SỐ 617 — TƯ DUY LƯỢC YẾU PHÁP

SỐ 617

TƯ DUY LƯỢC YẾU PHÁP

Hán dịch: Đời Hậu Tần, Tam tạng

Cưu-ma-la-thập.

Bệnh của thân có ba: gió, lạnh và nóng, là ba thứ bệnh nhẹ. Bệnh của tâm cũng có ba, chúng rất trầm trọng khi dấy động thì nhiều kiếp phải chịu khổ.

Như thế chỉ có Đức Phật là vị lương y tài ba mới có thể vì chúng sinh mà chế ra các loại thuốc. Trong vô lượng kiếp, hành giả đã mắc các chứng bệnh này, nay mới bắt đầu tu hành. Vậy cần phải làm chủ lấy tâm mình, chuyên tinh hết mực không tiếc thân mạng. Có người nếu tâm không quyết định dứt khoát mà đi vào chỗ quân giặc, thì không phá được giặc. Phá loạn quân tưởng cũng lại như vậy.

Đức Phật dạy:

–Dù máu thịt có khô cằn đi nữa, chỉ còn da bọc xương thì cũng không bỏ tinh tấn. Như có người bị lửa dữ thiêu đốt thân thể, quần áo. Khi ấy duy nhất chỉ có chữa lửa, ngoài ra không có ý niệm gì khác. Vượt khổ phiền não cũng như vậy, phải chấp nhận các thứ bệnh khổ, đói khát, lạnh nóng, sân hận... mỗi khi nó đến với mình, xa lánh những nơi nhộn nhịp, ồn ào, ở chỗ vắng lặng, yên tĩnh. Vì sao? Vì các thứ âm thanh làm náo loạn tưởng tâm định như người đi vào rừng gai.

Những ai cầu học Sơ thiền, trước nhất phải tập các quán hoặc thực hành bốn Tâm vô lượng, hoặc quán Bất tịnh, hoặc quán Nhân duyên, hoặc Tam-muội niệm Phật, hoặc An-na-ban-na. Thực hành như vậy được rồi thì rất dễ vào Sơ thiền. Nếu người căn tín lanh lẹ thì đi thẳng vào thiền, quán chiếu sự lỗi lầm của năm dục, thấy nó giống như hầm lửa, nhà xí. Khi niệm cảnh giới Sơ thiền như ao nước mát mẽ, như đài quán cao, trừ được năm thứ ngăn che gây chướng ngại, liền đạt được Sơ thiền.

Như Tiên nhân Ba-lợi khi mới học thiền, thấy thây phụ nữ chết bên đường, bụng sình to lên rồi thối rã ra. Lúc ấy trụ tâm vững chắc, nắm rõ tướng này nên tự quán thân mình không khác gì thân ấy. Thực hành được như vậy rồi, tìm nơi vắng vẻ, chuyên ý suy nghĩ, liền được Sơ thiền.

Một hôm nọ, Đức Phật ngồi thiền bên bờ sông Hằng, có một Tỳ-kheo ít học đến hỏi Phật:

–Bạch Thế Tôn! Làm thế nào để được đạo?

Phật đáp:

–Chớ bám vào vật khác thì sẽ hiểu được pháp Không, liền được dấu vết đạo.

Có vị Tỳ-kheo học rộng tự nghĩ: “Lạ thay! Mình không nắm bắt được gì.” Nghĩ vậy, liền đến hỏi Phật.

Phật dạy:

–Hãy lấy viên đá nhỏ ở sông Hằng, rồi dùng nước trong bình rửa sạch đi.

Tỳ-kheo y giáo. Phật hỏi:

–Nước sông Hằng nhiều hay nước trong bình nhiều?

Tỳ-kheo thưa:

–Không thể ví dụ được.

Đức Phật dạy:

–Nếu không dùng tay rửa sạch đá thì dù nước kia nhiều cũng vô dụng. Hành giả nên siêng năng tinh tấn, dùng tay trí tuệ thiền định để gột rửa tâm sạch. Nếu không làm được như vậy thì không nên lìa pháp.

Pháp Quán Tứ Vô Lượng

Người học cầu Phật đạo trước nên thực hành bốn Tâm vô lượng. Tâm vô lượng ấy, công đức cũng vô lượng. Đối với tất cả chúng sinh gồm ba phần:

1. Cha mẹ, thân thích và Thiện tri thức.

2. Những kẻ oán thù thường luôn não hại.

3. Người thường không thân cũng không oán.

Đối với ba hạng người này, hành giả luôn đem từ tâm quán sát, xem người già như cha mẹ, người lớn như anh em, người nhỏ như con. Luôn tu tập lòng Từ như vậy. Sở dĩ con người vì oán mà có duyên ác, nhân duyên ác hết rồi trở lại thành thân thích, kẻ oán người thân không cố định. Tại sao? Vì đời này có oán ghét nhau, đời sau lại thân thích nhau. Vì tâm sân hận oán ghét nên tự đánh mất lợi lớn, phá phước báo nhẫn nhục sẽ mất đi sự nghiệp tâm Từ. Như vậy là làm cản trở nhân duyên với Phật đạo. Thế nên không sân hận, oán ghét, xem giặc oán như là người thân của mình. Vì sao? Vì nhờ giặc oán mà ta được nhân duyên với Phật đạo. Nếu như giặc oán không ghét ta thì không có sức kham nhẫn. Vậy thì họ là bậc Thiện tri thức của ta, làm cho ta được Nhẫn nhục ba-la-mật.

Đối với giặc oán đã được lòng Từ rồi, thì với chúng sinh nơi mười phương phải có lòng thương xót bao trùm cả thế giới, thấy sự biến đổi vô thường của chúng sinh luôn bị các thứ khổ, già, bệnh, chết bức bách và sự bất an của loài bò, bay, máy, cựa mà khởi lên lòng Từ. Hoặc thấy chúng sinh đời này hoặc đời sau được an vui, được sinh lên cõi trời vui, vào đường Hiền thánh vui mà khởi tâm hoan hỷ. Không thấy chúng sinh có sự khổ vui, không lo, không mừng. Lấy trí tuệ tự chế ngự mình, chỉ duyên vào chúng sinh mà có tâm xả. Đó là bốn Tâm vô lượng, vì khởi lòng Từ trùm khắp cả mười phương chúng sinh cho nên gọi là vô lượng.

Hành giả phải thường xuyên tu tập tâm ấy, hoặc có lúc tâm sân hận khởi lên, phải coi nó như rắn độc, lửa cháy trên mình, nhanh chóng vứt bỏ đi, hoặc tâm chạy tán loạn, giong ruổi theo năm dục và bị năm triền cái bao phủ, khi ấy cần phải gấp rút đem sức mạnh nơi trí tuệ tinh tấn bắt nó trở lại. Tu tập tâm Từ luôn luôn nghĩ đến chúng sinh và làm cho họ được cái vui của Phật. Cứ như vậy tập quen dần không thôi, liền được xa rời năm dục, bỏ năm triền cái, vào Sơ thiền. Khi được tướng Sơ thiền rồi thì khắp thân người ấy đều thể hiện nét vui vẻ. Đối với các pháp thiện sinh ra niềm vui hỷ lạc, thấy có các thứ sắc đẹp vi diệu. Đó gọi là mới vào cửa thiền định phước đức nhân duyên của Phật đạo vậy. Một khi đã được bốn Tâm vô lượng rồi thì đối với tất cả chúng sinh luôn nhẫn nhục không sân hận. Đây gọi là Chúng sinh nhẫn. Khi được Chúng sinh nhẫn rồi thì dễ được pháp nhẫn. Pháp nhẫn nghĩa là các pháp không sinh, không diệt, rốt ráo tướng không. Ai có khả năng tin theo và lãnh thọ thì là pháp nhẫn, cũng gọi là Vô sinh pháp nhẫn, chứng đắc Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Thọ ký sẽ thành Phật. Hành giả cứ như vậy mà tu tập.

Pháp Quán Bất Tịnh

Tham dục, sân hận, si mê, ngu muội là chứng bệnh trầm kha của chúng sinh. Luyến thân, đắm dục nên sinh ra sân hận, bị điên đảo làm mê hoặc tức là ngu si, do ngu si che lấp nên trong lẫn ngoài thân cứ chạy theo đuổi bám ấy tướng trôi nổi, giả dối không thật, cứ thế nó huân tập dần. Một khi nó đã nhuộm vào tâm thì rất khó bỏ. Vậy muốn trừ tham dục thì phải quán bất tịnh. Sân hận từ bên ngoài tác động nên dễ ngăn chận. Cũng như người chẻ đốt tre, đầu tiên thì rất là khó, nhưng khi đã chế ngự được tham dục rồi thì sân hận tự điều phục.

Quán bất tịnh nghĩa là biết thân này ở trong bào thai bất tịnh. Lại từ chỗ bất tịnh mà ra, trong lớp da mỏng hoàn toàn chứa bất tịnh. Bên ngoài có bốn đại do thức ăn uống tạo thành. Nếu tâm quán sát kỹ thì từ chân cho đến tóc, rồi từ tóc xuống đến chân, đúng là một cái đãy đựng đồ bất tịnh. Nào là não, màng, nước miếng, nước mũi, nước mủ, phân tiểu... Lược nói thì có ba mươi sáu thứ. Nói rộng thì có vô lượng. Ví như người nông phu mở cái bồ thì trong đó chứa đủ thứ như lúa, gạo, đậu, lúa mạch...

Hành giả dùng tâm sáng suốt mà mở kho thân này thì sẽ thấy các đường dơ nào là gan, mật, phổi, ruột, dạ dày và trùng rỉa rúc. Chín lỗ luôn chảy ra ghèn, nước mắt, tai rỉ ra những cấu bẩn, mũi nhỏ ra nước mũi, miệng khạc ra nước miếng, đờm dãi, đường đại tiểu tiện thường tuôn ra phân tiểu. Tuy được quần áo che kín nhưng thật là một nhà xí không hơn không kém. Thân trạng như vậy thì lấy gì cho là tịnh.

Lại quán thân này tạm gọi là người, bốn đại hòa hợp ví như ngôi nhà, xương sống như đòn giông, xương sườn như kèo, xương đùi như cột, da như bốn vách tường, thịt như vữa, luống dối giả hợp thành người, cho là an toàn. Nhưng thật ra rất là nguy hiểm, không chân thật, tan sụm trong chốc lát, xương bàn chân nối với xương ống chân, xương ống chân tiếp với xương đùi, xương đùi tiếp với xương sống, xương sống tiếp với xương đầu, từng lớp xương chống đỡ lẫn nhau, nguy như trứng mỏng.

Quán kỹ ra thì thân này chẳng được một cái gì, như vậy tâm này sinh nhàm chán, luôn nghĩ ba mươi sáu vật bất tịnh, như thật mà phân biệt. Trong thân như vậy, ngoài thân cũng không khác. Nếu tâm không trụ, chế ngự nó, thì lại chuyên niệm bất tịnh. Người mà tâm đã trụ vào tướng rồi thì thân thể rất nhu hòa, dần dần tâm được an lạc.

Nếu tâm không trụ nên tự trách tâm mình rằng: “Từ vô số kiếp cho đến nay ta chạy theo ngươi, từng trải qua trong ba đường ác khổ độc muôn nẻo. Từ nay trở đi ta phải hàng phục ngươi, ngươi phải theo ta.” Rồi buộc tâm mình, khiến được thành tựu. Nếu thật sự nhàm ghét thân này, nên đến quán xương trắng thì cũng có thể nhập được Sơ thiền.

Hành giả dốc chí cầu Đại thừa thì sau khi mạng chung, tùy ý sinh ra trước các Đức Phật. Nếu không được như vậy thì chắc chắn sẽ đến cung trời Đâu-suất và diện kiến Đức Phật Di-lặc.

Pháp Quán Xương Trắng

Quán xương trắng nghĩa là trừ hết tất cả thịt, da, máu, gân. Các lớp xương chống đỡ nhau trắng như ngọc, tuyết, ánh sáng cũng như vậy. Nếu không thấy được như thế thì ví như người mắc bệnh hủi. Thầy thuốc dạy người nhà nên cho người bệnh đó uống máu, tưởng màu trắng giống như sữa thì mới hết bệnh. Những vật trong nhà đều sơn trắng cả, rồi lấy ly bạc đựng đầy máu, đưa cho người bệnh uống bảo đây là sữa, uống đi sẽ hết bệnh. Người bệnh cứ một mực nói đấy là máu. Người nhà đáp:

–Vật trắng trị lành bệnh, ngươi lại không thấy tất cả vật trong nhà đều trắng chăng?

Người bệnh thấy máu rồi, chuyên tâm tưởng sữa không còn cho là máu nữa. Như vậy cho đến bảy ngày liền biến thành sữa, huống nữa thật trắng mà lại không thấy. Đã thấy xương trắng rồi, lại quán bên trong xương của người. Tâm ấy sinh diệt liên tục như kết hạt châu, như những gì ý thấy, rồi quán ngoài thân cũng lại như vậy. Nếu tâm trụ vào tinh tấn chớ bỏ, ví như bươi tro tìm lửa, đào thấy ướt thì chắc là nước sắp tới. Nếu tâm trụ vắng lặng thì mở mắt là thấy rõ ánh sáng của xương trắng. Như nước trong lặng thì thấy bóng mặt, đục thì không rõ, khô thì không thấy gì.

Pháp Quán Tam-Muội Phật

Phật là Đấng Pháp Vương, dạy con người làm các việc lành. Thế nên người tập thiền, trước nên niệm Phật. Người niệm Phật làm cho các trọng tội trong vô lượng kiếp được giảm bớt đi để đến được thiền định. Chí tâm niệm Phật thì được Phật gia hộ, cũng như người mà được nhà vua sủng ái, thì oan gia trái chủ không dám xâm lấn. Người niệm Phật thì các pháp ác không thể nhiễu loạn. Người nào thường niệm Phật thì Phật luôn thường tại.

Thế nào là niệm Phật?

Hành giả nhớ rõ hình tượng đã thấy, nên quán tướng tốt của tượng thì khi ấy liền thấy như Phật thật. Trên từ nhục kế lông trắng giữa chặn mày, dưới cho đến chân, rồi từ chân cho đến nhục kế, nắm chắc các tướng như vậy, trở lại chỗ vắng lặng nhắm mắt tư duy, buộc tâm vào tượng, không nghĩ ngợi gì khác, nếu tâm còn nghĩ theo duyên khác thì kéo nó trở lại ngay, tâm tự quán sát như ý được thấy. Đấy là đạt được quán tượng định. Khi ấy nên nghĩ như vầy: “Ta không đến, tượng không lại, mà được thấy là do tâm định tưởng vậy.”

Thêm bước nữa là quán sinh thân thì liền được thấy không khác gì đối diện với nhau. Tâm người cứ mãi mê giong ruổi theo các pháp ác, cũng như mẹ hiền trông con mình, chớ để nó rơi vào hố sâu đường hiểm. Niệm như con trẻ, hành giả như mẹ hiền, nếu tâm không trụ thì tự trách tâm mình. Nghĩ đến sự bức bách của sinh già, bệnh, chết, nếu được sinh lên cõi trời thì theo đuổi sự ham muốn không kiềm chế tâm vào pháp thiện. Nếu rơi vào ba đường ác khổ não, sợ sệt, tâm thiện không phát sinh. Nay đã thừa nhận cả gia tài giáo pháp vi diệu, tại sao lại không chí tâm chuyên niệm ư? Nghĩ rằng: sinh vào thời mạt pháp, mạt pháp sắp diệt, giống như đánh trống mở cửa thả tù nhân, đến khi tiếng trống đã tạm yên, cửa cũng đã khép một cánh, lẽ nào lại ung dung không ra khỏi ngục? Từ quá khứ vô thỉ ở trong thế giới đến nay, sinh tử khổ não vạn nẻo, nay thừa nhận giáo pháp chưa thành tựu, giặc chết vô thường ập đến thì thân này trong chốc lát cũng không thể giữ được, lại phải chịu khổ sinh tử trong vô lượng kiếp số. Như vậy, phải dùng đủ mọi cách khiến cho tâm được trụ. Người mà tâm đã trụ tướng rồi thì đi, đứng, nằm, ngồi đều thấy Phật, rồi sau tiến dần đến sinh thân, Pháp thân. Khi đã được sơ quán rồi thì tiến đến rất dễ.

Pháp Quán Sinh Thân

Quán sinh thân nghĩa là khi đã quán hình tượng rồi, tâm tưởng được thành tựu, gom ý vào trong định thì liền được thấy. Nên nương vào tượng để niệm sinh thân, quán Đức Phật ngồi dưới cây Bồ-đề, phóng ra ánh sáng chói lọi, tướng tốt đặc biệt kỳ lạ, hoặc tại vườn Lộc dã vì năm Tỳ-kheo Phật nói pháp Tứ đế, hoặc tại núi Kỳ-xà-quật Đức Phật phóng ra ánh sáng vì tất cả đại chúng mà nói Bát-nhã. Như vậy, tùy theo mỗi nơi mà buộc niệm, chớ để tâm chạy tán ra ngoài. Một khi tâm tưởng đã trụ, liền được thấy Phật mỗi hành động đều được an lạc, diệu lạc đến tận xương tủy.

Ví như khi đang nóng bức mà được tắm nước mát, khi lạnh được nhà ấm. Như vậy, không thể đem cái vui của thế gia mà so sánh được.

Pháp Quán Pháp Thân

Quán Pháp thân nghĩa là đã thấy sinh thân của Phật ở nơi không trung rồi, nhân nơi Sinh thân mà quán nội Pháp thân, mười Lực, bốn Vô sở úy, đại Từ đại vô lượng nghiệp thiện. Như có người trước nghĩ đến bình vàng, sau quán bên trong bình hoàn toàn là ma-ni, châu báu. Bởi vì tôn quý vi diệu, thần trí không thể so sánh, không xa, không gần, không khó, không dễ, thế giới không hạn lượng, rõ ràng trước mặt, ngoài ra không có gì khác. Hiểu rõ các pháp, thường chuyên niệm, không cho tâm tán loạn, nếu tâm nghĩ đến duyên khác thì liền kéo nó trở lại.

Lại nữa, tất cả kẻ ngu người trí, sau khi chết, ngoài thì mất các căn như rơi vào hầm tối. Nếu có thể cất tiếng lên, tiếng thấu đến Phạm thiên, tất cả đại lực, đại khổ, đại bố, đại úy đều không qua tử thần. Chỉ có sức của Phật mới có khả năng cứu được, và ban vui Niết-bàn cho hàng trời người.

Lại nữa, tất cả chư Phật trong nhiều đời thường vì tất cả chúng sinh mà không tiếc thân mạng. Như Đức Phật Thích-ca Mâu-ni khi còn làm Thái tử, xuất thành thấy người bệnh hủi, liền ra lệnh thầy thuốc phải gấp mau chữa trị. Thầy thuốc thưa:

–Người bệnh này chỉ có uống máu của người nào không sân hận và lấy mỡ thoa cho họ thì mới hết bệnh.

Thái tử nghĩ: “Người như thế ắt khó kiếm được. Giả sử kiếm được nhưng không chắc người ta đã cho.” Nghĩ rồi liền đem thân thể chữa trị người bệnh. Đối với tất cả chúng sinh, ngài cũng lại cứu độ như vậy.

Thế thì ân của Phật sâu nặng hơn cha mẹ. Nếu như tất cả chúng sinh đều là cha mẹ, Phật có một phần thì trong hai phần thường luôn niệm Phật, không nên nghĩ gì khác. Các công đức như vậy còn niệm việc gì? Nếu định này thành tựu thì trừ hết kết phược, cho đến có thể đạt được pháp Nhẫn vô sinh. Còn như chặn giữa bị các bệnh thì tùy theo căn bệnh mà cho thuốc. Nếu không được định thì trong sáu cõi trời thuộc Dục giới là tôn quý đệ nhất, tùy ý bay đến các cung điện, hoặc sinh đến trước các Đức Phật không hư dối. Như người dùng thuốc hòa đồng đỏ, nếu không thành vàng thì cũng không mất chất bạc.

Pháp Quán Mười Phương Chư Phật

Niệm mười phương chư Phật nghĩa là: Ngồi thẳng quán phương Đông bỗng nhiên được bừng sáng, không có các thứ núi non, sông ngòi, vách đá, chỉ thấy Đức Phật trải tòa kiết già, đưa tay nói pháp, tâm mắt quán sát ánh sáng rực rỡ, tướng hảo tốt đẹp thoạt nhiên rõ ràng, buộc niệm vào Phật, không chạy theo duyên khác. Nếu tâm chạy theo duyên khác thì tức tốc kéo nó trở lại. Như vậy người quán thấy tăng lên mười vị Phật. Thấy vậy rồi sau tăng dần lên trăm ngàn. Cứ thế mãi, cho đến vô hạn, gần thân thì hẹp, càng xa thì càng rộng, chỉ thấy hào quang của Phật chiếu tiếp nhau. Tâm mắt quán sát được như vậy rồi, liền quay thân qua hướng Đông nam, lại quán y như trên.

Khi đã thành tựu rồi thì phương Nam, phương Tây nam, phương Tây, phương Tây bắc, phương trên, phương dưới cũng như vậy. Các phương khác đã được thấy Phật rồi liền ngồi thẳng như lúc quay phương Đông, quán khắp cả mười phương chư Phật, một niệm duyên giáp vòng liền được thấy Phật. Khi người tâm định được thành tựu thì ngay trong định được nghe mười phương chư Phật thuyết pháp. Khi ấy lưới mây nghi ngờ bị phá tan, chứng được Vô sinh nhẫn. Nếu do tội báo từ nhân duyên đời trước không thấy chư Phật thì trong một ngày một đêm phải sáu thời sám hối, tùy hỷ mà khuyến thỉnh. Cứ như vậy dần dần sẽ được thấy Phật. Chắc chắn các Đức Phật vì ta mà thuyết pháp. Khi ấy, tâm được diệu lạc, toàn thân an ổn. Đây gọi là quán mười phương chư Phật.

Pháp Quán Phật Vô Lượng Thọ

Quán Phật Vô Lượng Thọ thì có hai hạng người:

Một là hạng người căn tánh chậm chạp, trước nên dạy họ phải để tâm mắt quan sát cách trán một tấc, trừ da thịt ra chỉ thấy xương đỏ, rồi buộc niệm nơi duyên, không niệm gì khác. Tâm nếu giong ruổi nơi duyên khác thì hãy kéo nó trở lại. Thấy được như vậy rồi dạy họ tiến thêm bước nữa là biến xương đỏ này cách một tấc, trở thành xương trắng phếu như ngọc kha. Thấy được như vậy rồi, dạy họ biến chính thân mình đều thành ra xương trắng, không có da thịt, xương trắng giống như ngọc kha, như tuyết. Thấy như vậy rồi dạy họ tiến cao hơn là biến toàn bộ xương này thành sắc sáng như lưu ly trong suốt, có thể nhìn thấy bên trong. Thấy được như vậy rồi, dạy họ ngay trong thân lưu ly trong suốt, có thể nhìn thấy bên trong. Thấy được như vậy rồi dạy họ ngay trong thân lưu ly phóng ra ánh sáng trắng, từ gần cho đến xa khắp cả cõi Diêm-phù, hoàn toàn chỉ thấy ánh sáng, không thấy các vật khác, rồi thu ánh sáng trở lại nhập vào trong thân. Sau khi thu lại rồi ánh sáng phóng ra như lúc đầu. Tất cả các pháp quán này đều đi từ dễ đến khó. Màu trắng lúc đầu ít, về sau càng nhiều dần. Đã như vậy từ trong thân phóng ra ánh sáng trắng, trong ánh sáng lại quán Phật Vô Lượng Thọ. Thân hình Phật Vô Lượng Thọ to lớn, đẹp đẽ, ánh sáng cũng vi diệu. Khi ấy ngồi ngay thẳng về phía Tây, nắm chắc lấy mỗi tướng, rồi sau quán toàn thân Đức Phật ngồi kiết già, dung nhan vòi vọi như núi vàng tía, buộc niệm nơi Phật, không theo duyên khác. Nếu tâm theo duyên khác thì kéo nó trở lại. Lúc đó, không khác gì đang ngồi đối diện với Đức Phật. Như vậy không lâu liền được thấy Phật.

Hai là hạng người căn tánh lanh lẹ, trước chỉ cần tưởng ánh sáng, ánh sáng ấy trong suốt, lại trong ánh sáng ấy quán Phật thì liền được thấy.

Hành giả nếu muốn sinh vào quốc độ của Phật Vô Lượng Thọ thì cứ y như vậy mà quán Phật Vô Lượng Thọ.

Pháp Quán Thật Tướng Của Các Pháp

Pháp quán thật tướng của các pháp nghĩa là biết rằng tất cả pháp đều do từ nhân duyên sinh, vì do nhân duyên sinh nên không được tự tại. Do không tự tại nên chỉ có tướng không, chỉ có giả danh, không thật. Nếu pháp là thật có thì không nên nói là không. Trước có nay không gọi là đoạn, không thường, không đoạn, cũng chẳng có không, bặt con đường của tâm thức, dứt hẳn nói năng. Đây gọi là quán thanh tịnh hết mực sâu xa.

Lại dùng pháp quán dâm dật, giận hờn, si mê cũng là thật tướng. Tại sao? Tại vì pháp không ở bên trong cũng không ở bên ngoài. Nếu ở bên trong thì không cần phải cầu nhân duyên bên ngoài mới sinh. Nếu ở bên ngoài thì không có chỗ trụ. Không chỗ trụ thì không sinh diệt, rỗng lặng, không có sở hữu, thanh tịnh, vô vi. Thế nên gọi là quán thật tướng của dâm nộ, si.

Lại tất cả các pháp thanh tịnh, đó chẳng phải chư Phật hay Hiền thánh khiến như vậy, chỉ vì phàm phu chưa được tuệ quán, thấy các pháp hư vọng có đủ các tướng. Khi đạt được thật tướng rồi, quán đó như bóng trong gương. Chỉ có mắt người cuồng mới thấy như thế, chứ kỳ thật không sinh cũng không diệt. Quán pháp hết sức vi diệu như vậy, hành giả nên dùng tâm tinh cần tư duy, lắng sâu vào thật tướng, không sinh tà kiến thì liền được pháp Nhẫn vô sinh.

Pháp này khó duyên, phần nhiều tâm chạy tán loạn. Nếu không chạy tán loạn hoặc là co rút lại thì tâm ấy luôn thanh tịnh. Quán sát rõ ràng, nếu tâm khó thâu nhiếp thì quở trách tâm rằng: “Trong vô số kiếp đến nay, ngươi luôn chạy theo tạp nghiệp, không biết nhàm chán, rong theo các thú vui thế tục mà không biết tỉnh giác rằng nó là khổ. Tất cả những vui thú của thế gian chỉ gây ra khổ não mà thôi, theo nhân duyên của nghiệp nên thọ sinh trong năm đường. Tất cả như thế đều do tâm tạo ra. Ai xúi nó như vậy? Ngươi như voi say giẫm đạp tàn hại không có vật gì ngăn chặn, vậy lấy gì điều phục ngươi? Chỉ có lấy pháp thiện điều phục thì mới lìa được các hoạn nạn nơi thế gian. Nên biết ở trong bào thai bất tịnh, khổ ách bức bách thân thể chẳng khác gì địa ngục. Đã sinh ra cõi này thì chịu khổ sinh, già, bệnh, chết, lo sầu vạn nẻo, không được tự tại. Nếu được sinh lên cõi trời, hết phước rồi lại bị đọa lạc. Ba cõi không an, vậy ngươi thấy có gì vui mà tham đắm?” Quở trách tâm rồi, trở lại niệm duyên cũ. Người mà tâm tưởng đã trụ thì được tâm nhu hòa, thấy có ánh sáng từ thân phát ra. Đây gọi là quán thật tướng các pháp.

Người muốn sinh vào cõi Phật Vô Lượng Thọ thì cứ y như trên mà quán Phật Vô Lượng Thọ. Lại quán thật tướng của các pháp, quán thế gian này như mộng, huyễn hóa. Tất cả chỉ là giả dối, không thật. Chỉ vì pháp hư vọng, điên đảo, bất giác khởi lên phiền não mà phải chịu lấy các tội báo. Như người thấy lũ trẻ chỉ vì tranh nhau ngói, gạch, đất, gỗ mà nổi lên sân hận, đánh đá nhau. Quán thế gian này cũng như vậy, thế nên khởi lòng đại Bi thề nguyện độ tất cả, luôn hàng phục tâm mình, thực hành hai pháp nhẫn, đó là Chúng sinh nhẫn và Pháp nhẫn.

Chúng sinh nhẫn là nếu thấy hằng hà sa chúng sinh tạo ra điều ác mà tâm không khởi lên sân hận, trái lại còn tỏ ra sự cung kính, cúng dường. Nếu tâm không hoan hỷ. Lại quán chúng sinh không trước, không sau. Nếu có trước thì không có nhân duyên. Nếu có nhân duyên thì không có trước. Nếu trước không thì giữa và sau đều không, quán sát như vậy khỏi bị rơi vào hai trường hợp “thường” và “đoạn” kiến nên dùng con đường an ổn để quán sát chúng sinh, từ đó không sinh ra tà kiến. Đó gọi là Chúng sinh nhẫn.

Pháp nhẫn là quán các pháp thâm diệu thanh tịnh, rốt ráo tướng không, tâm không bị trở ngại, có khả năng nhẫn được các việc. Đây gọi là pháp nhẫn. Người ý mới phát, tuy chưa được pháp nhẫn nhưng cứ y như vậy mà tu tập tâm ấy, quán các pháp rốt ráo là tướng không. Đối với tất cả chúng sinh thường khởi lên lòng đại Bi. Hễ có bao nhiêu điều lành đều đem hồi hướng, nguyện sinh về nước Phật Vô Lượng Thọ, thì liền được vãng sinh.

Pháp Quán Pháp Hoa Tam-Muội

Trong hai mươi mốt ngày phải nhất tâm tinh tấn, y như lời dạy mà tu hành, nhớ nghĩ đúng như trong kinh Pháp Hoa và niệm Phật Thích-ca cùng với Phật Đa Bảo ngồi chung tòa trong tháp bảy báu, tại núi Kỳ-xà-quật. Lại phân thân hóa Phật khắp cả mười phương, rồi dời chúng sinh trong quốc độ. Tất cả chư Phật mỗi vị đều có Bồ-tát Nhất sinh bổ xứ làm thị giả. Như Đức Phật Thích-ca dùng Bồ-tát Di-lặc làm thị giả.

Tất cả chư Phật đều hiện sức thần thông, ánh sáng chiếu khắp vô lượng quốc độ, muốn chứng thật pháp. Ngài hiện tướng lưỡi, âm thanh phát ra vang cả mười phương thế giới. Điều mà trong kinh Pháp Hoa nói: “Trong mười phương ba đời, chúng sinh hoặc lớn hoặc nhỏ, dù chỉ xưng một câu Nam-mô Phật đều sẽ thành Phật đạo. Chỉ có một Phật thừa, không hai cũng không ba.”

Tất cả các pháp là một tướng, một môn, đó gọi là không sinh không diệt, rốt ráo tướng không, chỉ có một Đại thừa không có hai. Người quán được như vậy rồi thì năm dục tự đoạn, năm triền cái tự trừ. Khi ấy, năm thiện căn tăng trưởng, liền được thiền định, trụ vào định này rồi thì rất thâm tín đối với Đức Phật. Lại nhập vào pháp hết sức vi diệu một tướng một môn thanh tịnh, phải cung kính chư vị Đại Bồ-tát như Văn-thù, Di-lặc, Phổ Hiền, Dược Vương, Đại Nhạo Thuyết, Quán Thế Âm, Đắc Đại Thế Chí.

Đây gọi là nhất tâm tinh tấn, như thuyết tu hành, nhớ nghĩ đúng theo kinh Pháp Hoa. Ấy gọi là hòa hợp thiền định, làm cho tâm càng vững chắc. Như vậy trong vòng hai mươi mốt ngày được ngài Phổ Hiền cỡi voi trắng sáu ngà hiện đến nơi ấy, như trong kinh đã nói.

S Ố 618

KINH THIỀN ĐẠT-MA-ĐA-LA

Hán dịch: Đời Đông Tấn, Tam tạng Phật-đà Bạt-đà-la.

Quyển thượng

Phần 1: CON ĐƯỜNG PHƯƠNG TIỆN TU HÀNH PHÁP NIỆM AN BAN – PHẦN THOÁI CHUYỂN

Trước lễ Phật Mâu-ni

Diệt phiền não thiêu đốt

Người lưu chuyển thoái thất

Giúp họ được thăng tiến

Tu hành pháp vi diệu

Hay lìa lỗi thoái thất

Diệt luôn mọi điều ác

Thành tựu các công đức.

Đức Thế Tôn biết rõ tướng của các pháp, đạt được trí tuệ như thật, diệt tan lửa dữ phiền não, đã thoát khỏi nhà lửa thiêu đốt, dùng thuyền Bát-nhã ba-la-mật vượt biển khổ vô lượng, vì bản nguyện đại Bi nên không bao giờ Ngài rời bỏ chúng sinh, luôn luôn vì những người tu hành mà nói pháp chưa từng có, độ những người chưa độ, làm cho họ được an ổn, có hai cửa cam lồ, mỗi cửa có hai đường: một là đường phương tiện, hai là con đường thù thắng, thanh tịnh, đầy đủ sự vi diệu sâu xa, có khả năng giúp tất cả người tu hành vượt khỏi ba pháp thoái thất, xa lìa mọi trói buộc, thăng tiến càng tăng khiến được thành tựu, quyết định hết khổ sinh tử, dứt trừ mọi ngu si đen tối của chúng sinh từ lâu đời, đưa đến nẻo giải thoát một cách rốt ráo.

Sau khi Đức Thế Tôn diệt độ, các Tôn giả như Ma-ha Ca-diếp, A-nan, Mạt-điền-địa, Xá-na-bà-tư, Ưu-ba-quật, Bà-tu-mật, Tăng-già-la-xoa, Đạt-ma-đa-la, cho đến Tôn giả Bất-nhược-mật-đa-la, các vị trì pháp, đem ngọn đuốc trí tuệ này thứ tự truyền cho nhau. Như nay theo những gì tôi đã lãnh hội mà nói ra nghĩa này.

Như những gì tôi nghe

Nói cảnh giới tu hành

Phương tiện vượt cứu cánh

Nhờ tu tập phát sinh

Hành giả đối pháp thiện

Trước nên biết bốn thứ

Lùi, giảm, trụ, thăng tiến

Quyết định các công đức

Khi tu hành thoái lui

Liền trụ pháp không sinh

Cũng không thể thăng tiến

Điều đó nay lược nói

Trước khởi ý bình đẳng

Tập hành quán tâm từ

Liền chấm dứt sân hận

Làm cho không khởi lại

Chận đứng các phiền não

Luôn giữ giới thanh tịnh.

Khi giới đã thanh tịnh

Chánh định từ đó khởi

Đã khởi chánh định rồi

Quán sát nên, không nên

Khéo biết nên, không nên

Hướng về điều nên làm

Đã hướng điều nên làm

Chuyên niệm buộc tâm vào

Từ đó được an lạc

Chánh quán nương hơi thở

Khi quán nương hơi thở

Tâm ấy còn tán loạn

Buộc tâm vào hơi thở

Như người khéo điều ngựa.

(An Ban có hai thứ: Một là thấy, hai là xúc, kẻ độn căn không thể thấy)

Tâm đã trụ hơi thở

Tư duy nhớ nghĩ đúng

Lạnh, nóng cùng nặng nhẹ

Mềm mại, trơn, thô nhám

Hành giả biết rõ ràng

Tùy thuận khéo điều hòa

Xúc chạm mà không biết

Tức là tu hành lùi.

Đếm một cho là hai

Đếm hai cho là một

Cho đến chín còn lộn

Thế nên nói tu lùi.

Nếu đếm bị thoái lui

Phải đếm lại từ đầu

Cho đến mười đầy đủ

Xa lìa các nhầm lẫn.

Chưa tu hoặc tu rồi

Hay có cách tu khác

Phát sinh các lỗi này

Như vậy là tu lùi.

Hành giả khi đếm số

Tâm cứ sinh rối loạn

Rối loạn càng phát triển

Như vậy là tu lùi.

Hơi thở không thông suốt

Xông lên trên mũi, mắt

Làm đảnh đầu đau nhức

Bên trong phong đại khởi,

Thở loạn, mất giềng mối

Mà không biết điều phục

Thân thể hết sức nóng

Tâm kia sinh hỗn loạn,

Bốn thứ đã rối bời

Phong đại dấy lên tranh

Hành giả khiến nó dứt

Mà không đủ khả năng,

Không biết cách đối trị

Đây ắt mau thoái giảm

Hành giả nương thở vào

Mà lại nương thở ra,

Hành giả duyên thở ra

Mà lại duyên thở vào

Cả hai tâm đều tịnh

Đây là quả tu hành.

Vắng lặng định ý sinh

Mà lại trụ số đếm

Có các lỗi lầm này

Do tu hành thoái lui.

Thở gấp mà an ban

Thì khiến niệm tán loạn

Do niệm tán loạn này

Tâm tu hành phát cuồng.

Vì tâm kia phát cuồng

Không biết nên, không nên

Cả hai không phân biệt

Thế nên nói tu lùi.

Hành giả đếm đã thành

Thở ra biết thở ra

Ra rồi biết chỗ trụ

Nơi ấy khéo quán sát.

Quán rồi thở trở lại

Lại rồi được thanh tịnh

Không rõ biết sáu thứ

Nên tu hành thoái lui.

Dài, ngắn phân biệt rõ

Toàn thân đều tỉnh thức

Thân hành tạm ngơi nghỉ

Tất cả nên biết rõ

Không hiểu rõ điều đó

Khiến tu hành thoái lùi.

(Bốn việc thù thắng của Thân niệm xứ xong)

Biết vui cũng biết thích

Ý hành siêng phương tiện

Lại nên chế tâm mình

Khiến không cho loạn động.

(Bốn việc thù thắng của Thọ niệm xứ xong)

Phân biệt biết tâm mình

Tu hành quán sát đúng

Lại sinh tâm vui vẻ

Trở lại nhiếp vào định

Không phải tâm không định

Định rồi tâm giải thoát.

(Bốn việc thù thắng của Tâm niệm xứ xong)

Người khéo tu giải thoát

Không để tâm chìm đắm

Nếu rơi vào chìm đắm

Thì không thể giải thoát

Quán sát đoạn vô thường

Lìa dục và diệt tận

Hít vào, thở ra diệt

Gọi là tu hành thắng.

(Đây là bốn pháp Tương tợ niệm xứ)

Như vậy mười sáu hành

Tâm tự tại hồi chuyển

Những gì xúc biết được

Thấy được cũng như vậy.

Nếu thấy cùng với xúc

Không khéo biết phân tích

Lỗi này cần phải rõ

Vô trí nên thoái lui.

Tu hành tăng tiến lên

Không nên duyên nơi thấp

Nơi thấp cũng như vậy

Không nên tiến lên trên.

Nếu thấy hai đều tiến

Tâm trụ quán bình đẳng

Thì nó tự nhiên thành

Như vậy đạt cứu cánh.

Phần 2: CON ĐƯỜNG TU HÀNH THÙ THẮNG – PHẦN THOÁI CHUYỂN

Niệm thù thắng thành tựu

Đắm mình trong biếng trễ

Thế là trạng thái lùi

Không kham nổi sở cầu.

Không nhiễm ô, vô ký

Dấy lên các phiền não

Cấu, trược bức bách sinh

Do đó mất chánh kiến.

Trạo cử hoặc bế tắc

Trôi nổi, thô, trơn, nhám

Là năm tướng thoái giảm

Tu hành nên phân biệt.

Tránh xa sự viễn vọng

Chấp hữu nên đọa lạc

Nhìn lại thấy hiểm nguy

Đều là tướng thoái giảm.

Bệnh nhiều dứt tranh chấp

Nhiều nghiệp giong ruổi mãi

Lấy đó làm giải thoát

Là năm nhân thoái giảm.

Tín, giới, văn, xả, tuệ

Từ đó suy thoái dần

Thân nặng và tối, độn

Ham ngủ và chìm đắm.

Là năm thứ nên biết

Tu hành tướng thoái chuyển

Sợ sệt nhiều do dự

Kinh hãi không vui thích.

Biếng trễ lìa chỗ muốn

Không hồi hướng tu hành

Chưa tập, đã tập rồi

Cả hai đều bị mất.

Cho đó là giải thoát

Nên gọi tu hành lùi

Chánh định lìa tướng vui

Trí tuệ tiêu tan hết.

Bốn đại chủng thô nhám

Lại từ trong thân khởi

Trạo cử mất chánh niệm

Do đó ý rối loạn.

Tâm này không yên tĩnh

Đều từ hành giả sinh

Tất cả các tướng lành

Không hiển hiện rõ ràng.

Hành giả quán như vậy

Muốn thấy nhưng rất khó

Các căn đều giong ruổi

Theo dục bám nẻo duyên.

Ý tà khắp đó đây

Vui đắm vào cảnh giới

Hình tiêu, ý sầu thảm

Thân này bị thiêu đốt.

Thiêu đốt như vậy rồi

Vì thế nói tu lùi

Không siêng năng phương tiện

Về sau ắt hối hận.

Nghe những điều thành tựu

Muốn tiến nhưng vì yếu

Không đến được chỗ vui

Thấy thù thắng không giữ

Đều do vô trí cả

Thế nên nói tu lùi

Tự nghĩ có phạm giới

Nghi, hối và các giác.

Ý nhược không còn chuyên

Thế nên nói tu lùi

Các lỗi, định ý mòn

Chánh định dần tiêu diệt.

Tâm loạn triền cái che

Vì thế nói tu lùi

Tâm khởi điều thuận xả

Không quán thời, phi thời.

Không rõ duyên trụ khởi

Vô trí nên tu lùi

Không biết hành sáu thời

Cũng không rõ sáu cõi.

Ngu muội sáu phương tiện

Vì thế nói tu lùi

Biết tham dục, sân hận

Mười tưởng khéo phương tiện.

Hướng về cảnh giới thiền

Và hiểu sai tâm pháp

Vượt qua từng thứ lớp

Vô trí nên tu lùi.

Không quán xứ phi xứ

Nghiệp báo và chánh thọ

Thiền định các giải thoát

Không rõ vị thanh tịnh.

Các căn giăng bủa khắp

Không phân biệt tánh dục

Tâm đuổi theo tướng tạp

Vì vô trí nên lùi.

Đối với đường khổ vui

Tâm ấy không hướng đến

Ý mê hoặc như vậy

Ắt hướng về thoái chuyển.

Khởi trụ cùng khởi duyên

Ra vào hay phương tiện

Không thành tựu sáu pháp

Vì thế tu hành lùi.

Biết pháp cũng biết nghĩa

Biết thời cũng biết lượng

Biết mình và biết người

Biết cả phước Già-la

Không rõ bảy điều này

Vì thế tu hành lùi.

Dấy lên các pháp ác

Quen tạo nghiệp thấp hèn

Thân gần bạn không tốt

Thế nên tu hành lùi.

Nói sai, việc làm trái

Người thọ tâm hướng vui

Nên biết đây không lâu

Tu hành chắc thoái chuyển

Y báo và chánh báo

Nào giường nằm các thứ

Tất cả chẳng phải vui

Gần nó khiến tu lùi.

Vui theo các tướng tạp

Tu tuệ vì đó giảm

Vứt hết chốn sở duyên

Tâm không được chân thật.

Tu hành bỏ tướng chánh

Tâm chạy theo duyên ngoài

Tuy muốn về chỗ cũ

Nhưng ý lại không vui

Nên mất phần trưởng dưỡng

Tâm đó không nhất định

Thân không được tươi nhuần

Vui thích cũng không sinh

Không bằng lòng hiện cảnh

Thân ý đều rối loạn

Chánh định không khởi nổi

Vĩnh viễn tâm không trụ

Tâm không trụ như vậy

Nên khiến tu hành lùi.

Ái kiến, mạn càng tăng

Tâm đắm chấp vào duyên

Do đó lụy niệm sinh

Thế nên nói tu lùi.

Thân như gai nhọn chích

Nên cứ hay trạo cử

Toàn thân đều nặng nề

Như rắn độc hung dữ

Có ba lỗi ác ấy

Chắc chắn tu hành lùi.

Việc làm được chưa được

Việc khác ý không ưa

Quen gần ba pháp lùi

Thế nên nói tu chuyển

Nghiệp báo và phiền não

Đó là ba chướng ngại

Trở ngại đường giải thoát

Vì thế tu hành lùi.

Phương tiện tưởng hạnh ác

Ở cảnh giới Tam-muội

Nơi đó không quán sát

Vì thế tu hành lùi.

Phương tiện tưởng cảnh giới

Hành Tam-muội, các môn…

Nghe theo điều hy vọng

Thì lùi ngay bước đầu.

Lúc sinh quán tưởng diệt

Lúc diệt quán tưởng sinh

Cả hai đều sẽ mất

Vì thế nên tu lùi.

Nếu ở trong pháp trụ

Và quán tưởng sinh diệt

Dấy lên các điên đảo

Gọi là tu hành lùi.

Lúc vào quán tưởng ra

Lúc ra quán tưởng vào

Cả hai quán tưởng trụ

Thì gọi là điên đảo.

Muốn cởi trói phiền não

Tu hành đúng phương tiện

Nhờ thế càng thêm sức

Các tướng tương tợ sinh.

Tướng tương tợ đã sinh

Tâm hành giả tùy chuyển

Phiền não liền khởi lên

Gọi là tu hành lùi.

Người hành giả vượt qua

Dòng nước xiết chảy mạnh

Vì khả năng yếu kém

Không vào được biển pháp.

Vô lượng cách thoái lùi

Sâu xa khó lường nổi

Bậc trí giả sáng suốt

Chính mình nên nêu rộng.

Phần 3: CON ĐƯỜNG PHƯƠNG TIỆN TU HÀNH – PHẦN AN BAN NIỆM TRỤ

Theo sức khả năng tôi

Nói lỗi thoái lui rồi

Nay sẽ nói lỗi trụ

Hành giả khéo lắng nghe.

Trong lúc thở ra vào

Không thấy cũng không biết

Không hiểu phương tiện cầu

Đó là trụ cửa đầu.

Văn tuệ đã phát sinh

Kế hiểu rõ tư tuệ

Không hiểu rõ thứ lớp

Ngu si trụ chỗ trói.

Nếu đếm đã thành tựu

Thở ra biết thở ra

Không biết pháp tùy thuận

Thế nói tu hành trụ.

Như Phật hỏi Tỳ-kheo:

Ai tập niệm An ban?

Có một Tỳ-kheo đáp:

Niệm tu tập của con.

“Ông có niệm An ban

Không thể nói không có

Thì liền có thắng diệu.”

Mâu-ni nói nên tu

Đường phương tiện An ban.

Phần 4: CON ĐƯỜNG TU HÀNH THÙ THẮNG – PHẦN TRỤ

Thắng đạo tu Chỉ, Quán

Niệm hành tướng đã thành

Không giỏi pháp thăng tiến

Tức là trụ chỗ trói.

Đắm chấp cảnh sở duyên

Tiến tu tâm bê trễ

Do đó bị trói buộc

Không thể đến thắng xứ

Hoặc có không thể động

Không mềm cũng không cứng

Hoặc vững chắc kiên cố

Cũng như tượng Kim cương.

Có năm chướng ngại này

Không tiến cũng không thoái

Đó là trụ tướng buộc

Xa con đường thăng tiến.

Loạn sáng và tối tăm

Chính mình nhẫn không hiện

Ví như đốt dầu cặn

Cũng như mắt bị màng,

Ánh sáng không phát rõ

Xả bỏ các hỷ lạc

Tịch diệt dứt vui thích

Nó không thể khởi lại.

Giống như vật cứng chắc

Mà hiện lên tướng mềm

Người tu hành có lúc

Cũng trụ tướng như vậy.

Tướng không theo chỗ muốn

Mà dấy lên tưởng dục

Tuy muốn tùy theo ý

Rốt cuộc không có vui.

Tướng chẳng lưu giữ được

Mà cố ý giữ lại

Như vậy trái với niệm

Đó là bị trói buộc.

Khi tưởng đã thành tựu

Nên biết không ngăn được

Trụ rồi không giữ tướng

Chắc đến chỗ tối thắng.

Khi vọt muốn cho chìm

Hoặc cao muốn hạ thấp

Đi muốn khiến trở lại

Chỗ trụ không muốn trụ.

Lúc diệt muốn không diệt

Rốt cuộc không như ý

Hành giả trụ sinh diệt

Sở hành luôn chuyển tiến.

Các pháp tướng đã thành

Nhưng không bỏ tự tướng

Nếu không bỏ tự tướng

Thì tự tướng hiển hiện.

Da mỏng che bất tịnh

Để khỏi thấy thân dơ

Oai nghi và các thứ

Lợi lạc che thân khổ.

Tương tợ thứ lớp sinh

Trước sau không gián đoạn

Che mất tướng vô thường

Không thấy thân thay đổi.

Phơi bày sự cảm thọ

Nắm giữ tướng của ta

Hay nhớ nghĩ việc cũ

Ẩn thân, không quán ngã.

Đó là tướng tương tợ

Hành giả không phân biệt

Từ đó khởi ái lạc

Sinh ra tướng công đức.

Đắm chấp vọng tưởng sinh

Lại không màng thăng tiến

Thì thắng pháp khó thành

Sự lỗi lầm càng tăng.

Không ngã tướng, tợ tướng

Loại này không hồi chuyển

Không hồi chuyển như vậy

Hành giả sinh ngu si.

Vô trí bị trói buộc

Cột chặt vào nơi ấy

Tham đắm sinh các lỗi

Tướng ấy nay phải nói:

Trí tuệ tổn hoại dần

Phân ly và tạp loạn

Phá tan không hòa hợp

Đó là bị tướng trói.

Với thân, không khéo léo

Tự sinh tướng phân ly

Tạp loạn hay nát vụn

Ấy là bị trói buộc.

Giữ thường không tưởng khác

Các sắc sẽ không sinh

Nhiều thứ tướng vi diệu

Cũng không lần lượt khởi.

Tuôn chảy không dừng lại

Thân này dần tiêu giảm

Tướng hoặc lại hoặc đi

Tu hành không tăng trưởng.

Tịch tĩnh đã không sinh

Không nuôi lớn thân căn

Tâm không khởi vui vẻ

Nên nói xả bất tịnh.

Kia không thanh tịnh xả

Điều thấy không rõ ràng

Cũng không thể thăng tiến

Lại cũng không thoái chuyển.

Như giỡn tượng Sa-môn

Giây lát sinh khoái lạc

Ví như mượn y phục

Hay như thấy chiêm bao.

Là mạng không thanh tịnh

Dối nịnh và các ác

Nơi làng xóm tri thức

Hiển bày các công đức.

Che giấu các lỗi lầm

Phạm tội không phát lồ

Và tất cả trói buộc

Làm nhơ kẻ tu hành

Phảng phất có sự tướng

Liền khởi tưởng là thật

Chưa thuần cho là thuần

Chưa diệt tưởng đã diệt.

Phương tiện chưa tới đâu

Mà mong cầu thăng tiến

Như mộng lúa trong hạt

Thế là bị trói buộc.

Nghiệp mới khởi: vô phương

Tướng hiện: giữ chặt lấy.

Tâm kiêu mạn quá tăng

Như vậy bị trói buộc.

Hoặc có người tu hành

Mà khởi đoạn thường kiến

Kiến chấp khiến tâm loạn

Tức là bị trói buộc.

Hoặc có người tu hành

Quán sát kỹ nơi thân

Người kia bị trói buộc

Tâm chán không tăng tiến.

Tâm chán không tăng tiến

Không lìa tham dục được

Nếu không lìa tham dục

Giải thoát có từ đâu?

Không thành tựu giải thoát

Thì không được lậu tận

Người không đoạn các lậu

Thì không phải trí tuệ.

Thân niệm xứ nơi ấy

Tướng trụ đã phân biệt

Thọ, Tâm, Pháp niệm xứ

Như vậy cần nói rộng.

Tu hành tâm không vui

Cũng không sinh hỷ lạc

Thân còn vui lăng xăng

Nên biết trụ tướng này.

Tu hành chỗ đạt được

Tín, giới, văn, xả, tuệ

Chỉ giữ được phần nhỏ

Thế là còn trụ tướng.

Tỳ-kheo còn buộc ràng

Nên đến chỗ A-nan

Mê lầm nơi tướng trụ

Nay cần phải lược nói:

Được chánh định vô tướng

Sáu năm còn bị trói

Theo Tôn giả A-nan

Để nghe những lời dạy.

Không thể tiến đạo nghiệp

Mà cũng không thoái chuyển

Càng trụ vào cảnh giới

Thì không thể giải thoát.

Không đến cũng không đi

Giải thoát rồi mà trụ

Trụ rồi lại giải thoát

Giải thoát rồi lại buộc.

Hoặc có người tu hành

Trụ cảnh giới bất thoái

Phiền não vi tế khởi

Mà không tỉnh thức được.

Vì không biết phiền não

Không đến được thắng xứ

Không phân biệt các địa

Cũng không lỗi thoái lùi.

Khi các lỗi không sinh

Như vậy dừng nơi trụ

Hoặc ở trong phần trụ

Làm mất đi diệu tướng.

Các diệu tướng tuy diệt

Ý còn thuận đối tượng

Khi ý thuận đối tượng

Các lạc ý phát sinh.

Đã có diệu lạc rồi

Tâm nương vắng lặng trụ

Nhân tâm yên tịnh đó

Cho rằng tự mình làm.

An chỉ chưa tới đâu

Không được quả đầy đủ

Vô trí che mắt tâm.

Mà tự cho là trí.

Tu hành mà vô trí

Không biết điều ứng dụng

Nếu người biết ứng dụng

Ở cảnh giới cứu cánh.

Trụ trong cộng địa ấy

Những việc ấy làm bẩn

Nếu như người tu hành

Thành tựu Bất cộng địa.

Như vậy biết lỗi lầm

Thì không còn trói nữa

Lỗi phiền não không biết

Ngu si không thật trí.

Thiền giác là điều tốt

Như voi trói vào cây

Tu quán cảnh giới trí

Không biết chỗ khởi lên.

Từ nơi chốn nương ra

Mà không thể tự biết

Không vọt cũng không chìm

Không thấy chỗ khởi tướng.

Cũng không biết chỗ diệt

Lỗi cũng là không lỗi

Đã nói các chướng ngại

Đều là tướng trụ chắc.

Do kia không chỗ trụ

Đây chẳng nói trí sáng

Dấy lên các lỗi lầm

Bao nhiêu duyên ràng buộc.

Phải dùng phương đối trị

Các vi diệu hiển hiện

Bậc tôn quý không kính

Cũng không bỏ kiêu mạn.

Tự che giấu lỗi mình

Không nói cho ai biết

Nay ta đã già suy

Mọi người đều ruồng bỏ.

Mất luôn cả lợi dưỡng

Làm ta sinh khổ não

Tâm thường ôm lo sợ

Âu sầu than thở dài.

Sau khi ta chết rồi

Muốn bày trò gì đây?

Giấu lỗi tâm ưu não

Ngu hoặc gây trói buộc.

Chính mình sinh tội lụy

Mất cả biển công đức

Đắm chấp vui hiện tại

Xan, tham không tuệ sáng.

Bỏ cả qua đời sau

Gây ra các lỗi ác

Các trụ buộc như vậy

Khởi lên đều khác nhau.

Hành giả không khiếp nhược

Trị những gì nên trị

Yếu kém không phương tiện

Cho rằng do đâu tiến.

Thế thì rất khó vượt

Như voi yếu sa lầy

Không thể vươn lên được

Khinh nhờn tâm bê trễ.

Mãi mãi phải chìm đắm

Càng đến gần chỗ chết

Gây nghiệp báo phiền não

Ba thứ chướng ngại này.

Vô trí không sao khởi

Vĩnh viễn bị chìm đắm

Chứa ngu tối từ đâu

Gây các nghiệp phiền não.

Các loại trói buộc này

Mê loạn không tự tại

Quen gần các lỗi ác

Xa lìa công đức lành.

Làm cho ý nhiễu loạn

Như tên quay trên không

Rắn độc đầy dẫy cả

Rồng và bò cạp độc.

Biển sâu thẳm không đáy

Không biết đống lửa lớn

Người mù đi đến gần

Tối tăm nên không thấy.

Hành giả trụ chỗ buộc

Lỗi ấy cũng như vậy

Lỗi trụ nhiều vô lượng

Đức thăng tiến cũng vậy.

Như biển không bờ bến

Sâu thẳm đâu đo được

Thế gian vì không biết

Chân thật tuệ là đuốc.

Cầm đuốc không phóng dật

Sáng mãi sẽ không tắt

Khéo nói lỗi phần trụ

Trói những kẻ tối tăm.

Quyết định biết cảnh giới

Chẳng có phần của ta

Các thứ lỗi trói buộc

Không phải chỉ một tướng

Nên biết các nghiệp duyên

Chỉ Phật mới biết rõ.

Phần 5: CON ĐƯỜNG PHƯƠNG TIỆN TU HÀNH – PHẦN THĂNG TIẾN

Tỳ-kheo-niệm An ban

Công đức trụ thăng tiến

Càng làm tăng trí tuệ

Nay tôi thứ lớp nói:

Công đức trụ tiến rồi

Trụ rồi lại tiến thêm

Thế nên nói hành giả

Công đức trụ thăng tiến.

Hành giả quán chóp mũi

Buộc tâm khiến trụ bền

Chuyên niệm tư duy đúng

Chánh quán nương hơi thở.

Khi thở ra hay vào

Buộc tâm theo ý niệm

Nhớ nghĩ nếu không quên

Đây mới trụ công đức.

Khi trụ công đức rồi

Lại khởi phương tiện cầu

Lúc mong cầu công đức

Trụ phát sinh thăng tiến.

Khi thăng tiến cùng khởi

Cũng sinh công đức trụ

Gọi là trụ rồi tiến

Tiến rồi trụ công đức.

Hiểu rõ tướng An ban

Công đức và các lỗi

Dứt nặng, nhẹ, lạnh, nóng

Mềm trơn và thô nhám.

A-na thâu Ban-na

Là thâu giữ các căn

Vì căn hay duyên cảnh

Thâu nó cho dừng lại.

Ngoài tán theo số đếm

Nghĩa thâu lại cũng vậy

Đưa hơi thở vào trong

Nên nói là A-na.

Tâm chuyển theo chốn duyên

Chận lại đừng cho động

Tâm khởi theo chốn duyên

Cũng chế ngự rồi diệt.

Hành giả quán nếu tăng

Chế nó khiến theo chỉ

Hành giả nếu chỉ tăng

Bắt đầu phải theo quán.

Thấy tăng là do xúc

Xúc tăng là do thấy

Đắc chứng và trí chứng

Cả hai đều nhiếp nhau.

Hành giả duyên không tịch

Thâu tóm ý vắng lặng

Trong thân sinh mát mẻ

Diệt trừ mọi nóng bức.

Trạo cử làm tâm động

Thâu giữ khiến dừng lại

Siêng phương tiện hồi chuyển

Thân này rất sung mãn.

Nuôi lớn bốn đại chủng

Đều nhờ vào hơi thở

Chủng này lại tăng thêm

Hành giả chấp bốn đạo.

Hay khởi lên A-na

Dừng đứng theo pháp thiện

Ngã sở là gai lớn

Phải cố gắng nhổ ra.

Thở ngắn rồi diệt dần

Tâm hành giả yên tĩnh

Vì vậy Thế Tôn nói

Gọi tên là A-na.

Lại nữa tướng Ban-na

Nay cần phải lược nói

Chân lông cùng các lỗ

Trước khai thông hơi thở.

Trên đưa ra Ban-na

Là do thở ra vào

Hành giả khi thở ra

Các căn theo chốn duyên.

Tâm tâm pháp đều thuận

Đây cũng nói Ban-na

Thở ra quy về diệt

Nhập vào căn bản địa.

Chánh thọ và mạng chung

Đây do xả thở ra

Hành giả thở ra diệt

A-na thứ lớp sinh.

Diệt tận Tam-ma-đề

Đệ tứ thiền cũng vậy.

Ban-na khi đã diệt

Thứ lớp A-na sinh

Khi A-na dấy khởi

Nói A-thế-bà-sa

Ta quán người chết kia

Rõ không có tướng ấy.

Kia diệt rồi lại sinh

Quán có tướng như vậy

Chất độc và hầm lửa

Cảnh giới tương tợ này.

Thở ra hay thâu ý

Không để theo nẻo duyên

Giống như móc chế voi

Gọi Ba-thế-bà-sa.

(Thở ra có nhiếp tâm)

Xả trừ tưởng điên đảo

Thành tựu tưởng chân thật

Lìa chủ tể và thường

Chỉ là việc không hành

Vốn không từ chỗ đến

Cũng không đi về đâu

Đến, đi không nắm bắt

Khoảnh khắc cũng không trụ

Người trí thấy điều này

Lìa các sự hiểu biết

Thở ra không tác giả

Thấy tức đọa điên đảo

Thở ra đã quá khứ

Điều này không thể thấy

Mạng mất, hơi thở diệt

Quá khứ cũng như vậy.

Các công năng An ban

Thở ra và thở vào

Các vật và chữ nghĩa

Tôi đã lược nói xong

Do thêm nhiều nên nói

Tướng không thể lìa dụng

Nếu bị loạn giác tưởng

Nên tập luyện An ban

Nếu đếm không bị loạn

Là trừ nội tham chấp

Nếu đếm được tùy thuận

Nhất định lìa không thuận

Chí trụ cảnh không loạn

Hay thâu các loạn tưởng

Bắt đầu đếm từ một

Như vậy cho đến mười

Hành giả thuận pháp đếm

Liền được trụ công đức

Đã được công đức rồi

Thì mong cầu thăng tiến

Diệt tất cả loạn giác

Nên Phật nói tăng thượng.

(Cách đếm đã xong)

Đếm hay diệt tất cả

Giác, Phật nói là diệt

Tất cả đều không loạn

Là vì do tăng thượng

Trong ngoài thở ra vào

Đi thì bóng tâm theo

Quán sát thật chắc chắn

Thuận thì đến Niết-bàn

Hành giả thở ra vào

Bắt đầu từ điểm khởi.

(Hơi thở ra vào đều bắt đầu từ rốn)

Biết thăng tiến như vậy

Hay lìa tham bên ngoài.

(Xong môn Tùy)

Dừng yên ngay gió mạnh

Tam-ma-đề đã khởi

Tam-muội cũng khởi rồi

Thì được công đức trụ.

(Pháp môn Chỉ xong)

Hành giả trụ chỉ rồi

Quán sát theo hơi thở

Quán từ điểm khởi đầu

Hơi thở từ đó khởi.

Pháp này gọi là Na

Và một hay là hai?

Lạnh nóng đều quán sát

Tám thứ như trước nói.

Là quán chung các đại

Hay chỉ một thứ chăng?

Lúc quán thảy đều có

Lấy một tăng thượng nói

Hành giả quán phong đại

Tạo sắc từ đó sinh

Chỉ tâm cùng tâm pháp

Nương vào tạo sắc khởi

Vì tạo sắc kia rồi

Nhân đó có chủng đại

Các hơi thở ra vào

Hơi ấy gọi y chủng

Báo phong và trưởng dưỡng

Gọi là ba thứ gió

Hoặc nói là vào trước

Mà ra là ở sau

Hoặc nói ra ở trước

Mà vào là ở sau

Thảy đều có nhân duyên

Kia nói lời như vậy

Như nghĩa chân thật này

Người trí nên quyết định

Bắt đầu từ nơi rốn

Tắm sạch các chân lông.

(Báo phong này mở lổ chân lông cho nên gọi là ra nhưng chẳng phải ra ngoài)

Do nghĩa phong như vậy

Trên nói ra phía trước

Chân lông đã khai thông

Nên nhập thì ở trước

Như người lúc mới sống

A-na vào nên sinh

Rồi dẫn hơi thở ra

Thế nên nói Ba-na ( ) .

(Đây là nghĩa chân thật)

Hơi thở các chủng đại

Cắt đứt khổ không sống

Nên biết kia chẳng thọ

Thọ thì không như vậy

Nhờ hành giả tu hành

Không lo đoạn bức bách

Thế nên thở ra vào

Với thân lại chẳng thọ

Nếu khi đoạn thức mạng

Hơi thở không trở lại

Vậy nên chúng sinh đến

Là do mạng căn khởi

Thở thì là thân hành

Những điều thế tôn dạy

Cũng gọi căn bản y

Chúng sinh do nơi chuyển

Khi hơi thở bị diệt

Mạng sống không chỗ nương

Do hay giữ mạng căn

Nên nói chúng sinh đếm

Niệm A-na, Ban-na

Duyên phong đại làm cảnh

Tuy nói tư duy đúng

Mà hạnh không chân thật

Tất cả đều tu quán

Hành giả chuyên phong đại

Với quán có sai biệt

Thứ lớp này sẽ nói

Niệm A-na, Ban-na

Chia ra thành ba thứ

Nghĩa là từ văn khởi

Tư tuệ cùng tu tuệ

Nên ấy niệm An ban

Tỳ-kheo văn tuệ sinh

Tất cả thời đều thọ

Danh tự làm cảnh giới

Cảnh giới thở ra vào

Chánh niệm từ tuệ sinh

Nên biết kia duyên danh

Hoặc lúc lại duyên nghĩa

Niệm A-na, Ban-na

Khởi lên tu thiền tuệ

Xả rồi gọi là quán

Chỉ duyên nghĩa các pháp

Nên biết gần cảnh giới

Không có các thứ khác

Cũng chẳng duyên tương tựa

Nói là cùng trí lành

Gọi là niệm An ban

Tánh trí tuệ sáng suốt

Cũng gọi là xả tánh

Đây là điều Phật dạy

Nên biết tánh tuệ này

Xả căn cùng câu sinh

Nếu khiến xả tánh này

Cùng các thứ khởi khác

Dục hữu, Sắc hữu trói

Vô sắc không thân y

Thiền ấy chưa tối thượng

Bít thân, nghẽn hơi thở

Hoặc gọi căn bản địa

Lại cũng là quyến thuộc

Nói rằng chỉ quyến thuộc

Chẳng phải căn bản địa

Muốn khiến kia xả tánh

Từ nơi căn bản địa

Niệm A-na, Ban-na

Phải tại nơi tám địa

Nói rằng chỉ quyến thuộc

Nói xả căn như vậy

Biết kia niệm An ban

Chỉ tại nơi năm địa

Định ở năm địa này

Nương vào chỗ hồi chuyển

Khi chặng giữa chỗ đến

Và hai quyến thuộc sau

Tứ thiền đảnh tối thượng

Tuy kia có xả căn

Ở thân ấy không có

Rửa sạch các chân lông

Thứ tư và quyến thuộc

Trong đó nói hai thứ

Báo sinh và trưởng dưỡng

Nhưng không có y phong

Thở vào và thở ra

Hơi này gọi là y

Vì thân hết sức nghẽn

Không y nói hai thứ

Phật dạy thở ra vào

Là bắt đầu Tứ thiền

Cũng nói chỗ yết hầu

Biết rõ có nói năng

Đều là vì phương tiện

Cũng lấy nghĩa thiền nhiếp

Thở ra và thở vào

Ngay đó chưa nhập định

Hành giả quán thở ra

Trên thấu đệ Tứ thiền

Suốt thấu cảnh giới gió

Nơi ấy nhớ nghĩ đúng

Thế nào ngã là tâm?

Đối duyên chưa rốt ráo

Hoặc lúc lại ở trên

Tiến ít quán sát lại

Hoặc lúc trụ nơi ấy

Không có các phương tiện

Hành giả quán như vậy

Thì trừ sạch nghi hoặc

Hành thấu tận nguồn gió

Nơi ấy khéo quán sát

Nên biết tâm như thế

Gọi là trừ nghi quán.

(Pháp môn Quán xong)

Ở trên quán sát rồi

Nương phong đại dừng trụ

Quán sát điều nên làm

Lại khởi các phép tu

Nếu tâm kia quán gió

Rồi lại khéo quyết định

Nên nói người tu hành

Hồi chuyển khéo phương tiện

Như người vào xóm làng

Làm xong việc rồi về

Tu hành quán như vậy

Hỷ lạc liền tăng trưởng

Đã xả niệm thở vào

An ở duyên thở ra

Cũng xả niệm thở ra

An nơi duyên thở vào

Đếm số đã rốt ráo

Thở ra biết thở ra

Tất cả loại như vậy

Cũng gọi là hồi chuyển

Quán sát tướng ứng hợp

Các tướng đều xoay chuyển

Mỗi mỗi quán các việc

Thứ lớp chuyển cũng vậy

Người khéo về hồi chuyển

Nói nghĩa hồi chuyển này

Nên biết là hồi chuyển

Tu hành theo trí tuệ

Phương tiện từ đó sinh

Thắng đạo hiện ra trước

Văn tuệ niệm hành xong

Lần lượt Tư tuệ sinh

Đã bỏ hạnh Dục giới

Rồi sau nhập tu tuệ

Đều gọi là hồi chuyển

Những điều Thế Tôn dạy

Cảnh hành giả chưa đến

Thứ lớp nhập Sơ thiền

Cho đến đệ Tam thiền

Chuyển ấy cũng như vậy

Đệ Tứ thiền quyến thuộc

Nếu kia có phong đại

Đây cũng nên hồi chuyển

Nhập vào địa căn bản

Từ đó khởi phương tiện

Thứ lớp theo trụ khởi

Xuất nhập và niệm xả

Sáu thứ này hồi chuyển

Xả cộng phương tiện địa

Cộng địa hiện ra trước

Xả cộng phương tiện địa

Bất cộng hiện ra trước

Xả bất cộng phương tiện

Bất cộng hiện ra trước

Duyên tướng phương tiện địa

Lần lượt đến rốt ráo

Đây gọi thượng hồi chuyển

Người trí nên nói rõ.

(Thánh nhân, phàm phu cùng pháp hữu gọi là Cộng địa, từ duyên này đến duyên khác gọi là chuyển. Các tướng phương tiện, các địa thứ lớp chuyển cũng như vậy).

Phương tiện như tôi biết

Đã nói nghĩa hồi chuyển

Niệm vô cấu thanh tịnh

Nay theo thứ lớp nói.

Như có người tu hành

Khoảnh khắc ngăn triền cái

Thì đó là thanh tịnh

Bất tịnh không phải thế.

Nếu số đếm thành tựu

Dứt tham chấp bên trong

Nghĩa này cần nên biết

Người tuệ quán thanh tịnh.

Tùy thuận đã thành tựu

Hay xả tham bên ngoài

Tư duy đúng như vậy

Người trí niệm thanh tịnh.

Tỳ-kheo tâm đã trụ

Không bị loạn quấy nhiễu

Niệm không động như vậy

Tu hành trí thanh tịnh.

Nếu đã tận hơi thở

Quán sát lìa nghi hoặc

Lại không mong dứt bỏ

Thì đó là thanh tịnh.

Niệm địa đã xong rồi

Chỗ nương các lỗi lầm

Không còn thì thanh tịnh

Đây nói trong khoảnh khắc.

Niệm A-na, Ban-na

Đường phương tiện đã thâu

Công đức trụ thăng tiến

Nghĩa này đã nói rồi.