SỐ 617 — TƯ DUY LƯỢC YẾU PHÁP

Phần 6: CON ĐƯỜNG TU HÀNH THÙ THẮNG – PHẦN THĂNG TIẾN

Công đức trụ thăng tiến

Gồm thâu các phương tiện

Các cảnh giới tu hành

Cộng địa, Bất cộng địa.

Công đức trụ thăng tiến

Kia nương thắng đạo khởi

Đủ các nghĩa tướng hành

Nay nói khéo lắng nghe.

Tâm tăng thượng đã khởi

Tâm hành giả ưa vui

Tâm ưa vui như vậy

Công đức trụ khéo léo.

Người tuệ, phương tiện khéo

Ý khởi siêng tu hành

Như trụ công đức ấy

Tức là phương tiện khéo.

Vừa vào cảnh vi diệu

Chớ theo tưởng lưu chú

Người tuệ nhiếp tâm trụ

Như vậy khéo thọ trì.

Trụ công đức vi diệu

Trong sạch không dơ bẩn

Đầy đủ không giảm bớt

Trụ thanh tịnh an ổn.

Thuần nhất sáng tất cả

Định vững nên không động

Duyên này từ cảm có

Thời qua quy về không.

Sắc tưởng thứ lớp khởi

Đủ mọi tướng phát sinh

Hành giả tư duy đúng

Thân tâm sinh hỷ lạc.

Do vậy công đức trụ

Nhiếp đầy đủ Chỉ quán

Đã khởi thân lạc rồi

Tâm cũng chánh an ổn.

Chính mình và người khác

Công đức trụ thăng tiến

Nay cần phải lược nói

Hành giả nên phân biệt.

Tu hành Tam-ma-đề

Niệm phương tiện tùy thuận

Người trí mở mắt tuệ

Đây gọi là công đức.

Tâm đã đứng vững vàng

Gọi là công đức trụ

Tu hạnh Thánh đối trị

Gọi là công đức tiến.

Đối trị các Thánh hạnh

Công đức trụ thăng tiến

Tâm theo cảnh giới ác

Chỗ khởi lên nên trừ

Hành giả siêng tinh tấn

Công đức càng thêm tăng

Tín, giới, văn, xả tuệ

Tâm không tham, sân hận.

Dục tinh tấn, tàm, quý

Trừ hỷ không phóng dật

Duyệt lạc, niệm, định, xả

Chánh trí các pháp thiện.

Tất cả loại như thế

Tự địa lìa các dơ

Công đức trụ vững chắc

Tùy cảnh giới đối trị.

Là nhờ sức tinh tấn

Giúp tâm thiện phát triển

Cớ gì ở địa ấy

Không nhiếp theo số đếm.

Công đức trụ thăng tiến

Tự địa đã nói rộng

Sức thiện căn tự địa

Tha địa công đức sinh.

Tu hành nghĩa tối thắng

Tướng này nay lược nói

Tự địa đã tăng thượng

Các pháp thắng tịnh sinh.

Nên biết công đức này

Nhờ tha địa thăng tiến

Vô lượng hạnh phương tiện

Vượt qua tất cả pháp.

Tất cả tướng đối trị

Công đức tha địa khởi

Ở vào ngôi sơ niệm

Ba niệm đã gồm tu.

Noãn pháp và Đảnh, Nhẫn

Thế gian đệ nhất pháp

Kiến đạo tư duy đạo

Pháp vô học cũng tu.

Các thiền và thần thông

Vô lượng định vô sắc

Phần chánh pháp đạo phẩm

Rốt ráo trí lậu tận.

Trừ bỏ tất cả nhập

Trí diệu nguyện thanh tịnh

Thân niệm sức thiện căn

Khởi lên các pháp ấy.

Tướng công đức vi diệu

Tất cả tùy thuận sinh

Nếu trụ buộc tâm lại

Tức là tướng tự địa.

Tướng ấy tại thân khởi

Cũng hiện cũng lại xúc

Có lúc nói gần quả

Có lúc nói không gần.

Hoặc lại có cùng quả

Hoặc hoàn toàn không cùng

Điều mà nói gần quả

Là trụ gần bên tướng.

Nếu quả kia không gần

Tức biết cách xa tướng

Nếu như hiện mà xúc

Thì là cùng quả tướng.

Tuy hiện mà không xúc

Tướng không, không công đức

Ví như cây không trái

Đơm hoa mà không đậu.

Như người bị lạnh, khát

Xa trông có nước lửa

Người kia không khởi xúc

Chỉ thấy tướng cũng vậy.

Trống rỗng không công đức

Nên thân không diệu lạc

Hỷ duyệt càng tăng thêm

Dứt vui và vắng lặng.

Thân tâm hưởng vui ấy

Là nói cùng quả tướng

Công đức và các pháp

Tự địa với tha địa.

Tướng thăng tiến hồi chuyển

Bốn thứ cũng như vậy

Tất cả tướng thăng tiến

Đều tốt đẹp rõ ràng.

Hoa sen, hàng cây báu

Và các trang phục đẹp

Ánh sáng chiếu rạng ngời

Vô lượng thứ trang nghiêm.

Tuệ nói là thắng đạo

Công đức trụ thăng tiến

Khởi lên tướng vi diệu

Tôi nay sẽ nói đủ.

Hành giả chú ý nghe

Ở trên Mạn-trà-la

Thuần nhất khởi các tướng

Ánh sáng tràn xuống dưới.

Trong suốt như pha lê

Sáng ấy đủ bốn thể

Làm thân rất hòa dịu

Lại từ thân phát ra.

Dần dần tràn xuống dưới

Tùy theo sức thiện căn

Xa gần không tưởng định

Kết thành Mạn-trà-la.

Thế mạnh hoàn chỗ cũ

Trong chủng tánh căn bản

Tướng ấy ba lớp khởi

Công đức trụ năm tướng.

Công đức tiến năm tướng

Không hoại hai công đức

Hoại nữa hai công đức

Hoại hết một công đức.

Trở lại buộc vào tâm

Trụ bản chủng tánh rồi

Tràn khắp cả mười phương (mười tướng sinh)

Mười tướng công đức trên

(mười tướng đều sinh mười tướng)

Đều lại hiện một tướng.

Rồi tràn sang một bên

Sinh các tướng vi diệu

Ở mé thâm diệu ấy

Lại sinh tướng thâm diệu

Tướng trên dưới xoay vần

Cũng lại hiện như vậy.

Ở nơi ba bậc ấy

Các tướng tạp phát sinh

Tự tướng đều đã diệt

Chỉ còn tổng tướng trụ

Các tạp đã là không

Hạnh tịch tĩnh hồi chuyển

Ba Mạn-trà-la này

Cảnh chia vẫn không dời

Vốn thuận công đức trụ

Tự thế trước đã nói

Thở vào Tam-ma-đề

Biến khắp cả phương dưới

Thở vào Tam-ma-đề

Biến khắp cả phương trên

Cả hai trùm mười phương

Chánh thọ diệu sâu xa

Người theo ý như vậy

Gọi là pháp tự tại.

Thanh tịnh buộc tâm lại

Không pháp cũng không cầu

Sinh rồi có trưởng dưỡng

Thành tựu các công đức

Như cây Thiên Mạn-đà

Ao Mạn-đà sinh trưởng

Công đức trụ thăng tiến

Các thứ tướng vi diệu

Nghĩa này tôi đã nói

Hành giả khéo thọ trì.

Phần 7: CON ĐƯỜNG PHƯƠNG TIỆN TU HÀNH – PHẦN NIỆM AN BAN QUYẾT ĐỊNH

Đã nói pháp thăng tiến

Nhiếp hết các công đức

Tu hành phần quyết định

Nay theo thứ lớp nói

Khéo niệm hơi thở ra

Thở vào cũng như vậy.

Ra vào tư duy kỹ

Phân biệt đủ rõ ràng

Đây là phần quyết định

Những điều Thế Tôn dạy

Tất cả các căn lành

Đều khắp cả tự tướng

Trí tối thắng vô thượng

Thì gọi là quyết định

Các vị hành giả này

An trụ phần quyết định

Khi thở ra, hít vào

Chánh quán tướng vô thường

Pháp thở thứ lớp sinh

Lần lượt làm tướng nhân

Cho đến các duyên hợp

Lúc khởi không tạm dừng

Nên biết pháp hòa hợp

Tánh nó chóng hoại diệt

Pháp từ nhân duyên khởi

Tánh mòn nên vô thường

Tất cả các duyên lực

Nhờ vào pháp mới sinh

Hư vọng không bền chắc

Chóng khởi cũng mau diệt

Độc trị độc, vô thường

Tánh ấy không trụ lâu

Hành giả quán như vậy

Đây là niệm quyết định

Ví như sự vận hành

Hơi thở liền bị nhanh

Quyết định tưởng vô thừng

Hành giả hướng Niết-bàn

Khi thở ra chưa diệt

Mà thở vào lại sinh.

Khi thở vào chưa diệt

Thở ra lại phát sinh

Quán sát chắc như vậy

Tu hành phần quyết định

Gai bén thô nhám sinh

Các tướng khổ bức bách

Thở ra và thở vào

Lúc nào cũng bức thiết

Hiểu rõ ngay hơi thở

Đủ cả các tướng khổ

Tư duy đúng như vậy

Thì gọi là quyết định

Tự tướng không vững chắc

Tịch diệt không vô ngã

Sức nhân duyên khởi lên

Vì duyên khởi nên diệt

Xa rời tướng chấp ngã

Thường trụ không biến đổi

Hành điên đảo như vậy

Tất cả nên tránh xa.

Chỉ hành quán chân thật

Mới gọi là quyết định

Vô ngã không kiên cố

Cũng không có chủ tể

Kia chẳng thở ra vào

Từng có tướng giác tri

Biết chắc là vô ngã

Nên nói là quyết định

Phải biết trí tướng ấy

Gọi tương tợ Thánh hạnh

Thế thì hành phương tiện

Chẳng phải là chân thật

Tỳ-kheo-niệm An ban

Tưởng tạp niệm là loạn

Loạn rồi tâm không vui

Phải nên theo số đếm

Hoặc đếm hơi thở vào

Hay đếm hơi thở ra

Nghĩ loạn biết quán tưởng

Do đó lìa hết cả.

Người tuệ quán hơi thở

Buộc tâm nơi số đếm

Thở vào đếm là một

Không lộn số thở ra

Chuyên niệm đếm không loạn

Như vậy cho đến mười

Rồi bỏ mười thở ra

Từ đó được quyết định

Đây nói là đầy đủ

Thành tựu đến căn bản

Lại nói các cánh đếm

Hành giả khởi phương tiện

Nếu số đếm căn bản

Không thể quyết định được.

Thở nhanh rất dễ biết

Phương tiện khiến tâm sinh

Bỏ hai hơi thở ra

Rồi sau đếm vào một

Cuối cùng tâm không lộn

Đến thứ hai thành tựu

Nếu ở hai phương tiện

Vẫn không thể quyết định

Vượt mười hơi thở ra

Rồi sau đếm vào một

Chánh niệm tâm không loạn

Lần lượt đến đầy đủ

Đây nói người tu hành

Đếm đến mười thành tựu

Mười pháp đếm như trên

Là số đếm rốt ráo

Rồi lại, như trên xả

Tăng số chẳng phải tu

Hành giả đếm như vậy

Là cách đếm thành tựu

Thành rồi thì phải xả

Tiến đến phương tiện khác

Hành giả đối cách đếm

Mà không được thành tựu

Nên làm lại như trước

Phải đếm lại từ đầu

Phương tiện thành cách đếm

Liền được phần quyết định

Cách đếm đã thành tựu

Người tuệ tâm tùy thuận

Sáu thứ như trước nói

Tu hành đúng phương tiện

Đối với sáu thứ này

Hành giả sinh tưởng lìa

Không vui đắm sinh tử

Tìm cách đoạn phiền não

Tâm hành giả xa lìa

Tất cả pháp hữu vi

Nên biết lìa dục này

Thì quyết định thanh tịnh

Hoặc nói ở trước dài

Hoặc nói ở sau ngắn

Như nghĩa quyết định kia

Nay theo thứ lớp nói

Khi mới khởi thở ra

Nói rằng ở trước ngắn

Đây nói chẳng phải vậy

Vì thế càng tăng dần

Thở ra cứ xa dần

Cho đến không gián đoạn

Tận cùng biết là dài

Nói ngắn thì không phải

Thở ra tăng trưởng dần

Chưa đến chỗ rốt ráo

Trong đó nên quán sát

Gọi là dài trong ngắn

Nhất tâm siêng phương tiện

Chuyên niệm chánh tư duy

Tăng trưởng đến rốt ráo

Gọi là dài trong dài

Quán rồi phong đại chuyển

Xa lìa các tưởng cầu

Rồi sau được quyết định

Đây là ngắn trong dài

Thở vào hết sức ngắn

Rồi đến chỗ phát khởi

Cách quán sát thế này:

Gọi là ngắn trong ngắn

Tư duy đúng như vậy

Hành giả phải hiểu rõ

Khi đã được quyết định

Tiến đến phương tiện khác

Toàn thân đều giác tri

Khắp cả thân đều thở

Hành giả rõ như vậy

Chính đó là quyết định.

Ví như đốt lửa cháy

Ánh sáng chiếu lan xa

Củi hết, lửa sắp lụn

Ánh sáng lại càng gần

Nếu lại đun thêm củi

Ánh sáng chiếu rộng ra

Thế hết quy về diệt

Bốn thứ gió cũng vậy

Hoặc nói là dài ngắn

Trong ngoài sắp đổi nhau

Hoặc cả hai dài ngắn

Mỗi mỗi như vậy nói.

Như múc nước giếng sâu

Buông gầu xa xuống dưới

Rồi kéo trở lên lại

Càng kéo dây càng ngắn

Như bắn tên lên không

Tên bay nhanh vô cùng

Khi nó càng lên cao

Lực hết lại rơi xuống.

Hành giả tư duy đúng

Quán sát nương hơi thở

Đầu xa nhưng sau gần

Nghĩa dài ngắn cũng vậy.

Ví như lăn bánh xe

Giong ruổi qua lại nhau

Qua xa gọi là dài

Lại gần gọi là ngắn

Hơi thở ra vào nhanh

Dài ngắn cũng như vậy.

Hành giả quán thật kỹ

Trước khổ mà sau tập

Quán hơi thở cũng vậy

Trước dài nhưng sau ngắn

Nếu Sơ thiền thở ngắn

Thiền thứ hai thở dài

Là trái nghĩa chánh thọ

Đây không nói như vậy

Ở trong Sơ thiền kia

Hơi thở thế càng xa

Thiền thứ hai thở ngắn

Chánh thọ sai biệt dần

Toàn thân đều giác tri

Thì nương thiền thứ ba

Sau cùng dứt thân hành

Vì lìa lỗ chân lông

Đây nói các Tam-muội

Tùy thuận tướng công đức

Hành giả an trụ vào

Không bị các tưởng loạn

Có gì trong Sơ thiền

Chỉ nói dài không ngắn

Không xả các sở y

Do đó nên thở dài

Nhờ vào sức giác tưởng

Hay khiến thở ra dài.

Thứ hai xả các y

Thế yếu nên thở ngắn

Kinh thật là thâm diệu

Phật nói suối trên núi

Sức chảy không có xa

Chỗ khác không đổ vào

Dụ đảnh núi như trên

Đệ nhị y cũng vậy

Chỉ từ nơi ấy khởi

Thì không thể đi xa

Như nói sĩ phu mạnh

Mang nặng mà leo núi

Sức kiệt khiến hơi dồn

Hơi thở vội hồi chuyển

Khi đến nơi an ổn

Hơi thở lại bình thường

Là dụ hơi thở kia

Trước ngắn mà sau dài

Kia nói sĩ phu mạnh

Mang nặng mà leo núi

Dùng phương tiện thân sức

Nên mới khiến thở dài

Nếu mà phương tiện yếu

Sức mình không mang nặng

Vì không sức phương tiện

Thở yếu nên không xa

Ví như người mạnh mẽ

Bắn tên bay thật xa

Sức yếu không phương tiện

Thế yếu bay không xa

Dụ này cần nên biết

Đây nói nghĩa dài ngắn

Hành giả biết cho kỹ

Tất cả hiểu rõ ràng

Mười sáu phần như vậy

Đều gọi là quyết định.

Như phương tiện thăng tiến

Phân biệt công đức trụ

Quyết định niệm An ban

Cũng nên nói như vậy

Còn những gì chưa nói

Các công đức trụ khác

Thì nay tôi sẽ nói

Như phần quyết định kia.

Quán sát phong đại khởi

Căn bản rất thanh tịnh

Tu hành tướng vi diệu

Đều từ nơi ấy hiện

Ở nơi rốt ráo đó

Báu ma-ni Tam-muội

Nên biết công đức này

Phương tiện căn bản sinh

Đã nói phương tiện diệu

Phần căn bản quyết định

Các tướng chánh thọ khác

Tất cả như trước nói.

Phần 8: CON ĐƯỜNG PHƯƠNG TIỆN TU HÀNH – PHẦN THẮNG ĐẠO QUYẾT ĐỊNH

Đã nói đường phương tiện

Gồm luôn phần quyết định

Tướng thắng đạo quyết định

Thì nay tôi sẽ nói

Hành giả khéo quyết định

Buộc tâm chỗ kiên cố

Thân thọ và tâm pháp

Ở đây quán sát đúng

Nói có sáu thứ nhân

Hay thành tựu quả vị

Thành hoại đều ba thứ

(Thành thục, thục cũng hoại)

Tu hành tướng quyết định

Đối với sáu nhân này

Phương tiện khéo quán sát

Theo thứ tự tiến lên

Chóng được các lậu tận

Lại cũng có nhân khác

Và các việc thành hoại

Nhiều vô lượng như vậy

Tôi nay chỉ lược nói

Những gì là tu hành

Tướng hoại của thủy đại

Là thây chết bảy ngày

Tướng hủy hoại đã hiện

Như các tử thi kia

Ứ xanh, đen thối rã

Rã rồi máu mủ tuôn

Nước hôi thối tràn lan

Vỡ chảy hoặc phân ly

Tạp xấu thật hôi thối

Đây là hủy đại hoại

Trong thân cũng như vậy

Cho đến kiếp thành bại

Đây do sức thủy đại

Thủy luân vọt mạnh lên

Đại địa đều tan hoại

Từ nguồn Tam thiền kia

Nước xoay chuyển xuống dưới

Tuôn chảy thật mênh mang

Các vật bị tiêu sạch

Tất cả loài tình thức

Lúa thóc và cây rừng

Đều từ đất mọc lên

Đều bị thủy đại hoại

Thủy đại hoại chúng sinh

Đều là do nghiệp cũ

Tướng thủy tai như trên

Quyết định nói vô cấu

Tất cả loại như vậy

Đều từ địa Tam-muội

Quả tu hành khởi lên

Nên biết là quyết định

Hành giả khéo buộc tâm

An trụ Tam-ma-đề

Ở ngay trong chốn duyên

Thấy rõ các tướng này

Khi địa ấy thành thục.

(Cũng có nghĩa cho rằng khi địa này hoại thì có thể hoại phiền não mới thấy tướng ấy)

Biển cảnh giới thênh thang

Hành giả thấy nó hoại

Tướng thủy đại quyết định

Tướng hỏa đại hủy hoại

Nay nói khéo lắng nghe

Loại thức loại không thức

Đây cũng nói như trên

Và tự thấy lửa đốt

Tất cả đều tiêu sạch

Cho đến kiếp thành, hoại

Thế giới ra tro tàn

Ngay nơi hỏa luân đó

Đốt cháy lửa rực lên

Cũng từ mé Nhị thiền

Khắp cả đều mưa lửa

Lửa dữ tràn lan cả

Thế giới bị đốt sạch

Ở Tam-muội địa ấy

Khởi lên tư duy đúng

Hành giả thấy việc này

Tướng lửa hoại quyết định

Tướng phong đại hủy hoại

Nay theo thứ lớp nói

Các chủng loại như trên

Đều bị phong đại hoại

Đại địa và Tu-di

Phân tán như bụi trần

Tất cả đều diệt sạch

Đây do sức phong đại

Trên thấu đệ Tứ thiền

Dưới triệt cõi phong luân

Phong tai từ đó khởi

Tan hoại cũng từ đó

Tất cả phong đại hoại

Người trí thấy chân thật

Chánh tư duy như vậy

Tướng phong hoại quyết định

Tại sao người tu hành

Thường khởi lên nhàm chán

Ở trước thấy pháp khổ

Nhớ nghĩ mãi không quên

Tám khổ địa ngục lớn

Đều tăng mười sáu phần

Các thứ khổ như thế

Địa ngục đều vô lượng

Chúng sinh sinh nơi ấy

Tùy nghiệp chịu các khổ

Tôi ở đường ác này

Chưa lìa hoặc kéo đến

Như tám địa ngục lớn

Ai có thể kể hết

Vô lượng khổ trong đó

Khó biết được bến bờ

Giá người có trăm đầu

Mỗi đầu có trăm lưỡi

Muốn kể khổ địa ngục

Trọn đời không kể hết

Như kinh Ngu Hiệt Địa

Chỉ Phật khéo phân biệt

Tôi đều thấu suốt cả

Không có ai lường được

Xoay vần trong biển khổ

Lặn hụp vô lượng kiếp

Điên đảo không hạnh lành

Đều từ quả khổ ấy

Tự thấy mạng đời trước

Đau khổ từng trải qua

Tu hành nhớ khổ xưa

Liền thuận đường Niết-bàn

Tâm ám độn càng tăng

Súc sinh nghiệp bất tịnh

Ngu si không thích quả

Đủ mọi khổ hành thân

Chín muôn chín ngàn thứ

Hình loại đều khác biệt

Loài chim bay cá lội

Và cựa quậy côn trùng

Tùy nghiệp thọ mà sinh

Thay đổi như tuồng kịch

Tất cả loài chúng sinh

Lần lượt ăn nuốt nhau

Ta do bởi ngu si

Đã từng chịu khổ này

Nhìn lại thấy rùng rợn

Tâm sinh ra nhàm chán

Hành giả lo chán nhiều

Từ khổ quyết định ngay

Hành giả được như vậy

Phương tiện sinh chán lìa

Lại tự mình nhớ nghĩ

Ngạ quỷ khổ vô lượng

Cổ nhỏ bằng cây kim

Thân to như trống sấm

Vô số kiếp phải chịu

Đói khát luôn hoành hành

Thấy trời mưa cam lồ

Muốn uống liền hóa lửa

Như bốn biển rộng kia

Rộng sâu không bờ bến

Giá như uống hết sạch

Cũng không thể hết khát

Lõa hình xõa tóc dài

Như cây Đa-la cháy

Ở trong đó rất lâu

Chịu đủ thứ khổ ấy

Gió nghiệp thổi cùng khắp

Thổi cho thân tan nát

Như nổi trận gió cuồng

Quật gãy các cây khô

Ta chứa hạnh xan tham

Không tu hạnh bố thí

Nên sinh vào ngạ quỷ

Chịu khổ đau thế này

Cảnh giới Tam-muội địa

Hành giả khởi tư duy

Quán sát riêng từng loại

Không còn buông lung nữa

Tuy chưa đoạn phiền não

Thấy các khổ bức ấy

Khổ độc lo sợ nhiều

Rất chán khổ sinh tử

Chán rồi quyết lìa dục

Như xem báu trong tay

Tham muốn đã xa lìa

Mau chóng được giải thoát

Ví như ăn đồ ngon

Trong đó có trùng độc

Đủ cả mùi sinh tử

Các khổ cũng như vậy

Như giỏ đựng rắn độc

Có người mang nó theo

Nếu hết liền vứt bỏ

Không bị nó làm hại

Thân lại cũng như vậy

Bốn đại là rắn độc

Người trí mau xa lìa

Không bị nó làm hại

Như người ngu cầm đuốc

Ngược gió tự thiêu mình

Người thông minh nên trừ

Không bị lửa đốt thiêu

Kẻ đắm vướng sinh tử

Luôn bị lửa thiêu đốt

Nếu biết mau xa lìa

Thì không bị lửa đốt

Ví như chỗ khủng bố

Hay là nơi nhà cháy

Rắn độc, rết hợp lại

Sinh tử còn sợ hơn

Như làng xóm bỏ hoang

Như đồ đựng bỏ trống

Các pháp không, vô ngã

Tánh chân thật cũng vậy

Trong ba đường ác này

Khổ vô lượng như thế

Tuy cõi trời có vui

Nhưng cũng bị khổ lớn

Ví như lửa dữ đốt

Tham ái đốt cũng vậy

Ở lâu trên cõi trời

Thường bị lửa dục đốt

Tự nhớ trời Đao-lợi

An ổn ngồi pháp tòa

Thiên nữ dâng cúng dường

Muôn vàn thứ yêu thích

Bốn bề hàng cây báu

Hoa trái đẹp trang nghiêm

Thỏa mãn cho năm dục

Tất cả đều thọ hưởng

Lúc cỡi rồng, voi trắng

Dạo xem các ao tắm

Phóng ý trong khu rừng

Quay lại trời đã chiều

Ăn toàn vị Tu-đà

Uống thì Cam-mạn-đà

Đầy đủ không lo thiếu

Thọ lạc tựa biển cả

Lại ở trong thắng đường

Thiên nữ tấu âm nhạc

Dáng vẻ thật yêu kiều

Ánh sáng lóe tầm mắt

Diệu âm sáu vạn thứ

Thường buông tiếng uyển chuyển

Tai mắt bị cuốn theo

Làm say cả lòng ta

Chư Thiên ca thánh thoát

Ăn nhịp theo đàn sáo

Nằm ngồi nghe âm nhạc

Thức ngủ đều vui thích

Căn cuốn theo năm dục

Như vành lửa xoay tròn

Tu-di đảnh núi chúa

Ở yên khoái tự tại

Trăm lẻ một thứ báu

Dùng để trang nghiêm đất

Chư Thiên cùng thỏa thích

Trải qua rất lâu dài

Xúc với năm cảnh giới

Rúng động năm căn tình

Tất cả đều đặc biệt

Thật là nhân khoái lạc

Vật thực của chư Thiên

Tùy phước có sai biệt

Thấy sự sai biệt này

Tâm liền sinh ưu não

Rất sầu thảm như thế

Cũng như khổ địa ngục

Ăn thức ăn bất tịnh

Cúi đầu tự hổ thẹn

Hối trách nghiệp đời trước

Khiến tôi đến khổ này

Chư Thiên, A-tu-la

Tự tham giữ lợi dưỡng

Do đó sát phạt nhau

Chết là mối sợ lớn

Hoặc được trời cấp sứ

Hoặc hết sức nghèo thiếu

Ta tuy sinh cõi trời

Khác gì khổ đường ác

Ở chỗ thường vui kia

Hai lăm tướng suy chết

Tướng này sắp mạng chung

Lúc ấy thật là khổ

Vừa mới buông lòng thích

Liền bị năm suy đến

Nếu khi thấy tướng này

Lo sầu không tự an

Thiên nhãn bỗng chợt nháy

Tắm rồi nước dính thân

Tất cả cảnh giới đẹp

Tâm không còn ham thích

Tự nhiên ngàn thứ nhạc

Tiếng Ca-lăng-tần-già

Nay bặt không còn nghe

Biết bảy ngày sẽ chết

Ngọc nữ đều bỏ đi

Theo hầu các trời khác

Thấy vậy sinh buồn bực

Chết rồi đọa địa ngục

Chỉ có bậc Thánh hiền

Hiểu rõ biến vô thường

Thoát khỏi khổ sinh tử

Phàm phu bị thiêu đốt

Dưới nách ra mồ hôi

Y phục dính dơ bẩn

Thấy vậy rất sợ sệt

Đây do nghiệp tịnh hết

Hoa trên mão tươi đẹp

Mà nay bỗng héo tàn

Thân thể vốn rực sáng

Một mai chợt khô gầy

Thường ham ngồi chỗ vui

Nay lại sợ không vui

Năm tướng xấu nay hiện

Biết rằng chết sắp đến

Chỉ có người kiến đế

Không có tướng xấu ấy

Ta nay nói Tỳ-kheo

Ở đó thêm nhàm chán. ( *)

Chư Thiên và Thiên xứ

Suy biến không lâu bền

Tu hành trí sáng suốt

Thấy vô thường biến đổi

Bốn báu Tu-di chúa

Núi vàng vòng bao quanh

Hành giả mắt tuệ tịnh

Thấy đó ắt tiêu ma

Lại các đại Thiết vi

Bao quanh bốn thiên hạ

Tiêu hoại tướng vô thường

Hành giả thấy rõ rồi

Tu hành ở cõi trời

Quán sát đúng như vậy

Lại ở trong loài người

Tư duy nhớ nghĩ đúng

Hoặc lúc phạm vương pháp

Bị chém thân, tay, chân

Tra khảo rất dã man

Ta đều trải qua hết

Vĩnh biệt hàng thân thích

Quyến luyến tuôn dòng lệ

Nhỏ giọt xuống một chỗ

Còn hơn bốn biển cả

Ta từ xưa đến nay

Thọ sinh trong loài người

Tính xương trắng chất dồn

Cao rộng hơn Tu-di

Xoay vần ba đường ác

Khổ sở không gì bằng

Cảnh khổ của trời, người

Cũng nhiều vô lượng rồi

Dù muốn nói rộng ra

Trọn đời không hết được

Cảnh giới địa Tam-muội

Tư duy chỗ quả sinh

Quán sát biết rõ ràng

Hành giả rất nhàm chán

Tôi tuy bỏ nghiệp nhà

Mà chưa thành đạo quả

Tự cho là xuất gia

Chưa thoát ngục sinh tử

Tôi tuy bỏ ân ái

Gọi là xả sở sinh

Mà không thể xa lìa

Nghiệp ái với cha mẹ

Uổng phí làm con người

Không sinh từ pháp Phật

Ngoài khoác y Thánh pháp

Trong không lìa si hoặc

Xả bỏ lợi năm dục

Nương vào nghiệp xuất gia

Mà ở trong pháp Phật

Không được chút công đức

Tuy trong bỏ tham chấp

Mà không được xuất ly

Chưa thành tựu bốn niệm

Từ đâu tâm được vui?

Cạo đầu bỏ hình tướng

Mà không bỏ kiêu mạn

Không bỏ vị dục lạc

Không được thiền duyệt lạc

Trong năm nghiệp vô gián

Chưa có thể thoát khỏi

Ví như bến không thuyền

Mà muốn vượt nước sâu

Chưa nhập tụ quyết định

Không sinh nghiệp cõi trời

Vô minh che tâm mắt

Chìm sâu vực sinh tử

Nên tinh tấn tu tập

Chắc chắn đạt kết quả

Đã làm thì không mất

Hành giả khéo suy nghĩ

Nhận vật của tín thí

Chiếm phần cơ thể kia

Cho mình có công đức

Nhưng thật ra trống rỗng

Do tâm lợi dưỡng này

Che công đức của tôi

Nghĩ sâu khổ khắc cốt

Tức thời khởi nhàm chán

Chưa thoát khỏi đường ác

Bị điên đảo trói buộc

Không hướng đường bình đẳng

Mâu-ni đạo Nhất thừa

Sinh rồi khó tiến tu

Các căn đều đầy đủ

Gặp Phật đang ở đời

Lại được nghe chánh pháp

Mà không bỏ khổ đau

Chưa vượt biển tham dục

Vung đao chém năm giặc

Đây cũng chưa diệt được

Như vậy khi chánh quán

Hành giả hướng giải thoát

Tướng nhàm chán phát sinh

Thì liền sinh quyết định

Thân là đồ bất tịnh

Đủ ba mươi sáu thứ

Ví như cõi đại địa

Nuôi sống đủ các loại

Thân nhờ che đậy kỹ

Cũng phải thường tắm rửa

Bọt nước dễ tiêu ma

Không lâu sẽ ắt diệt

Ví như giỏ rắn độc

Thân tứ đại cũng vậy

Chỗ trú tám vạn trùng

Thường tranh nhau ăn nuốt

Thân này là nhà lửa

Bốn trăm bốn bệnh vây

Đủ các khổ bất tịnh

Đầy ắp cả bên trong

Ví như nhà bỏ trống

Cũng như nơi nghĩa địa

Ngói lợp không vững chắc

Thân này cũng như vậy

Nhóm vô lượng các khổ

Hư vọng không chân thật

Điên đảo khởi tham chấp

Nhiều kiếp luôn khổ sở

Lại dắt vào bào thai

Thọ sanh muôn vàn khổ

Không thấy pháp chân thật

Sinh tử thường luân chuyển

Mới từ Ca-la-la

Tiếp sinh một cục thịt

Lớn dần thành chi tiết

Năm thứ khổ bào thai

Âm u như ngục tối

Bị nhiều nỗi bức bách

Nuôi lớn trong nhà xí

Khổ hôi hám bất tịnh

Ra thai chịu sinh khổ

Dần đến già, bệnh, chết

Tất cả các ấm khởi

Ba tướng vây bức bách

Quán sắc như bọt đọng

Thọ như bong bóng nước

Tưởng như dáng dợn nắng

Các hành như cây chuối

Thức chủng giống huyễn hóa

Hư vọng không chân thật

Bức bách là tướng khổ

Nhân duyên là tướng tập

Tịch tĩnh là tướng diệt

Xuất ly là tướng đạo

Trong bốn Thánh đế này

Hành giả quán sát dần

Tư duy mười sáu hành

Giải thoát khổ sinh tử

Lược nói tất cả pháp

Tự tướng và cộng tướng

Biết rõ nghĩa quyết định

Tu hành chánh quán sát

Hành giả đốt đuốc tuệ

Quán sát bốn Chân đế

Cắt đứt các đường ác

Lìa các khổ thọ thai

Không còn muốn thọ thân

Thêm khổ não nhiều đời

Trừ bỏ hạnh lợi dưỡng

Riêng tu hạnh xa lìa

Khi đã nhàm chán rồi

Không ham vui sinh Thiên

Huống gì đắm thế gian

Nhận chịu các khổ đau

Quán chúng như rắn độc

Ấm là năm giặc oán

Tự biết hoạn tham dục

Nhiều kiếp âm thầm hại

Sáu căn như hư không

Giặc trần tranh đến hại

Trong ngoài xâm nhập vào

Hành giả quán chân thật

Thấy ái như sông lớn

Niết-bàn như bờ kia

Tu hành mắt tuệ tịnh

Quán pháp không vô ngã

Biết chân thật như vậy

Không còn ham ba cõi

Người sáng thấy các pháp

Lược nói ba tướng thành

Và ba hoại đã nói

Phương tiện siêng tu tập

Nghĩa hành tướng thứ lớp

Thì nay lại sẽ nói

Một sắc nhiều cách quán

Mỗi mỗi bốn thứ nhân

Quyết định biết nhân quả

Thân niệm xứ rốt ráo

Thọ cùng tâm tương ưng

Khi quán chỉ tự thể

Vô lượng quả nhân duyên

Tướng ấy đồng chủng tánh

Hành giả khởi tư duy

Đều hiện nơi sở y

Tâm giống ngựa không thuần

Như huyễn, như khỉ vượn

Vô lượng tướng nhân duyên

Tất cả hiện sở y

Hai ấm không, vô ngã

Tiếp hợp quán tưởng sắc

Tưởng hợp thọ và thức

Thực hành hại cũng vậy

Lần lượt tưởng sắc thọ

Tưởng sắc thức cũng vậy

Phân biệt tưởng thọ thức

Thực hành ba giống tưởng

Bốn, năm dần hòa hợp

Tư duy hoại tự tướng

Duyên chung năm ấm thạnh

Bảy chỗ ba cách quán

Cảnh giới rộng vui thích

Hoàn diệt quán sinh diệt

Một niệm thấy chân thật

Đầy đủ pháp niệm xứ

Quán đúng chủng tướng ấm

Như hóa mộng, bóng trăng

Định tuệ càng tăng thêm

Đó là pháp Noãn sinh

Tâm ấy rất vắng lặng

Nhìn chung năm tướng ấm

Tự thân lửa dục đốt

Ba cõi bị thiêu rụi

Các tướng của chánh định

Hướng thẳng cửa giải thoát

Trước hết quán Tứ đế

Mười sáu hành chân thật

Thành tựu pháp Noãn rồi

Tiến lên quán chân thật

Thấy Phật thân tướng đẹp

Vô lượng các công đức

Đệ nhất pháp tịch diệt

Thanh tịnh lìa phiền não

Biển công đức Thánh chúng

Sâu thẳm không thấy đáy

Đủ các tướng vi diệu

Hiện thân và cảnh giới

Thấy rồi tâm hoan hỷ

Đầy đủ tướng pháp Đảnh

Tăng tiến sinh pháp Nhẫn

Năm đường hiện cảnh giới

Đường ác thiêu đốt diệt

Đến nghỉ nơi mát mẽ

Khoảng giữa ở sinh tử

Cuối cùng chỉ nhất tâm

Trước quán khổ vô lượng

Tiếp thấy khổ chủng sinh

Chủng tăng thêm rộng lớn

Dần thấy Khổ, Tập, Diệt

Diệt rồi nhiên hậu quán

Bát Thánh đạo bình đẳng

Tướng vô thường biến diệt

Thô nhám khổ bức bách

Không tịch không chúng sinh

Không tự tại vô ngã

Khổ chủng là nhân duyên

Các duyên hợp là tập

Chủng sinh nên nói khởi

Hưng quả gọi là duyên

Hết Khổ, Tập nên Diệt

Diệt tịch nói tịch chỉ

Thanh tịnh lìa ba cõi

Giác gọi là diệu xuất

Đường tắt là tướng đạo

Bằng thẳng nói chánh nghĩa

Tiến đến gọi là thủ

Vượt qua nên gọi thừa

Tứ đế mười sáu hành

Quán chân thật đầy đủ

Pháp nhẫn lần lượt sinh

Pháp thế gian đệ nhất

Thánh hạnh chánh thọ địa

Được ba quyết định này

Kiến đạo tư duy đạo

Lần lượt đến cứu cánh

Tất cả tướng vi diệu

Mỗi mỗi tùy địa khởi

Thành tựu trí tuệ thật

Đầy đủ các công đức

Nên biết điều nói trên

Là phần tu quyết định

Có các bậc Minh trí

Thực hành phương tiện đúng

Siêng năng chớ lười biếng

Thường khởi lên hổ thẹn

Đối các vị phạm hạnh

Luôn biểu hiện kính mến

Tự giữ giới tu tịnh

Oai nghi cho vững vàng

Giả sử được lợi dưỡng

Ít muốn biết vừa đủ

Dễ đủ cũng dễ nuôi

Lượng thân ăn vừa đủ

Như người bôi mỡ xe

Không vì tham đắm vị

Hiểu rõ tất cả hữu

Hễ sinh ắt có lỗi

Tư duy quán sát đúng

Ba cõi như lửa cháy

Như người bệnh nặng kia

Tin nhận phương thuốc chữa

Nghe Thiện tri thức dạy

Quán sát tư duy kỹ

Thường dùng tâm thanh tịnh

Buộc thân chớ buông lung

Im lặng không nói nhiều

Ngồi yên nghĩ nghĩa thật

Nơi đồng trống gò rừng

Vắng vẻ tu xa lìa

Vô sự thích núi non

Ngồi trong hang đất trống

Trải cỏ dưới gốc cây

Trụ thanh tịnh như vậy

Tu hành xét lại mình

Siêng tu không lười biếng

Chuyên tinh cầu lợi mình

Rời xa lỗi thoái trụ

Chắc chắn được tiến lên

Phần công đức quyết định

Hành giả gắng phương tiện

Đầy đủ các thiện căn

Tôi đem ít tuệ lực

Lược nói các pháp tánh

Như nghĩa rốt ráo ấy

Mười lực cảnh giới trí.

KINH THIỀN ĐẠT-MA-ĐA-LA

1 . * Ba-na 波那 = Ban-na 般¨º

2 . * Trong bản tiếng Phạm không có câu kệ này.

Quyển hạ

Phần 9: CON ĐƯỜNG PHƯƠNG TIỆN TU HÀNH QUÁN BẤT TỊNH – PHẦN THOÁI LUI

Theo khả năng của tôi

Đã nói niệm An ban

Hành giả quán bất tịnh

Nên phân biệt thứ lớp.

Phương tiện quán bất tịnh

Tư duy niệm thoái giảm

Tướng mà minh trí biết

Thì nay tôi sẽ nói:

Hành giả mới phương tiện

Ngay phần nhỏ nơi thân

Quán sắc da nứt ra

Và chỗ khởi lên tướng.

Tuy sắc da tạm hoại

Nhưng phương tiện yếu kém

Tịnh tưởng trở lại sinh

Gọi là tu hành lùi.

Không khởi điều cần nêu

Lại khiến sắc da hoại

Tịnh tưởng vẫn không trừ

Cũng gọi tu hành lùi.

Hành giả ái dục tăng

Nên đến nơi nghĩa địa

Giữ lấy tướng bất tịnh

Trở lại ngồi chỗ cũ.

Thấy rõ các tử thi

Thân ta cũng như vậy

Chí tâm quán bên trong

Như tướng nghĩa địa kia.

Những gì ta chứng kiến

Nhờ đó được chân thật

Được tướng chân thật rồi

Không còn khởi tưởng tà.

Phương tiện tu như vậy

Mắt tuệ vẫn không tịnh

Mang khối ngu si dày

Nên biết là điên đảo.

Nếu duyên nơi ngón chân

Ám loạn tâm không trụ

Nên buộc tâm như trên

Quán sát cầu thăng tiến.

Chỗ hoại sắc như trên

Tâm kia còn giong ruổi

Nên ra sức tinh tấn

Phương tiện lìa lỗi lùi.

Chớ bị nhiễm phiền não

Khiến không được giải thoát

Tự cố gắng phương tiện

Chóng đến được Niết-bàn.

Chính tự thân hoại tướng

Buộc niệm không phân tán

Ngày đêm siêng tu tập

Chớ để khởi phiền não.

Hành giả tưởng vi diệu

Những điều Thế Tôn dạy

Thường hay luôn giữ gìn

Nhất định không thoái lùi.

Quán nội thân đầy đủ

Niệm ấy đã vững vàng

Tiếp quán đến ngoại duyên

Tập dần làm tăng thêm.

Bên ngoài đã châu toàn

Tam-ma-đề vững chắc

Biết rằng đây không lâu

Lần lượt dứt hết lậu.

Như vua không binh giáp

Đâu đủ để vững chắc

Mà muốn chống giặc oán

Chắc chắn bị giặc hại.

Hành giả đối chính mình

Ngu si chưa tháo gỡ

Mà muốn quán ngoại duyên

Thì quyết chắc thoái lùi.

Tôi nói các Tỳ-kheo

Không hiểu nên tu lùi

Có nhiều lỗi thoái giảm

Nay nói khéo lắng nghe.

Nên biết tu hành lùi

Vì chìm đắm si mê

Hoặc phiền não dày đặc

Nghiệp hành luôn ngăn che.

Có người vì sắc dục

Mà khởi lên phiền não

Đối với các sắc đẹp

Si ái che chánh niệm.

Đủ mọi thứ y phục

Sặc sỡ màu lòe loẹt

Trang sức đủ anh lạc

Vàng bạc, các thứ báu.

Đối với vui thế tục

Hành giả còn luyến tiếc

Do đó động tưởng dục

Chắc chắn biết bị lùi.

Các hình tướng trang nghiêm

Nơi nơi bày dáng đẹp

Những chi tiết thân thể

Vọng tưởng khởi tham dục.

Từng phần của cơ thể

Xúc chạm dáng mềm mại

Làm theo thói quen cũ

Lửa dục bốc lên đốt.

Hoặc khóc hoặc nói cười

Ca múa liếc nhìn nhau

Mặc lụa kết châu ngọc

Tơ đẹp trau chuốt đủ.

Thướt tha vẻ kiều diễm

Dao động tâm hành giả

Xét lại oai nghi mình

Dục khởi khiến thoái lùi.

Có người tình dục nặng

Không chuyên theo bốn thứ

Ngu si thêm phiền não

Xúc thân khởi dâm loạn.

Đó là ái dục mạnh

Tu hành mau thoái lùi

Do các ái dục này

Mê loạn, mất chánh niệm.

Hiểu rõ tướng và tưởng

Nhất định không thoái chuyển

Thấy rõ trong thân mình

Rồi quán sát bên ngoài.

Cảnh giới rộng thênh thang

Giáp vòng thấy bờ hiểm

Không biết chỗ rốt ráo

Tu hành chóng mai một.

Ái đắm nơi thân thể

E rằng khó thăng tiến

Hành giả sinh nghi sợ

Chắc chắn mau thoái lùi.

Nếu muốn lìa nghi sợ

Phải nhàm chán thân thể

Khi nhàm chán đã sinh

Tâm ấy còn chạy loạn.

Hành giả cần nên biết

Đây chắc sẽ bị lùi

Hành giả, tôi đã nói

Phương tiện bất tịnh lùi

Nếu ở trong thắng đạo

Cũng thoái như trước nói.

Phần 10: PHƯƠNG TIỆN TU HÀNH QUÁN BẤT TỊNH – PHẦN TRỤ

Tôi đã lược phân biệt

Phần bất tịnh thoái lùi

Như kia trụ tướng lỗi

Nay theo thứ lớp nói.

Nghiệp phiền não hành giả

Tăng trưởng đầy bên trong

Không hiểu pháp trí độ

Ngu si trói kiến trụ.

Một phần nhỏ nơi thân

Da sắc hoại nứt nẻ

Không biết pháp thăng tiến

Phiền não tăng nên trụ.

Hoặc có nơi thăng tiến

Khắp thân thấy tướng hoại

Không thể cầu duyên ngoài

Ưa quán trụ trong thân.

Nếu cảnh giới bên ngoài

Tâm hành giả vui tiến

Muốn đi cứ cho đi

Phương tiện chớ bắt trụ.

Chưa thấy nơi rốt ráo

Mà dừng lại nửa đường

Ngu si trụ trói buộc

Như voi buộc vào cây.

Tưởng xương có tướng cứng

Thể của nó rất kín

Các tưởng không thứ tự

Cũng không cầu thăng tiến.

Tâm lại không chán lìa

Cũng không thể quyết định

Hành giả tuy thành tựu

Đường bất tịnh đặc biệt.

Không thể khởi thắng tưởng

Làm cho thân nhu hòa

Nếu thân không nhu nhuyễn

Giác quán ắt không sinh

Không thể sinh giác quán

Nên nói tu hành trụ.

Phần 11: ĐƯỜNG PHƯƠNG TIỆN TU HÀNH QUÁN BẤT TỊNH – PHẦN THĂNG TIẾN

Đã nói quán bất tịnh

Lỗi trụ đường phương tiện

Nếu ở trong thắng đạo

Trụ như trước đã nói.

Nay trình bày thứ lớp

Bất tịnh phần thăng tiến

Trước tư duy tổng tướng

Buộc niệm duyên bất tịnh.

Trụ phần nhỏ nơi thân

Quán sát đúng tự tướng

Tự tại và ngoại duyên

Nói hai thứ không cùng.

Ở trong thân hành giả

Tự tại Tam-ma-đề

Siêng tập phương tiện đúng

Chỗ rốt ráo viên mãn.

Ngoại duyên vô lượng là

Cảnh giới bao trùm cả

Từ nơi chánh thọ đó

Không thể đếm dễ dàng.

Lại quán trong thân mình

Đây cũng là vô lượng

Chính ở tại thân mình

Có rất nhiều màu sắc.

Gân dính liền với thịt

Số đếm đều năm trăm

Đề-lại cùng kiến-đại ( *)

Đây đều có sáu thứ.

Ba mươi sáu vật uế

Ba trăm hai mươi xương

Chia làm chín trăm đốt

Chín mươi ngàn mạch máu.

Khí huyết trong cơ thể

Ba vạn sáu ngàn đường

Chân lông khắp thân thể

Chín mươi chín vạn số.

Trong thân trùng rỉa rúc

Hộ trùng tám mươi ngàn

Trong máu ngoài tinh khí

Hai thứ cùng hòa hợp.

Trước từ Ca-la-la

Thân căn cùng mạng căn

Thân bất tịnh có khởi

Là từ Ca-la-la.

Do kết nghiệp dấy sinh

Ngu hoặc sinh tham đắm

Hai thứ phiền não nặng

Tâm ái, sân, ngu si.

Lúc vừa mới thọ sinh

Dấy hai tưởng điên đảo

Bên trong sinh ái dục

Bên ngoài tưởng sân hận.

Nam có tưởng như vậy

Nữ thì khác tướng trên

Ca-la-la bất tịnh

Ca-la tợ trứng nước.

Trứng nước sinh cục thịt

Lớn dần thành chi tiết

Sinh ra gọi em bé

Lớn lên là đồng tử.

Như vậy lớn dần lên

Thanh tráng gọi trung niên

Đến già hình khô gầy

Lụn dần đến già suy.

Thức diệt thì mạng vong

Thân rã xương trắng hiện

Xanh hủy chi tiết lìa

Nát vụn rồi tiêu sạch.

Mười lăm thứ như vậy

Hành giả quán tự tướng

Mới từ Ca-la-la

Lần đến suy già chết.

Bảy ngày hủy biến dần

Cho đến tan diệt sạch

Đời trước từng tu hành

Mới từ Ca-la-la.

Sinh ra đến già chết

Thứ lớp quán sát kỹ

Tướng xương trắng, xanh, đỏ

Chi tiết đều ly tán.

Xương khô mục rồi tiêu

Cho đến không còn gì

Các vị tu hành này

Tư duy nghĩ bất tịnh.

Lại quán sát từ nhân

Hoặc phương tiện học quả

Thành tựu tuệ thâm diệu

Hiểu rõ nghĩa tướng này.

Quán sát Ca-la-la

Cho đến tất cả phần

Bốn đại tịnh hòa hợp

Tạo sắc năm tình căn.

Vô lượng thứ cực vi

Tất cả từ đó khởi

Rồi lại nên quán sát

Tướng sau khi đã chết.

Mỗi ngày thay đổi khác

Như vậy đến bảy ngày

Không cử chỉ lui tới

Hay ngó nhìn nói cười.

Dáng vẻ bặt hẳn cả

Xả tư thái oai nghi

Tử thi dần dần đổi

Sắc ấy ngày càng biến.

Các màu xanh bất tịnh

Lần lượt lộ hiện ra

Sình to thối rã ra

Chảy tràn lan hôi hám.

Các loài trùng bò ra

Thấy vậy lìa sắc dục

Quán sát chỗ đắm trước

Rã rồi cứ ăn mãi

Văng vãi khắp mọi nơi

Diệt toàn bộ ham muốn.

(Trên nói Đoan chánh chẳng phải căn bản cũng nên gọi là toàn thể)

Tự thấy xương khô mục

Không còn tướng tươi nhuần

Lâu dần nên thô nhám

Lìa ham muốn trơn mịn

Mục nát như bụi trần

Mất hẳn không còn gì

Thành tựu tướng như vậy

Lìa ham muốn hữu hình ( *)

Năm dục cũng năm hoại

Tùy bệnh mà chữa trị

Tướng chân thật tương đối

Hành giả chánh quán sát

Sắc biến nếu ly tán

Dáng oai nghi trụ diệt

Khô mòn rồi tiêu ma

Gọi là năm thứ hoại

Chính tự trong thân này

Vô lượng các cảnh giới

Hành giả nhớ nghĩ đúng

Thì sẽ được tự tại

Đã nói hai vô lượng

Tự tại và cảnh giới

Hành giả không tự tại

Cũng đã phân biệt nói

Ở đây niệm bất tịnh

Văn, tư và tu tuệ

Chánh quán mở mắt tuệ

Đây nói có ba thứ

Quán tưởng có hai thứ

Có lúc không trụ tưởng

Đều khai bày tư duy

Hoặc lúc không khai mở.

Tánh thứ ba không dơ

Lìa dơ trụ thanh tịnh

Không tưởng không khai mở

Là tưởng tuệ tu thiền

Khởi thân vui tịch chỉ

Ngoài hai không thể được

Tâm cũng vui vắng lặng

Đây gọi là tu tuệ.

Thân thấm nhuần hòa dịu

Đây là tướng tịch tĩnh

Cả hai hông hòa dịu

Nên biết chẳng tịch tĩnh.

Hai thứ không tịch tĩnh

Một thì trụ an ổn

Đây nói trong sắc giới

Tu thiền phát sinh tuệ.

Một trí quán bất tịnh

Dựa vào mười địa khởi

Căn bản chưa đạt định

Khoảng giữa cũng nói dục.

Thân này trụ một cõi

Cảnh giới ở cõi Dục

Hóa sinh đã mạng chung

Diệt ngay không bất tịnh.

Thân sạch không cấu uế

Không khởi lên nhàm chán

Chỉ quán kia sinh diệt

Tướng vô thường biến đổi.

Bào thai sinh ra thân

Liền có hình tử thi

Đối thân khởi tưởng tịnh

Quán bất tịnh đối trị.

Không mong dừng tham dục

Tư duy tập nhàm chán

Liền có tịnh đối trị

Không quán tưởng nhàm chán.

Giải thoát tịnh phương tiện

Người trí mở mắt tuệ

Đối với duyên bất tịnh

Xương trắng phát ánh sáng.

Từ đó thứ lớp khởi

Sắc xanh cây quý báu

Vàng, đỏ hoặc tươi trắng

Nhành, lá, hoa cũng vậy.

Trên choàng châu anh lạc

Đủ mọi sắc vi diệu

Đây gọi là tu hành

Tịnh giải tướng phương tiện.

Thân bất tịnh nơi ấy

Trang nghiêm hiện khắp nơi

Từng bậc thứ lớp trên

Đốt đuốc tuệ Tam-muội.

Từ đó một thân hiện

Cao lớn trùm khắp cả

Tất cả thân khác khởi

Trang nghiêm cũng như vậy.

Đây là tịnh giải thoát

Phương tiện quán bất tịnh

Nếu trong khoảng chốc lát

Tu tập thắng quán này.

Là thuận lời Phật dạy

Kham nhận tất cả thí

Đức Thế Tôn khen ngợi

Ruộng phước tốt ba cõi.

Nói tất cả tướng khác

Công đức cũng như vậy

Tưởng xương trắng xanh ứ

Thành tựu tâm chán lìa.

Nhân niệm bất tịnh này

Phương tiện vượt các địa

Đó là dừng Thân niệm

Thọ, Tâm, Pháp niệm, xứ.

Noãn rồi đến Đảnh, Nhẫn

Thế gian đệ nhất pháp

Kiến đạo và Tu đạo

Cho đến Lậu tận trí.

Nhân đó vượt phương tiện

Tất cả bậc công đức

Lúc mới quán niệm thân

Cho đến chỗ rốt ráo.

Phật dạy niệm bất tịnh

Tất cả các chủng tử

Thế Tôn nói tham dục

Ham lợi không bờ bến.

Thuốc chánh thọ đối trị

Nên tu tưởng chán lìa

Tất cả phiền não khác

Đều phải nhanh chóng trị.

Tôi đã nói bất tịnh

Pháp phương tiện thăng tiến

Còn các thăng tiến khác

Hành tướng như trước nói.

Phần 12: ĐƯỜNG PHƯƠNG TIỆN TU HÀNH QUÁN BẤT TỊNH – PHẦN QUYẾT ĐỊNH

Phần bất tịnh thăng tiến

Nghĩa tướng tôi đã nói

Nay sẽ nói tu hành

Phần bất tịnh quyết định.

Không bị giới ác buộc

Cũng không nghiệp phiền não

Tâm thuận với giải thoát

Chí thường được vui vẻ

Như vậy tùy thuận sinh

Thô nhám bốn đại diệt

Nhu hòa, vui tịch tĩnh

Tam-muội từ đó khởi.

Từ định sinh trí tuệ

Hành giả hay nhàm chán

Chán vọng tưởng khởi tu

Thì lìa được cõi ái.

Tư duy lìa cõi ái

Giải thoát thật trí sinh

Đã sinh trí giải thoát

Vượt khỏi chỗ trói buộc.

Từ đó được vô vi

Nhất định lìa ba cõi

Đây nói người hành giả

Thành tựu phần quyết định.

Thiên vương năm tướng oai

Quán tướng hoại phiền não

Lậu hoặc suy mỏng dần

Do đó mất hết cả.

Nhân vương có năm tướng

Tướng thú vương cũng vậy

Hiểu rõ tướng các địa

Thì gọi là quyết định.

Đầy đủ bốn oai nghi

Dương oai gầm rống lớn

Một mình bước tự tại

Tướng oai Sư tử chúa.

Trong mười lăm tướng này

Hành giả sinh quyết định

Hay khiến trong địa ấy

Diệt tất cả cấu uế.

Buộc niệm Tam-ma-đề

Thoát khỏi lưới phiền não

Đường ác tưởng bất tịnh

Sinh khởi tâm nhàm chán.

Các tướng xanh ứ đọng

Hành giả khéo quyết định

Lại có ba tưởng khác

Minh tưởng và quán tưởng.

Thứ ba là không tưởng

Tu tập tuệ tịch diệt

Tịnh sắc và tự thân

Dấy lên các phiền não.

Tham dục, sân hận, si

Từ đó chánh quán diệt

Mỗi mỗi các tưởng này

Có ba tướng quyến thuộc.

Hay trừ các tham dục

Trói buộc sinh phiền não

Tất cả các tưởng này

Xét rõ khéo quán sát.

Đây nói người hành giả

Quyết định tưởng bất tịnh

Lâu dần xương trắng mục

Hiện xương sống gầy mòn.

Rồi nát như bụi trần

Tất cả đều tiêu sạch

Từ dưới thứ lớp khởi

Phương tiện hoại chốn dựa.

Tịnh tuệ như đã nói

Tu hành tướng quyết định

Vô lượng thứ thâm diệu

Tất cả bao trùm khắp.

Quyết định chân thật ấy

Sống như Kim sí điểu

Thứ khởi địa thanh tịnh

Bằng phẳng rất trang nghiêm.

Sư tử chúa dũng mãnh

Ngưu vương hoặc long tượng

Các loại hiếm có này

Tướng quyết định nơi nơi.

Trước sinh từ bất tịnh

Rồi lớn trong bất tịnh

Mới khởi Ca-la-la

Trụ ở trong bất tịnh.

Quán kia trụ bảy ngày

Khoảnh khắc niệm không dừng

Hành giả khéo hiểu rõ

Đây là nói quyết định.

Tất cả phần như vậy

Thảy đều biết nghĩa tướng

Thấy rõ chân thật ấy

Mỗi niệm có sinh diệt.

Nhờ quán tưởng xương trắng

Hành giả giác ý sinh

Hay khởi tưởng giác chi

Nên gọi là quyết định.

Các vị hành giả ấy

Phân biệt ba thứ tưởng

Hoặc có người mới tập

Hoặc đã hành sơ qua.

Hay đã tu lâu rồi

Đây chắc gần quyết định

Tùy theo sức trí tuệ

Hướng đến có sai biệt.

Người mới khởi đạo nghiệp

Tập ít nhưng tâm trụ

Học lâu hay theo duyên

Đây nói ba hạng người.

Mới học gọi “Thỉ chủng”

Thứ hai là “Trưởng dưỡng”

Cuối cùng hay “Xả ly”

Nên gọi là quyết định.

Bất tịnh có hai thứ

Hoặc cộng, hoặc không cộng

Như ba quyến thuộc trước

Đây lìa cộng bất tịnh.

Văn, Tư cùng Tu tuệ

Ba thứ niệm bất tịnh

Tất cả thứ như vậy

Hành giả xét rõ ràng

Khéo phân biệt lìa dục

Đây gọi là quyết định.