SỐ 1428 — LUẬT TỨ PHẦN

XXVIII. Y CẤP THÍ 527

DUYÊN KHỞI

Bấy giờ, Đức Phật hạ an cư ở tại Tỳ-lan-nhã. 528 Đức Phật bảo A-nan:

Ông đến nói với Bà-la-môn Tỳ-lan-nhã: “Như Lai đã nhận lời thỉnh của ông, an cư mùa hạ đã xong rồi, nay muốn du hành trong nhân gian.”

Tôn giả A-nan vâng lời Phật dạy đến chỗ Bà-la-môn Tỳ-lan-nhã nói với Bà-la-môn:

Như Lai nói với ông, “Như Lai nhận lời thỉnh của ông, an cư mùa hạ đã xong, nay muốn du hành trong nhân gian.”

Bấy giờ, Bà-la-môn Tỳ-lan-nhã nghe Thế Tôn nói như vậy, liền nhớ lại: Không có lợi, không có thiện lợi gì cho ta! Ta không được gì, không điều lành nào được cả! Tại sao vậy? Vì ta đã thỉnh Sa-môn Cù-đàm và chư Tăng an cư trong chín mươi ngày vừa xong mà ta đã không cúng dường.

Bấy giờ, Bà-la-môn Tỳ-lan-nhã cùng A-nan đến chỗ Đức Thế Tôn, kính lễ dưới chân Phật, đứng lui qua một bên. Đức Thế Tôn tuần tự vì Bà-la-môn Tỳ-lan-nhã nói pháp vi diệu. Bà-la-môn phát tâm hoan hỷ, liền bạch Đức Phật:

Cúi xin Đức Thế Tôn và Tăng Tỳ-kheo ở lại Tỳ-lan-nhã thêm chín mươi ngày nữa theo lời thỉnh mời của con.

Đức Phật nói với Bà-la-môn:

Như Lai đã nhận lời thỉnh của ông, an cư mùa hạ chín mươi ngày xong rồi. Nay muốn du hành trong nhân gian.

Bà-la-môn lại bạch:

Nguyện Đức Thế Tôn và Tăng nhận lời mời thọ thực của con vào sáng mai.

Đức Thế Tôn im lặng nhận lời. Bà-la-môn biết Đức Thế Tôn đã nhân lời bằng cách im lặng rồi, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, kính lễ dưới chân Phật, nhiễu ba vòng, cáo lui trở về nhà.

Trong đêm ấy sắm sửa đầy đủ mọi thức ăn ngon bổ. Sáng hôm sau, đến bạch Phật “Đã đến giờ.”

Đức Thế Tôn cùng Tăng gồm năm trăm vị Tỳ-kheo đắp y, bưng, bát đến nhà kia, an tọa nơi chỗ ngồi. Bà-la-môn bưng thức ăn ngon bổ đến dâng cúng Phật và Tăng Tỳ-kheo, khiến cho tất cả đều đầy đủ.

Thọ thực xong, mỗi vị đều tự thâu bát. Bà-la-môn dùng ba y dâng cúng Đức Phật, và dâng cúng cho mỗi Tăng Tỳ-kheo hai y gọi là y an cư mùa hạ. Khi ấy, các Tỳ-kheo không dám nhận và nói với thí chủ:

Đức Thế Tôn chưa cho phép nhận y mùa hạ.

Bấy giờ, các Tỳ-kheo đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên Đức Phật. Phật bảo các Tỳ-kheo:

Cho phép nhận y mùa hạ.

Nhóm sáu Tỳ-kheo nghe Thế Tôn cho phép nhận y mùa hạ, bèn suốt cả năm, ba mùa xuân, hạ và đông thường cầu xin y. An cư chưa xong cũng cầu xin y, cũng nhận y.

Bấy giờ, Bạt-nan-đà Thích tử an cư trong một trú xứ xong rồi, nghe tin nơi trú xứ khác Tỳ-kheo hạ an cư xong nhận được nhiều y lợi dưỡng, liền đến nơi trú xứ ấy, hỏi các người:

Y nhận được trong mùa an cư đã chia chưa? Đáp:

Chưa chia. Nói:

Chưa chia thì chia phần cho tôi với!

Bạt-nan-đà lại đến các trú xứ khác. Như vậy chẳng phải một chỗ, cũng đều hỏi:

Y nhận được trong mùa an cư, ngài đã chia chưa? Đáp:

Chưa chia. Nói:

Chưa chia thì chia phần cho tôi với!

Bấy giờ, Bạt-nan-đà nhận phần y nhiều chỗ, được rất nhiều phần y, đem vào trong tịnh xá Kỳ-hoàn. Các Tỳ-kheo thấy hỏi Bạt-nan-đà:

Đức Thế Tôn cho phép chứa ba y, ngoài ba y không được chứa y dư. Vậy y này là y của ai?

Bạt-nan-đà trả lời:

Nhiều trú xứ nhận được y mùa an cư và tôi đã nhận được phần từ các nơi đó mang lại.

Các Tỳ-kheo nghe vậy, trong số đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu đà, ưa học giới, biết tàm quý, quở trách nhóm sáu Tỳ-kheo:

Này Bạt-nan-đà Thích tử, tại sao đức Như Lai chỉ cho phép nhận y an cư mùa hạ mà lại suốt năm, ba mùa xuân hạ và đông lúc nào cũng xin y? An cư chưa xong cũng xin y, cũng nhận y?

Bấy giờ, Bạt-nan-đà Thích tử an cư chỗ này, lại nhận y chỗ khác. Các Tỳ-kheo đến chỗ Đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên Đức Thế Tôn một cách đầy đủ.

Đức Thế Tôn dùng nhân duyên này tập hợp Tăng Tỳ-kheo, dùng nhiều cách quở trách nhóm sáu Tỳ-kheo:

Này Bạt-nan-đà Thích tử, Ta chỉ cho phép Tỳ-kheo nhận y mùa an cư, tại sao ông suốt năm xuân, hạ và đông lúc nào cũng cầu xin y? An cư chưa xong cũng xin y, cũng nhận y? Ông có an cư chỗ này lại thọ y chỗ khác không?

Đức Thế Tôn dùng mọi cách quở trách Bạt-nan-đà Thích tử trong nhóm sáu Tỳ-kheo, rồi bảo các Tỳ-kheo:

Không được suốt mọi mùa xuân, hạ và đông lúc nào cũng tìm cầu y, cũng không được an cư chưa xong cầu xin y hay nhận y, không được an cư chỗ này, nhận phần y an cư chỗ khác.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn ở nước Xá-vệ. Khi ấy, trong quốc nội có kẻ phản nghịch, vua Ba-tư-nặc sai hai vị Đại thần tên là Lê-sư-đạt-đa và Phú-na-la 529 đi chinh phạt. Hai vị Đại thần khởi ý niệm: Nay chúng ta đi chinh phạt, chưa biết có được trở về hay không. Theo thường lệ, khi chúng Tăng an cư xong, chúng ta cúng dường thức ăn và dâng cúng y. Nhưng nay an cư chưa xong, không biết có nên sửa soạn thức ăn và các y vật như pháp an cư mà dâng cúng chư Tăng hay không?

Các trưởng giả này đích thân đến trong Tăng-già-lam, bạch với các Tỳ-kheo như vầy:

Sáng mai, chúng tôi muốn dọn thức ăn và y an cư 530 để dâng cúng. Xin các ngài chiếu cố.

Các Tỳ-kheo trả lời với các trưởng giả:

Chỉ nên cúng thức ăn, khỏi phải dâng y. Tại sao vậy? Vì hạ an cư chưa xong nên không được phép nhận y, không được xin y.

Các trưởng giả bạch:

Nay chúng tôi vì vua Ba-tư-nặc sai đi chinh phạt. Chúng tôi tự nghĩ chưa biết có được trở về hay không. Chúng tôi muốn như pháp trước đây, khi hạ an cư xong được dâng cúng thức ăn và y cho chúng Tăng, nên nay chúng tôi thiết lập thức ăn và y để dâng cúng.

Bấy giờ, các Tỳ-kheo đem vấn đề này bạch lên Đức Phật.

Đức Phật dạy:

Từ nay về sau cho phép các Tỳ-kheo nhận y cấp thí. 531

Các Tỳ-kheo, nếu biết là y cấp thí thì nên nhận. Từ nay về sau, Ta vì các Tỳ-kheo kiết giới, tập mười cú nghĩa, cho đến chánh pháp tồn tại lâu dài.

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, mười ngày nữa mới mãn ba tháng hạ an cư, các Tỳ-kheo nhận được y cấp thí, Tỳ-kheo biết là y cấp thí, có thể thọ nhận, thọ xong có thể chứa cất cho đến thời của y; nếu chứa quá hạn, Ni-tát-kỳ Ba-dật-đề.

GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: Nghĩa như trên.

Y cấp thí: Thọ thì được, không thọ thì mất. 532

Y: Có mười loại như trên.

Thời của y: 533 Tự tứ xong, không thọ y ca-thi-na thì một tháng; có thọ y ca-thi-na thì năm tháng.

Còn mười ngày nữa tự tứ, nếu Tỳ-kheo nhận được y cấp thí, biết là y cấp thí thì có thể nhận. Nhận rồi có thể chứa mười ngày. Cho đến sau khi tự tứ xong, không thọ y ca-thi-na thì một tháng; có thọ y ca-thi-na thì năm tháng.

Nếu còn chín ngày nữa tự tứ, Tỳ-kheo nhận được y cấp thí. Tỳ-kheo biết là y cấp thí thì có thể nhận. Nhận rồi có thể chứa chín ngày. Cho đến sau khi tự tứ xong, không thọ y ca-thi-na thì một tháng; có thọ y ca-thi-na thì năm tháng, lại tăng thêm một ngày.

Nếu còn tám ngày nữa tự tứ, Tỳ-kheo nhận được y cấp thí, Tỳ-kheo biết là y cấp thí thì có thể nhận. Nhận rồi có thể chứa tám ngày. Cho đến sau khi tự tứ xong, không thọ y ca-thi-na thì một tháng; có thọ y ca-thi-na thì năm tháng, lại tăng thêm hai ngày.

Nếu còn bảy ngày nữa tự tứ, Tỳ-kheo nhận được y cấp thí, Tỳ-kheo biết là y cấp thí thì có thể nhận. Nhận rồi có thể chứa bảy ngày. Cho đến sau khi tự tứ xong, không thọ y ca-thi-na thì một tháng; có thọ y ca-thi-na thì năm tháng, lại tăng thêm ba ngày.

Nếu còn sáu ngày nữa tự tứ, Tỳ-kheo nhận được y cấp thí, Tỳ-kheo biết là y cấp thí thì có thể nhận. Nhận rồi có thể chứa sáu ngày. Cho đến sau khi tự tứ xong, không thọ y ca-thi-na thì một tháng; có thọ y ca-thi-na thì năm tháng, lại tăng thêm bốn ngày.

Nếu còn năm ngày nữa tự tứ, Tỳ-kheo nhận được y cấp thí, Tỳ-kheo biết là y cấp thí thì có thể nhận. Nhận rồi có thể chứa năm ngày. Cho đến sau khi tự tứ xong, không thọ y ca-thi-na thì một tháng; có thọ y ca-thi-na thì năm tháng, lại tăng thêm năm ngày.

Nếu còn bốn ngày nữa tự tứ, Tỳ-kheo nhận được y cấp thí, Tỳ-kheo biết là y cấp thí thì có thể nhận. Nhận rồi có thể chứa bốn ngày. Cho đến sau khi tự tứ xong, không thọ y ca-thi-na thì một tháng; có thọ y ca-thi-na thì năm tháng, lại tăng thêm sáu ngày.

Nếu còn ba ngày nữa tự tứ, Tỳ-kheo nhận được y cấp thí, Tỳ-kheo biết là y cấp thí thì có thể nhận. Nhận rồi có thể chứa ba ngày. Cho đến sau khi tự tứ xong, không thọ y ca-thi-na thì một tháng; có thọ y ca-thi-na thì năm tháng, lại tăng thêm bảy ngày.

Nếu còn hai ngày nữa tự tứ, Tỳ-kheo nhận được y cấp thí, Tỳ-kheo biết là y cấp thí thì có thể nhận. Nhận rồi có thể chứa hai ngày. Cho đến sau khi tự tứ xong, không thọ y ca-thi-na thì một tháng; có thọ y ca-thi-na thì năm tháng, lại tăng thêm tám ngày.

Nếu sáng ngày tự tứ, Tỳ-kheo nhận được y cấp thí, Tỳ-kheo biết là y cấp thí thì có thể nhận. Nhận rồi có thể chứa trong ngày đó. Cho đến sau khi tự tứ xong, không thọ y ca-thi-na thì một tháng; có thọ y ca-thi-na thì năm tháng, lại tăng thêm chín ngày. Nếu Tỳ-kheo được y cấp thí quá hạn về trước, quá hạn về sau, Ni-tát-kỳ Ba-dật-đề.

Y này nên xả cho Tăng hoặc nhiều người, hoặc một người, không được xả biệt chúng. Xả không thành xả phạm Đột-kiết-la.

Nếu muốn xả cho Tăng, phải đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ giày dép, hướng lên Thượng tọa kính lễ, quỳ gối chắp tay thưa:

Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, Tỳ-kheo tên là…, đã nhận được y cấp thí, hoặc quá hạn về trước, hoặc quá hạn về sau, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng.

Xả rồi phải sám hối. Người nhận sám trước hết phải tác bạch rồi sau mới nhận sám, tác bạch như vầy:

Đại đức Tăng xin lắng nghe. Tỳ-kheo này tên là…, đã nhận được y cấp thí, hoặc quá hạn về trước, hoặc quá hạn về sau, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận tôi nhận sự sám hối của Tỳ-kheo có tên là… Đây là lời tác bạch.

Tác bạch rồi sau đó mới nhận sám. Khi nhận sám nói với người kia:

Hãy tự trách tâm ngươi! Tỳ-kheo kia thưa:

Xin vâng.

Tăng nên hoàn y lại cho Tỳ-kheo kia bằng bạch nhị yết-ma như vầy: Trong chúng nên sai một vị có thể tác yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, đã nhận được y cấp thí, quá hạn về trước, quá hạn về sau, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận trả lại y cho Tỳ-kheo này. Đây là lời tác bạch.

Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, đã nhận được y cấp thí, quá hạn về trước, quá hạn về sau, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nay Tăng trả lại y cho Tỳ-kheo này. Các trưởng lão nào chấp thuận hoàn y lại cho Tỳ-kheo có tên... này, thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói.

Tăng đã đồng ý trả lại y cho Tỳ-kheo này rồi. Tăng đồng ý nên im lặng. Được ghi nhận như vậy.

Đã xả y giữa Tăng rồi, Tăng không hoàn lại phạm Đột-kiết-la. Vị nào bảo - đừng trả, vị ấy phạm Đột-kiết-la.

Nếu chuyển làm tịnh thí, hoặc thọ làm ba y và các y khác, hoặc sai cho người, hoặc mặc mãi, tất cả đều phạm Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, Ni-tát-kỳ Ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: Nhận được y cấp thí không quá hạn về trước, không quá hạn về sau thì không phạm. Hoặc bị giặc cướp y, hoặc y bị mất, y bị cháy, y bị nước cuốn trôi, quá hạn về trước không phạm. Hoặc khởi tưởng bị cướp đoạt, tưởng bị mất, tưởng bị cháy, tưởng bị nước cuốn trôi; hoặc dọc đường bị hiểm nạn không thông, nhiều đạo tặc, nạn ác thú; hoặc nước sông lớn, nhà vua bắt trói, nhốt, mạng nạn, phạm hạnh nạn; hoặc vị Tỳ-kheo nhận gởi qua đời, hoặc đi xa, hoặc xả giới, hoặc giặc cướp, hoặc bị ác thú hại, hoặc bị nước trôi, quá hạn về sau không phạm.

Người không phạm: Phạm đầu tiên khi chưa chế giới; si cuồng, loạn tâm, thống não, bức bách.

XXIX. A-LAN-NHÃ GẶP NẠN LÌA Y 534

DUYÊN KHỞI

Một thời, Đức Phật ở vườn Cấp-cô-độc, cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, các Tỳ-kheo trú tại A-lan-nhã hạ an cư xong, một tháng Ca-đề sau đã đầy. 535

Bấy giờ, có nhiều bọn cướp 536 cướp đoạt y bát, tọa cụ, ống đựng kim, vật dụng của Tỳ-kheo và đánh đập các Tỳ-kheo. Các Tỳ-kheo hoảng sợ nên kéo nhau đến Kỳ-hoàn tịnh xá cùng ở. Đức Thế Tôn biết mà vẫn hỏi Tôn giả A-nan:

Các Tỳ-kheo này tại sao kéo nhau đến cư trú ở Kỳ-hoàn tịnh xá?

Tôn giả A-nan bạch Phật:

Các Tỳ-kheo này trú tại A-lan-nhã hạ an cư xong, một tháng Ca-đề sau đã đầy, đã bị bọn cướp cướp đoạt y bát, tọa cụ, ống đựng kim, đồ vật dụng, chúng lại đánh đập các Tỳ-kheo. Các Tỳ-kheo hoảng sợ nên cùng nhau đến ở nơi Kỳ-hoàn tịnh xá.

Đức Phật bảo Tôn giả A-nan:

Từ nay về sau, Ta cho phép các Tỳ-kheo ở tại các trú xứ A-lan-nhã có sự nghi ngờ nhiều sợ sệt; an trú chỗ A-lan-nhã như vậy, Tỳ-kheo muốn gởi y thì được phép gởi một trong ba y nơi nhà người.

Bấy giờ, nhóm sáu Tỳ-kheo nghe Phật cho phép Tỳ-kheo ở tại các trú xứ A-lan-nhã có sự nghi ngờ, sợ sệt; an trú chỗ như vậy, muốn gởi y thì được phép gởi một trong ba y nơi nhà người. Họ liền đem y gởi nơi nhà người, dặn dò Tỳ-kheo thân hữu rồi ra đi. Sau đó, Tỳ-kheo thân hữu đem y ra phơi vào lúc giữa trưa. Các Tỳ-kheo thấy vậy, hỏi nhau: Đức Thế Tôn chế giới cho phép Tỳ-kheo chứa ba y, không được dư. Đây là y của ai?

Tỳ-kheo kia trả lời:

Nhóm sáu Tỳ-kheo là thân hữu tri thức của tôi. Họ gởi y nơi đây, rồi đi du hành trong nhân gian cho nên chúng tôi đem phơi nắng.

Bấy giờ, các Tỳ-kheo nghe vậy, trong số đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu đà, ưa học giới, biết tàm quý, quở trách nhóm sáu Tỳ-kheo:

Thế Tôn cho phép các Tỳ-kheo ở tại các trú xứ A-lan-nhã có sự nghi ngờ, sợ sệt, thì một trong ba y có thể gởi nơi nhà người. Hiện tại sao các thầy đem gởi nhiều y nơi thân hữu tri thức để du hành trong nhân gian, mà ngủ lìa y?

Các Tỳ-kheo đến chỗ Đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên Đức Thế Tôn một cách đầy đủ, Đức Thế Tôn liền vì nhân duyên này tập hợp Tăng Tỳ-kheo, quở trách nhóm sáu Tỳ-kheo:

Việc làm của các ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp Sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao sáu Tỳ-kheo này, Ta cho các Tỳ-kheo ở tại trú xứ A-lan-nhã có sự nghi ngờ, sợ sệt, thì Tỳ-kheo ở những chỗ như vậy, được phép một trong ba y có thể gởi nơi nhà người; nay các ông đem nhiều y gởi nơi thân hữu du hành trong nhân gian, mà ngủ lìa y?

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách nhóm sáu Tỳ-kheo, rồi bảo các Tỳ-kheo:

Nhóm sáu Tỳ-kheo này là những người si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là những kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay về sau, ta vì các Tỳ-kheo kiết giới gồm mười cú nghĩa, cho đến chánh pháp tồn tại lâu dài.

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, ba tháng hạ đã xong, một tháng ca-đề sau cũng đã đầy, ở tại A-lan-nhã chỗ có sự nghi ngờ, có sợ hãi. Tỳ-kheo sống tại trú xứ như vậy, trong ba y, nếu muốn có thể gởi lại một y trong nhà người. Các Tỳ-kheo có nhân duyên được lìa y ngủ, cho đến sáu đêm; nếu quá, Ni-tát-kỳ Ba-dật-đề.

GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: Nghĩa như trên.

A-lan-nhã: Là nơi cách thôn xóm năm trăm cung. Cung của nước Giá-ma-la, dài bốn khuỷu tay, dùng loại khuỷu tay trung bình để đo.

Chỗ có nghi ngờ: Là nghi có giặc cướp.

Sợ hãi: Trong đó có giặc cướp khiến cho kinh sợ. Trong nhà: Trong thôn xóm.

Ba y: Tăng-già-lê, uất-đa-la-tăng, an-đà-hội. Y: Có mười loại nói như trên.

Nếu Tỳ-kheo có nhân duyên lìa y ngủ, sáu đêm rồi, đến đêm thứ bảy, trước khi bình minh chưa xuất hiện phải xả ba y, hoặc tay rờ đụng y, hoặc đến chỗ đá quăng tới y. Nếu Tỳ-kheo sáu đêm, đến đêm thứ bảy, trước khi bình minh chưa xuất hiện mà không xả ba y, tay không rờ đụng y, không đến chỗ đá quăng tới y, bình minh của đêm thứ bảy xuất hiện, phạm tội ngủ lìa y, tất cả đều Ni-tát-kỳ. Trừ ba y, lìa các y khác, Đột-kiết-la.

Ni-tát-kỳ này nên xả cho Tăng, hoặc nhiều người, hoặc một người, không được xả biệt chúng. Xả không thành xả, phạm Đột-kiết-la.

Xả cho Tăng phải đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ giày dép, đầu gối bên hữu chấm đất, lễ dưới chân thượng tọa, quỳ gối chắp tay, thưa:

Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, Tỳ-kheo tên là…, đã ngủ lìa y quá sáu đêm, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng.

Xả rồi phải sám hối. Vị nhận sám trước hết phải tác bạch như vầy:

- Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, đã ngủ lìa y quá sáu đêm, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận tôi nhận sự sám hối của Tỳ-kheo có tên… này. Đây là lời tác bạch.

Tác bạch rồi, sau đó mới thọ sám. Khi thọ sám phải nói với người này:

Hãy tự trách tâm ngươi! Tỳ-kheo kia thưa:

Xin vâng.

Tăng nên trả lại y cho Tỳ-kheo kia bằng bạch nhị yết-ma như vầy:

Trong chúng nên sai một người có khả năng tác yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, đã ngủ lìa y quá sáu đêm, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận trả y lại cho Tỳ-kheo kia. Đây là lời tác bạch.

Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là đã ngủ lìa y quá sáu đêm, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nay Tăng trả y lại cho Tỳ-kheo này. Các trưởng lão nào chấp thuận Tăng trả y lại cho Tỳ-kheo này thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói.

Tăng đã chấp thuận trả y lại cho Tỳ-kheo này rồi. Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này được ghi nhận như vậy.

Nếu Tỳ-kheo xả y rồi mà Tăng không trả lại cho Tỳ-kheo ấy, (Tăng) phạm Đột-kiết-la. Nếu có vị nào bảo - đừng trả, vị ấy phạm Đột-kiết-la.

Nếu tịnh thí, hoặc sai cho người, hoặc thọ làm ba y, hoặc làm y ba-lợi-ca-la, hoặc lấy mặc mãi, tất cả Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, Đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: Đã trải qua sáu đêm, đến đêm thứ bảy, trước khi bình minh chưa xuất hiện, đến chỗ để y, hoặc xả y, hoặc tay rờ đến y, hoặc đến chỗ đá quăng tới y thì không phạm. Hoặc tưởng y bị cướp, bị mất, bị cháy, bị trôi thì không xả y. Không rờ đến y, không đến chỗ đá quăng tới y vẫn không phạm. Hoặc thuyền đò không thông, đường xá bị hiểm nạn, nhiều giặc cướp, có ác thú, nước sông lớn, bị cường lực bắt, hoặc bị nhốt, bị trói, hoặc mạng nạn, phạm hạnh nạn, không xả y, không rờ đến y, không đến chỗ đá quăng tới y, tất cả đều không phạm.

Người không phạm: Phạm đầu tiên khi chưa chế giới; si cuồng, loạn tâm, thống não, bức bách.

XXX. XOAY TĂNG VẬT VỀ MÌNH 537

DUYÊN KHỞI

Một thời, Đức Phật ở vườn Cấp-cô-độc, cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Bạt-nan-đà Thích tử trước kia có một cư sĩ thường có tâm giúp đỡ, có ý muốn cúng dường Đức Phật và Tăng Tỳ-kheo một bữa cơm và dâng y tốt. Bạt-nan-đà Thích tử nghe người cư sĩ kia muốn cúng dường cơm và y tốt cho Phật cùng Tăng liền đến nhà cư sĩ kia, hỏi:

Cư sĩ muốn cúng cơm và dâng y tốt cho Phật cùng Tăng phải không?

Cư sĩ trả lời:

Đúng như vậy.

Bạt-nan-đà liền nói với cư sĩ:

Chúng Tăng có thiện lợi lớn, có oai lực lớn, có phước đức lớn, người cúng dường cho chúng Tăng rất nhiều. Nay cư sĩ nên cúng dường cơm cho chúng Tăng mà thôi, còn y phục thì cho mình tôi.

Cư sĩ nói:

Cũng được.

Bấy giờ, cư sĩ trưởng giả không chuẩn bị y cụ cho Tăng nữa, chỉ lo sửa soạn các thứ đồ ăn thức uống ngon bổ để cúng dường mà thôi.

Sáng ngày, cư sĩ thỉnh Phật và Tăng đã đến giờ. Chư Tăng Tỳ-kheo khoác y bưng bát đến nhà cư sĩ, an tọa nơi chỗ ngồi.

Khi ấy, cư sĩ thấy trưởng lão Tỳ-kheo đầy đủ oai nghi, liền lớn tiếng nói:

Sao tôi chuẩn bị đầy đủ để cúng y chúng Tăng như vậy mà bị cản trở ?

Các Tỳ-kheo hỏi cư sĩ:

Tại sao lại nói như vậy.

Bấy giờ, cư sĩ đem sự thật mà trả lời.

Trong chúng lúc này có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu đà, ưa học giới, biết tàm quý, quở trách Bạt-nan-đà Thích tử:

Sao thầy cắt lợi dưỡng của chúng Tăng mà đem về cho mình? Các Tỳ-kheo đến chỗ Đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật,

rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên Đức Thế Tôn.

Đức Thế Tôn vì nhân duyên này, tập hợp Tăng Tỳ-kheo, dùng vô số phương tiện quở trách Bạt-nan-đà Thích tử:

Việc làm của ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp Sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao ngươi cắt lợi dưỡng của chúng Tăng mà đem về cho mình?

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách Bạt-nan-đà Thích tử, rồi bảo các Tỳ-kheo:

Đây là người ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay về sau, ta vì Tỳ-kheo kiết giới gồm mười cú nghĩa, cho đến chánh pháp tồn tại lâu dài.

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, cắt vật thuộc tăng mà tự xoay về cho mình, Ni-tát-kỳ Ba-dật-đề.

Khi Đức Thế Tôn vì các Tỳ-kheo kiết giới như vậy rồi, bấy giờ, các Tỳ-kheo không biết là vật của Tăng hay là vật chẳng phải của Tăng; là vật đã hứa cho Tăng hay là vật không hứa cho Tăng. Sau họ mới biết đó là vật của Tăng, là vật đã hứa cho Tăng nên làm pháp Ni-tát-kỳ Ba-dật-đề sám hối, hoặc lấy làm hổ thẹn, Đức Phật dạy:

Không biết thì không phạm.

Từ nay về sau nên nói giới như vầy:

Tỳ-kheo nào, biết đó là vật thuộc tăng mà tự xoay về cho mình, ni-tát-kỳ Ba-dật-đề.

GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: Nghĩa như trên.

Vật của Tăng: Thí chủ vì Tăng đã cúng cho Tăng. Vật thuộc Tăng: Đã hứa cho Tăng.

Vì Tăng: Họ vì Tăng chuẩn bị hay sắm cho Tăng mà chưa hứa cho Tăng.

Đã cho Tăng: Đã hứa cho Tăng và đã xả cho Tăng.

Vật: y, bát, tọa cụ, ống đựng kim cho đến đồ dùng để uống nước. Nếu Tỳ-kheo biết là vật thuộc Tăng mà tự xoay về cho mình,

Ni-tát-kỳ Ba-dật-đề. Nếu vật hứa cho Tăng mà chuyển cho tháp, phạm Đột-kiết-la. Vật hứa cho tháp mà chuyển cho Tăng cũng phạm Đột-kiết-la. Vật hứa cho tứ phương Tăng mà chuyển cho hiện tiền Tăng, phạm Đột-kiết-la. Vật hứa cho hiện tiền Tăng mà chuyển cho tứ phương Tăng cũng phạm Đột-kiết-la. Vật hứa cho Tăng Tỳ-kheo mà chuyển cho Tỳ-

kheo, Tỳ-kheo-ni Tăng cũng phạm Đột-kiết-la. Vật hứa cho Tỳ-kheo-ni Tăng mà chuyển cho Tăng Tỳ-kheo, Đột-kiết-la. Vật hứa cho chỗ này đem cho chỗ khác, Đột-kiết-la. Hoặc đã hứa, khởi tưởng hứa, Ni-tát-kỳ Ba-dật-đề. Nếu đã hứa mà tâm nghi, Đột-kiết-la. Nếu chưa hứa, khởi tưởng hứa, Đột-kiết-la. Nếu chưa hứa, nghi, Đột-kiết-la.

Ni-tát-kỳ này nên xả cho Tăng, hoặc nhiều người, hoặc một người, không được xả biệt chúng. Xả không thành xả, phạm Đột-kiết-la.

Muốn xả đương sự phải đến trong Tăng trống vai bên hữu, quỳ gối bên hữu chấm đất, lễ Thượng tọa, quỳ gối chắp tay, thưa:

Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, Tỳ-kheo tên là…, biết vật này đã hứa cho Tăng mà xoay về cho mình, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng.

Xả rồi phải sám hối. Vị nhận sám trước hết phải tác bạch, sau đó mới thọ sám. Nên tác bạch như vầy:

Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, đã biết vật hứa cho Tăng mà xoay về cho mình, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận tôi nhận sự sám hối của Tỳ-kheo có tên… này. Đây là lời tác bạch.

Tác bạch rồi mới nhận sám. Khi nhận sám nên nói với người kia:

Hãy tự trách tâm ngươi!

Tỳ-kheo kia thưa:

Xin vâng.

Tăng nên hoàn lại vật bị xả cho Tỳ-kheo kia bằng bạch nhị yết-ma như vầy: Trong chúng nên sai một người có khả năng tác pháp yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, đã biết vật hứa cho Tăng mà xoay về cho mình, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, trả lại vật bị xả cho Tỳ-kheo này. Đây là lời tác bạch.

Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, đã biết là vật hứa cho Tăng mà xoay về cho mình, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nay Tăng trả vật bị xả lại cho Tỳ-kheo này. Các trưởng lão nào chấp thuận, Tăng trả vật bị xả lại cho Tỳ-kheo kia thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói.

Tăng đã chấp thuận trả vật bị xả lại cho Tỳ-kheo này rồi. Tăng bằng lòng nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy.

Xả cho Tăng rồi, Tăng không hoàn lại, phạm Đột-kiết-la.

Nếu tịnh thí, hoặc sai cho người, hoặc thọ làm ba y, hoặc làm y ba-lợi-ca-la, hoặc dùng mãi, tất cả phạm Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, Ni-tát-kỳ ba-dật đề. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: Nếu không biết hoặc đã hứa mà tưởng rằng chưa hứa, hoặc họ hứa cho ít, khuyến khích họ cho nhiều, hoặc hứa cho ít người, khuyên cho nhiều người, muốn hứa cho thứ xấu, khuyên cho thứ tốt, hoặc nói đùa giỡn, hoặc nói nhầm, nói một mình, hoặc nói trong giấc mộng, muốn nói việc này nhầm nói việc kia thì không phạm.

Người không phạm: Phạm đầu tiên khi chưa chế giới; si cuồng, loạn tâm, thống não, bức bách. 538

1 . (T22nl428, tr.567b26)

2 . Tứ phần 54, tr.968a4 - Tập pháp tì-ni ngũ bách nhân: Trong đại hội kết tập tại Vương-xá, Ưu-ba-li được chấp thuận làm thuyết trình viên về Luật tạng.

3 . Thân chứng (Skt. kāya-sākin, Pāli: Kāya-sakkhin), Câu-xá 24, tr.126a17: Vị Bất-hoàn (A-na- hàm) khi chứng đắc diệt định, chuyển danh là thân chứng 得滅不還名為身證.

4 . Thập cú nghĩa 十句義, xem cht. 31, ch.i sau

5 . Hán: Hỉ vĩnh an 喜永安; cú nghĩa 2&3: Khiến Tăng hoan hỷ và an lạc.

6 . Cú nghĩ 1.

7 . Cú nghĩ 6: Đề phụ những ai chưa được điều phục.

8 . Trong đây không đề cập hai cú nghĩa 8 & 9: Đoạn trừ hữu lậu hiện tại, đoạn trừ hữu lậu vị lai.

9 . Cấm giới kinh 禁戒經, hay Giới kinh, chỉ Ba-la-đề-mộc-xoa 波羅提木叉(Skt. Prātimoka-sutra, Pāli: Pānimokkha-sutta)

10 . Trung A-hàm 3, - 14. kinh La-vân, (T1, tr.436a-437b). Pāli, M. 61. Ambalatthikā-Rāhulovāda- sutta (M.i.414-424): Phật hỏi Rāhula, cái gương để làm gì?

11 . Trường A-hàm 6, - kinh Tiểu duyên, (T1, tr.36tt). Pāli: D. 24. Agaḍḍa-suttanta (D.iii.tr. 93): Vào thời thái cổ, do tranh chấp ruộng đất, nhân dân bầu lên một người để giải quyết, gọi là vị trọng tài được bầu lên bởi đại hội (Mahāsammatorājā; Hán dịch: Đại bình đẳng vương 大平王)

12 . Y-la diệp 伊羅葉; Skt. erapatra, hoặc elāpattra, H: Hương diệp 香葉, hoắc hương diệp 香葉, một loại tiểu đậu khấu (Cardamon). Ở đây chỉ tên một con voi chúa, hay rồng, Pāli: erakapatta. Tiền thân là Tỳ-kheo thời Phật Ca-diệp (Pāli: Kassapa), bị té thuyền, vớ nhằm lá eraka. Ông chết đuối với tâm ưu uất nên tái sinh làm thân rồng. (Pháp cú truyện giải, Dh.A.iii.230-6). Theo tài liệu Hán, Phúc cái chánh hạnh sở tập kinh 11 (T32n1671): Tiền thân là Tỳ-kheo phạm 2 tội, ngắt lá y-la và khất thực sau giờ ngọ, do đó sinh làm thân rồng với 7 đầu trên đó mọc cây y-la.

13 . Tam cấu nhân 三垢人, ba hạng người dơ bẩn: Như cái chậu rửa chân còn lưu một ít nước dơ; cái chậu đã đổ hết nước dơ, và cái chậu dơ bị lật úp. Xem, Trung A-hàm 3, - La-vân kinh, (T1, tr.436a). Pāli, M. i. 141-424. Tam cấu, cũng thường chỉ tham, sân, si.

14 . Đế Thích đường 帝堂. Đây chỉ Chánh pháp điện 正法殿, cũng gọi là Thiện pháp đường hay Thiện pháp giảng đường 善法講堂, Hội trường của chư thiên Tam-thập tam (Đao-lị thiên). Pāli: Sudhammsabh. Đế Thích còn có cung điện riêng khác nữa, gọi là Tối thắng giảng đường (Pāli: Vejayanta-pāsāda)

15 . Sở hành 所行, cũng thường nói là sở hành cảnh giới 所行境界, hay hành xứ 行處|; Skt. (=Pāli) gocara, môi trường hay phạm vi nhận thức và hành động.

16 . Chánh pháp đường 正法堂, xem cht. 14 trên.

17 . Giác ý 覺意, hay giác chi 覺支, bồ-đề phần 菩提分; Pāli: Bojjhaṅga(Skt.bodhyanga).

18 . Ương-quật-ma-(la) 鴦崛魔(=摩)羅, Pāli: Aṅgulimla (Skt. Aṅgulimlya) dịch: Chỉ Man 指鬘, tên tướng cướp lừng danh thời Phật. Sau được Phật hóa độ thành Tỳ-kheo và đắc quả A-la-hán. Xem Tạ A-hàm 36.16 (T2, tr.280c); Hiề ngu kinh 11 (T4, tr. 423b); Ương-quật-ma kinh (T2, tr.508b); Ương-quật-ma-la kinh (T2, tr.512b); Avadataka (Skt.) No.27; DhpA (Pāli).i. tr.146; iii.185; Therag.vv.864-891.

19 . Hán: Thần tiên ngũ thông nhân 神仙通人.

20 . Đoạn phụ chú của vị truyền luật. Không thuộc chính văn của Luật.

21 . (T22n1428, tr.568c6 四波羅夷法之一)

22 . Tô-la-bà quốc 蘇羅婆國; Ngũ phần: Tu-lại-bà quốc 須賴婆國; cả hai phiên âm từ Skt. Śūrasena (Pāli: Sūrasena), 1 trong 16 đại quốc thời Phật; xem Trường A-hàm 5, - Kinh Xà-ni-sa; D.18. Javasabha. Tăng kỳ: Xá-vệ quốc 舍‰國, (Skt. Srāvasti, Pāli: Sāvatthī). Thập tụng: Phật tại Tì-da-li 毘耶離, Skt. Vaiśāli (Pāli: Vesālī).

23 . Tì-lan-nhã 毘籣若. Pāli: Veraḍjā, thị trấn gần Sāvatthī, trên đường đi Vesālī.

24 . Na-lân-la-tân-châu-mạn-đà-la 那隣羅濱洲曼陀羅; Pāli: Nanerupucimanda, cây pucimanda (Nimba) có miếu thờ dạ-xoa Naneru. Ngũ phần: Trú lâm thọ hạ 住林樹下.

25 . Vô trước nhân 無著人, một dịch nghĩa khác của từ A-la-hán.

26 . Ba-li quốc 波離國; Ngũ phần: Ba-lị quốc 波利國. Pāli (Vin.iii. 6): Uttarāpathakā assavanijā, những người buôn ngựa từ Uttarāpatha, địa danh chỉ chung vùng Bắc Ấn.

27 . Uất-đan-việt 鬱單越; Skt.(=Pāli): Uttarāpatha

28 . Tự nhiên canh mễ 自然粳米, một thứ lúa tự nhiên mọc, không do người trồng; xem Trường A-hàm 6, kinh Tiểu duyên, Đại 1 tr. 38a1. Cf., D.iii.88 (Aggaḍḍa-suttanta): akattha-pāko sāli pātura ahosi akano athuso, xuất hiện loại lúa chín tự nhiên không do gieo trồng, không vỏ, không cám.

29 . Pāli (Vin.iii. 7), Mahāmoggallāna bạch Phật: Phần dưới kia của đại địa này rất sung túc. Con sẽ chuyển ngược đại địa để các Tỳ-kheo có thể có thức ăn.

30 . Nguyên Hán: Trượng phu 丈夫.

31 . Tỳ-bà-thi Phật 毘婆尸佛; Ngũ phần: Duy-vệ Phật 維衛佛. Pāli: Vipassī.

32 . Thức Phật 式佛; Ngũ phần: Thi-khí Phật 尸葉佛. Pāli: Sikhī.

33 . Câu-lưu-tôn Phật 拘留孫佛; Ngũ phần: Câu-lâu-tôn Phật 拘樓孫佛. Pāli: Kakusandha.

34 . Ca-diệp Phật 迦葉佛. Pāli: Kassapa.

35 . Tuỳ-diệp Phật 隨葉佛. Pāli: Vissabhu.

36 . Câu-na-hàm Mâu-ni Phật 拘那含牟尼佛 Konāgamana.

37 . Pāli, Pārājikā I, tr.7: Các Thế Tôn Vipass…, Sikkh… và Vessabhu, phạm hạnh không tồn tại lâu dài. Các Thế Tôn Kakusandha, Konāgamana, Kassapa có phạm hạnh tồn tại lâu dài. Ngũ phần

(T22n1421, tr.1b26) cũng nói như Pāli.

38 . 12 bộ phận Thánh điển: Khế kinh 契經, Kỳ-dạ kinh 祇夜經, Thọ ký 授記經, Cú kinh 句?S, Nhân duyên kinh 因緣經, Bản sanh kinh 本生經, Thiện đạo kinh 善道經, Phương đẳng kinh 方 等經, Vị tằng hữu kinh 未曾有經, Thí dụ kinh 譬喻經, Ưu-bà-đề-xá kinh 優波提舍經. Liệt kê theo Pāli, chỉ có 9: Suttaṃgeyyaṃ veyyākaranaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ.

39 . Có điểm ngữ pháp đáng lưu ý trong bản Hán dịch. Trong bản Pāli (Vin. iii. 8): (...) kilāsuno ahesum sāvakānam vitthārena dhammaṃ desetuṃ, (Các Đức Thế Tôn này) không tích cực (=mệt mỏi) thuyết pháp cho các đệ tử. Tính từ kilāsuno (mệt mỏi = không tích cực, chủ cách, số nhiều, Hán: Bì yếm 疲厭) phẩm định các danh từ Thế Tôn (bhagavā) chứ không phẩm định cho danh từ sāvakānam (chỉ định cách, số nhiều, Hán: Chư đệ tử 諸弟子) như trong Hán dịch.

40 . Ngũ phần (T22n1421, tr.1c10): Thuyết pháp cho đệ tử bằng tâm niệm chứ không nói ra miệng rằng...

41 . Khủng úy lâm 恐畏林. Ngũ phần: Khủng bố lâm 恐怖林. Pāli.: aḍḍtarasmiṃ bhinsanake vanasanne, trong một khu rừng có nhiều sự kinh sợ kia. Hình như không chỉ khu rừng có tên là Kinh sợ (Khủng bố hay Khủng uý). Trong thời Thích tôn, cũng có một khu rừng mang tên như vậy, Pāli: Bhesakalāvana (Khủng bố lâm) thuộc nước Bhagga (Bà-kỳ); Cf. A.ii. 61, iii. 295;S.iii. 1, iv.

42 . Pāli kết luận: Do nguyên nhân này, phạm hạnh (brahmacariya) của các Thế Tôn Vipassī, Sikkhī, Vessabhu không tồn tại lâu dài (na cirannhitikam ahosi).

43 . Pāli: Buddhnubhnaṃ sāvakānaṃ, các đệ tử đã giác ngộ theo Phật.

44 . Hán: Thả chỉ 且止. Pāli: Āgamehi tvaṃ Sāriputta, - Hãy chờ đợi, này Xá-lợi-phất.

45 . Con trai của Tu-đề-na ở thôn Ca-lan-đà 迦蘭陀村須提那子. Ngũ phần: Con trai của trưởng giả Na-lan-đà tên là Tu-đề-na. Tăng kỳ: Thành Tỳ-da-ly có con trai trưởng giả tên là Da-xá 耶舍. Thập tụng: Con trai trư?ng giả tên là Tu-đề-na Gia-lan-đà 加蘭陀 Căn bản: Con trai của Yết-lan-đạc-ca tên là Tô-trần-na 羯蘭鐸迦子蘇陳那. Pāli (Vin.iii. 11): Sudinno nāma Kalanda(ka) putto setthiputto, Sudinna, con trai củ phú hộ Kalandaka.

46 . Tứ phần, Căn bản: Chủng Tử 種子. Tăng kỳ, Thập tụng: Tục Chủng 續種. Pāli: Bījaka.

47 . Pāli, Vin.iii.19, về sau, Bījaka và mẹ đều xuấ gia, và cả hai đều đắc quả A-la-hán.

48 . Nguyên Hán: Cố nhị 故二. Pāli: Purānadutiyakā.

49 . Nghĩa 義; đây hiểu là phù hợp với mục đích giải thoát.

50 . Các thí dụ về tai hại của dục, xem Trung A-hàm 54 (T1, tr.763c17); Cf. Pāli, M.22. Alagaddūpama.

51 . Tập thập cú nghĩa 集十句義. Ngũ phần, Thập tụng: Dĩ thập lợi cố 以十利故; Tăng-kỳ: Thập sự lợi ích 十事利益. Pāli: Dasa atthavase panicca, căn cứ trên 10 ý nghĩa (mục đích).

52 . Ngũ phần (T22n1421, tr.3c1): 1. Tăng hoà hiệp; 2. Tăng đoàn kết; 3. Chế ngự người xấu;

4. Để cho người biết hổ thẹn được yên vui; 5. Đoạn hữu lậu đời này; 6. Diệt hữu lậu đời sau;

7. Khiến người chưa tin có tín tâm; 8. Khiến người có tín tâm được tăng trưởng; 9. Để Chánh pháp lâu dài; 10. Phân biệt tì-ni phạm hạnh tồn tại lâu dài. Tăng kỳ (T22n1425, tr.228c24): 1. Nhiếp Tăng; 2. Cực nhiếp Tăng; 3. Để Tăng an lạc; 4. Chiết phục người không biết hỗ thẹn; 5. Để người có tàm quý sống yên vui; 6. Người chưa tin được tin; 7. Người đã tin thì tin thêm; 8. Trong đời này được lậu tận; 9. Các lậu đời vị lai không sinh; 10. Để chánh pháp cửu trụ. Căn bản (T23n1442, tr.629b22), như Pāli. Pāli, Vin.iii. tr.32: Sanghasuiihutāy(vì sự ưu mỹ của Tăng); sanghaphāsutāya (vì sự an lạc của Tăng); dummankūnam puggalānam niggahāya (để chế phục hạng người không biết hỗ thẹn) ; pesalānam bhikhūnam phāsuvihārāya (để các Tỳ-kheo nhu hòa sống an lạc); diiihadhammikānam āsavānam sanvarāya (để ngăn chặn hữu lậu đời này); sampāratikānam āsavānam panighātāya (để đối trị hữu lậu đời sau); appasannānam pasādāya (vì tịnh tín của người chưa có tín); pasannānam bhiyyobhāvāya (vì sự tăng trưởng của người có tín); saddhammaiihitiyā (vì sự trường tồn của chánh pháp); vinayānuggahāya (để nhiếp hộ tì-ni).

53 . Bạt-xà Tử 跋闍子. Tăng kỳ (T22n1425, tr.231b24), Phật trụ Tì-xá-li, có hai người Li-xa 離 車子. Thập tụng (T23n1435, tr.1c22), Phật tại Xá-vệ, Tỳ-kheo tên Bạt-kì Tử 跋耆子. Ngũ phần

(T22n1421, tr.4a1), một số đông các Tỳ-kheo; nhưng sự kiện được đề cập sau nhân duyên vượn cái. Pāli, Vin.iii.23, sambahulā vesālikā vajjiputtakā bhikkhū, một số đông các Tỳ-kheo người Vajji ở Vesālī. Nhưng sự kiện đề cập sau nhân duyên vượn cái như Ngũ phần.

54 . Nguyên Hán: Giới luy bất tự hối 戒羸不自悔. Thập tụng: Giới luy bất xuất 戒羸不出. Pāli: Dubbalyam anāvikatvā, không tuyên bố sự bất lực của mình (không kham nổi đời sống Tỳ- kheo).

55 . Khất thực Tỳ-kheo 乞食比丘; Tỳ-kheo sống chỉ bằng khất thực; một trong 12 hạnh đầu đà. Ngũ phần (T22n1421, tr.3c6): a-lan-nhã Tỳ-kheo 阿練若比丘; Thập tụng (T23n1435, tr.2a1), một Tỳ-kheo sống một mình trong rừng, ở Câu-tát-la. Pāli (Vin. iii. 22), một Tỳ-kheo sống trong rừng Đại lâm (Mahvana), Vesāli.

56 . Hán: Thư di hầu 雌獼猴; Pāli: Makkanī.

57 . Hán: án hành trú xứ 案行住處; Ngũ phần: án hành ngoạ cụ 案行臥具. Pāli, nt, senāsanacarikam āhiiiantā, du hành để tìm chỗ ngủ nghỉ.

58 . Khất cầu Tỳ-kheo 乞求比丘; Ngũ phần: Khất Tỳ-kheo 乞比丘; Thập tụng (T23n1435, tr.2b30): Khất Tỳ-kheo, vì xin ăn nơi người khác. Như Bà-la-môn khi đi xin ăn cũng tự nói “Ta là Tỳ-kheo.” Pāli: Bhikkhakoti bhikkhu, Tỳ-kheo, là người hành khất.

59 . Cát tiệt y 割截衣; Ngũ phần: Hoại sắc cát tiệt y 壞色割截衣. Pāli: Bhinnapanadharoti bhik-khu, Tỳ-kheo, là người mặc y từ những miếng vải rách.

60 . Pāli: Samaggena sanghena ḍatticatutthena kammena akuppena ahānārahena upasampanno ti bhikkh, Tỳ-kheo, là người thọ cụ túc (=đã thành tựu) với sự hợp cách không di động do bạch tứ yết-ma bởi Tăng hoà hiệp.

61 . Hán: Cộng Tỳ-kheo 共比丘. Pāli: Bhikkhūnam, sở hữu cách số nhiều của bhikkhu: (học xứ) của các Tỳ-kheo. Bản Hán hiểu là chỉ định cách: “đối với (=dành cho) các Tỳ-kheo”.

62 . Đồng giới 同戒; Ngũ phần: Đồng học giới pháp 同學戒法; Thập tụng: Đồng nhập Tỳ-kheo học pháp 同入比丘學法; Căn bản: Đồng đẳng học xứ. Pāli: Sikkhā-sājīva-samāpanno, đã chấp nhận đời sống và họ xứ (của các Tỳkheo); giải thích (Vin. iii. 23): Sikkhā (học) chỉ cho ba học: Tăg thượng giới, tăng thượng tâm, tăng thượng tuệ (adhisīla, adhicitta, adhipaḍḍā); sājīvam (đời sống): Chỉ các học xứ mà Phật đã qui định (bhagavatā paññattam sikkhāpadam).

63 . Nghĩa là, cảm thấy xấu hổ khi nghĩ mình là Tỳ-kheo. Cf. Pāli, Vin.iii.24: Bhikkhubhāvan attīyamāno harāyamāno, khó chịu và xấu hổ vì mình là Tỳ-kheo.

64 . Cf. Pāli, nt., sāmanerabhāvam patthayamāno, ước muốn làm Sa-di (hơn là làm Tỳ-kheo).

65 . Cf. Pāli, nt., titthayasāvakabhāvam patthayamāno, ước muốn làm đệ tử của ngoại đạo

66 . Chư phạm hạnh 諸梵行; cũng nói là đồng phạm hạnh (Pāli: Sabrahmacârin) đây chỉ các Tỳ-kheo đồng học, hay bạn đồng tu.

67 . Hán: Giới luy 戒羸. Pāli, nt., dubbalyam, sự yếu đuối (của mình).

68 . Bất tịnh hạnh (hành) 不淨行, cũng nói là phi phạm hạnh. Phạm hạnh (Skt.=Pāli: Brahma-cariya) nguyên nghĩa, sống cuộc đời (đoạn dục để) phụng sự Phạm thiên. Trong Phật giáo, chỉ sự đoạn trừ dâm dục. Luận trí độ 20: Chư thiên đoạn trừ dâm dục đều được gọi là Phạm. Hán dịch - tịnh hạnh» theo nghĩa ly dục thanh tịnh.

69 . Ngũ phần (T22n1421, tr.4c21): Ba-la-di, gọi là đọa pháp, là ác pháp, là đoạn đầu pháp. Tăng kỳ (T22n1425, tr.237b24): Ba-la-di, là đối với pháp trí mà thối thất, đọa lạc, không có đạo quả phần. Thập tụng (T23n1435, tr.4b13): Ba-la-di, là đọa lạc, không bằng 墮不如; là tội cực ác, sâu nặng. Căn bản (T23n1442, tr.630c6): Ba-la-thị-ca 波羅市迦, là tội cực trọng, rất đáng ghê tởm, rất đáng bị ruồng bỏ... mất thể tính Bí-sô, trái ngược với thể tính Niết-bàn; là sự đọa lạc, sụp đổ, bị kẻ khác đánh bại không còn cứu được nữa. Pāli, Vin.iii.28: Pārājiko hotī ti seyyathāpi nāma puriso sīrascchinno abhobbo tena sarīrabandhanena jīvitum, Pārājika, người phạm Ba-la-di, như một người mà cái đầu đã bị chặt không thể sống với thân được ráp nối lại.

70 . Bất cộng trú 不共住. Pāli, nt., asanvāso ti sanvāso nāma ekakammam ekuddeso samasikkhatā, Bất cộng trú: Đồng nhất yết-ma, đồng nhất thuyết giới, đồng đẳng học xứ, đó là cộng trú.

71 . Nhị hình 二形. Ngũ phần, Thập tụng: Nhị căn 二根. Pāli: ubhatovyaḍjana, lưỡng tính, ái nam ái nữ.

72 . Huỳnh môn 黃門, bất năng nam 不能男. Căn bản: Bán-trạch-ca 半擇迦. Pāli: Pattaka, người bị hoạn/ thiến.

73 . Phi nhân 非人, chỉ các loại trời, thần, và tương tự. Pāli: amanussa.

74 . Đạo 道, chỉ các đường đại và tiểu tiện; phi đạo 非道, chỉ các đường khác. Pāli: Magga: Passāva-magga, vacca-magga.

75 . Thâu-lan-giá 偷蘭遮. Ngũ phần: Thâu-la-giá 偷羅遮. Pāli: Thulla/thūlaccaya; Skt. sthūlātyaya, dịch: Thô tội, đại tội, trọng tội; Thiện kiến 9: Thâu-lan (Pāli: Thulla, thūla; Skt. sthūla), nghĩa là lớn. Giá 遮, chỉ sự chướng ngại đạo, về sau đọa ác đạo.

76 . Thập tụng (T23n1435, tr.2c29), nhân duyên Nan-đề: Phật tại Xá-vệ. Bấy giờ Nan-đề tu thiền trong rừng, bị Ma thiên thần dụ, dẫn đến chỗ hành dâm với con ngựa cái đã chết. Ngay sau đó tức thì tỉnh ngộ, chạy thẳng về tinh-xá, khẩn thiết xin Tăng đừng diệt tẫn. Phật khiến các Tỳ-kheo tác pháp bạch tứ yết-ma cho Nan-đề sám tội Ba-la-di, gọi là - Yết-ma dữ học pháp 與 學法 Nhân đó, Phật quy định các điều kiện và các phận sự cho Tỳ-kheo được dữ học pháp. Cf. Tứ phần 35 (T22n1428, tr.809a8), về yết-ma dữ học pháp cho Nan-đề.

77 . Tăng kỳ (T22n1425, tr.238a23) phần kết, - Thế Tôn trú tại thành Tỳ-da-ly, sau thành đạo năm thứ 5, nửa tháng thứ năm, ngày 12, sau bữa ăn trưa, bóng ngả về phía đông cỡ nửa người đang ngồi, nhân trường hợp Trưởng lão Da-xá Ca-lan-đà Tử, chế giới này.

78 . La-duyệt thành Kỳ-xà-quật sơn 羅閱城耆闍崛山. Ngũ phần (T22n1421, tr.5b1), Phật tại Vương-xá thành王舍城. Căn bản (T23n1442, tr.635c24): Phật tại Vương-xá, bên bờ ao Yết-lan-đạc, trong vườn Trúc lâm 王舍城羯闌鐸迦池竹林園中. Pāli, Vni.iii.41: rājagahe viharati gijjhakūne pabbate.

79 . Đàn-ni-ca đào sư tử 檀尼迦陶師子. Ngũ phần, Thập tụng: Đạt-ni-ca 達尼迦. Tăng kỳ: Ngoã sư tử trưởng lão Đạt-nị-già 瓦師子長老達膩伽. Căn bản: Đản-ni-ca bí-sô đào sư tử 但尼迦苾芻陶師子. Pāli: Dhaniyo kumbhakāraputto.

80 . Nhàn tĩnh xứ 閑靜處|, cũng nói là a-lan-nhã (Pāli: arađđa), thường chỉ khu rừng vắng, không thú dữ. Ngũ phần: Ất-la sơn 乙羅山. Căn bản: Tại a-lan-nhã 阿蘭若. Pāli: Isigilipassa, hang Tiên nhân.

81 . Hán: Toàn thành ngõa ốc 全成瓦屋. Pāli: Sabbamattikāmayam kūnikam, căn nhà làm toàn bằng đất sét.

82 . Ngũ phần (T22n1421, tr.5b21): Tỳ-kheo làm nhà toàn bằng gạch nung, phạm Thâu-lan- giá.

83 . Pāli còn thêm: Mā pacchimā janatā pānesu pātavyatam āpajjati, chớ để người sau gây hại cho các sinh vật.

84 . Ma-kiệt quốc Bình-sa vương 摩竭國瓶沙王. Thập tụng: Ma-kiệt quốc chủ Vi-đề-hi Tử A- xà-thế vương 摩竭國主韋提希子阿闍世王. Căn bản: Ma-yết-đà quốc Thắng Thân chi tử Vị Sinh Oán Vương 摩揭陀國勝身之子未生怨王. Pāli, Vin.iii.43, chuyện xảy ra dưới triều vua Seniya Bimbisāra vua nước Magadha.

85 . Thủ tài nhân 守材人. Ngũ phần: Điển tài lệnh 典材令. Tăng kỳ: Mộc tượng đại thần Da- thâu-đà 木匠大臣耶輸陀. Thập tụng: Tài mộc sư 材木師. Căn bản: Chưởng mộc đại thần 掌木 大臣. Pāli: Drugaha ganaka.

86 . Cf. Vin.iii. 43: Devagahadārūni nagarapanisankhārikāni, gỗ được giữ cho vua để tu sửa thành.

87 . Ngũ phần: Vũ xá đại thần 雨舍大臣. Pāli: Vassakāra, đại thần của nước Magadha.

88 . Sát-lợi vương Thủy kiêu đầu chủng 剎利王水澆頭種.

89 . Ca-lâu 迦樓. V.iii. 45: Purānavohāriko mahāmatto, (Tỳ-kheo) nguyên là đại thần tư pháp.

90 . Vin. nt., ... coram gahetvā hanati vā bandhati vā pabbājeti vā, - ... sau khi bắt tên trộm hoặc sát hại, hoặc cột trói, hoặc trục xuất.

91 . Vin.nt., pādena... tena kho pana samayena rājagahe pañcamāsako pādo hoti, - bằng 1 pâda... thời bấy giờ, ở Rājagaha, 1 pāda = 5 māsaka.

92 . Ngũ phần, giới này được kết hai lần. Tăng kỳ, giới được kết ba lần; thời gian kết giới: Thành đạo năm thứ 6, mùa đông, nửa tháng phần hai, ngày 10 (tức ngày 20 tháng âm lịch), sau bữa trưa, lúc bóng sáng ngả về đông dài bằng 2 người rưỡi. Thập tụng, Căn bản, cũng như Tứ phần, giới kết một lần. Pāli, giới kết hai lần.

93 . Pāli còn thêm yếu tố: Chỗ mà một thương đội đóng trại hơn 4 tháng cũng được gọi là làng (gma).

94 . Nhàn tĩnh xứ. Ngũ phần, Tăng kỳ, Thập tụng: Không địa 空地. Căn bản: Không nhàn xứ 空閑處|. Pāli, Vin.ii.48: arađđam, khu rừng, và giải thích, trừ làng và các khu phụ cận làng, còn lại

đều là araḍḍa (ahapetvā gāmañ ca gāmūpacāraḍ ca avasesam araññam nāma).

95 . Bất dữ thủ 不與取. Pāli: adinnam nāmam yam adinnam anissattham apariccattam rakkhittam gopitam mamāyitam parapariggahitam, (Vin.iii.46), vật không được cho, là những gì không được cho, không được tặng, không bị vất bỏ, được bảo vệ, được canh chừng.

96 . Đạo tâm thủ 盜心取; Ngũ phần (T22n1421, tr.6a22): Vật sở thuộc của người khác, được người khác bảo vệ, không được cho mà lấy, gọi là đạo 盜心. Pāli: Theyyasankhātan ti theyyacitto avaharanacitto, với tâm lén trộm, với tâm cướp giựt, gọi là (lấy) bằng cách lén trộm.

97 . Ngũ tiền 五錢; Tăng kỳ (T22n1425, tr.244b1): Vương pháp không nhất định. Hoặc trộm nhỏ mà chết. Hoăc trộm lớn mà không chết. Theo phép vua Bình-sa, 19 tiền là 1 kế-lị-sa-bàn (Pāli: Kahāpana); 1 kế-lị-sa-bàn phân làm tư; trộm vật giá trị ¼ thì bị tội chết. Căn bản: Ngũ ma-sái 五摩灑. Pāli, Vin.iii tr.48: Paḍcamāsakam. Theo nghĩa đen, 1 māsaka (Skt. mānaka) là vật có giá trị trao đổi bằng 1 hạt đậu (đỗ).

98 . Hán: Tam chủng 三種, khác với trên chỉ 3 trường hợp; từ đây trở xuống, chủng (loại), chỉ các yếu tố hội đủ để cấu thành tội phạm.

99 . Nên hiểu là 4 yếu tố hội đủ để cấu thành tội phạm.

100 . Thập tụng: Trọng vật 重物, chỉ vật giá trị 5 tiền hoặc quá 5 tiền.

101 . Hán: Xứ 處|, xác định nguyên vị trí của vật trộm để xác định yếu tố cấu thành tội phạm.

102 . Pāli: Sanketakammam, hẹn nhau ăn trộm.

103 . Pāli: ocarako, trinh sát.

104 . Pāli: onirakkho, người canh giữ tài vật (do người khác ký thác), lấy trộm vật mình canh giữ.

105 . Tăng kỳ 3 (T22n1425, tr.245a28), 16 vật: Đất, vật trong đất, nước, vật trong nước, thuyền, vật trong thuyền, cộ, vật trong cộ, loài bốn chân, vật trên (thân) loài bốn chân, hai chân, vật trên (thân) loài hai chân, không chân, vật trên (thân) loài không chân, hư không (?), vật trong hư không.

106 . Địa xứ 地處|. Pāli: Bhūmattham

107 . Nguyên Hán: Sanh tượng 生像, Pāli, theo nghĩa đen: jātarūpa.

108 . Địa thượng xứ 地上. Pāli: Thalattham, vật trên đất liền.

109 . Hán: Thừa 乘, cũng đọc là thặng. Ngũ phần: Thừa thừa vật 乘乘物, xe cộ và vật trong xe cộ. Pāli: yānam yānattham xe cộ và vật trong/trên xe cộ.

110 . Không xứ 空處; Ngũ phần: Hư không vật 虛空物, chỉ vật được đặt vào hư không do bởi thần lực, hoặc vật ngậm bởi chim có chủ, hoặc vật có chủ mà gió thổi đến. Tăng kỳ: Hư không hư không trung vật 虛虛空中物, chỉ các loại cây lá, hoa quả. Pāli: ākāsattham, vật trong hư không, chỉ những vật phi hành trong hư không (ākāsagatam): Chim chóc, giải lụa, vải vóc, cho đến vàng (từ trên người) bị rơi xuống đất.

111 . Thượng xứ 上處; trong liệt kê nói là thọ thượng 樹上. Pāli: Vehāsattham, nghĩa gần như trong hư không, nhưng được giải thích là vật trên giường, trên ghế, trên tường, trên cọc, v.v...

112 . Nguyên Hán: Long nha 龍牙. Xem cht.39, Ni-tát-kỳ 15.

113 . Pāli: Gāmattham, trong thôn xóm, vật được cất tại bốn chỗ: Trong đất (bhūmattham), trên đất liền (thalattham), trong hư không (ākāsattham), trong khoảng trống (vehāsattham).

114 . Xứ sở 處|所, chỉ phạm vi cư trú của người. Pāli: Vihārattham, vật trong khu vực cư trú, có bốn chỗ, như trong thôn xóm, xem cht. 93 trên.

115 . Bản Cao-ly: Đài thuyền 臺船; Tống-Nguyên-Minh: Hồ thuyền 壺船 Pāli: Nāvā nāma yāya tarati, thuyền, chỉ phương tiện qua sông.

116 . Nhất mộc thuyền 一木C, loại ghe thuyền được làm từ một khúc cây/gỗ.

117 . Quả thuyền 果船.

118 . Huyền thuyền 懸船.

119 . Nguyên Hán âm: Thất-thâu ma-la 失收摩羅; Pāli: Sunsumāra (Skt. śiśumāra), cá sấu.

120 . Các loại hoa trong nước: ưu-bát-la 優钵羅 (Pāli: uppala, Skt. utpala, sen/súng xanh, thanh thụy liên hoa); bát-đầu-ma 钵頭摩 (Pāli: Paduma, Skt. padma, sen/súng đỏ); câu-vật-đầu 拘勿頭. (Pāli=Skt. kumuda, sen trằng, hay hồng), phân-đà-lị/lợi 分陀利 (Pāli=Skt. puttarīka, sen trắng).

121 . Pāli: Sunkaghāna, trạm thuế (tại các cửa khẩu biên giới).

122 . Các thủ đoạn đánh tráo vật ký thác để sang đoạt.

123 . Hán: Dương chi 楊支. Pāli: Dantaponam, đồ chà răng, thường được làm bằng gỗ thông.

124 . Hán: uất-châu-long-già 鬱周隆伽; Pāli: uccālinga, loại mao trùng (sâu róm).

125 . Hán: Bách túc 百足; Pāli: Satapadī.

126 . Đồng tài nghiệp 同財業.

127 . Cộng yếu 共要v; Pāli: Sanketakamma.

128 . Giáo thủ vật 教取物, dạy đi lấy vật không nhất thiết bảo đi ăn trộm.

129 . Bản Hán, hết quyển 1.

130 . Tứ phần, quyển 2 (T22n1428, tr.575c6); Ngũ phần 2 (T22n1421, tr.7a27); Tăng-kỳ 4 (T22n1425, tr.253c9); Tát-bà-đa 3 (T23n1440, tr.518a21); Thập tụng 2 (T23n1435, tr.7b21).

131 . Tỳ-xá-ly 毘離; Sk. Vailī (Pl.) Vesāli.

132 . Di hầu giang biên 獼猴江邊; Thập tụng 2, Bạt-kỳ quốc Bạt-cầu-ma hà thượng 跋耆國跋求摩河上 tức Pāli, sông Vaggumud, thuộc nước Vajji, gần chỗ Phật nhập Niết-bàn. Pāli, Vn.iii.70, Vesāliyam viharati mahāvane kūnāgārasālāyam, trú tạ Vesālī, trong rừng Đại lâm, trong mộ ngôi nhà sàn.

133 . Thuyết bất tịnh hành 說不淨行. Ngũ phần 2, nt., tu bất tịnh 修不淨; Pāli, Vn.iii.nt., asubhabhāvana.

134 . Nguyên Hán: Tự hỉ nam tử...自喜男子; Thập tụng 2, nt., niên thiếu tự hỷ nghiêm sức 年少 自喜嚴飾; Vn.iii.dd., mattanajātiko, thích trang điểm.

135 . Bà-cầu hà 婆裘河; tức Pāli, sông Vaggumudā.

136 . Vật-lực-già Nan-đề 物刀伽難提 (Sk. Mnga-nandī?); Ngũ phần (T22n1421, tr.7b5), Di-lân chiên-đà-la 彌鄰旃陀羅…, một người chiên-đà-la tên là Di-lân; Thập tụng 2 (T23n1435, tr.7c4), Lộc Trượng phạm chí 鹿杖梵志, một người phạm chí tên Lộc Trượng (Skt. Mngadatta, tức Pāli Migadatta, thay vì Migalatta). Pāli, Vn.iii.68, Migalattika samanakuttaka, một người giả trang Sa- môn tên là Migalatta.

137 . Phụ chú trong bản Hán: Nói Sa-môn chủng, chỉ dòng họ. Tức Pāli samana-kūla: Dòng họ Sa-môn, thay vì samanakuttaka, giả trang Sa-môn.

138 . Bà-cừu viên 婆裘園; Thập tụng 2 (T23n1435, tr.7b21), Bạt-cầu-ma hà 跋求摩河; Pāli, Vn.iii.68: Vaggumudā nadī soāng Vaggumudā.

139 . Tăng-kỳ 4 (T22n1425, tr.253c9): Một Tỳ-kheo bệnh lâu ngày, đau đớn không chịu nổi, bèn nhờ Tỳ-kheo nuôi bệnh giết giùm.

140 . Thập tụng (T23n1435, tr.7c7): Ma thiên thần 魔天神; Ngũ phần (T2n1421, tr.7b9): Tự tại thiên ma 自在天魔. Pāli, Vn.iii.68: Mārakāyikā devatā, một thiên thần thuộc hạ của Māra.

141 . Thập tụng: Đến trú xứ kia. Pāli, Vn.iii.68: Vihārena vihāram parivenena parivenam, từ tinh xá đến tinh xá, từ phòng đến phòng.

142 . Thập tụng 2 (T23n1435, tr.7c15): Ngày 15 trong tháng, lúc thuyết giới.

143 . A-na-ba-na tam-muội 阿那般那三昧; Thập tụng 2 (T23n1435, tr.8a13): a-na ban-na niệm 阿那般那念; Ngũ phần 2 (T22n1421, tr.7c6): an-ban niệm 安般念; Pāli, Vn. iii. 70: ānāpānassati samādhi, sự tập trung trên hơi thở ra vào.

144 . Hán: Đoạn nhân mạng 斷人命; Pāli: Manussaviggaham jīvit voropeyya, tước đoạt sinh mạng của con người.

145 . Ngũ phần 2, giới này được kết bởi ba lần: Lần thứ nhất, Tỳ-kheo giết người, nhân duyên cũng gần như Tứ phần với một vài chi tiết khác biệt. Lần thứ hai, Tỳ-kheo bệnh muốn tự sát, nhân vì có giới cấm giết người nên các Tỳ-kheo đưa dao cho người bịnh tự sát; Phật kết thêm lần nữa. Thứ ba, Tỳ-kheo bệnh muốn tự sát nhưng các Tỳ-kheo không dám giúp phương tiện, bèn đi tìm thợ săn, khuyến khích giết giùm; Phật kết thêm lần nữa. Pāli, Phật kết hai lần; lần thứ nhất, giết và giúp phương tiện tự sát; thứ hai, khuyến khích người tự sát. Tăng-kỳ và Thập tụng, kết một lần như Tứ phần. Đại Tỳ-kheo giới bản (T1426, tr. 549c15): Giới được kết sau khi thành Phật năm thứ sáu, ngày 9, nửa tháng phần thứ ba, mùa đông.

146 . Hán: Nhân 人. Pāli: Manussaviggaha, thân thể con người. Ngũ phần giới bản: Nhược nhân, nhược tợ nhân 若人若似人. Thập tụng: Nhược nhân nhược loại nhân 若人若類人 (người và loại tợ của người).

147 . Hán: Sơ thức 初識. Pāli: Panham panisandhicittam, kết sanh tâm đầu tiên.

148 . Hán: Sát 殺. Văn kết giới nói: Đoạn nhân mạng 斷人命, không nói từ sát.

149 . Ỷ phát 倚發; bản Thánh: ỷ bát 倚撥.

150 . Giáo sát 教殺. Pāli: adhitthāyā, bằng sự giám thị (giám sát giết), tức giết bằng sự ra lịnh, hay chỉ đạo.

151 . Bản Cao-li: ... khán giáo 看教...; bản Tống-Nguyên-Minh: ... khán sát 看殺...

152 . Hán: Tiền nhân 前人; đây chỉ thuộc hạ.

153 . Hán: Tiền nhân 前人; đây chỉ thuộc hạ.

154 . Hán: Vãng lai sứ 往來使; Pāli: Gatapaccāgatena dūtena, bởi sứ giả đi và quay trở lại.

155 . Hán: Trùng sứ 重使. Pāli: Dūtaparamparāya, sứ giả này tiếp theo sứ giả khác, một chuỗi sứ giả.

156 . Hán: Triển chuyển sứ 展轉使. Pāli: Visakkiyena dūtena, bởi sứ giả lần lượt giết nhau (để phi tang thủ phạm).

157 . Thân hiện tướng 身現相. Đây chỉ sự ra dấu để khuyến khích người tự sát. Pāli, Vin.i.76: Kāyena satvatteti.

158 . Khẩu thuyết 口說; khuyên người tự sát bằng lời nói. Pāli: Vācāya sanvatteti.

159 . Khiển sứ 遣使; tức là sai người đi khuyến khích người kia tự sát. Pāli: Dūtena sanvatteti, khuyến khích (chết) bằng sứ giả.

160 . Khiển thư 遣書. Pāli: Lekhāya sanvatteti, khuyến khích (chết) bằng cách viết (thư).

161 . Hán: Chấp thư 執書, nghĩa đen - cầm thư. Pāli: Lekham chindati, - khắc văn tự; VA. 452

Giải Thích: Patte vā potthake vā akkharāni likkhati, - viết các chữ cái lên lá hay sách. Văn luật, Vin.i.76, còn nói: akkharakkharāya āpatti dukkanassa, mỗi âm tiết là một tội Đột-kiết-la.

162 . Khanh hãm 坑陷; Ngũ phần 2 (T22, tr.9a1): ưu-bà-đầu 優婆頭ª Tăng kỳ 4 (T22, tr. 256a6): ô-mãn-thổ 烏滿吐; Pāli: opāta.

163 . Ỷ phát 倚發; bản Tống-Nguyên-Minh: ỷ bát 倚撥. Thập tụng 2: Cơ bát 機撥 (phát động bằng máy móc hay bẫy cài); Ngũ phần 2: a-ba-xa 阿波奢. Pāli: apassena: Vật để tựa, bẫy ngụy trang.

164 . Hán: ỷ phát, xem cht. 143 trên.

165 . Phi dược 非藥.

166 . An sát cụ 安殺具. Ngũ phần: ưu-ba-hại 優波害; Tăng-kỳ: a-ba-khâm-mãn 阿波欽滿; Pāli:

upanikkhipana (skt, upaniknepana)

167 . Tăng-kỳ, (T22n1425, tr.257c4): Hội đủ 5 yếu tố, phạm Ba-la-di: 1. người; 2. có ấn tượng đó là người; 3. phương tiện để giết; 4. cố ý giết chết; 5. người ấy chết.

168 . Tăng-kỳ 4 (T22n1425, tr.257c16): Phật tại Xá-vệ thành. Thập tụng 2 (T23n1435, tr.11a6): Phật an cư mùa hạ tại Duy-da-li. Pāli, Vin. iii.87: Vesāliyam viharati mahāvane kūnāgārasālāyam, trú tại Vesli, trong rừng Mahāvana, trong một ngôi nhà sàn (Trùng các giảng đường)

169 . Pāli, nt: Nạn đói kém tại Vajjī.

170 . Ngũ phần 2 (T22n1421, tr.9b17): Năm đại tặc 五大賊; Thập tụng 2 (T23n1435, tr.12a12): Ba đại tặc 三大賊.

171 . Ngũ phần 2 (T22n1421, tr.9b17): Năm đại tặc 五大賊; Thập tụng 2 (T23n1435, tr.12a12): Ba đại tặc 三大賊.

172 . Để bản: Đoan nghiêm 端嚴. Bản Thnh: Đoan nghiêm vi diệu pháp 端嚴微妙法.

173 . Nhân pháp 人法 đồng nghĩa với nhân ấm 人陰 : Pháp ở đây được hiểu là uẩn, xứ và giới. Tăng kỳ (T22n1425, tr.260c24): Nhân pháp, chỉ ngũ dục, 5 hạ phần kết... cho đến, 10 thiện và bất thiện nghiệp đạo.

174 . Ngũ phần (T22n1421, tr.9c24): Quá nhân pháp 過人法, chỉ hết thảy pháp xuất yếu, tức

các thiền, giải thoát, tam-muội, chánh thọ, các Thánh đạo và Thánh quả. Tăng kỳ (T22n1425, tr.261a7): Quá nhân pháp, chỉ 10 trí,... vô sanh trí,... cho đến 10 vô học pháp, 10 lậu tận lực. Pāli, Vin.i.91: uttaramanusadhammo nāma jhānam vimokkho samādhi samāpatti ḍānadassanam..., Pháp của bậc thượng nhân, chỉ cho thiền, giải thoát, chánh định, chánh thọ, tri kiến...

175 . Hán: Tự ngôn 自言, tức nói những điều liên hệ đến mình, nói gợi ý về mình. Pāli: attupanāyikam

176 . Niệm tại thân 念在身; đây chỉ thân niệm xứ. Tham chiếu, Trường A-hàm 9 (T1, tr.50c9), Trung A-hàm 24 (T1, tr.582b20), Pháp uẩn túc luận 5 (T26, tr.475c27); Pali, D.ii. tr. 94, 290 (No

22. Mahāsatipatthāna, i. tr.56 (Satipatthāna): idha bhikkhave bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassam, - Tỳ-kheo sống quán thân nơi thân, bằng nhiệt tâm, bằng chánh trí, chánh niệm, có thể chế ngự tham ưu ở đời.

177 . Đắc 得, bản Thánh: Phục 復.

178 . Hữu giác hữu quán tam-muội 有覺有觀三昧 hay hữu tầm hữu tứ tam-ma-địa (đẳng trì; pāli: Savitakka-savicāra-samādhi), chánh định với sự có mặt của tầm và tứ; chỉ trạng thái sơ thiền. Cf. Câu-xá 28, (T29, tr.149c5).

179 . Vô giác hữu quán tam-muội 無覺有觀三昧，hay vô tầm duy từ tam-ma-địa, trạng thái trung gian tĩnh lự, giữa sơ và nhị thiền. Cf. Câu-xá 28, (T, tr.149c5).

180 . Chỉ các trang thái định từ nhị thiền trở lên.

181 . Không, vô tướng, vô tác tam-muội 空無相無作三昧, hay không, vô tướng, vô nguyện tam-ma-địa, chỉ ba giải thoát môn. Cf. Câu-xá 28, (T29, tr.149c22).

182 . Chánh thọ, cũng dịch là đẳng chí (Pali. sampatti: Tam-ma-bát-để).

183 . Trừ nhập chánh thọ 除入受, chỉ 8 thắng xứ (Pali: attha abhibhāyatanāni); Cf. Câu-xá 29,

(T29, tr.151c12); Cf. Pāli, D.iii. tr.260, Sangīti-suttanta.

184 . Nhất thiết nhập 一切入, chỉ 10 biến xứ đ?nh (Pali: Dasa kasinyatanni). Cf. Câu-xá 29 (T29, tr.151c24); D.iii. 268 (Sangỵtisuttanta).

185 . Pháp trí 法智 (skt. dharma-jḍāna), trí tuệ nhận thức bốn Thánh đế thuộc Dục giới. Xem Câu-xá 26, (T29, tr. 135b6).

186 . Tỉ trí 比智 hay loại trí (Skt. anvaya-jđna), trí nhận thức bốn Thánh đế thuộc thượng giới. Xem Câu-xá 26, (T29, tr. 135b6).

187 . Đẳng trí 等智, có lẽ chỉ hiện quán biên thế tục trí (Skt. abhisamayāntyākhya-laukika-jḍāna), tức trí thuộc phàm phu địa tu quán 16 hành tướng của bốn Thánh đế. Xem Câu-xá 26, (T29, tr. 183b15).

188 . Kiến 見, chỉ tri kiến trong giai đoạn kiến đạo (darśnamārga).

189 . Chỉ Tỳ-kheo không thân thiết.

190 . Các luật khác không nói đến trường hợp không phạm này.

191 . Ca-lưu-đà di; Ngũ phần 2: Trưởng lão Ưu-đà-di 長老優陀夷; Tăng-kỳ 5: Tỳ-kheo Thi-lị- da-bà 時有比丘名尸利耶婆. Pali: Udyin hành thủ dâm, rồi bảo Seyyasaka làm theo. Sớ giải nói Udāyin nay la¸ Lānudāyi, Hoà thượng của Seyyasaka.

192 . Hán: Dục ý xí thạnh 欲意熾盛.

193 . Ngũ phần 2. tr.10b22: Không có tâm giác pháp 無覺法心.

194 . Minh tướng 明相; Ngũ phần: Minh tưởng 明想.

195 . Hán: Lộng 弄. Tứ phần: Cố lộng âm xuất tinh 故弄陰出精. Ngũ phần: Cố xuất bất tịnh 故 出不淨; Tăng kỳ Thập tụng: Cố xuất tinh 故出精. Pāli: Saḍcetanik sukkavisatthi, cố ý làm xuất tinh.

196 . Ngũ phần: 10 loại. Thập tụng: 5 loại. Pāli, 10 loại: Nīlam pītakam lohitaam ontam takkavattam dakavattam telavattam khīravattam dadhivattam sappivattam; không giải thích chi tiết.

197 . Lạc sắc 酪色, tức Pāli dadhivattamm.

198 . Lạc tương sắc 酪漿色, tức Pāli sappivattatt.

199 . Ngũ phần: 10 mục đích cố ý xuất tinh, đại để như Tứ phần. Căn bản Tì-nại-da, có 5 mục đích.

200 . Tăng kỳ 5: Mắt thấy, v.v…, sanh ý tưởng dâm dục; sau đó, bằng sự hồi tưởng (ức niệm), dục tâm phát sanh. Thập tụng 3: Ba yếu tố thành phạm: Phát tâm, thân động, xuất tinh.

201 . Hán: Thất bất tịnh 失不淨, - làm thất thoát cái bất tịnh,» tức xuất bất tịnh hay xuất tinh. Các bản: Thất 失; bản Thánh: Xuất 出.

202 . Thọ sắc 受色. Ngũ phần: Nội sắc chỉ cho tự thân 己身. Thập tụng: Nội thọ sắc 內受色 sắc có chấp thọ thuộc nội thân (xem Câu-xá 1, tr.2c), chỉ sự thủ dâm bằng cách dùng tay, chân, miệng, v.v… Cf. Tăng kỳ: Thân, thân phần, thân hiệp 身身分身合 thân: Tất cả dao động của thân làm xuất tinh; thân phần; dùng tay hay chân, hay một bộ phận của thân mình làm xuất tinh; thân hiệp: Dùng các phương tiện ngoài như đất, nước, chăn, gối... Pāli, Vin.iii.112: ajjhatarūpe moceti, xuất trong nội sắc; thích từ: ajjhatarpeti ajjhattam upādinne rūpe, nội sắc, sắc được chấp thủ nội thân.

203 . Thập tụng: Ngoại bất thọ sắc 外不受色. Ngũ phần, ngoại sắc: Thân người khác 他身.

204 . Pāli, id., ākāse kanim kampento moceti, xuất trong khi làm dao động phần mông trong không gian.

205 . Pāli, id., ākāse kanim kampento moceti, xuất trong khi làm dao động phần mông trong không gian.

206 . Hán, hết quyển 2.

207 . Tăng kỳ 5: Phật tại Vương-xá, Ca-lan-đà Trúc viên. Sa-di-ni Chi-lê 支梨, đệ tử của Tỳ- kheo-ni Ưu-bát-la 優钵羅, được sai mang y đến cho Ưu-đà-di; bị Ưu-đà-di dẫn vào phòng riêng rồi ôm. Tiếp theo, một chuỗi sự kiện với nhiều người khác nhau.

208 . Dâm dục ý 淫意; Ngũ phần 2 (T22n1421, tr.11a28): Dục thạnh biến tâm 欲盛變心. Tăng kỳ 5 (T22n1425, tr.265c23): Dâm dục biến tâm 淫欲變心; thích từ: Tâm quá khứ diệt tận, biến dịch, nói là biến. Nhưng biến dịch ở đây chỉ cho sự biến dịch đối với căn, lực, giác chi, đạo chủng. Pali, Vin.iii.120: otitto viparinatena cittena, bị ức chế bởi tâm biến đổi; thích từ: otitto, chỉ tâm tham ái bị buộc chặt bởi sự khát vọng dục tình.

209 . Ngũ phần, nt.: Người nữ, kể cả trẻ mới sinh. Pāli, ibid, người nữ, kể cả trẻ mới sinh, chỉ loài người chứ không phải dạ-xoa, quỷ, súc sinh.

210 . Hán: Thân tương xúc 身相觸; Ngũ phần: Thân tương ma xúc 身相摩觸. Pāli, Vin.iii.119: Kāyasansaggam samāpajjeyya, tiến đến chỗ giao hội của thân thể. Sớ giải: Hatthaggahanādi kāyasampayogam, sự kết hợp thân thể bằng sự nắm tay v.v…

211 . Hán: Trùng ma 重摩, không có giải thích. Căn bản: Cực xúc 極觸. Pāli: Parāmasanā. Xoa bóp cùng khắp; Sớ giải: Parmasanā nāma itocito ca sanpanā, xoa bóp cùng khắp, nghĩa là sờ mó chỗ này, chỗ kia.

212 . Căn bản Tì-nại-da 11, tr.683c, 9 động tác phạm Tăng-già-bà-thi-sa: Xúc 觸, cực xúc 極觸, bằng 慿, tróc 捉, khiên 牽, duệ 曳 , thướng 上, há 下, biến bão 遍抱. So sánh Pali, Vin.iii.121, các động tác xúc chạm: masan parmasan omasan ummasan olanghan ullanghan katthan patikatthan abhiniggahan abhinippỵan gahanam chupanam, vuốt ve, vuốt khắp, vuốt xuống, vuốt lên, khom xuống, ngữa lên, ôm chặt, áp sát, cầm nắm, sờ mó.

213 . Ma 摩. Ngũ phần: Ma xúc 摩觸. Thập tụng: Ma tróc 摩捉. Căn bản: Xúc 觸. Pāli: masan, do động từ masati (Skt. mnś): Sờ mó, vuốt ve.

214 . Khiên 牽. Căn bản: Khiên, từ xa kéo lại gần (mình).

215 . Hán: Nại 捺. Pali: Chupanam nāma phutthamattam, sờ mó, chỉ xúc chạm thôi.

216 . Hán: Thân y xúc thân y anh lạc cụ 身衣觸身衣瓔珞具 Tham chiếu Pāli, Vin.iii.122: ...itthiyā kāyapanibaddhena kāyapanibaddham āmasati, bằng trang phục nơi thân (củ Tỳ kheo) mà xúc chạm trang phục nơi thân của người nữ..

217 . Nhị hình 二形; Ngũ phần, Tăng-kỳ, Thập tụng: Hoàng môn 黃門; Pāli: Pattaka.

218 . Thảo cốc 草 (告); Tống-Nguyên-Minh: Thảo nghiết 草秸. Đây chỉ cây cỏ rỗng ruột có thể gợi dục. Các luật khác không nói các trường hợp Đột-kiết-la này.

219 . Tứ phần, quyển 3 (T22, tr.581btt); Căn bản, quyển 11 (T23n1442, tr.684a15); Tát-bà-đa, quyển 3 (T23, tr.520b9); Thập tụng, quyển 3 (T23, tr.15c18); Ngũ phần, quyển 2 (T22n1421, tr.11b23); Tăng-kỳ, quyển 5 (T22n1425, tr.267c19); Pāli, Sanghādisesa 3, mātugāmam dutthullāhi vācāhi obhāseyya, Vin. iii. 127.

220 . Tăng kỳ: Phật tại Vương-xá.

221 . Tăng kỳ: nói lời xấu xa, tuỳ thuận pháp dâm dục, như nam nữ thiếu niên. Căn bản: nói lời thô bỉ xấu xa, không đứng đắn, liên hệ pháp dâm dục, như vợ chồng. Pāli, Vin.iii.128: Dutthullāhi vācāhi obhāseyya, yathā tam yuvā yuvatim mehunūpasanhitāhi, nói những lời thô tục giống như thiếu niên nam nữ.

222 . Căn bản, nhiễm triền tâm 染纏心.

223 . Pāli, Vin.iii.128: Dutthullā nāma vācā vaccamaggapassāmaggamethunadhammappanisanyuttā vācā, những lời thô bỉ, là những lời liên hệ đến pháp dâm dục, liên hệ các đường đại, tiểu tiện.

224 . Thập tụng (T23n1435, tr.16a16), chín trường hợp phạm: Tán (khen ngợi), hủy (chê bai), khất (xin), nguyện (yêu cầu), vấn (hỏi), phản vấn (hỏi ngược), biện (biện giải), giáo (chỉ dẫn), mạ (mắng chửi) 讚毀乞願問反問辦教罵 Căn bản (T23n1442, tr.684b4), chín trường hợp 九事:

Nói đẹp, nói xấu, trực tiếp yêu cầu, phư?ng tiện yêu cầu, hỏi thẳng, hỏi quanh co, dẫn sự tán thán, sân chửi 謂善說惡說直乞方便乞直問曲問引事讚歎瞋罵. Pāli, liên hệ đến hai đường, có 9 sự, như hai Luật bộ trên, dve magge ādissa vattampi bhanati, avattampi bhanati,yācatipi, āyācatipi, pucchatipi, panipucchatipi, ācikkhatipi, anusāsatipi, akkosatipi.

225 . Hán: Chỉ ấn 指印, tức Pāli: angulimuddikā, nhẫn dùng làm tín vật.

226 . Nguyên Hán: Bất tịnh ố lộ quán 不淨惡露觀, xem Trường A-hàm 9, kinh Thập thượng (T1, tr.52a7, 8); Pāli: asubha-bhāvanā.

227 . Nguyên Hán: Bất tịnh ố lộ quán 不淨惡露觀, xem Trường A-hàm 9, kinh Thập thượng (T1, tr.52a7, 8); Pāli: asubha-bhāvanā.

228 . Nhất tọa thực 一坐食, mỗi ngày chỉ ăn một buổi trong một lần ngồi. Tứ phần 14, tr.660a: Ba-dật-đề 35.

229 . Bối nặc 唄匿 ; Pāli. bhānaka, (người) đọc tụng, ca vịnh.

230 . Ngũ phần, Tăng-kỳ, Thập tụng: Phật tại Xá-vệ. Căn bản: Thất-la-phiệt.

231 . Ca-la 迦羅; Ngũ phần: Trưởng giả Ca-lưu 長·者名迦留; Thập tụng: Ca-la, con của trưởng giả Lộc Tử 鹿子長者兒名曰迦羅; Căn bản: Trưởng giả Hắc Lộc Tử 黑鹿子. Pāli: āyasmā udāyī sāvatthiyam kulūpako hoti, trưởng lão Udāyī thường xuyên lai vãng một gia đình trong Sāvatthi.

232 . Ngũ phần, giới được kết hai lần: Lần đầu, Ca-lưu mai mối làm vợ chồng. Lần thứ hai, nhóm sáu Tỳ-kheo môi giới tư thông. Pali, học xứ này được kết hai lần. Lần đầu, do Udāyī mai nối làm vợ chồng. Lần thứ hai, do Udāyī mai mối cho tư thông.

233 . Vãng lai, trong văn luật: Vãng lai bỉ thử 往來彼此. Ngũ phần: Hành môi pháp 行嫫法; Thập tụng: Hành môi giá pháp 行嫫嫁法; Tăng kỳ: Hành hoà hợp nam nữ 行和合男女. Pāli: Saḍcarittam samāpajjeyya, hành động làm môi giới.

234 . Ngũ phần: Nữ có mười hạng; nam có mười hạng. Thập tụng, mười bốn hạng nữ có giám hộ. Căn bản: Bảy hạng phụ nữ, mười trường hợp tư thông. Thập tụng: Mười bốn hạng nữ có giám hộ. Pāli (Vin. iii. 139), 10 hạng nữ (không hay chưa chồng) và 10 loại vợ.

235 . Hán: Tỳ 婢. Pali: Dāsī Giải Thích: Dāsī ceva hoti bhariyā ca, vừa là nô tỳ vừa là vợ.

236 . Phóng khứ tỳ 放去婢.

237 . Ngũ phần: Pháp hộ 法護, xuất gia theo chánh pháp, tu hành phạm hạnh. Nên hiểu là người nữ được bảo vệ bởi luật pháp. Căn bản: Hữu pháp hộ 有法護, người nữ goá chồng, thủ tiết, không ai dám xâm phạm. Pāli: Dhammarakkhitā nāma sahadhammikā rakkhanti gopenti issariyam kārenti vasam vattenti (Vin. iii. 139), được giám hộ bởi pháp, tức là, những bạn đồng pháp (=đồng đạo) bảo vệ, canh chừng, làm chủ, kiểm soát.

238 . Tự lạc 自樂; Ngũ phần: Tự nhiệm 自任, người nữ sống theo sở thích. Tăng kỳ: Tuỳ ý trú 隨意住, người nữ giao ước sống với người nam theo ý muốn, khi nào không còn muốn sẽ tùy ý bỏ đi. Căn bản: Tự lạc phụ 自樂婦, hạng làm vợ do thân hành đi đến chỗ người nam mình thích, nói, - Tôi vui lòng làm vợ của ông. Pāli: Chandavāsinīnāma piyo piyam vāseti, hạng làm vợ được cầm giữ cho mục đích ham muốn, tức là người yêu cầm giữ người yêu. Pāli: Panavāsinī nāma panam datvā vāseti, hạng làm vợ được cầm giữ sau khi được cho áo.

239 . Pali: Panavsinỵ nma panam datv vseti, hạng làm vợ được cầm giữ sau khi được cho áo.

240 . Đồng nghiệp 同業; Thập tụng: Hiệp sinh 合生, đề nghị người nam hiệp chung tài sản để sống chung; Căn bản: Cộng hoạt 共活. Pāli: Kammakārī, vợ như là người chấp tác.

241 . Thập tụng: Thủy đắc 水得, người nam rót nước lên tay người nữ để xác nhận là vợ. Pāli: odapattakinī nāma udakapattam āmasitvā vāseti, người nữ bưng bát nước, sau khi người nam trao cho bình nước, rồi nhận làm vợ.

242 . Phóng khứ tỳ 放去婢; Tăng kỳ 6 (T22, tr.273b7): Phóng 放, có hai. Hoặc bán: Theo pháp của nước Phả-lê, nếu không thích vợ nữa có thể đem bán. Hoặc ly hôn: Theo phép một số nước, nếu vợ chồng không yêu nhau nữa, đến quan nộp 3 tiền rưỡi và hai trương lụa thì có thể ly dị.

243 . Biên phương đắc 邊方得; Căn bản: Vương kỳ phụ 王旗婦. Pāli: Dhajāhanā, vợ cướp được do chinh phạt.

244 . Pāli, Vin. iii. 144, kunikāsikkhapadam.

245 . Tăng kỳ: Phật tại tinh xá Khoáng dã 曠野精舍; Thập tụng: Phật tại A-la-tì quốc 阿羅毘國.

246 . Khoáng dã quốc 曠ì國; Ngũ phần 3: A-trà-bệ ấp 阿荼髀邑; Thập tụng 3: A-tì-la Tỳ-kheo 阿羅毘比丘. Pāli: ānavakā bhikkhū, các Tỳ-kheo người Ānavī, một thị trấn nằm giữa Sāvatthī (Xá-vệ) và Rājagaha (Vương-xá).

247 . Tăng kỳ, nt: Tôn giả Xá-lợi-phất.

248 . Để bản: Lãi kế 蠡髻; Tống-Nguyên-Minh: Loa kế 螺髻. Pāli: Dve bhātaro isayo, hai anh em Tiên nhân.

249 . Ma-ni-kiền-đại 摩尼犍大. Pāli: Mankattho nāgarājā, Long vương Manikamha.

250 . Anh lạc 瓔珞; Ngũ phần 2, hạt ngọc ma-ni 摩尼珠. Pāli: Ngọc mani.

251 . Tăng kỳ 6: Tỳ-kheo tên Bạt-cừ 跋懅.

252 . Để bản in thừa mấy chữ: Tỳ-kheo báo ngôn 比丘報言.

253 . Lại-tra-bà-la 賴婆羅, tức Lại-tra-hoà-la trong Trung A-hàm 31, con nhà phú hộ ở Xá-vệ, điển hình cho tín tâm bất động của thanh niên con nhà giàu có, quyết tâm xuất gia (T1, tr.623a). Cf. Pāli, Ratthapāla-sutta, M.ii.54ff.

254 . Nguyên Hán: ốc 屋, nhà. Ngũ phần2 (T22, tr.14a20): Phòng 房, mà bên trong có thể đi, đứng, nằm, ngồi. Thập tụng: Xá, 舍, nhà ấm, nhà mát, điện đ?ờng, lầu gác, v.v... Pāli (Vin. iii. 149): Kuni, túp lề, hay chòi tranh.

255 . Ngũ phần 2: Không có chủ, nghĩa là không có đàn-việt (thí chủ).

256 . Tự vị kỹ 自為己. Ngũ phần 2: Vị thân 為身, làm cho mình, không phải cho người khác, hay làm cho Tăng.

257 . Tăng kỳ 6 (T22n1425, tr.277c25): Trường 長·(dài), tức chiều dọc; quảng 廣 (rộng), tức chiều ngang. Tu-già-đà chích thủ 修伽跎搩手, gang tay Phật (Thiện Thệ), bằng 2 thư?c 4 tấc. Căn bản: Gang tay Phật gấp ba người thường. 12 gang tay người thường có 18 khuỷ. Pāli: Vi-datthati = Skt. vitasti = 12 lóng tay, khoảg 9 inch.

258 . Nạn xứ 難處; Ngũ phần: Chỗ ngã tư đường nhiều người tụ tập; chỗ dâm nữ, chợ búa… Pāli: Sārambha, chỗ có nguy hiểm.

259 . Phương xứ 妨處; Thập tụng 3 (T23n1435, tr.20c18): Đất chung quanh túp lều ấy trong phạm vi một tầm mà là đất có tháp, đất của quan, của cư sỹ, ngoại đạo, trú xứ ni; có đá lớn, sông suối, hầm hố v.v… gọi là phương xứ. Tăng kỳ 6 (T22, tr.278b9): Phi phương xứ, thất có bên phía, mỗi bên đủ chỗ cho cái thang 12 nấc 十二桄梯 mà khoảng cách giữa 2 nấc là 1 khuỷu. Ngũ phần 2 (T22, tr.14a29): Hữu hành xứ 有行處|, chỗ có lối đi. Căn bản12: Hữu tranh cạnh 有諍競, đất có tranh chấp, gần đó có quan sở, có nhà trưởng giả, nhà ngoại đạo, chùa ni… Pāli: aparikkammana, chỗ không có lối đi.

260 . Thảo xa 草車; Pāli: yuttena sakanena, xe tải có bò kéo.

261 . Tăng kỳ 2: Trước làm cầu thỉnh yết-ma, tức đề nghị Tăng họp để giải quyết đề nghị của Tỳ-kheo hữu sự. Sau đó mới xin khất cầu yết-ma, nêu đề nghị Tăng giám sát việc cất thất hợp pháp.

262 . Tăng kỳ 2: yết-ma Tăng sai, cử Tỳ-kheo đại diện, tối đa 3 người. Tứ phần và Ngũ phần, không có văn yết-ma Tăng sai.

263 . Hán: Dữ xử phân 與處分; Pāli: Kunivatthudesana, chỉ định chỗ có thể cất thất.

264 . Pāli, Vin.iii.153: Tỳ-kheo sai bảo người cất thất, chỗ không được Tăng chỉ định, chỗ có nguy hiểm, không có lối đi, phạm một Tăng-già-bà-thi-sa, hai Đột-kiết-la.

265 . Căn bản 12 (T23n1442, tr.689a24): Tạo đại tự 造大寺. Tăng kỳ: Đại phòng xá 大房舍. Pāli, Vin. iii. 155: Vihārakāra, làm tinh xá.

266 . Cù-sư-la 瞿師羅. Pāli: Ghositārāma.

267 . Câu-thiểm-di 拘睒彌; Ngũ phần3: Câu-xá-di 拘舍彌. Căn bản 12: Kiều-thiểm-tì 憍閃毘.

268 . Ưu-điền 優填. Tăng kỳ 6: Có thí chủ tên A-bạt-tra 阿跋吒¸. Pāli không đề cập tên vua. Theo các tài liệu Pāli, thời Phật, vua nước Kosambī là Parantapa; người kế vị là Udena.

269 . Xiển-đà 闡陀. Thập tụng: Xiển-na 闡那. Pāli: Channa.

270 . Ni-câu-luật thần thọ 尼拘律神樹. Pāli: Cetiya-rukkham, cây có miếu thần.

271 . Pali, Vin. iii. 156: Mahallako nāma vihāro sassmiko vuccati, tinh xá có thí chủ làm cho được xem là lớn.

272 . Thảo xa 草車; Pāli: yuttena sakanena, xe tải có bò kéo.

273 . Đạp-bà-ma-la Tử 沓婆摩羅子; Ngũ phần 3, Đà-bà Lực Sỹ Tử 陀婆力士子; Tăng-kỳ, Đà- phiêu Ma-la Tử 陀摩羅子; Thập tụng 4, Đà-phiêu Lực Sỹ Tử 陀驃力士子; Căn bản 13, Thật Lực Tử 實力子. Pāli: Dabba Mallaputta.

274 . Đồng ý (Tỳ-kheo) 同意者. Pāli (Vin. iii. 159): Sabhāgānān bhikkhūnam, những Tỳ-kheo chung trong một nhóm.

275 . Tỳ-kheo chỉ hành khất thực, không nhận thí chủ mời: Một hạnh đầu đà.

276 . Chỉ Tỳ-kheo trì y pháp tảo: Một hạnh đầu đà.

277 . Nghĩa là, Tỳ-kheo ăn xong rồi, không ăn thêm nữa, dù ăn chưa đủ no.

278 . Bối nặc 唄匿; xem ch.ii, cht.39

279 . Từ Địa 慈地, theo văn, hình như một người. Nhưng khi dùng các đại từ, văn Hán dịch nói ngã đẳng 我等 hay nhữ đẳng 汝等. Như vậy, Từ Địa không chỉ một Tỳ-kheo, mà chỉ một nhóm Tỳ-kheo. Ngũ phần 3: Từ Địa huynh đệ 慈地兄弟, nghĩa là hai người. Tăng kỳ 7: Nhóm sáu Tỳ-kheo. Thâp tụng 4: Di-đa-la-phù-ma 彌多羅浮摩, một người. Căn bản 13: Hai Tỳ-kheo Thiện Hữu và Đại Địa 善友大地. Pāli: Mettiyabhummajakā bhikkhū, các Tỳ-kheo đồng bọn củ Mettiya và Bhummaka, trong nhóm sáu Tỳkheo.

280 . Từ 慈. Pāli: Mettiy.

281 . Hết quyển 3.

282 . Căn bản 13 (T23n1442, tr.697c17), mười yếu tố phạm: 1-3. Không thấy, không nghe, không nghi, mà nói dối thật có thấy, nghe, nghi. 4-5, Nghe, nghi, rồi quên, nhưng nói là không quên.

283 . Lời chứa trong bản Hán.

284 . Bốn Ba-la-di.

285 . Mười ba già nạn, có một trong các yêu tố này, không đắc giới Tỳ-kheo.

286 . Vin.iii. 166: Rājagahe viharati Venuvane Kalandanivāpe.

287 . Pāli: aḍḍabhāgiyassa adhikaranassa, đối với tránh sự thuộc phần sự khác; vấn đề thuộc về thiên tội khác, hay tránh sự cơ sở khác.

288 . Đoạn này và các đoạn kế tiếp, giải thích ý nghĩa thủ phiến 取片 Phiến, được hiểu là chứng cớ giả để vu khống, Pāli: Lesa. Cf. Vin.iii. 168: Leso nāma dasa lesā, có 10 chứng cớ giả: Đồng sinh (huyết thống), đồng danh, đồng tính, đồng tướng, đồng tội, đồng bát, đồng y, đồng Hoà thượng, đồng A-xà-lê, đồng tọa ngọa cụ.

289 . Tứ sự pháp 四事法¨; tức bốn tránh sự: Ngôn tránh, mích tránh, phạm tránh, sự tránh; cf. Tứ phần quyển 21. Pāli, Vin, iii. 164: Cattāri adhikaranāni: Vivādādhikaranam anuvādādhikaranamāpa ttādhikaranam kiccādhikaranam.

290 . Cf. Vin.iii.166: Katham adhikaranam adhikaranassa aḍḍabhāgiyam thế nào là tránh sự thuộc phần sự (hay bộ phận) khác của tránh sự? Đó là, ngôn tránh là phần sự khác đối với mích tránh, tội tránh và sự tránh…

291 . Di-ni-sưu quốc A-nô-di giới 彌尼搜國阿奴夷界. Ngũ phần, Di-na ấp A-nậu lâm 彌那邑阿 凫林. Pāli, Anupiyā, thị trấn thuộc xứ Malla, gần Kapilavatthu.

292 . A-na-luật 阿那律. Pāli, Anurudddha, anh em với Mahānāma, con vua Amitodana (Hộc Phạn Vương). Vin. ii 183 (Cūnavagga 7. Sanghabheda).

293 . Ma-ha-nam 摩訶男. Pāli, Mahānama. Xem cht. 102 trên.

294 . Bạt-đề 跋提. Pāli, Bhaddiya, Vin.ii. 181.

295 . A-nậu-di; ở trên âm là A-nô-di.

296 . Tỳ-la-trà 毘羅荼. Pāli, Vin.i. 202: Belatthasīsa. Vị này nguyên là một người Bà-la-môn ở Sāvatthi, xuất gia với Uruvela-Kassapa trước khi Phật thành đạo. Khi Uruvela-Kassapa theo Phật, ông cũng theo.

297 . Bình-sa-vương 瓶沙王. Pāli: Bimbisāra/ Seniya Bimbisāra, vua nước Ma-kiệt-đà.

298 . Vị Sanh Oán 未生怨. Pāli: Ajātasattu/ Ajātasattu Vedehiputta, A-xà-thế Vi-đề-hy Tử.

299 . Câu-thiểm-tỳ 拘毘國. Pāli: Kosambī.

300 . Ca-hưu-câu-la Tử 迦休拘羅子. Vin.ii. 185, Kakudha/ Kakudha Koliya; nguyên là thị giả của ngài Đại Mục-kiền-liên . Cf. A.iii. 122ff.

301 . Hoá tự tại thiên 化自在天; Vin.ii. 185: adhunā klankato aḍḍataram manomayam kāyam upapanno, tái sinh với thân khác do ý sinh.

302 . Cf. Vin. ibid., Phật cảnh giác Mục-liên: Hãy giữ kín lời nói!

303 . Lời chứa trong bản Hán.

304 . Pāli: Quấn quanh mình một chuỗi rắn.

305 . Pāli, - Chớ ganh tị!, Vin.ii. 188.

306 . Hán: Thế thóa chi thân 涕唾之身. Pāli, Vin.ii. 189: Chavassa khenāsakassa cái xác chết dính đàm dãi.

307 . Trư khảm 豬坎. Pāli: Sūkarakhatalena hang đá trên sườn Linh thứu (Gijjhakūna)

308 . Ngũ chủng tôn 五種尊. Pāli: Paḍca satthāro.

309 . Pāli: aparisuddhājīvo, phương tiện sinh sống không thanh tịnh.

310 . Pāli: aparisuddhaḍḍānadassano, tri kiến không thanh tịnh.

311 . Pāli: aparisuddhaḍḍānadassano, sự giải thuyết (thọ ký) không thanh tịnh.

312 . Pāli: aparisuddhadhammadesana, sự thuyết pháp không thanh tịnh.

313 . Đồng bọn của Đề-bà-đạt-đa: Tam-văn-đạt-đa 三聞達多, Kiền-trà-đạt-bà 騫荼達婆, Câu- bà-ly 拘婆離, Ca-lưu-la-đề-xá. Pāli, Vin.ii. 196: Kokālika, Kanamoraka-tissa, Khattadeviyāputta, Samuddadatta..

314 . Xem Ba-đật-đề, điều 33, cấm biệt chúng thực.

315 . Phá Tăng luân; Pāli: Sanghabhedam, cakkabhedam: Phá tăng và phá luân.

316 . Nguyên Hán: Tô diêm 酥鹽.

317 . Ngũ phần 25 (T22n1421, tr.164a): 1. không ăn muối. 2, không ăn sữa đặc. 3. không ăn cá thịt. 4. Chỉ xin ăn, không nhận mời. 5. Xuân, Hạ, 8 tháng ngồi giữa chỗ trống; Đông 4 tháng sống trong am cỏ. Thập tụng 36 (T23n1435, tr.295a): 1. Mặc nạp y. 2. Chỉ khất thực. 3. Chỉ một lần ăn. 4. Ngồi giữa trời trống. 5. Không ăn thịt. Pāli, Vin. ii. 197 , Vin. iii. 171: 1. Sống trong rừng. 2. Chỉ khất thực. 3. Mặc phấn tảo. 4. Sống dưới bóng cây. 5. Không ăn cá.

318 . Tứ Thánh chủng 四聖種. Pāli, cattro ariyavansā; cf. D.iii. 224.

319 . Bản Hán, hết quyển 4.

320 . Hán: Phương tiện thọ hoại hoà hiệp Tăng pháp kiên trì bất xả 方便受壞和合僧法堅持不 捨. Pāli (Vin. iii.172): adhikaranam samādāya paggayha tittheyya, sau khi gây ra một nguyên nhân tranh chấp, rồi chấp chặt không bỏ.

321 . Pāli: Samānasanvāsako samānasīmayam, đồng nhất trú xứ trong cùng một cương giới.

322 . Trụ phá Tăng pháp 住破僧法; nhóm từ được giải thích không có trong Giới văn. Trong Giới văn, nhóm từ này Hán dịch là kiên trì (bất xả) 堅持不捨; Pāli: Tittheyya (na paninissajeyya): Trụ vững, ngoan cố không chịu bỏ.

323 . Hán: Phương tiện dục phá hoà hiệp Tăng 方便欲破和合僧; Pāli: Samaggassa sanghassa bhedāya parakkameyya, hoạt động nhắm đến sự tan vỡ của hoà hiệp Tăng.

324 . Hán: Thọ phá Tăng pháp 受破僧法; Pāli: Bhedanasanvattanikam adhikaranam samādāya, tiếp nhận, hay duy trì, tránh sự (điểm tranh chấp) có xu hướng phá vỡ Tăng.

325 . Pāli: Vattabbo, cần được nói; tức thuyết phục cá nhân. Tỳ-kheo không nghe thuyết phục này, phạm Đột-kiết-la (dukkansa)

326 . Sau ba lần thuyết phục, vẫn cố chấp, Tăng tiến hành yết-ma ha gián; Pāli: Samanubhsitabbo.

327 . Hán: Thuận tùng 順從; từ được thích nghĩa, nhưng trong Giới văn không có. Pāli: anuvattaka, (người) đi theo, thuận tùng; được Giải Thích: Người kia có quan điểm gì, xu hướng gì, sở thích gì, thì người này cũng đồng quan điểm, xu hướng, sở thích như vậy._

328 . Hán: Trợ bạn đảng ngữ 助伴黨語 từ được giải thích mà không có trong Giới văn. Pāli: Vaggavdaka.

329 . Bản Hán dịch nhảy một đoạn, nên văn thiếu mạch lạc.

330 . Ngũ phần, Tăng-già-bà-thi-sa 13; Pāli, Sanghādisesa 13.

331 . Kỳ-liên 羈連. Pāli: Kināgiri.

332 . A-thấp-bà 阿濕婆. Pāli: Assaji. Đây là Tỳ-kheo trong nhóm Lục quần (chabbagiyā); không phải Assaji Thera trong năm Tỳ-kheo đầu tiên (paḍcavaggiya).

333 . Phú-na-bà-sa 富那婆娑. Pāli: Punabbasu.

334 . Hán: Tự tác lộng thân 自作弄身; nghĩa đen: Đem thân mình ra làm trò đùa. Nhưng cụ thể không hiểu là làm trò gì.

335 . Ca-thi quốc 迦尸國. Pāli: Kāsī, 1 trong 16 nước lớn thời Phật. Thủ phủ là Bārānasī.

336 . Tẫn yết-ma 擯羯磨. Pāli: Pabbājaniyakamma; đuổi Tỳ-kheo ra khỏi địa phương nơi mà họ đang mang tiếng xấu.

337 . Hán: Tác cử 作舉; tiến hành luận tội và buộc tội. Pāli: Codetabba.

338 . Tác ức niệm 作憶念, khiến cho nhớ lại tội; khiến nhận tội. Pāli: Sāretabba.

339 . Dữ tội 與罪, xác định tội. Pāli: āpattim ropetabba.

340 . Dữ tội 與罪, xác định tội. Pāli: pattim ropetabba.

341 . Ô tha gia 污他家. Pāli: Kuladusāko, Giải Thích: Gây tai tiếng cho một gia đình bằng những biếu xén như là hình thức hối lộ.

342 . Nương tựa nơi đó mà sống. Pāli: upanissāya viharati, Giải Thích: Nhờ nơi đó mà có được bốn nhu yếu là ẩm thực, y phục, ngọa cụ và y dược.

343 . Tức làm cho mang tiếng xấu.

344 . Hành ác hạnh 行惡行. Pāli: Pāpasamācāro, Giải Thích: Trồng hoa hay sai người trồng hoa; tưới cây hay sai người tưới cây…

345 . Giải thích những hành vi, cử chỉ tượng tự với đùa giỡn. Những điều nầy, một số liên hệ các Ba-dật-đề, một số liên hệ các pháp chúng học.

346 . Pāli, Sanghādisesa 12.

347 . Pāli: Kosambiyam Ghositārāme.

348 . Xiển-đà 闡陀, thường gọi là Xa-nặc, quân hầu ngựa của Thái tử. Pāli: Channa.

349 . Hán: ác tánh bất thọ nhân ngữ 惡性不受人语. Pāli: Dubbacajātiko, bản tính khó nói; khó nói chuyện với.

350 . Bản Hán có thể nhảy một câu: Tỳ-kheo nói như vậy, là tự thân trở thành người không thể nói chuyện với.

351 . Ngũ phần 4 (T22n1421, tr.22c14). Tăng kỳ 7 (T22n1425, tr.289c18). Thập tụng 4 (T23n1435, tr.28b8). Căn bản 16 (T23n1442, tr.710a24). Pāli, Aniyakattam, Vin. iii. 186tt.

352 . Trai ưu-bà-tư 齋優婆私. Tăng kỳ 7: Con gái của một người Bà-la-môn quen biết. Thập tụng: Người quen cũ là Ưu-bà-di Quật-đa. Căn bản 16: Ưu-bà-di Cấp-đa 笈?多. Pāli: Con gái của một nhà thí chủ; không nói tên cô gái.

353 . Tỳ Xá-khư Mẫu 毘佉母. Pāli: Visakhā Migaramātā. Bà có nhiều con và cháu, tất cả đều giàu có. Vì vậy, trong mọi lễ hay tiệc, bà đều được mời. Bà đến nhà này cũng do được mời.

354 . Tín nhạo ưu-bà-tư 信樂優婆私. Trong giới văn, nói là trụ tín ưu-bà-tư 住信優婆私. Tăng kỳ7 (T22n1425, tr.290c13): Khả tín Ưu-bà-di 可信優婆夷; có 16 điều để gọi là Ưu-bà-di đáng tin: 3 quy y, 4 bất hoại tịnh, tăng chưa được lợi, giúp cho được lợi; đã được lợi, giúp cho tăng trưởng; tăng mang tiếng xấu, tìm cách dập tắt; không tùy ái, không tùy sân, không tùy bố, không tùy si; ly dục hướng thành tựu giới. Pāli: Saddheyyavacasā upāsikā, Ưu-bà-di mà lời nói đáng tin; Giải Thích: Đây chỉ người nữ đã đắc quả, đắc hiện quán, đã học hiểu giáo pháp.

355 . Tăng kỳ 7: Tác yết-ma mịch tội tướng mà xử trị.

356 . Pāli, aniyato, vì không xác định là Ba-la-di, hay Tăng-già-bà-thi-sa, hay Ba-dật-đề, nên gọi là bất định.

357 . Trai-ưu-bà-tư 齋優婆私. Xem cht.2 trên.

358 . Pāli, aniyato, vì không xác định là Ba-la-di, hay Tăng-già-bà-thi-sa, hay Ba-dật-đề, nên gọi là bất định.

359 . Cf, Tăng kỳ 8, tr.292b10: Ni-tát-kỳ Ba-dạ-đề, y dư cần phải xả trước Tăng; sau đó sám tội Ba-dật-đề. Xả mà không sám hối, phạm tội việt tì-ni. Ba-dạ-đề, nghĩa là có thể đọa ác đạo. Thập tụng 5, tr.30b12: Ni-tát-kỳ Ba-dạ-đề, y ấy cần phải xả. Tội Ba-dạ-đề cần phải sám hối. Căn bản 16: Ni-tát-kỳ ba-dật-để-ca, vật ấy cần phải xả; tội ấy cần phải sám. Pāli (Vin.iii. 193): Nissaggiya pācittiya

360 . Pāli: Atirekacīvara, Vin. iii. 195.

361 . Pali: Vesliyam viharati Gotamake cetiye, tại Vesli (Tỳ-da-ly), trong tháp Gotamaka.

362 . Quý giá phấn tảo y 貴價糞掃衣. Ngũ phần 4: 2 tấm vải kiếp-bối.

363 . Pāli: Muốn cúng lại cho Xá-lợi-phất.

364 . Y dĩ cánh 衣已竟. Pāli: Nitthittacīvarasmim, y đã hoàn tất; tức y đã may xong; bao gồm trường hợp y bị mất, y bị cướp, y bị cháy. Ngũ phần 4: Giặt, nhuộm, và may xong.

365 . Thiếu giải thích trong bản Hán. Ngũ phần 4 (T22n1421, tr.23b28): Ca-thi-na đã được xả do bạch nhị yết-ma. Pāli (Vin.iii. 196): ubbhatasmim kanhine, được Giải Thích: Ca-thi-na đã được xả do tám nguyên nhân; hoặc do Tăng tác pháp xả.

366 . Hầu hết, Hán dịch y 衣 (Pāli: Cīvara), cần được hiểu là vải để may y, chứ không phải là áo mặc theo nghĩa đen của từ Hán.

367 . Mười loại y: y thi (vải dệt thô), y kiếp-bối (vải), y khâm-bà la, y sô-ma (bố), y sấm-ma, y phiến-na, y ma (vải gai), y bí-di-la, y cưu-di-la, y sấm-la-bán-ni 絁衣劫貝衣欽婆羅衣芻摩衣讖摩衣扇那衣麻衣翅夷羅衣鳩夷羅衣讖羅半尼衣. Pāli: Cīvaram, y ở đây chỉ sáu loại y (= vải) được chấp nhận: Khomam(vải lanh), kappāsikam (vải bông), koseyyam (lụa), kambalam (lông thú), sānam (vải gai thô), bhangam(vải bố).

368 . Trường y 長衣. Căn bản 16 (T23n1442, tr.711c25): Ngoài những y đang thọ trì, còn lại gọi là y dư. Pāli: atirekacīvaram, Giải Thích: y không được phân phối (anaditthita) và chưa được tác tịnh (avikappita). Minh tướng 明相, tướng sáng, dấu hiệu sáng. Pāli: arnuggamane, khi mặt trời mọc.

369 . Minh tướng 明相, tướng sáng, dấu hiệu sáng. Pāli: arnuggamane, khi mặt trời mọc.

370 . Trong ngoặc: Nguyên tiểu chú trong bản Hán.

371 . Tiểu chú trong bản Hán.

372 . Tịnh thí 淨施, hay tác tịnh. Tăng kỳ 8 (T22n1425. tr.292b14): Được phép chứa y dư trong vòng 10 ngày không tác tịnh. Quá 10 ngày, Ni-tát-kỳ Ba-dạ-đề. Căn bản 16 (T23n1442, tr.711c26): y dư trên 10 ngày, nếu tác phân biệt pháp (tác tịnh), được phép chứa. Tứ phần, Ba-dật-đề 59: Có hai cách tịnh thí, chân thật và triển chuyển. Chân thật tịnh thí là biếu luôn. Triển chuyển tịnh thí chỉ cho trên danh nghĩa, người cho vẫn dùng với ý niệm - mượn tạm. Pāli, Pācittiya 59 (Vin.iv.122): Vikappana, tác tịnh hay tịnh thí, có hai cách Sammukhavikappana, hiện tiền tác tịnh và parammukhavikappana, khiếm diện tác tịnh.

373 . Pāli, Vin.iii.197 (Pācittiya 1): Sau khi xả y dư, cần sám Ba-dật-đề. Y phải được trả lại, nói: imam cīvaram āyasmato dammī’ti, - Y này tôi trả lại cho Trưởng lão.

374 . Sau khi đã xả như pháp.

375 . Ba-lợi-ca-la 波利迦羅.Skt (=Pāli). parikara, giây đai, giây nịt, để buộc y phục.

376 . Phi y 非衣; không dùng làm y.

377 . Tức triển chuyển tịnh thí. Xem cht. 14 trên.

378 . Hán: Thủ trước 取著˜; chưa rõ nghĩa. Cf, Tứ phần 17, tr.676b13 (Ba-dật-đề 59): Vật đã chân thật tịnh thí, cần phải hỏi chủ sau đó mới dùng (Hán: Thủ trước). Nếu là triển chuyển tịnh thí, không cần hỏi, tùy ý dùng (tùy ý thủ trước). Cf, Tăng kỳ 8 (T.1425, tr.293a10): Người khác nhận dùm y được cúng, nhưg chư đưa; quá hạn, vẫn không phạm.

379 . Cf, Tăng kỳ 8, nt., hoặc thầy, hoặc đệ tử nghe có người cho y, nhưng y chưa đưa đến. Quá hạn vẫn không phạm.

380 . Cf. Tăng kỳ 8, nt., nhờ người may y. May đã xong, nhưng chưa giao. Quá hạn, vẫn không phạm.

381 . Pāli: Ticīvaravippavaseyya, Vin.iii. 198.

382 . Càn tiêu bệnh 乾痟病, chứng gầy còm, hay nhức đầu kinh niên? Từ điển Khang hy: Tiểu #h, chứng bịnh nhức đầu. Ngũ phần 4, một Tỳ-kheo trì y phấn tảo, muốn đi xa, nhưng y quá nặng. Tăng kỳ 8: Xá-lợi-phất muốn về thăm quê; gặp phải lúc mưa dầm, tăng-già-lê nặng vì ướt sủng, nên không đi được. Căn bản 17: Ngày Tăng bố-tát, Đại Ca-diếp không đến được vì ở cách sông, gặp khi trời mưa, qua sông nước lớn, y bị ướt. Pāli, Pācittiya 2: aññataro bhikkhu Kosambiyam gilāno hoti, một Tỳ-kheo ở Kosambi bị bịnh.

383 . Một giới… nhiều giới; Thập tụng 5: Một giới, biệt giới; Căn bản 17: Một thế phần, nhiều thế phần. Nghĩa là, mỗi nơi có một hay nhiều phạm vi phụ cận. Pāli: ekūpacāra, nānpacāra. Xem thêm cht. 29 dưới.

384 . Hán: Tràng 場.

385 . Như trên? Các đoạn trên, chưa chỗ nào đề cập.

386 . Chương i, Ba-la-di ii, phần thích nghĩa.

387 . Tăng viện với một hay nhiều khu phụ cận. Pāli, Vin.iii. 200: Vihāro ekūpacāro nanūpacāro: Tinh xá có một vùng phụ cận, hay nhiều vùng phụ cận. Căn bản 17, gọi là có một thế phần hay có nhiều thế phần. Một nhà có thể chỉ có một thế phần, nếu chỉ có một gia trưởng. Một nhà nhưng có nhiều thế phần, nếu có nhiều gia trưởng. Anh em chia nhau ở từng khu vực riêng.

388 . Pāli, Mahāvagga, Vin.i.111: 7 abhantara (a-bàn-đà). Khoảng cách giữa 2 cây là 1 abhan- tara.

389 . Căn bản 17, tr.714c21: Theo phép trồng xoài của Sanh Văn Bà-la-môn (Pāli. Janussonī).

390 . Xem cht.17, Ni-tát-kỳ 1 trên.

391 . Pāli: Nissaggiya 3, akālacīvaram uppajjeyya. Vin.iii. 202.

392 . Y, ở đây đồng nghĩa như chữ vải. Xem cht. 7, Ba-dật-đề 1 trên.

393 . Căn bản: Ni-tát-kỳ 5. Pāli, Nissaggtiya 5, Cīvarapanigganhana, Vin. iii. 207ff.

394 . Liên Hoa Sắc 蓮華色. Tăng kỳ 8, Ưu-bát-la Tỳ-kheo-ni. Pāli, Uppavattā.

395 . Uất-thiền quốc 鬱禪國. Ngũ phần 5, Ưu-thiện-na ấp. Chuyện kể trong đây, Tứ phần và Ngũ phần gần giống nhau. Nhưng không được kể trong Pāli.

396 . Trong các tài liệu Pāli, Uppavattā Therỵ nổi tiếng về bốn biện tài vô ngại (panisambhidā) và biến hoá thần thông (iddhivikubbana).

397 . Không nhàn xứ 空閑處|. Rừng hay a-lan-nhã. Lúc này Phật chưa qui định Tỳ-kheo-ni

không được sống trong rừng (ni bất trụ lan-nhã).

398 . Ngũ phần 4, tr.25b29: Trong rừng An-đà viên. Tại đây, một người Bà-la-môn lẽn vào thất của Liên Hoa Sắc, cưỡng hiếp lúc bà đang ngủ. Giật mình thức dậy, bà vận thần thông bay đi. Người Bà-la-môn rơi từ trên giường xuống địa ngục. Pāli: rừng Andhavana.

399 . Tỳ-kheo-ni không được bận y rách, và phải đủ 5 y: Ngoài 3 y như Tỳ-kheo, còn có thêm tăng-kỳ-chi (Pāli: Samkacchika, yếm che ngực) và áo tắm.

400 . Pāli: Bhikkhuniyā hatthato cīvaram panigganheyya, nhận y từ chính tay Tỳ-kheo-ni.

401 . Hai bộ Tăng: Tăng Tỳ-kheo và Tỳ-kheo-ni tăng.

402 . Thân lý 親里. Pāli: aḍḍtikāya.

403 . Căn bản 18: Thân tộc; Giải Thích: Cha mẹ của hai người đều có quan hệ thân tộc từ bảy đời.

404 . Hán: Mậu dịch 貿易. Pāli: Pārivattaka, trao đổi, giao dịch, không hàm ý buôn bán đổi chác. Được phép trao đổi với nhau trong năm chúng: Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Sa-di, Sa-di-ni, Thức-xoa- ma-na. Cf. Vin.iii. 209.

405 . Căn bản, Ni-tát-kỳ 4. Pāli: Nissaggiya 4, punacīvaradhovāpa. Vin. iii. 205ff.

406 . Bản Hán, hết quyển 6.

407 . Pāli, Nissaggiya 6 aḍḍātakaviḍḍatti, Vin. iii. 210.

408 . Pāli: Setthiputta, con trai của một nhà phú hộ.

409 . Tức chỉ còn quấn một chiếc xà-rông mà thôi, để mình trần.

410 . Nguyên Hán: Trừ dư thời 除餘時. Pāli: aḍḍatra samay.

411 . Pali, giới văn: acchinnacīaro vā, nattacīaro vā, y bị cướp và y bị hủy hoại. Phần giải thích nói, bị hủy hoại hoặc do lửa cháy, do nước cuốn, chuột mối gặm, hay sờn rách vì bận nhiều.

412 . Pāli, Nissaggiya 7, tatuttari, Vin.iii. 213.

413 . Tự tứ thỉnh 自恣請. Pāli: abhihatthum pavāreyya.

414 . Pāli, Nissaggiya 8, upakkhana, Vin.iii. 213

415 . Pāli, thêm yếu tố: aḍḍatakassa gahapatissa vā gahapatāniyā, cư sĩ hay vợ cư sĩ không phải thân quyến.

416 . Y giá 衣價. Pāli: Cīvaracetāpannam, vật ngang giá cho y; Giải Thích: Vàng, bạc, ngọc ngà, trân châu; hoặc mảnh vải, hoặc chỉ, hoặc gòn.

417 . Cầu 求. Từ được giải thích, không có trong giới văn. Pāli: Vikappam āpajjeyya, đề nghị.

418 . Pāli, Nissaggiya 9, dutiya-upakkhana, Vin.iii. 217.

419 . Pāli, thêm yếu tố: Không phải thân quyến.

420 . Pāli, Nissggiya 10, rājasikkhāpadam, Vin.iii. 219.

421 . Pali: Paññsam baddho, phạt 50. Được giải thích là phạt 50 kahāpana (tiền vàng).

422 . Pāli: ayam tattha samīcī, đây là điều hợp cách. Và Giải Thích: ayam tattha anudhammatā, ở đây điều này tùy thuận pháp tánh. Bản Hán đọc: ayam tattha samayam.

423 . Pāli: Brāhmano nāma jātiyā brāhmano.

424 . Pāli, Nissaggiya 11, kosiya, Vin.iii. 223

425 . Khoáng Dã quốc 曠野國. Pāli: navī.

426 . Ngoạ cụ 臥具 Pāli: Santhata, đồ trải lót: Chiếu, thảm, hay miếng vải. Các bộ khác: Phu cụ 敷具.

427 . Tạp dã tàm 雜野蠶綿. Pāli: Kosiyamissakam santhata, ngọa cụ chen tạp với lụa.

428 . Nguyên Hán: Miên 綿; bông gòn. Pali: Các Tỳ-kheo này đến nhà nuôi tằm (kosiyakāraka)

đề nghị: Luộc tằm (bāhu … pacatha) cho họ xin để lấy tơ làm chăn trải.

429 . Ngũ phần 5, Ni-tát-kỳ 21: Tỳ-kheo làm ngọa cụ bằng kiêu-xa-da 憍賒耶; và Giải Thích: Kiêu-xa-da là tơ (nguyên Hán, miên 綿: Bông gòn) đ?ợc làm từ con tằm. Tăng kỳ 9, Ni-tát-kỳ 13: Tỳ-kheo lấy kiêu-xá-da 憍舍– tạp với lông dê thuần đen làm phu cụ Thập tụng 24: Kiêu-thi-da 憍施耶. Căn bản 20: Dùng tơ tằm sống (dã tàm ty 野蠶·) làm phu cụ.

430 . Kiếp-bối 劫貝 (Pāli: Kappāsa, bông gòn), câu-giá-la 拘遮羅 (Pāli: Koseyya, tơ lụa, vải quyến), cỏ nhũ diệp, hoặc sô-ma 芻摩 (Pāli: Khoma, ma bố, vải gai), hoặc gai.

431 . Ngũ phần 5, Ni-tát-kỳ 22. Tăng kỳ 9, Ni-tát-kỳ 11. Pāli, Nissaggiya 12, suddhakānaka, Vin. iii. 223

432 . Tỳ-xá-ly Lê-xa Tử 毘舍÷梨¨®子U. Pali không có chi tiết này.

433 . Hán: Thuần hắc nhu dương mao 純羺羊. Khang hy: Nhu dương, tức hồ dương (một loại dê của người Hồ). Pāli: Suddhakānakānan enakalomānam, lông dê thuần đen; enaka, một loại sơn dương.

434 . Hán: Chiên 氈; vật dụng bện bằng da thú hay giạ. Đây chỉ áo choàng bằng giạ.

435 . Chiên ngọa cụ 氈臥具. Xem cht. 14, Ni-tát-kỳ 10.

436 . Hán: Sanh hắc 生黑. Pāli: jātiyā kālakam.

437 . Ngọa cụ 臥具. Căn bản 21 (T23n1442, tr.736b4): Phụ cụ trong Ngũ phần 5, Ni-tát-kỳ 23 (T.1421, tr.35a24); Tăng kỳ 9, Ni-tát-kỳ 12. Pali, Nissaggiya 13, dve bhg suddha-knaknam, Vin. iii. 226ff.

438 . Thuần bạch dương mao 純白羊毛. Ngũ phần, nt.,Thập tụng, Căn bản, nt.: Thuần hắc nhu dương mao 純羺羊毛. Pāli: Suddhakānakānam enakalomānam, lông dê toàn đen.

439 . Hán: Mang sắc 尨色. Thích từ không có trong giới văn. Ngũ phần 5 (T22n1421, tr.35b04), Thập tụng 4 (T23n1435, tr.48b11): Đệ tứ phần hạ 第四分下; được Giải Thích: Hạ, chỉ lông đầu, lông bụng, lông gót chân. 第?四分下. Căn bản 21 (T23n1442, tr.736b09): Đệ tứ phần thô 第四 分下, Giải Thích: Thô, chỉ lông đầu, lông bụng và lông chân. Pāli: Catuttham gocariyānam, phần thứ tư màu nâu đỏ (hạt sắc).

440 . Bát-la 缽羅. Ngũ phần nt., Thập tụng nt.: Ba-la 波羅. (Pali: Pala, đơn vị trọng lượng) Căn bản 21 (T23n1442, tr.736b16): Thí dụ, ngọa cụ nặng 10 cân, thì 5 cân toàn đen, 2,5 cân trắng và 2,5 cân thô. Cf. Pāli (Vin.iii.227): 2 tūla (cân) đen, 1 tūla trắng, 1 tūla nâu đỏ.

441 . Ngũ phần, Ni-tát-kỳ 24, (T.1421, tr.35b). Pāli: Nissaggiya 14, santhanachabbassāni, Vin. iii. 227.

442 . Xem Ni-tát-kỳ 2, cht. 24.

443 . Tọa cụ 坐具. khăn trải để ngồi. Pāli: Nisīdana (ni-sư-đàn). Căn bản 21: Phu cụ 敷具. Ngũ phần 5, Ni-tát-kỳ 25 (T22n1421, tr.35c13). Pāli: Nissaggiya 15, nisīdanadubbatta-karana, Vin. iii. 230.

444 . Thỉnh thực 請食. Thập tụng 7 (T23n1435, tr.49b16): Nghinh thực phần 迎食分. Cư sĩ thỉnh Phật và các Tỳ-kheo đến nhà thọ thực. Phật để các Tỳ-kheo đi, Ngài ở lại tinh xá. Một Tỳ-kheo mang thức ăn về cho Phật. Căn bản 21 (T23n1442, tr.737b23): Thủ thực 取食 Pāli, Vin.iii. 230: Phật độc cư ba tháng, không gặp bất cứ ai, trừ Tỳ-kheo tống thực.

445 . Long nha quyết 龍牙橛. Xem, Thập tụng (T.1435, tr.60c22): Tượng nha dặc 象牙杙..

446 . Ngũ phần, Ni-tát-kỳ 26. Pāli: Nissaggiya 16: enakalomaharana.

447 . Bạt-nan-đà Thích tử 跋難陀釋子. Căn bản 21: Ô-ba-nan-đà, tức Pāli: Upananda, dòng họ Thích-ca, thuộc nhóm sáu Tỳ-kheo (Chabbaggiya). Pāli. Vin. iii. 233: Một Tỳ-kheo đi từ Kosala đến Sāvatthi.

448 . Câu-giá-la 拘遮羅, cỏ nhũ diệp 乳葉草, sô ma 芻摩, ma 麻, xí-la-bà-ny 廁羅婆尼. Các loại y

449 . Ngũ phần 5, Ni-tát-kỳ 27 (T22n1421, tr.36a26). Pāli: Nissaggiya 17, elākaloma-dhovāpana, Vin. iii. 234ff.

450 . Thích-sí-sấu 釋翅瘦. Pāli: Sakkesu viharati Kapilavatthusmim Nngodhārāme, giữa những người họ Thích, trong tinh xá cây Đa, Ca-tỳ-la-vệ.

451 . Pāli, Nissaggiya 18, jātarūparajata, Vin. 111. 236. Ngũ phần, Ni-tát-kỳ 30 (T22n1421, tr.37a27).

452 . Xem Ni-tát-kỳ 16 trên.

453 . Sanh tượng; chỉ vàng nguyên, chưa chế biến. Pāli: jātarūpa..

454 . Căn bản 21 (T23n1442, tr.740a20): Bảo Kế 寶髻. Tăng kỳ 10 (T22n1425, tr.310c7): Chu-la tụ lạc chủ 周羅聚落主. Cf. Pāli, Manicūna-sutta, S.iv. 325, Vin.ii.296.

455 . Chỉ thọ nhận tiền bạc. Pāli, S.iv. 325: Na... kenaci pariyāyena jātarūparajatam sīditabbam, tuyệt đối không thọ nhận vàng bạc.

456 . Tức nhật thực hay nguyệt thực.

457 . Ngũ phần: Hoặc phát tâm nhận. Pāli: upanikkhittam vā sādeyya, nhận để gởi (ký thác). Các bộ có điểm bất đồng rất tế nhị khi giải thích điều luật này.

458 . Hán: Tri thị khán thị 知是看是; tương tự Pāli: vuso, imam jānāhi, - Này ông, hãy nhận biết

cái này. Khi xả vật phạm, nếu có tịnh nhân hay cư sĩ đi đến, Tỳ-kheo nói như vầy, tức là nhắc người ấy cất số tiền để ở đó mà Tỳ-kheo không được phép cầm nắm. Cũng không được sai khiến người ấy nhận và cất giữ hộ.

459 . Pāli: Nissaggiya 19: rūpiyasanvohāra. Ngũ phần 5, Ni-tát-kỳ 29 (T22n1421, tr.36c21). Tăng kỳ, Ni-tát-kỳ 20 (T22n1425, tr.312c03). Căn bản 22 (T23n1442, tr.741c21): Xuất nạp cầu lợi.

460 . Hán: Chủng chủng 種種. Thập tụng (T23n1435, tr.51c13): Chủng chủng dụng bảo 種種用寶. Pāli (Vin.iii.239): Nānappakārakam, Giải Thích: Katampi akatampa katākatampi, đã được chế biến thành các thứ trang sức, hoặc chưa được chế biến, hoặc nửa chế biến nửa chưa chế biến.

461 . Vàng thành và vàng chưa thành, Hán: Thành kim, vị thành kim 成金,未成金; Thập tụng:Tác bất tác. Pāli, nt.: Katam, akatam: Đã được chế biến thành nữ trang và chưa được chế biến.

462 . Pāli: rūpiya, chỉ chung vàng và bạc; Giải Thích: Satthuvatto (vàng ròng) kahāpano (tiền vàng) lohamasaki (tiền đồng) dārumasako (tiền gỗ) jatumasako (tiền hồ giao).

463 . Pali (Vin.iii.242): Nissaggiya 20, kayavikkaya..Ngũ phần, Ni-tát-kỳ 28. Tăng kỳ, Ni-tát-kỳ 19.

464 . Hán: (nhất) Vô trú xứ thôn 一住處|村; chỉ thôn không có chùa của Tăng. Không rõ là từ chung hay tên thôn. Các bản không có chi tiết này.

465 . Bản Hán, hết quyển 8.

466 . Pāli, Nissaggiya 21, atirekapatta, Vin. iii. 240. Ngũ phần, Ni-tát-kỳ 20.

467 . Đoạn sau, nói là Bạt-nan-đà.

468 . Tô-ma quốc 蘇摩國. Một trong 16 đại quốc thời Phật, theo liệt kê của Trung A-hàm 55 (T1n26, tr.772b17). Liệt kê này không đồng nhất với Trường A-hàm 5 (Kinh Xà-ni-sa), và các bản Pali (A.vii.43 v.v.). Phiên Phạn ngữ 8 (T54n2130, tr.1035a18): Tô-ma, dịch là Nguyệt 月. Bát sản xuất tại nước Tô-ma được xem là 1 trong 6 loại bát hợp pháp.

469 . Căn bản 22: Không phân biệt. Xem cht. 14, Ni-tát-kỳ 1. Pali không có chi tiết này.

470 . Ô-già-la quốc 烏伽羅國; đ?a danh sản xuất bát. Pali không đề cập. Có thể Pali là Ugga- nigama, một thị trấn trong Vương quốc Kosala.

471 . Ưu-già-xa quốc 憂伽賒國; địa danh chưa rõ.

472 . Pāli: Bát có hai loại, ba cỡ như bản Hán, nhưng không nói xuất xứ của bát. Các bộ khác cũng không nói xuất xứ như Tứ phần.

473 . Thiết bát, nê bát 鐵缽泥缽. Pāli: ayopatta, mattikapatta.

474 . Pāli, Vin.iii. 243, bát có ba cỡ Lớn, lượng một ānhaka cơm; trung, một ānhaka cơm; nhỏ một pattha. Thập tụng 7 (T.1435, tr. 53b): Cỡ lớn, ba bát-tha cơm; cỡ nhỏ một bát-tha.

475 . Tiểu chú trong bản Hán.

476 . Cho chóng hư. Xem Ni-tát-kỳ 1.

477 . Pāli, Nissaggiya 22, ūnapaḍcabandhana. Ngũ phần, Ni-tát-kỳ 19.

478 . Pāli: yo ca tassā bhikkhuparisāya pattapariyanto, tối hạ bát của chúng Tỳ-kheo đó. Ngũ phần 5 (T. 1421, tr.34a), Thập tụng 8 (T. 1435, tr.54b), Căn bản 22 (T. 1442, tr.745c): Chúng trung tối hạ bát.

479 . Nguyên Hán: Thử thị thời 此是時. Ngũ phần, Thập tụng: Thị pháp ưng nhĩ. Căn bản: Thử thị kỳ pháp. Pāli: ayam tattha sāmīcī, đó là tiến trình hợp thức; Giải Thích: ayam tattha anudhammatā, điều đó là sự tuỳ thuận pháp tánh trong đây.

480 . Thập tụng, nt., gọi là yết-ma Tăng sai - hành mãn thủy bát nhân, người thực hiện nghi thức bát đầy nước. Tức Tăng sai Tỳ-kheo đổi bát. Đưa bát phạm xả, vì là tốt nhất, cho Thượng tọa lớn nhất. Nếu Thượng tọa nhận bát mới này, lấy bát cũ của Thượng tọa trao cho vị Thượng tọa kế. Lần lượt xuống đến tối hạ tọa. Cho đến khi, trong chúng không ai muốn đổi nữa, thì lấy bát được đổi cuối cùng trao cho Tỳ-kheo phạm xả. Pāli gọi đây là yết-ma Tăng sai người nhận bát để đổi (bhikkhu pattagāhāpako).

481 . Văn hơi tối. Tham khảo Pali: Na ca tassa anuddayatya na gahetabbo. yo na ganheyya, patti dukkanassa, - (vị kế tiếp) không nên vì sự thương tưởng vị ấy (?) mà không nhận. Ai không nhận, phạm Đột-kiết-la. Câu văn Pali cũng không rõ, vì đại từ tassa có thể chỉ Tỳ-kheo phạm xả, cũng có thể chỉ cho vị Thượng tọa vừa đổi bát. Bản dịch Anh hiểu nghĩa thứ hai. Nhưng hiểu nghĩa thứ nhất, thì Tỳ-kheo này không nhận bát, để cuối cùng Tỳ-kheo phạm xả vẫn nhận được bát tốt như ý muốn. Vì vậy, Tỳ-kheo nào không nhận vì lý do này phạm Đột- kiết-la.

482 . Phi bát dụng 非缽用; sử dụng không đúng chức năng của bát.

483 . Cho chóng vỡ.

484 . Pāli, Nissaggiya 26: Suttaviññatti. Ngũ phần, Ni-tát-kỳ 11. Tăng kỳ, Ni-tát-kỳ 26. Thập tụng, Căn bản, Ni-tát-kỳ 23.

485 . Pāli: Tantavāyehi, bởi những người thợ dệt, không phân biệt thân lý hay không thân lý.

486 . Pāli: Sáu loại chỉ để dệt sáu loại y cho phép. Ngũ phần cũng không phân biệt.

487 . Các bản Tống-Nguyên-Minh không có câu lặp này.

488 . Pāli: Nissaggiya 27, Mahāpeskāra. Ngũ phần, Ni-tát-kỳ 12. Tàng kỳ, Ni-tát-kỳ 27.

489 . Pāli: aḍḍātako gahapati, cư sĩ không phải bà con. Thập tụng, Căn bản: Phi thân lý cư sĩ, cư sĩ phụ.

490 . Tự tứ thỉnh 自恣請 . Pāli: Pubbe pavārito, được yêu cầu nói sở thích.

491 . Tăng kỳ, Ni-tát-kỳ 24. Pāli, Nissaggiya 25, cīvara-acchindana.

492 . Long nha đặc; xem cht. Trên.

493 . Bản Hán, hết quyển 9.

494 . Pāli, Nissaggiya 23, bhesajja. Cf. Mahāvagga vi Bhessajja-kkhando, Vin.i.198. Ngũ phần 5 (T. 1421, tr.30c), Ni-tát-kỳ 15. Tăng kỳ 10 (T. 1425, tr.316b), Ni-tát-kỳ 23. Căn bản (T. 1442, tr.759b), Ni-tát kỳ 30.

495 . Xem Thập tụng 26, - Y dược pháp (T. 1435, tr.184b). Pāli, Mahāvagga iv - Bhesajja- khandha, Vin.i. 199.

496 . Bất linh thô hiện 不令麤現. Pāli, Vin.i.198: Na ca onāriko āhāro paññāyeyya, không thể quan niệm là thức ăn thô (=thực phẩm chính). Có lẽ bản Hán để rơi mất từ hra (thực phẩm) nên câu văn bất xác.

497 . Tô du sanh tô mật thạch mật 酥油生酥蜜石蜜. Pāli, nt. sappi navanītam telam madhu phānitam, váng sữa, bơ tươi, dầu ăn, mật, đường mía (hay mật mía).

498 . Thập tụng, ibid., Phật chưa cho phép ăn các thứ này sau ngọ.

499 . Xem Tứ phần, Ba-dật-đề 35, về phép tàn thực.

500 . Xem Tứ phần, Ba-dật-đề 35, về phép tàn thực.

501 . Xem cht.14, Phần III Ch.vii. Thuốc và các chú thích rải rác trong chương đó.

502 . Ma-kiệt ngư 摩竭魚 ; một loại cá voi (Pali: Makara). Cf. Mahvagga iv, Vin.i.200: Sáu loại

mỡ Gấu, cá, cá sấu, heo, lừa.

503 . Pāli, op.cit., vikle… dukkanā, phi thời, phạm Đột-kiết-la; tức không được quá ngọ.

504 . Tư-ha Tỳ-la-trà tượng sư 私訶毘羅嗏象師; phiên âm từ Skt. Sinha-Vairna. Đồng nhất với Pali, Belattha Kaccna, người buôn đường, chuyển kể, Mahvagga iv, Vin. i. 224f. Cf. Thập tụng 26 (T. 1435, tr.189a): Chuyện tượng sư Tỳ-la-tra.

505 . Đi từ Rājagaha đến Andhakavida, ngược chiều với Phật.

506 . Hắc thạch mật 黑石蜜¨. Pāli: Guna, đường (cát) đen; đường mía chưa tinh luyện.

507 . Số Tỳ-kheo được kể là 1250 vị.

508 . Tất-lăng-già-bà-ta 畢陵伽婆蹉. Pāli: Pilindavaccha. Chuyện kể Tất-lăng-già-bà-ta trong Ngũ phần 5 (T22n1421, tr.30c25) và Pali (Vin.iii. 248) giống nhau.

509 . Hán: Tàn dược 殘藥. Pāli: Panisāyanīyāni bhesajjāni, các loại thuốc đ?ợc uống như ăn. Căn bản: Chư dược tùy ý phục thực 諸藥隨意服食, “các loại thuốc được tuỳ ý uống hay ăn.” Ngũ phần, Thập tụng: Hàm tiêu dược 含消藥, thuốc như thức ăn loại mềm (không cần nhai).

510 . Tô, du, sanh tô, mật, thạch mật 酥油生酥蜜石蜜. Pāli: Sappi, navanītam, telam, madhu, phānitam, váng sữa bơ lỏng (trong), bơ sống (tươi), dầu, mật, đường mía. Ngũ phần, Thập tụng, Cặn bả, kể bốn: Tô (gồm cả thụ tô và sanh tô), du, đường, mật. Đường được giải thích là đường cát (sa đường).

511 . Tiểu chú trong bản Hán. Dưới đây cũng vậy.

512 . Pāli, Nissaggiya 24, vassikānika.. Ngũ phần, Ni-tát-kỳ 17. Tăng kỳ, Ni-tát-kỳ 26. Căn bản, Ni-tát-kỳ 28.

513 . Tỳ-xá-khư Mẫu 毘舍佉母, xem cht.2, ch.iii, Bất-định 1.

514 . Chuyện kể xem Mahāvagga viii,Vin. i. 291ff. Cf. Thập tụng 27, - Y pháp (T23n1435, tr.195b11).

515 . Hán: Như tượng niệu há 如象尿下, - như voi đái.

516 . Hán: Như lai bất dữ nhân quá nguyện 如來不與人過願. Cf. Pāli (Vin.iii. 192): atikkantavārā kho … thāgatā, - Các đức Như lai siêu quá các ước nguyện. Nghĩa là chỉ hứa khả những thỉnh nguyện không phi pháp. Câu Phật thường xuyên trả lời khi có người thỉnh nguyện. Xem Thập tụng 27, (T23n1435, tr.195c17) - Các Như Lai… đã vượt qua các ước nguyện (Hán: Dĩ quá chư nguyện 已過諸願).

517 . Thập tụng, ibid.: sau khi đã quen nơi chốn, Tỳ-kheo ăn đâu, tùy ý. Pāli, Vin.i. 192: icchāmi sanghassa yāvajīvam āgantikabhattam dātum, - Con muốn trọn đời dâng cúng thực phẩm Tỳ-kheo khách cho Tăng.

518 . Thập tụng, ibid., - vì vậy (vì đi một mình) có thể đi lạc vào đường hiểm.

519 . A-na-tần-đầu 阿那頻頭國. Pāli: Andhakavindaka. Cf. Vin.i. 220 (Bhesajja-kkhandha).

520 . Hán: Chúc 粥. Pāli: yāgu: Cháo gạo hay cháo sữa.

521 . Vũ dục y 雨浴衣; xem giải thích đoạn sau.

522 . A-di-la-bạt-đề 阿夷羅跋提. Pāli: Aciravatī.

523 . Nghĩa là, được phép để dành làm lương thực đi đường, để dọc đường, những chỗ lạ, khỏi phải đi khất thực.

524 . Đây là những trường hợp Tỳ-kheo được phép để dành thức ăn.

525 . Vũ dục y 雨浴衣. Pāli: Vassikasānikā, khăn quấn để tắm khi trời mưa. Khác với udakasānikā, dục y 浴衣, khăn tắm để Tỳ-kheo-ni quấn người khi tắm sông.

526 . Tính theo lịch Trung quốc. Đây chỉ 1 tháng trước an cư mùa hạ. Căn bản 24 (T23n1442, tr.757a13): Xuân tàn còn một tháng, chỉ một tháng trước an cư, tức từ 16 tháng Tư đến 15 tháng Năm.

527 . Pāli, Nissaggiya 28 accekacīvara. Ngũ phần, Ni-tát-kỳ 18. Căn bản, Ni-tát-kỳ 26.

528 . Xem cht.2, Chương 1, Ba-la-di 1.

529 . Lỵ (Lợi)-sư-đạt-đa và Phú-la-na 利師達多富羅那. Pāli: Isidatta và Purāna, hai quan nội giám của vua Pasenadi. Vin. iii. 260: Có một vị Đại thần nọ (không nói tên).

530 . An cư y 安居衣. Pāli: Vassāvāsika. Căn bản: Hạ nội phần y. Thập tụng: Hạ an cư y.

531 . Y cấp thí 急施衣; y được cúng trong lúc khẩn cấp. Pāli: acceka-cīvara.

532 . Vin. 111. 261: y được bố thí do quan tướng sắp ra trận, người sắp đi xa, người đang mang thai, người trước không tín tâm nay vừa phát tín tâm.

533 . Pāli: Cīvarakālasamay.

534 . Pāli, Nissaggiya 29 sāsansika. Ngũ phần, Ni-tát-kỳ 16. Căn bản, Ni-tát-kỳ 27.

535 . Hậu ca-đề nhất nguyệt mãn 後迦提一月滿; Pāli: Cātumsinīkattikaputtmā, ngày trăng tròn của tháng ca-đề sau, tức ngày trăng tròn đúng sau ngày tự tứ một tháng. Tức tháng thứ tư, tháng cuối cùng của mùa mưa (lịch Ấn độ cổ).

536 . Pāli gọi là kattikacorakā, bọn cướp ca-đề, vì chúng hoạt động vào tháng ca-đề, thường nhất là đêm có trăng. Chủ yếu cướp y các Tỳ-kheo nhận được sau an cư.

537 . Pāli, Nissaggiya 30 parinata. Ngũ phần, Ni-tát-kỳ 14. Căn bản, Ni-tát-kỳ 29.

538 . Bản Hán, hết quyển 10.