào cùng thường, vì thế không nên nói như vậy.

Này thiện nam! Hạt giống khác, mầm khác, dù hình thức trước và sau khác nhau, nhưng tương tợ không gián đoạn, năm ấm cũng vậy.

Này thiện nam! Như hạt giống phát triển thành mầm, mầm lớn dần thành cây, cây sanh trưởng ra lá, ra hoa, hoa kết tụ thành quả, năm ấm của một đường tăng dần, năm ấm của năm đường cũng như vậy. Nếu nói người này làm, người khác hưởng thọ; nghĩa ấy chủ trương của ông, không phải ta nói, vì như trong giáo pháp của ông, tác giả là ngã, thọ giả là thân, mà không nói là người này làm người khác hưởng thọ! Chẳng hạn người thọ giới, không sát sanh, tức là ngã, vì nhờ nhân duyên ấy, nên được thân tốt đẹp, vì thế pháp của ông có lỗi, người hưởng thọ không do nhân, người tạo nhân không có kết quả. Nếu nói ngã làm, thân thọ, thì ngã cũng như vậy, ở đây làm, bên kia thọ. Hoặc nên hỏi lại thân và ngã của ông có khác nhau? Thân hưởng thọ ăn uống, mặc áo quần, đeo chuỗi ngọc, nhờ ăn uống các thức ăn ngon mà được xinh đẹp, mạnh khoẻ; nếu các thức ăn không ngon, thì không được xinh đẹp, ốm yếu. Xinh đẹp hay xấu xí nếu phụ thuộc vào nhân duyên, thì ngã sẽ được vào chỗ nào? Nếu nói, ngã được u buồn hay vui mừng, thì tại sao không phải người này làm, người khác thọ hưởng. Ví như người có nhiều sức lực, do uống tô, lạc, người ấy uống lâu ngày, nên thân thể được mạnh khoẻ, xinh đẹp, lại có người yếu ốm, thấy người kia uống tô, lạc, liền sanh vui mừng, thì được xinh đẹp, mạnh khoẻ sao? Nếu nói không, thì ngã cũng như vậy, thân tạo ra mọi việc, tại sao ngã thọ hưởng? Vì không tương tự như nhau. Trong pháp của Như Lai không như vậy. Năm ấm tạo tác, năm ấm thọ hưởng tương tơ, không có gián đoạn.

Này thiện nam! Nếu nói năm ấm là vô thường, thì ở cõi này, không đến cõi kia, vẫn hưởng được thọ báo. Nghĩa ấy cũng không đúng. Vì sao? Vì trong giáo pháp của Như lai, nếu có làm tức có hưởng, hoặc có trường hợp người này làm, người khác thọ hưởng, không làm, không có sự thọ hưởng, có làm có thọ hưởng, năm Ấm tạo tác, năm Ấm lãnh thọ, người này làm, người khác thọ hưởng, ở cõi người làm ở cõi trời thọ hưởng, không làm không có sự thọ hưởng. Nhờ nhân duyên tạo tác và hoà hợp nên mới có, chứ vốn không có tự tánh thì làm gì có sự tạo tác và thọ hưởng? Ý ông nếu cho người này làm, người khác thọ hưởng, tại sao lại nói là liên tục không gián đoạn. Nghĩa này không đúng. Vì sao? Vì pha thuốc độc vào sữa, đến khi thành đề hồ cũng có thể giết người được, lúc là sữa khác, lúc là đề hồ cũng khác, tuy là có khác, nhưng tương tợ sanh không gián đoạn, nên có thể giết người. Năm ấm cũng vậy, mặc dù có khác, nhưng thứ lớp tương tợ sanh không đoạn diệt, do đó có thể nói. Người này làm, người khác thọ hưởng, có làm có thọ hưởng, không làm không thọ hưởng. Nghĩa là nếu lìa năm ấm, thì không có ngã và ngã sở, tất cả chúng sanh do điên đảo che mờ tâm tánh. Hoặc nói Sắc tức là Ngã, cho đến Thức tức là Ngã. Hoặc cũng có thuyết nói, Sắc tức là Ngã, còn lại bốn Ấm là ngã sở, cho đến Thức cũng như vậy. Hoặc có thuyết nói, lìa riêng năm ấm ra, sẽ có ngã, việc ấy không thể có! Vì sao? Vì ngã ở trong pháp của Phật, thì sắc không phải là ngã. Vì sao? Vì Sắc là vô thường, không tạo tác, không tự tại, do vậy, bốn ấm không được gọi là Ngã sở, cho đến Thức cũng vậy. Nhiều duyên hoà hợp lại, mới sanh ra một pháp khác, gọi là tạo tác, nhưng thật ra, không tạo tác gì khác! Các duyên hoà hợp mà sanh ra pháp khác, gọi là thọ, nhưng thật ra chẳng thọ gì khác! Đó gọi là không làm không thọ hưởng. Nếu ông cho rằng, người này làm người khác thọ hưởng, tại sao người này tạo nghiệp, người khác không được thọ? Mà đều có đủ năm ấm, nghĩa này không đúng. Vì sao? Vì "Khác" có hai thứ: 1. Là Thân khác.

2. Là Tên khác. 1. Là Phật Đắc, 2. Là Thiên Đắc. Phật Đắc hay Thiên Đắc, thân và tên đều khác nhau, đó là nhân duyên của thân khẩu mới khác. Thân khẩu khác nên nghiệp tạo ra cũng khác. Từ sự tạo nghiệp có sai khác, nên đời sống, sắc, lực, an vui hay biện tài cũng khác nhau, vì thế, không phải Phật Đắc tạo nghiệp, Thiên Đắc thọ quả. Mặc dù cũng cùng năm ấm, Danh và Sắc là một, nhưng Thọ và Tưởng lại hành động khác: Phật Đắc hưởng an vui, Thiên Đắc thì chịu khổ cực, Phật Đắc khởi tham lam, Thiên Đắc khởi giận dữ, vì thế không được gọi là tương tợ. Sắc và Danh tuy là một, nhưng thật ra có khác, hoặc có trường hợp Phật Đắc màu trắng, Thiên Đắc màu đen. Nếu cái tên đồng một nghĩa, thì khi một người sanh ra, tất cả các người khác cũng sanh ra, một người chết, thì tất cả các người khác cũng chết. Nếu ông không chấp nhận như vậy, thì không được nói người này làm người khác thọ hưởng. Nếu ý ông cho cũng có trường hợp người này làm người khác thọ hưởng, thì tôi cũng cho như vậy, là có trường hợp người này làm người khác thọ hưởng. Nếu cho người này làm thì người khác thọ hưởng, tức cùng lỗi với tôi. Tại sao không thấy lỗi của mình, mà chỉ trích lỗi người khác? Nghĩa này không đúng . Vì sao? Vì nghĩa về khác của tôi, có hai: Tuần tự sanh, cũng tuần tự diệt. Tuần tự sanh nhưng không tuần tự diệt Vì sanh có khác, nên diệt cũng có khác. Do vậy, Ta nói người này làm người khác thọ hưởng, đây làm kia thọ, không đồng lỗi với ông. Ví như có người muốn đốt làng, ngay trong đống cỏ khô, ném một que lửa, lửa từ đó cháy lan ra khắp, đến cả trăm dặm, hai trăm dặm. Ông thôn trưởng tìm bắt được thủ phạm, liền tra khảo: " Ngươi là người tàn ác, tại sao đốt cháy cả làng của chúng ta?" Thủ phạm trả lời: "Sự thật không phải tôi đốt, tôi đã ném que lửa chỉ cháy tàn và chỗ tôi đốt, chỉ có một đống rác nhỏ, tôi nay bồi thường lại cho đống rác nhỏ, còn bao nhiêu vật khác, tôi không bồi thường. " Khi ấy, người thôn trưởng nói: "Người ngu! Do một chút ít lửa của ông, nên dần dần sanh ra nhiều lửa khác, đốt cả trăm dặm, hai trăm dặm đều là do đóm lửa của ông sao không chịu bồi thường? Dù biết lửa kia có khác, khi mới bắc đầu cháy cũng có khác, nhưng vì nối tiếp không gián đoạn, nên ông phải có tội. " Năm ấm của nghiệp lành hay dữ, cũng là như vậy. Khi thọ lãnh quả báo dù nói năm ấm, không tạo tác, nhưng dần dần tiếp tục sanh, cho nên có thọ báo. Ví như có người cùng với một người khác cầm đuốc, thách cầm đuốc đi xa đến một trăm dặm, nếu không đến ta sẽ thua ông, còn như đến ông sẽ thua ta. Người cầm đuốc đi đến trăm dặm rồi, liền đến người kia đòi tài vật. Người kia liền nói: Đuốc ông phát ra dấu tích đã diệt, tại sao ở chỗ này theo ta đòi tài vật? Người cầm đuốc trả lời: Lửa kia mặc dù đã diệt, nhưng thứ lớp nối tiếp nhau cháy đến chỗ này. Hai người nói vậy đều có lý cả. Vì sao? Vì nghĩa đúng như vậy. Có làm có thọ hưởng, người này làm người khác thọ, đều không có lỗi. Nếu có thuyết nói: Năm ấm cũng vậy. Người này làm người khác thọ hưởng, đều không có lỗi, ví như hai bên bờ và giữa dòng, gọi chung là sông Hằng, khi mùa hè, thì hai bên bờ cách nhau rất xa, khi mùa thu đến hai bờ gần lại. Định tướng của nó là vô thường khi lớn khi nhỏ, dù có tăng có giảm nhưng mọi người đều cho là con sông. Hoặc có thuyết nói: Đây không phải là sông", người trí cũng nói: Có "khác" và "không khác". Năm ấm cũng vậy. Người trí cũng nói " Có làm có thọ hưởng. Làm khác thọ hưởng khác". Ý ông nếu cho hai bờ là đất, giữa dòng là nước, thần sông là sông, thì nghĩa này không đúng. Vì sao? Vì nếu thần sông là sông, thì tại sao lại nói sông trong sông đục, có bờ bên này, có bờ bên kia, giữa dòng có cạn, có sâu, đến nơi biển cả có thể đo được hay không đo được. Thí như có cây tức có thần ở, nếu như không có cây, thần ở đâu? Sông và thần cũng là như vậy, cho nên hai bờ và giữa dòng thứ lớp không có gián đoạn, đều gọi chung là sông, do vậy, có thể nói: Năm ấm hay là khác năm ấm, cũng vậy. Ví như có người chửi mắng, làm nhục người quyền quí, do nói lời thô ác ấy, mà chân bị xiềng xích! Chân thật ra không nói lời thô ác, mà lại bị gông xiềng, cho nên không được quyết định nói là "Dị tác Dị thọ, Tức tác Tức thọ". Chỉ người có trí mới có thể nói "Dị tác Dị thọ, Tức tác Tức thọ". Thí như bình đựng dầu, tim, lửa, nhân công những nhân duyên đó hoà hợp lại mới gọi là đèn sáng. Ý ông nếu cho đèn sáng là có tăng có giảm, nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Vì đã giảm thì không tăng, tăng thì không giảm, do có thứ lớp sanh, nên nói đèn có tăng, giảm. Ý ông nếu cho đèn là vô thường, dầu tức là thường, dầu nhiều sáng nhiều, dầu ít sáng ít, thì nghĩa ấy cũng không đúng. Vì sao? Vì dầu là vô thường, nên có hết, có cháy, nếu như dầu là thường, thì hai niệm sẽ dừng lại, mà hai niệm dừng lại, thì cái gì cháy và cái gì hết? Do vậy, người trí cũng nói, đèn sáng tức là khác, năm ấm cũng vậy. Ánh sáng tức là sáu nhập, dầu tức là nghiệp, vì nhân duyên của các nghiệp, nên năm ấm có tăng, có giảm, có kia, có đây. Như có người nói về lời của A-để-da, câu nói A-để-da đã qua lâu lắm rồi ngày nay không còn, người đời tương truyền nhau nói, không bao giờ diệt, cho nên vẫn được gọi là lời của A-để-da. Người trí cũng nói đó là lời của A-để-da hay chẳng phải là lời của A-để-da, mặc dù có nghĩa phải và không phải, nhưng đều không có lỗi, năm ấm cũng vậy, cũng có thể nói Tức tác Tức thọ, Di tác Dị thọ. Có người rất giàu không có con cháu truyền thừa, khi đã chết rồi, tài sản sẽ nhập vào của công, nhưng rồi có người nói: " Tài sản ấy thuộc về tôi". Nhà chức trách bảo: " Tài sản ấy, của người khác làm ra tại sao thuộc về ông?" Người ấy nói: " Tôi là con cháu bảy đời của người chết, kế tiếp không đoạn tuyệt, tại sao tài sản ấy không thuộc về tôi?" Nhà chức trách liền nói: Đúng vậy, đúng vậy! Của này thuộc về ông. Người trí nói, năm ấm cũng vậy, Tức tác Tức thọ, Dị tác Dị thọ. Ý ông nếu cho năm ấm tạo nghiệp, khi đã thành rồi liền diệt, mà thân vẫn còn, nghiệp không có chỗ nương tựa. Nghiệp mà không có chỗ nương tựa, tức là không có nghiệp, khi bỏ thân này rồi, lấy cái gì mà chịu quả báo, nên nghĩa này không đúng. Vì sao? Vì tất cả nghiệp quá khứ đều chờ đợi thể, chờ đợi thời, ví như hạt quýt, nhân nơi cây quýt mà sinh, rồi dần dần qua lại tạo ra vị ngọt. Người ta muốn trái quýt, nên đem hạt trồng. Hạt, cây, cành, lá, hoa sinh ra quả đều chưa tạo được vị, đến khi quả chín muồi vị mới phát ra. Như vậy mùi vị chẳng phải trước không, nay mới có, cũng không phải không có nhân duyên, mà do trái quýt mùa trước. Nghiệp của thân, khẩu, ý cũng như vậy. Nếu nói vậy, thì nghiệp trụ vào chỗ nào? Nghiệp ở trong đời quá khứ, đợi đúng thời gian, thân thể mới thọ quả báo, như người uống thuốc, phải trải qua một thời gian, thuốc tuy đã tan biến, nhưng cũng đợi đến lúc tốt mới phát huy sức mạnh. Nghiệp của thân, khẩu, ý cũng như vậy. Mặc dù quá khứ đã diệt, nhưng đến thời vẫn phải thọ quả báo. Ví như trẻ nhỏ, ban đầu học tập, dù niệm niệm diệt, không có chỗ đứng lại, nhưng đến khi trăm tuổi, cái học cũng không mất. Nghiệp ở quá khứ, cũng như vậy, dù không có chỗ trụ, nhưng đến thời là tự thọ quả báo. Vì thế nên nói: Chẳng phải năm Ấm tạo, năm ấm thọ, lại cũng không được cho chẳng phải năm Ấm thọ. Nếu có thể hiểu rõ ràng, thông đạt hết những việc này, thì người ấy sẽ được quả vị Vô thượng.

KINH ƯU-BÀ-TẮC GIỚI

QUYỂN 5

Phẩm 19: BỐ THÍ (Phần tiếp theo)

Này thiện nam! Có người, đối với thân mạng và tài sản tâm keo kiệt không bố thí, gọi đó là bỏn xẻn. Người mạng tâm keo kiệt, không bố thí, thì không sanh tâm thương xót, không lưu trữ phước điền, không tìm cầu phước điền, thế rồi lại tìm cầu lỗi lầm, cho tài vật này khó được, bố thí thì phải chịu khổ; hoặc cho là không có phước quả, không người bố thí, không người lãnh thọ, mạng tâm tham lam cùng vợ con, quyến thuộc. v. v… tích chứa tài sản, cầu được danh tiếng, thấy tài sản nhiều, khởi tâm vui mừng, xem tài vật là thường còn, đó gọi là xấu xa keo kiệt, do xấu xa keo kiệt, mà làm dơ nhớp đến tâm chúng sanh. Vì lí do ấy, đối với tài sản của người khác, còn tham tiếc, không thể bố thí, huống gì là vật của mình. Người trí thực hành bố thí, không mong cầu báo ân, không vì cầu sự nghiệp, không vì giữ gìn để tạo cho người khác tham lam, bỏn xẻn, không vì cầu thọ hưởng cảnh an vui ở cõi Trời, Người, không vì cầu tiếng tốt vang khắp mọi nơi, không vì sợ khổ của ba đường ác, không vì sự cầu xin người khác; không vì muốn được hơn người khác, không vì sợ mất tài sản, không vì muốn có nhiều tài sản, không vì vật của người ấy không dùng, không vì tục lệ của gia đình, không vì sự gần gũi. Người trí thực hành bố thí, vì lòng thương xót, vì muốn cho người khác được an lạc, vì muốn người khác sanh tâm bố thí, vì biết đó là cội gốc hành đạo của các thánh nhân, vì muốn phá trừ các phiền não, vì muốn nhập Niết Bàn, đoạn trừ sanh tử.

Này thiện nam! Bồ-tát bố thí, xa lìa được bốn điều ác: Phá giới. Nghi ngờ. Tà kiến. Bỏn xẻn. Hoặc xa lìa năm điều: 1. Lúc bố thí, không lựa chọn người đức hạnh hay không đức hạnh. 2. Lúc bố thí, không nói thiện ác. 3. Lúc bố thí, không chọn chủng tánh. 4. Lúc bố thí không xem thường ngươi đến xin. 5. Lúc bố thí không dùng lời thô ác mắng chửi.

Hoặc lại có ba điều mà dẫu đã bố thí, vẫn không được phước báo thù thắng: 1. Trước phát tâm bố thí nhiều, nhưng sau bố thí ít. 2. Lựa chọn vật xấu bố thí cho người. 3. Sau khi thực hành bố thí rồi, sanh tâm hối hận.

Này thiện nam! Hoặc cũng có tám điều, mà bố thí rồi vẫn không được thành tựu phước báo cao quí: 1. Thí rồi, lại vạch tìm lỗi lầm của người lãnh thọ. 2. Lúc bố thí, tâm không bình đẳng. 3. Bố thí rồi, mong người lãnh thọ làm việc lại cho mình. 4: Thí rồi, vui mừng, tự khen ngợi mình. 5. Trước nói không có, sau mới đem ra cho. 6. Thí rồi, dùng lời thô ác mắng chửi. 7. Thí rồi, cầu mong được tài vật gấp đôi. 8. Thí rồi sanh tâm nghi ngờ. Thí chủ mà như vậy, thì không gần gũi được chư Phật và các bậc Thánh Hiền.

Nếu đem đầy đủ Sắc, Hương, Vị, Xúc bố thí cho người, gọi là tịnh thí. Nếu đúng như pháp mà có được tài sản, để bố thí, cũng gọi là tịnh thí. Xem tài vật là vô thường, không thể giữ lâu được, mà hành bố thí, gọi là tịnh thí. Vì phá phiền não, mà hành bố thí, gọi là tịnh thí. Vì nhân duyên thanh tịnh tự tâm mà bố thí, gọi là tịnh thí. Nếu xem ai là người bố thí, ai là người lãnh thọ, thí những vật gì, vì nhân duyên gì mà bố thí, nhờ nhân duyên bố thí như vậy, thì được những phước báo gì? Bố thí như vậy gọi là mười hai nhập. Người nhận, thí chủ, nhân duyên, quả báo đều là mười hai nhập, có thể soi xét như vậy mà bố thí, gọi là tịnh thí. Nếu lúc thực hành bố thí cho các bậc phước điền, mà sanh tâm vui mừng, như các vị mong cầu công đức, ta cũng mong cầu phước đức như thế không ngừng nghỉ. Bố thí cho vợ con, quyến thuộc, tôi tớ; khiến họ thương mến; thí cho người nghèo khổ, vì muốn họ trừ được khổ cực. Trong lúc bố thí, không mong cầu phước báo ở thế gian, chỉ muốn phá trừ kiêu mạn, mà bố thí để tâm được dịu dàng, để nhờ bố thí mà xa lìa được ba cõi, cầu được giải thoát vô thượng. Quán sát kỹ sanh tử, có nhiều tội lỗi, mà hành bố thí, không quán có phước điền hay không có phước điền, mà bố thí. Nếu có thể thực hành bố thí được như vậy, thì phước báo đi theo người đó như trâu nghé theo mẹ.

Nếu vì cầu phước báo mà bố thí, thì chẳng khác gì đổi chác giữa phố chợ, ví như, vì sự sống mà cày ruộng gieo trồng, tùy theo giống đã gieo trồng mà gặt hái kết quả; thí chủ bố thí, cũng như vậy, tùy sự bố thí mà hưởng được phước báo. Cũng như người lãnh thọ, khi ăn uống rồi, được bổ dưỡng, thân thể sẽ xinh đẹp, mạnh khoẻ, an vui, biện tài, thí chủ cũng vậy, được năm phước báo như thế. Nếu thí cho chúng sanh thì được phước báo gấp trăm lần, bố thí cho người phá giới được phước báo gấp ngàn lần, bố thí cho người giữ giới được phước báo gấp mười ngàn lần; bố thí cho người ngoại đạo đã xa lìa dục vọng, được phước báo gấp trăm ngàn lần, bố thí cho người đang tu chánh đạo, được phước báo ngàn ức lần, bố thí cho bậc Tư Đà Hàm hướng, được phước báo vô lượng, cho đến bố thí bậc đã thành Phật, thì được phước báo cũng vô lượng.

Này thiện nam! Hôm nay, Như Lai sẽ vì ông, mà phân tích rõ các phước điền, nên nói như vậy. Bố thí sẽ được phước báo đến trăm hay vô lượng. Nếu có thể chí tâm, khởi lòng thương xót, mà bố thí cho súc sanh, so với sự chuyên tâm cung kính cúng dường chư Phật, thì phước đức đó chân chính và giống nhau. Như Lai nói phước báo gấp trăm lần, nghĩa là đem sự sống lâu, xinh đẹp, sức mạnh, an vui, biện tài, mỗi mỗi đều gấp trăm lần, cho đến phước báo vô lượng, cũng như vậy. Vì thế, trong Khế Kinh, Như Lai nói: " Như Lai thí cho Tôn giả Xá Lợi Phất, Xá Lợi Phất thí cho Như Lai, nhưng Như Lai được phước báo nhiều hơn, không phải Xá Lợi Phất được phước báo nhiều hơn". Hoặc có thuyết nói: Người lãnh thọ làm ác, làm tội lây cho thí chủ, nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Vì thí chủ, lúc bố thí là muốn trừ sự khổ cực cho họ, chớ chẳng phải giúp người kia tạo tội, vì thế, thí chủ được phước báo, còn người lãnh thọ làm ác là tự lấy tội lỗi trói mình, không làm lây sang thí chủ. Thí chủ, nếu đem vật quý giá, trong sạch để bố thí, thì đời sau được xinh đẹp, mọi người thích nhìn, tiếng tốt vang xa, mọi sự mong cầu đều được toại ý và sanh vào dòng họ cao quí, vì thế không gọi là ác, sao nói là thí chủ mắc tội? Thí chủ, bố thí rồi, vui mừng không hối hận, gần gũi bạn lành, giàu có, tự tại, sanh vào nhà quí phái, được hưởng cảnh vui của Trời, Người và cảnh an vui vô thượng, có thể xa lìa tất cả phiền não trói buộc, thí chủ được kết quả tốt đẹp như vậy, sao nói bị quả báo xấu ác? Thí chủ có thể tự tay mình bố thí, được sanh vào nhà quyền quí, gặp được thiện tri thức, được nhiều của báu và quyến thuộc đông đảo, đã thành tựu rồi có thể thọ dụng và còn đem bố thí, tất cả chúng sanh vui mừng thích nhìn, thấy rồi sanh lòng cung kính, tôn trọng, khen ngợi, thí chủ hưởng được những phước báo như vậy, sao nói là bị quả báo xấu ác? Thí chủ, nếu đã đem tài vật thanh tịnh bố thí, nhờ nhân duyên ấy được nhiều tài vật quí báu, sanh vào dòng họ cao quí, quyến thuộc rất nhiều, thân không tật bệnh, tâm không khổ não và không lo sợ, bao nhiêu tài sản không bị vua quan, giặc cướp, nước, lửa làm tổn hại, giả sử có mất tài vật cũng không buồn, trong vô lượng kiếp thân tâm an lạc, sao nói là chịu quả báo xấu ác? Nếu lúc chưa bố thí phát khởi tín tâm, trong khi bố thí lại vui mừng, bố thí xong lại an vui, thì lúc mong cầu, khi giữ gìn hay khi thọ hưởng, không bị khổ não, nếu lấy y phục đem ra bố thí, thì được sắc đẹp vi diệu, nếu lấy thực phẩm đem ra bố thí, thì được sức mạnh vô lượng, nếu lấy đèn sáng đem ra bố thí, thì được đôi mắt trong sáng, nếu lấy xe cộ đem ra bố thí, thì được an lạc, nếu lấy nhà cửa đem ra bố thí, thì được vật cần dùng không thiếu, thí chủ được phước báo tốt đẹp như vậy, sao nói là chịu quả báo xấu ác?

Lại nữa, thí chủ đã cúng dường chư Phật rồi, thì cho dù có dùng hay không dùng, phước báo cũng đã quyết định. Bố thí cho người và chúng Tăng, có hai loại phước: Từ khi dùng mà sanh phước. Từ người thọ nhận mà sanh phước. Vì sao? Vì khi thí chủ, trong khi bố thí, đã tự mình đả phá lòng tham lam, với người thọ nhận, thì phá trừ lòng bỏn xẻn cho họ, vì thế, nói từ khi dùng mà sanh phước. Lại nữa, từ khi dùng có thể chuyển sự thọ nhận ấy, làm cho chúng Tăng tăng trưởng. Bố thí mà không mong cầu phước báo ở thế gian, không do phiền não khởi lên để bố thí, vì thế được phước báo thanh tịnh cao cả, gọi là Niết Bàn. Nếu có người lập, nguyện mỗi ngày, trước khi ăn, đều đem bố thí cho người khác, sau mới ăn, nếu trái với lời thệ nguyện này, sẽ đền lễ vật cho đức Phật, nếu có phạm thì sanh hổ thẹn, còn không trái phạm, thì người ấy, nhờ nhân quyên đó, mà được trí tuệ nhiệm màu. Bố thí như vậy là hơn tất cả các hạng bố thí, người ấy cũng được gọi là thí chủ cao cả. Nếu có thể theo sự yêu cầu của người đến xin, mà bố thí, thì người ấy, về sau, trong vô lượng kiếp mọi sự mong cầu, đều được toại ý. Nếu có người tâm ý đều thanh tịnh, tài vật, phước điền thanh tịnh, thì người này, sẽ được vô lượng phước báo. Nếu cung cấp đầy đủ việc ăn mặc cho vợ con, tôi tớ; luôn luôn thương mến, vui mừng mà cho, thì đời sau được vô lượng phước báo. Hoặc có người, thấy ruộng vườn, nhà kho có nhiều chim chuột ăn phá lúa gạo, mà thường khởi tâm thương yêu, suy nghĩ, chim chuột đã nhờ ta mà sinh sống, nghĩ như vậy rồi, vui vẻ, không khởi tâm giết hại; thì biết người này, vô lượng phước báo. Nếu vì bản thân mua sắm y phục, chuỗi ngọc, vàng xuyến để trang điểm vào thân và các vật khác, mua sắm được rồi rất là vui mừng, nhưng chính mình chưa dùng, lại đem ra bố thí cho người khác; thì người này đời sau muốn gì đều được toại ý. Nếu có ai đó nói: "Xa lìa bố thí, sẽ được quả lành", thì không thể có được. "Lìa tài sản được bố thí, lìa người lãnh thọ có bố thí, không lìa keo kiệt thành bố thí", cũng không thể có được. Nếu thấy người không đến cầu xin, nhưng biết họ thiếu thốn, đem của cải ra bố thí, họ xin ít cho nhiều, xin vật xấu cho vật tốt, kêu người khác đến xin vật thí, tự mình đi đến bố thí, thì biết người này đời sau được nhiều kho báu, những vật không đáng giá đều biến thành của báu. Vì đùa giỡn mà bố thí, không phải phước điền mà bố thí, không tin nhân quả mà bố thí, bố thí như vậy không gọi là bố thí. Nếu chỉ bố thí cho bậc phước điền, không thích bố thí cho người bình thường, thì người ấy đời sau được phước báo là không ưa bố thí. Nếu người bố thí xong rồi, sanh tâm hối hận, hoặc nếu cướp đoạt vật của người khác đem bố thí, thì người ấy dù, đời sau được tài vật, nhưng thường bị hao mòn, không tích tụ được. Nếu áp đảo quyến thuộc để có tài vật bố thí, thì người này, đời sau, dù được phước báo lớn, nhưng thân thường bị bệnh tật. Nếu trước đã không cúng dường cha mẹ, lại bức bách vợ con, tôi tớ khốn khổ, mà hành bố thí, thì đó là người ác, giả danh bố thí, chẳng phải đúng nghĩa bố thí. Người như vậy, mà bố thí thì không có lòng thương xót, không biết đền ơn, người này đời sau, dù được tài vật quí báu, thường bị đánh mất, không giữ gìn được, không thể đem ra sử dụng, thân nhiều bệnh khổ. Nếu người đúng như pháp, đem của ra bố thí, thì người này, đời sau, được vô lượng phước báo, có tài vật sử dụng. Nếu có người, không đúng như pháp, đem của ra bố thí, thì người này, dù đời sau được phước báo là thường nhờ cậy người khác mà được, nếu người khác ấy, chết đi liền bị nghèo cùng. Người trí quán sát kỷ cảnh vui của Trời, Người, vua Chuyển Luân Thánh Vương, dù là nhiệm mầu, nhưng đều vô thường, do vậy, trong khi bố thí chẳng mong cầu phước báo ở cõi Trời, Người.

Này thiện nam! Thí có hai loại: Tài thí và Pháp thí. Tài thí là bậc hạ, pháp thí là bậc thượng. Thế nào là pháp thí? Nếu có Tỳ-kheo, Tỳ-kheo ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di dạy bảo người khác về Tín, Giới, Đa văn, Trí tuệ, hoặc đem giấy mực cho người khác chép hoặc tự mình chép kinh điển của đức Như Lai, sau đó thí cho người, bảo họ đọc tụng, đó là pháp thí. Người bố thí như vậy, đời sau, được xinh đẹp không ai sánh bằng. Vì sao? Vì chúng sanh nghe pháp sẽ đoạn trừ tâm sân hận, do nhân duyên ấy mà đời sau thí chủ được nhiều tướng đẹp, không ai sánh bằng. Chúng sanh nghe pháp, sinh tâm Từ bi, không có giết hại, nhờ nhân duyên ấy, nhiều đời sau được sống lâu. Chúng sanh nghe pháp, nên không trộm cắp tài vật người khác, nhờ nhân duyên ấy, nhiều đời sau vị thí chủ được nhiều tài vật quí. Chúng sanh nghe pháp tâm thích bố thí, nhờ nhân duyên ấy nhiều đời sau thí chủ được nhiều sức khỏe. Chúng sanh nghe pháp đoạn trừ sự buông lung, nhờ nhân duyên ấy, thí chủ thân được an lạc. Chúng sanh nghe pháp đoạn trừ ngu si, nhờ nhân duyên ấy, đời sau thí chủ được biện tài vô ngại. Chúng sanh nghe pháp sanh tín tâm, không còn nghi ngờ, nhờ nhân duyên ấy, thí chủ được tín tâm sáng suốt. Trì giới, bố thí, đa văn và trí tuệ cũng đều như vậy, do vậy, pháp thí thù thắng hơn tài thí.

Nếu có thuyết nói: " Con tu pháp lành, cha làm điều ác, nhờ con tu phước lành khiến cha không bị vào đường ác". Nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Vì nghiệp của thân, khẩu và ý mỗi người mỗi khác. Nếu cha mất, rồi đọa vào ngạ quỷ, con vì cha làm phước, thì có thể hưởng được. Nếu sanh lên cõi trời đều không nhớ nghĩ đến tài vật trong cõi người, vì trên cõi trời tài vật nhiệm mầu thù thắng hơn, còn nếu đọa vào địa ngục, thân chịu khổ cực, không có thời gian nghĩ đến, do vậy không hưởng được, trong súc sanh hay loài người, cũng là như vậy. Còn bảo ngạ quỷ vì nhân duyên gì mà hưởng được? Do ngạ quỷ vốn có lòng tham lam, bỏn xẻn, nên mới đọa làm ngạ quỷ, đã làm thân ngạ quỷ thường hối hận tội lỗi trước, nhớ nghĩ muốn được, nên hưởng được phước người khác hồi hướng. Nêu người tạo nghiệp sanh trong một đường khác, còn quyến thuộc đọa làm ngạ quỷ, thảy đều được hưởng, vì thế, người trí, vì ngạ quỷ mà siêng năng làm phước đức. Nếu đem y phục, thức ăn, nhà cửa, ngọa cụ, tài vật riêng tư bố thí cho Sa-môn, Bà-la-môn v. v… và những người nghèo khổ, xin ăn, vì nhờ sự chú nguyện của họ khiến được phước đức, nhờ thần lực nhân duyên của lời chú nguyện trong lúc bố thí, nên người bị đọa làm ngạ quỷ cũng được uy lực lớn, tùy vào sự bố thí đều được thừa hưởng, vì chỗ thác sanh của loài ngạ quỷ về là như vậy. Các loài ngạ quỷ về thức ăn không giống nhau, hoặc có loài ăn mủ, hoặc có loài ăn phân dơ, hoặc có loài ăn huyết tanh, đồ mửa, đồ đàm dải, được vật thí rồi tất cả biến thành thức ăn ngon bổ nhất. Mặc dù đem nước cặn bẩn rửa chén, thí cho loài có thể ăn được, có người ngăn giữ lại không cho ăn, thì vị thí chủ như thế cũng được phước đức, vì thí chủ đó có lòng Từ bi thương xót. Nếu cúng tế thì ai thọ hưởng? Tùy chỗ cúng tế mà có người thọ hưởng, hoặc gần rừng cây thì thần cây thọ hưởng, ở nhà, sông, suối, giếng, núi rừng, đồi cũng vậy, người cúng tế cũng được phước đức. Vì sao? Vì khiến những loài thọ hưởng sanh tâm vui mừng. Phước đức do cúng tế cũng có thể giữ gìn thân mạng và tài sản. Nếu nói giết súc vật để cúng tế cũng được phước đức. Nghĩa này không đúng. Vì sao? Vì không thấy người nào, ở đời trồng hạt Y Lan, mà mọc cây Chiên Đàn! Giết súc vật mà được phước đức? Nếu người muốn cúng tế nên dùng hương hoa, sữa, tô lạc, thuốc men. Muốn người chết được phước thì có ba thời: Mùa xuân tháng hai, mùa hạ tháng năm, mùa thu tháng chín.

Nếu người đem phòng xá, ngọa cụ, thuốc men, vườn, rừng, ao, giếng, trâu, dê, voi, ngựa và các vật sinh hoạt; bố thí cho người khác, bố thí xong rồi, thì người ấy mất phước đức của người ấy sẽ tùy theo tài vật đã bố thí lâu hay mau; phước đức thường sanh theo người đó, như bóng theo hình. Hoặc có thuyết nói: Sau khi chết thì, phước báo ấy liền mất. Nghĩa này không đúng. Vì sao? Vì vật hư hoại, không dùng trong hai thời ấy, mới là thì mất, chẳng phải mạng chung là mất! Nếu người xuất gia, theo tại gia học những sự vui mừng, ăn uống, trong những ngày lễ, theo pháp thế gian chẳng phải chân thật, nhưng cũng tin pháp thế gian và xuất thế gian; nếu có thể tùy theo tài vật của nhà mình, có tốt hay xấu, thường ưa bố thí; đó gọi là thí tất cả. Nếu đem từng phần của cơ thể, vợ con và vật quý trọng, bố thí cho người, đó gọi là bố thí không thể nghĩ bàn. Nếu có kẻ ác, người phá giới, oan gia, không biết ơn nghĩa, không tin nhân quả, cưỡng bức đòi xin, người có thế lực, người mạnh khoẻ, người hay mắng nhiếc, kẻ sau khi giận dữ, dối bày tướng tốt

; người rất giàu, sang, mà bố thí cho mười một hạng người như vậy, gọi là bố thí không thể nghĩ bàn.

Này thiện nam! Tất cả sự bố thí, có ba điều căn bản: Một: Thí cho người nghèo khổ vì tâm thương xót. Hai: Thí cho người oan gia vì không cầu trả ơn Ba: Thí cho người phước đức vì tâm vui mừng cung kính.

Này thiện nam! Nếu người có rất nhiều tài vật, trong rất nhiều năm cúng dường Tam Bảo, mặc dù được nhiều phước báo, nhưng không bằng khuyên người cùng chung nhau hoà hợp bố thí. Nếu người xem nhẹ tài vật ít, xấu, mà không chịu bố thí, thì người ấy, đời sau, càng thêm nghèo khổ. Nếu người cùng nhau chung bố thí tài vật và phước điền với tâm bình đẳng, thì phước báo của hai người ấy, không có gì khác nhau. Có người tâm và tài vật, đều đồng nhau, phước điền lại thù thắng nên được phước báo cũng thù thắng. Có người phước điền và tâm đều là bậc hạ, nhưng tài vật lại thù thắng, nên được phước báo cũng thù thắng. Có người phước điền và tài vật đều bậc hạ, nhưng tâm bố thí lại thù thắng, thì được phước báo cũng thù thắng. Có người phước điền và tài vật đều thù thắng, nhưng tâm bố thí là bậc hạ, thì phước báo không thù thắng.

Này thiện nam! Người trí khi bố thí, không mong cầu phước báo. Vì sao? Vì biết rõ có tạo nhân thì tức nhiên có kết quả. Nếu người: Không có tâm Từ bi; không biết ân nghĩa, không tham công của bậc Thánh nhân, tham tiếc tài sản, thân mạng, nặng lòng tham đắm, người như thế, không thể bố thí. Người trí quán sát kỹ tất cả chúng sanh ai là người cầu tìm tài vật mà không tiếc thân mạng, sau khi được tài vật lại có thể đem ra bố thí cho người khác, nên biết người ấy có thể hy sinh cả thân mạng. Nếu người tham đắm, không thể xả bỏ tài sản, thì nên biết người ấy cũng tham tiếc thân mạng. Nếu xả bỏ thân mạng, quyết cầu tài vật để bố thí, thì nên biết người này là đại thí chủ. Nếu người được tài vật mà tham tiếc, không chịu bố thí, thì nên biết, người này, đã gieo hạt giống nghèo khổ ở đời sau. Vì thế, trong Khế kinh Như Lai nói: Trong bốn châu thiên hạ, người ở châu Diêm Phù Đề có ba việc thù thắng: Mạnh khỏe. Có tâm ghi nhớ. Hạnh trong sạch. Không thấy phước báo, mà vẫn có thể dự bị tạo nhân, không tham tiếc thân mạng để cầu tài vật, khi có tài vật rồi, lại diệt trừ được tâm bỏn xẻn, để đem tài sản ra bố thí, bố thí xong rồi, tâm không hối hận, lại có thể phân biệt phước điền và không phước điền, nên gọi là mạnh khoẻ.

Này thiện nam! Người sau khi bố thí, tâm sanh hối hận, đều do ba điều: Đối với tài sản còn sanh tâm tham trước. Học hỏi theo tà kiến. Thấy người thọ nhận có tội lỗi. Lại có ba điều: Sợ kẻ khác quở trách. Sợ tài sản hết phải chịu khổ. Thấy người khác sau khi bố thí phải chịu mọi khốn khổ.

Này thiện nam! Người trí trong ba giai đoạn bố thí, không có tâm hối, hận là nhờ có ba điều: 1. Sáng suốt tin nhân quả. 2. Gần gũi bạn lành. 3. Không tham đắm tài sản. Tin nhân quả lại có hai việc: Nhờ nghe pháp từ người khác. Trong tâm tự suy nghĩ. Gần gũi bạn lành, cũng có hai việc: Có niềm tin sâu xa. Có trí tuệ. Không tham đắm tài sản, cũng có hai việc: Quán vô thường, 2. Không được tự tại.

Này thiện nam! Thí chủ nếu có thể quán sát như thế mà thực hành bố thí, thì nên biết thí chủ ấy có thể đầy đủ hạnh bố thí Ba-la-mật, do vậy, trước khi Như Lai nói: Có bố thí, chẳng phải Ba-la-mật; có Ba-la- mật chẳng phải bố thí; cũng có bố thí cũng có Ba-la-mật; chẳng phải bố thí chẳng phải Ba-la-mật .

Này thiện nam! Người trí có ba hạng: 1. Có thể xả bỏ tài vật bên ngoài. 2. Có thể xả bỏ tài vật cả trong và ngoài thân. 3. Sau khi bố thí tài vật trong và ngoài thân, lại còn thêm việc giáo hoá chúng sanh. Thế nào là giáo hoá chúng sanh? Thấy người bần cùng, trước phải bảo: Ông có thể quy y Tam Bảo được chứ? Thọ trì trai giới được chứ? Nếu họ trả lời: " Có thể thọ được". Thì trước truyền Tam quy đến trai giới, sau đó bố thí tài vật. Nếu họ nói không thể thọ trì được, thì nên dạy: Nếu ông không thể thọ trì, thì nên nói theo ta: " Tất cả các pháp là vô thường, vô ngã, Niết Bàn là vắng lặng". Nếu họ trả lời có thể nói theo được, thì nên dạy họ nói sau đó bố thí cho họ. Nếu họ nói, tôi chỉ nói được hai điều, không thể nói các pháp là vô ngã; thì nên dạy tiếp: Nếu ông không thể nói các pháp là vô ngã, thì có thể nói các pháp là không tự tánh? Nếu họ có thể trả lời là có thể nói được, thì dạy họ nói, rồi liền đem tài vật ra bố thí. Nếu trước có thể giáo hoá, sau bố thí như vậy, gọi là bậc đại thí chủ.

Này thiện nam! Nếu có thể giáo hoá chúng sanh như vậy, đến kẻ oán người thân cũng không có sự lựa chọn trong bố thí, gọi là bậc đại thí chủ.

Này thiện nam! Người trí nếu có tài sản quí báu, nên tu hành bố thí như vậy; còn nếu không có tài vật, thì phải thay nhau khuyên người có tài sản, khiến họ làm bố thí như vậy, nếu người thí chủ đó trước đã biết việc ấy rồi, thì không cần khuyên bảo mà nên đem sức mình đến để hổ trợ.

Nếu người nghèo, không có tài vật, thì nên học chữa bệnh và chú thuật, tìm các phương thuốc bình thường, để có người cần dùng là đem bố thí cho họ. Chí tâm khám bệnh, nuôi dưỡng chữa trị cho lành. Khuyên người có tài sản, hợp tác để có đủ các thứ thuốc, hoặc là viên, hoặc là tán, hoặc nhiều thứ thuốc thang. Hiểu rõ về các thứ thuốc rồi, thì đi khắp mọi nơi tìm người trị bệnh, đặt bàn bắt mạch, khám biết bệnh gì, tùy theo bệnh ấy mà điều trị, lúc trị bệnh khéo biết phương tiện, dù bệnh nằm chỗ dơ bẩn, cũng không sanh tâm nhờm gớm, bệnh tăng biết tăng, bệnh giảm biết giảm; hoặc có thể biết thuốc này uống vào làm tăng thêm bệnh, biết thuốc kia có thể trị được bệnh. Nếu có người bệnh xin thứ thuốc làm tăng thêm bệnh, nên tìm phương tiện, tùy theo trường hợp, mà khuyên bảo, chớ nói không có, vì nếu nói không có, làm họ tăng thêm đau khổ. Nếu biết bệnh ấy, nhất định phải chết, cũng không nói chết, chỉ nên dạy họ quy y Tam Bảo, niệm Phật, Pháp và Tăng, siêng tu cúng dường, vì người ấy mà nói bệnh khổ đều do nhân duyên không tốt ở đời trước, nên mắc phải khổ báo ấy, nay nên sám hối. Người bệnh nghe rồi, nếu khởi tâm giận dữ, dùng lời thô ác mắng chửi, thì im lặng không nói lại, cũng không bỏ đi, nên nhớ ta là người đi chăm sóc bệnh, cẩn thận không trách cứ. Họ lành bệnh rồi, vẫn đến thăm hỏi, vì sợ sau này bệnh nặng trở lại, nếu thấy bình phục như lúc bình thường, tâm nên vui mừng, không cầu trả ơn. Nếu người bệnh chết, nên tìm cách mai táng, nói lời an ủi bạn bè, quyến thuộc, Không được dùng các thứ thuốc uống vào tăng thêm bệnh, đem bố thí cho người. Nếu điều trị bệnh, khi họ đã lành rồi, sanh tâm vui mừng, đem cho tài vật, cứ nên lãnh thọ, rồi đem bố thí cho những người nghèo khổ.

Nếu có thể chăm sóc, điều trị được như thế, nên biết người này, là đại thí chủ, là người chân thật cầu đạo Vô thượng Bồ-đề.

Này thiện nam! Người trí, lúc cầu đạo Bồ-đề, giả sử có nhiều tài vật quí báu, cũng nên học hỏi cách chữa bệnh như vậy. Tổ chức chăm sóc bệnh, mở phòng khám bệnh và cung cấp vật cần dùng cho người bệnh, như ăn uống, thuốc men. . .

Đường sá gồ ghề, lồi lõm, thì sửa lại bằng phẳng rộng rãi, dẹp bỏ gai gốc, đá sỏi, các thứ dơ bẩn. Chỗ hiểm trở, có thể dùng ván, cây đà, dây v. v… đều đem thí cho, để sửa chữa lại. Những đoạn đường xa, trống vắng, thì nên đào giếng, trồng cây ăn trái, sửa sang khe suối. Ở chỗ không có cây lớn, vì người mà trồng cây có bóng mát, để có nơi cho mọi người gánh nặng mỏi mệt họ nghỉ; có thể vì họ, xây đắp nền cấp, xây dựng nhà khách và các thứ cần dùng, như bình, chậu, đèn đuốc, giường ghế, ngọa cụ v. v… đều phải sắm đủ. Chỗ nước chảy dồn đọng lại những vật dơ bẩn, thì phải làm cầu cống. Ở những bến đò, bố thí cầu, ghe, tàu, bè, để những người không thể qua được, tự mình đưa qua, đối với những người già yếu, trẻ con ốm yếu, không có sức lực, tự tay mình dìu dắt đưa họ qua sông. Ở bên cạnh đường nên xây tháp, trồng hoa, cây ăn trái. Thấy người khiếp sợ liền ra tay cứu giúp, che giấu. Dùng tài vật hoặc lời khuyên lơn, người đuổi bắt, xin họ tha cho. Nếu thấy người đi đường, gần đến chỗ nguy hiểm, liền đến để đưa họ qua đoạn đường đó. Nếu thấy người mất đất đai, muốn quyên sinh, tùy nghi giúp cho và dùng lời khôn khéo khuyên lơn, an ủi. Nếu người đi xa mệt mỏi, nên cho họ tắm rửa, xoa bóp chân tay cho họ, thí cho giường nằm, nếu không có giường nằm, lấy cỏ mà trải, trời nóng dùng quạt và đưa áo xiêm cho họ mặc, trời lạnh cho họ lửa và y phục ấm, hoặc tự tay mình làm hoặc bảo người khác làm. Buôn bán ở chợ phải dạy người ta ngay thẳng, không vì tham lam dối gạt lẫn nhau. Thấy người đi đường, nên chỉ giúp người ta, chỗ nào nên đi, chỗ nào không nên đi, nghĩa là chỗ có nhiều nước, cỏ, không có giặc cướp thì nên đi, còn chỗ nào có nhiều tai nạn thì không nên đi. Thấy người mang giày, dép, áo xiêm, chén bát hư hoại, liền vì họ may vá, giặt rửa, nhuộm v. v…, có khi họ bị chuột, rắn, rệp, trùng độc len lỏi vào người, có thể giúp họ bắt bỏ đi. Bố thí phải đúng như ý muốn của người, luôn tạo sự thuận hợp. May vá, giặt rửa sạch sẽ những vật của Tăng thường trú, như toạ cụ, ngọa cụ, trên nhà xí, nên để nước sạch, xà phòng hay tro đất sạch v. v… Nếu tự tay mình làm ra y phục, bình bát thì trước dâng lên cúng dường Đức Phật, cha mẹ, sư trưởng, Hoà thượng đều dùng sau đó mới tự dùng. Nếu dâng cúng chư Phật, thì dùng hương hoa tốt, hễ ăn vật gì, thì trước cúng dường Sa-môn, Phạm chí sau mới tự dùng. Thấy người ở xa đến nên ân cần dịu dàng thăm hỏi, bố thí nước trong, tắm rửa thân thể và dầu xoa chân, hương hoa, dương chi, Bồn tắm, dầu thơm, nước thơm, mật, áo lót, người xoa dầu, khi họ tắm rửa xong, lại lấy các loại hương hoa, thuốc viên, thuốc bột, thực phẩm ăn uống, nước ngọt, tùy họ cần gì, đem ra bố thí, hoặc bố thí dao cạo tóc, cạo râu, đẫy lọc nước, kim, chỉ, áo bá nạp, giấy, bút, mực v. v… Nếu không thường bố thí được như vậy, thì chọn những ngày trai mà bố thí. Nếu thấy người mù tự mình đến cầm tay, cho gậy, chỉ đường. Nếu thấy người nghèo khổ của tài sản hao tổn, cha mẹ đều chết, nên lấy tài vật đem cho, dùng lời dịu dàng nói pháp, an ủi, khuyên lơn, khéo léo nói về hai quả của phiền não và phước đức.

Này thiện nam! Nếu có thể tu tập bố thí như vậy, gọi là thí chủ thanh tịnh.

Này thiện nam! Bồ-tát có hai hạng: Bồ-tát tại gia và Bồ-tát xuất gia. Bồ-tát xuất gia làm thí chủ thanh tịnh, không lấy làm khó, Bồ-tát tại gia, làm thí chủ thanh tịnh mới thật là khó. Vì sao? Vì Bồ-tát tại gia có nhiều nhân duyên xấu ác ràng buộc.