SỐ 379 — KINH TỨ ĐỒNG TỬ TAM MUỘI

QUYỂN HẠ

Bấy giờ, Tuệ mạng A-nan bạch Phật:

– Bạch Thế Tôn! Cúi xin Thế Tôn thương xót chúng sinh mà trụ thêm một kiếp hay ít hơn một kiếp nữa. Vì sao? Vì nếu Thế Tôn còn trụ ở đời thì đại sự luôn hiện ra, để các đại sĩ chân thiện thường xuyên qua lại trong Diêm-phù-đề. Chúng sinh chúng con còn bấy nhiêu thời gian ở đây chiêm ngưỡng các Đại Bồ-tát và phụng thờ cúng dường. Lại trong thời gian ấy, kinh điển sẽ được lưu hành rộng rãi, thời gian đó chúng con còn được nghe ý nghĩa pháp Phật. Còn bao nhiêu thời gian, chúng con được thấy Thế Tôn và các đại sĩ hiện hóa đủ sức thần thông. Nếu ngày nay Thế Tôn không trụ ở đời mà nhập Niết-bàn, thì sau khi Thế Tôn diệt độ, chúng sinh chúng con sẽ xa lìa ba việc. Đó là không thấy Phật, không được nghe chánh pháp và không thấy tâm từ ái rộng rãi của các bậc đại sĩ, cũng sẽ không còn được phụng thờ cúng dường; chúng con sẽ bị những mất mát to lớn như vậy.

Sau khi nói xong, Tuệ mạng A-nan buồn thảm, kêu gào thảm thiết, nước mắt đầm đìa, quằn quại trên đất giống như cây bị chặt ngã và lại xướng:

– Phật sao sớm xa lìa chúng con. Các Thiện tri thức cũng lại sớm biệt ly chúng con.

Khi ấy, trong chúng có Đại Bồ-tát tên Thiện Tư Nghĩa dùng kệ nói với A-nan:

A-nan chớ đau buồn

Các hành đều vô thường

Pháp đời muốn thường còn

Điều này không thể có.

Nếu nói có các hành

Lời ấy không thể có

Các pháp đều trống không

Cớ sao ông sầu khổ.

Các trí đều là không

Trí Phật cũng là không

Phật còn không thể đắc

Ông âu sầu làm gì.

Ông đừng có phân biệt

Người trí lìa phân biệt

Các hữu như hư không

Như quáng nắng tưởng nước.

Như thầy ảo thuật hóa

Voi, ngựa, xe vân vân...

Vườn rừng các xóm làng

Cây cối các hoa quả.

Thế đế cũng như vậy

Như huyễn hóa không thật

Chư Phật và Thanh văn

Cũng vậy có khác gì.

Để trả lời Bồ-tát Thiện Tư Nghĩa, A-nan dùng kệ nói:

Đúng như điều ông nói

Các pháp không có tướng

Thắng pháp tối thắng này

Nay tôi nghe lần cuối.

Làm sao đến Xá-vệ

Họ hỏi tôi nói sao!

A-nan! Phật ở đâu

Mắt trời khi nào đến?

Xưa tôi tới nơi này

Thường thấy Phật Thế Tôn

Nay đến thấy trống không

Đại trí tôi ở đâu.

Thiện nam Tịch Tịnh Chuyển dùng kệ nói với Tuệ mạng A-nan:

Dù ông khóc ức trăm

Việc này khó có được

A-nan, ông quán kỹ

Pháp giới khó thấy được.

Ví như thân cây chuối

Lột từng bẹ bỏ đi

Chính giữa không có lõi

Thể pháp cũng như vậy.

Giống như khi trời mưa

Rơi xuống những giọt nước

Nổi bong bóng rồi mất

Các hữu cũng như thế.

Như bọt nước kết lại

Người mắt sáng nhìn thấy

Nhưng nó không có thật

Tướng đời cũng như vậy.

Ví như bóng trong gương

Thể nó không có thật

Tướng ba cõi cũng thế

Người trí chớ khóc lóc.

Tuệ mạng A-nan dùng kệ trả lời Bồ-tát Tịch Tịnh:

Tôi đã biết điều này

Như người trí ông nói

Ba tướng đều vô thường

Trong kinh Đại tiên nói.

Nhưng vô số trời này

Đều khóc rơi nước mắt

Kêu la ở bên tôi

Do đó làm tôi khổ.

Thế Tôn sắp ra đi

Pháp nhãn bỏ chúng tôi

Chúng tôi sẽ đi đâu

Ai cứu giúp chúng tôi.

Nghe chánh pháp của ai

Tịch tĩnh không ai bằng

Tôi sẽ cúng dường ai

Than ôi, Phật khó gặp.

Bấy giờ, Bồ-tát Vô Phan Duyên dùng kệ nói với Tuệ mạng A-nan:

A-nan! Hãy đứng dậy

Chỉ quán pháp chớ buồn

Pháp không tự đi đến

Cũng không có ra đi.

Ví như Phật có sinh

Chứng Bồ-đề cũng vậy

Ví như Chuyển pháp luân

Niết-bàn cũng như thế.

Chư Phật không hề sinh

Cũng không hề bị diệt

Trong chân pháp như thế

Vì sao A-nan khóc.

Ông nghe chân lông tôi

Phát ra tiếng như vậy

Các hữu không, tịch tĩnh

Bốn việc của chư Phật.

Tuệ mạng A-nan dùng kệ nói với Đại Bồ-tát Vô Phan Duyên:

Không lâu các đại sĩ

Từng vị đi cõi khác

Thấy chư Phật cõi ấy

Nói diệu pháp cam lồ.

Ông nghe pháp Phật đó

Với diệu nghĩa thâm sâu

Thấy đồ chúng Phật ấy

Và các vị Bồ-tát.

Nay tôi cùng ức trời

Vây quanh mà khóc lóc

Thế Tôn Niết-bàn rồi

Thưa ngài, tôi đi đâu?

Ngàn số Ưu-bà-tắc

Nay nghe lời tôi nói

Rất khổ não đau buồn

Tôi an ủi sao đây?

Tam Thập Tam, Diệm Ma

Đâu Suất và Tha Hóa

Tự Tại và Phạm thiên

Các chư Thiên ấy đến.

Làm sao họ hoan hỷ

Sau khi Thích Vương diệt?

Làm sao giảng pháp họ

Tôi biện luận thế nào?

Khi chư Thiên hỏi tôi

A-nan! Phật ở đâu

Tôi trả lời thế nào

Nhân Ngưu Vương diệt rồi.

Hết thảy các mọi nơi

Thâm sâu Như Lai ở

Nơi rừng cây kinh hành

Nay tôi ở chỗ nào?

Thiện nam Khai Phu Thần Thông Đức dùng kệ nói Tuệ mạng A-nan:

Tôi biết rõ hạnh ông

Hoàn toàn trong ba tháng

Sẽ luôn hiện bên ông

A-nan! Đừng khóc lóc.

Từ ngàn số Phật khác

Tôi sẽ nói cho ông

Chư Phật nói cho ông

Hóa làm thân họ Thích.

Chư Phật có từ bi

Vì ông kính thờ Phật

Đương lai ở bên ông

A-nan! Đừng khóc nữa!

Các trời và thế gian

Ngày nay mà đau buồn

Thì Đại Giáo Sư ta

Ẩn tịch không xuất hiện.

Xưa Như Lai từng nói

Thọ mạng trụ ức kiếp

Các hành diệt từng niệm

Tôi được nghe từ Phật.

Bấy giờ, Tuệ mạng A-nan ở sau Phật khóc ba lần và nói kệ:

Nơi chúng sinh nương tựa

Làm mắt sáng cho đời

Đạo sư nhập diệt rồi

Chúng sinh thành đui mù.

Thắng vương A-xà-thế

Nghe lời không lành này

Đạo sư nhập diệt rồi

Sầu khổ sống sao đây!

Thắng Nhân nay Niết-bàn

Các Lực sĩ sau này

Như vậy sẽ buồn khổ

Âu sầu và khóc lóc.

Sau khi họ tập trung

Nhìn Đạo sư lần cuối

Tâm cung kính tôn trọng

Đứng cúi mình chắp tay.

Đủ Trời, Rồng, Dạ-xoa

Bao khắp năm do-tuần

Không chỗ nào xen hở

Loài người không chỗ vào.

Mưa hoa thơm vi diệu

Ngập đầy tới đầu gối

Lại mưa các hương vụn

Cúng dường bậc Tối thắng.

Nan-đà, Ưu-ba-đà

Và sáu mươi ức rồng

Đều đến chỗ Niết-bàn

Nhìn Đạo sư lần cuối.

Ma-ha Tư-bà-luận

Rồng lớn Ta-già-la

Hầu-lâu, Mục-chân-đà

Vây quanh cả trăm ức.

Nổi mây mưa nước thơm

Rưới khắp đại địa này

Giáng mưa lớn mà đến

Nhìn Đạo sư lần cuối.

Các trời mưa hoa trời

Và mưa nước thơm sạch

Trời rồng đều cung kính

Cúng dường Phật Thế Tôn.

Long vương A-nậu-đạt

Cùng sáu mươi câu-chi

Mưa những trận mưa báu

Đến bên Ngưu Nhân Vương.

Y-la-bát khóc lóc

Tu-di-tử đại xà

Để cúng dường Thế Tôn

Phụng thờ Phật lần cuối.

Cả trăm ngàn các rồng

Ức số na-do-tha

Nổi mây dậy sấm chớp

Đến chỗ đức Đạo sư.

Tuôn xuống trận mưa lớn

Loại nước thơm thanh tịnh

Cũng là để cúng dường

Nhìn Thế Tôn lần cuối.

Cả ngàn ức Dạ-xoa

Hoặc trăm na-do-tha

Nghĩ các công đức Phật

Đều muốn đến thăm Phật.

Lại có Tứ Thiên vương

Buồn khóc lóc ràn rụa

Đến bên đức Đạo sư

Nhìn thấy Phật lần cuối.

Thích Đề-ma-na-dân

Có các trời vây quanh

Cả sáu mươi ba ngàn

Đã đến chỗ Đức Phật.

Họ chỉ mưa hoa trời

Mạn-đà-la vi diệu

Và mưa bột chiên-đàn

Cúng dường bậc Tối thắng.

Tỳ-cầu-luy-khốc Phạm

Hai Phạm chúng vây quanh

Buồn khóc đến chỗ Phật

Nhìn Như Lai lần cuối.

Đại Oai Lực Tịnh Cư

Hơn trăm ức chư Thiên

Kêu khóc đến chỗ Phật

Vì nay Phật Niết-bàn.

Trăm số ức chư Thiên

Cả thảy đều buồn khóc

Mời thỉnh đại Đạo sư

Xin trụ thêm một kiếp.

Ma tử đại trí tuệ

Tên Ta-đà-ba-ha

Cảm thương đến chỗ Phật

Vì Thắng Tiên Niết-bàn.

Nâng đỡ chân Thế Tôn

Cúi mình cầu thỉnh Phật

Vì thương xót chúng sinh

Thích Vương trụ kiếp nữa.

Nếu Thế Tôn trụ đời

Làm đại nhân các trời

Được lợi không thể bàn

Xin Phật trụ kiếp nữa.

Đồng tử Vô Phan Duyên dùng kệ nói với tất cả Trời, người, Phạm thiên vương, thương chủ Ma vương tử:

Các ông đều không biết

Như trẻ con, khỉ vượn

Tâm luôn luôn buông lung

Vì sao kêu khóc lóc.

Giống như heo ngủ nghỉ

Bỗng thức không biết gì

Khi bị dao lột xẻ

Kinh hãi vội bỏ chạy.

Theo ta thấy cũng vậy

Các ngươi cũng giống thế

Xưa ai không nghe pháp

Vì tham dục buông lung.

Nay đây đèn trí tuệ

Sắp tắt không còn nữa

Phật hiện còn trên đời

Ngươi nên tạo nghiệp thiện.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo Tuệ mạng A-nan và Phú-lâu-na Tu-bồ-đề cùng Bồ-tát Bất Không Kiến Vương Đồng Tử, Thượng tọa Ca-diếp, Đại Câu-hy và các Thượng tọa:

– Nay Ta nói với Tỳ-kheo, các ông hãy đưa tay phải cho Ta. Nghe Thế Tôn nói vậy, các Tỳ-kheo liền thưa:

– Quý thay bạch Thế Tôn!

Khi ấy cả một ngàn Tỳ-kheo mỗi người đều đưa tay phải cho Thế Tôn. Thế Tôn lại dùng tay trái nắm tất cả tay phải của các Tỳ-kheo. Nắm xong Thế Tôn lại lấy tay phải cầm tay La-hầu-la và A-nan, di chúc:

– Này các Tỳ-kheo! Nay Ta giao phó A-nan và La-hầu-la cho các ông.

Ngay khi đó bỗng đại chúng òa tiếng khóc to. Tiếng kêu buồn

khóc lóc ấy làm chấn động cả trời đất. Tiếng ấy vang khắp cả cõi Phật. Trong lúc La-hầu-la và A-nan đang được giao phó thì trong chúng năm trăm Tỳ-kheo thấy vậy liền xả thân mạng. Vì sao? Vì các Tỳ-kheo ấy không nỡ nhìn Phật nhập Niết-bàn. Họ nghĩ như vầy: “Thà chúng ta nhập Niết-bàn trước, chớ không nỡ nhìn Ngọn Đèn Lớn của thế gian, Thầy dẫn đường, đấng Đại Từ Bi phụ của thế gian, bậc Thiện tri thức toàn thiện, thương xót chúng sinh thường ban vui cho đời nay sắp nhập diệt. Ta đâu nỡ nhìn”. Vừa lúc đó năm trăm chư Phật trụ riêng cõi của mình đều duỗi tay phải cho Thích Ca Mâu Ni.

Bấy giờ, Thế Tôn lại lấy tay trái cầm tay Thượng tọa A-nan và La-hầu-la đặt trong tay của chư Như Lai ấy và nói kệ:

Đây La-hầu con Ta

A-nan thị giả Ta

Nay ở trước chư Phật

Ta giao hai người này.

Vào cuối đêm hôm nay

Ta sẽ nhập Niết-bàn

Không còn thấy Ta nữa

Trời, rồng, người vân vân...

Không còn chỗ nương tựa

Cứu hộ và thương xót

Chỉ có chư Thế Tôn

Từ bi không nghĩ bàn.

Ta thấy các thế gian

Vô lượng không thể bàn

Nay không thấy chúng sinh

Thì ta sống cho ai.

Vô lượng ngàn số kiếp

Giống như cát sông Hằng

Với số kiếp như vậy

Sống vì một chúng sinh.

Ta đã làm lợi ích

Cho người tâm kính tín

Còn ai không tín tâm

Ức Phật không thể dạy.

Lúc đó, năm trăm chư Phật đồng thanh nói kệ:

Ngài làm lợi chúng sinh

Và Phật sự đã xong

Hiện đủ các thần thông

Đánh trống Đại Pháp rồi.

Làm sung mãn chúng sinh

Như mây mưa thấm đất

Rút tên độc chúng sinh

Đại tiên nhân họ Thích.

Bấy giờ, Tuệ mạng A-nan, La-hầu-la quỳ gối sát đất dùng kệ thưa chư Phật ấy:

Xin Đại Trượng Phu thỉnh

Để Phật trụ một kiếp

Nhờ oai đức của Phật

Bậc Nhất Thiết Kiến Nhãn.

Bậc Nhị túc Tối Thắng

Đại trí trụ nơi đời

Có nhiều chúng sinh tin

Được lợi không nghĩ bàn.

Khiến Trời, Người tăng trưởng

A-tu-la suy giảm

Thanh văn và Bồ-tát

Nhiều không thể nghĩ bàn.

Lúc này, năm trăm chư Phật ấy nói với Tuệ mạng A-nan và La-hầu-la:

– Này các thiện nam! Các ông chớ quá buồn khóc, chớ quá âu sầu, vì bản tánh là như vậy, pháp đã tận là như vậy, chân thật như vậy, các hành như vậy, tất cả pháp hữu vi, tất cả tác pháp, tất cả pháp thế đều như vậy, chấm dứt là như vậy, chỉ có bỏ thân mạng hành hạnh Như Lai mới là vô lượng. Vì pháp thế đế là như vậy, không được tự tại. Như Lai là pháp thân, chẳng phải thân hữu vi, không có pháp nào trụ ở đời. Các ông không nên thỉnh xin Như Lai trụ ở đời.

Này các thiện nam! Các ông đừng đến cõi Phật của Ta. Vì Thích Ca Như Lai ngay đây sẽ duỗi tay phải ra phóng ánh sáng. Ánh sáng đó chiếu sáng khắp cõi của Ta. Sau khi nơi đó chiếu sáng, các ông trở lại thấy Thích Ca Phật đang đứng trước các ông nói pháp. Cho nên các ông đừng quá âu sầu như thế.

Bấy giờ, Thế Tôn nhập vào Tam-muội. Sau khi trụ trong Tam-muội, Thế Tôn liền duỗi tay phải ra, trong bàn tay phải cho đến đầu ngón tay cái. Còn tay trái, các phần của thân cho đến ngàn nan hoa ở trong tướng chân, tướng lưới báu mềm mại trong tay chân, móng màu đồng đỏ và giữa ngón tay có những vằn quý báu đẹp đẽ, tất cả đều phóng ra trăm ngàn ức ánh sáng. Mỗi ánh sáng hóa trăm ngàn ức hoa sen. Mỗi đài hoa hóa trăm ngàn ức cao tòa sư tử. Trên mỗi tòa hiện một Đức Phật đang ngồi. Mỗi hóa Phật giáo hóa vô lượng trăm ngàn ức chúng sinh. Trong số đó có vị đắc lậu tận, hoặc có vị đắc ly dục địa. Trong tất cả tướng tốt phát ra ánh sáng như thế, sự tướng đều như vậy. Giữa rốn và tướng âm mã tàng, giữa mặt và hàng lông mi cũng như vậy.

Khi ấy, từ trên đỉnh đầu Thế Tôn phóng ra trăm ngàn ánh sáng. Mỗi ánh sáng hóa trăm ngàn ức hoa sen. Mỗi đài hoa hóa trăm ngàn cao tòa sư tử. Trên mỗi tòa hóa một Đức Phật đang giảng pháp vi diệu. Chư Như Lai ấy không giảng nói pháp nào khác cả, chỉ giảng nói Bồ-tát Nhật Tạng Tu-đa-la và chương cú Đà-la-ni hoặc giảng rõ ba luân thanh tịnh, các lực, pháp vô sở úy của Như Lai. Nhờ pháp môn này mà mỗi hóa Phật nói mỗi pháp, làm thanh tịnh vô lượng vô biên chúng sinh trụ vào địa Bất Thoái chuyển, hướng lên ngôi Bồ-đề vô thượng.

Khi ấy, ở giữa Ta-la Song thọ, Như Lai nằm trên giường sư tử, hông nghiêng bên phải, hóa một Đức Phật cũng nằm nghiêng bên phải. Sau khi hóa xong, Đức Phật đích thân đi vào đại địa ngục Hoạt. Đến đó, từ thân tướng của Ngài phóng ra ánh sáng chiếu khắp cả địa ngục Hoạt và sau khi dùng ánh sáng chiếu đại địa ngục Hoạt rồi, Thế Tôn nói kệ:

Vô số chúng sinh chết

Luôn trở lại ngục Hoạt

Không bỏ tư tưởng ấy

Nên sinh các khổ não.

Có Thánh nhân ra đời

Thế Tôn làm ánh sáng

Giảng nói các chánh pháp

Diệt trừ các khổ não.

Vô vi cũng vô tận

Vô diệt cũng vô hành

Ai hiểu được như vậy

Không rơi vào đường ác.

Sau khi Như Lai nói kệ, trong khoảng sát-na có ba mươi ức chúng sinh đang chịu khổ não trong địa ngục Hoạt, liền được bỏ thân mạng sinh lên cõi trời Ba Mươi Ba. Đến cõi trời Ba Mươi Ba Thế Tôn nói lại kệ này. Nhờ thần lực của Phật nên âm thanh vang khắp tất cả các đại địa ngục. Vô lượng trăm ngàn ức chúng sinh trong cõi địa ngục được bỏ thân sinh lên cung trời Đâu-suất-đà. Sau khi sinh lên cõi trời ấy, hết thảy chúng sinh đều nhớ lại những giáo pháp đã được nghe trước đây và chứng đắc quả A-na-hàm. Các vị trời ấy đã đắc pháp rồi, chứng quả, nhập vào các pháp và cùng nhau nói kệ:

Ví như đường hoang rộng

Có chủ buôn trí tuệ

Cứu thoát nhiều chúng sinh

Bị giặc và ác thú.

Thế Tôn cũng như vậy

Là chủ buôn Vô thượng

Cứu thoát muôn chúng sinh

Bị trói trong sinh tử.

Chúng ta nương tựa Phật

Đại chủ buôn Quang Minh

Có lòng thương xót ta

Cứu thoát các khổ não.

Chúng ta nương tựa pháp

Bản thân ta đã chứng

Chúng ta nương tựa Tăng

Công đức khó nghĩ bàn.

Thế rồi, Đức Thế Tôn dùng ánh sáng mát dịu chiếu khắp địa ngục A-tỳ để trừ diệt những nóng bức khổ não và làm thành tựu ngàn ức pháp, để tất cả đều được an vui, thương xót và làm lợi ích cho tất cả chúng sinh, an ủi hòa nhã, thương xót, vui vẻ, giáo hóa chúng sinh nhập vào ba môn Không: Vô tướng, Vô tác và Vô nguyện, rồi dùng kệ nói với chúng sinh ở địa ngục ấy:

Pháp không và vô tướng

Không sinh cũng không diệt

Nếu ai hiểu pháp đó

Thì thoát khỏi đường ác.

Bấy giờ, có tám trăm ngàn chúng đều được nghe kệ. Bài kệ này được nói ra ba đời mà không bị trở ngại. Các pháp này được chia thành một trăm ngàn loại. Một khi đã lọt vào tai rồi thì làm cho thanh tịnh vi diệu và bỏ thân đại địa ngục A-tỳ sinh lên cung trời Tha Hóa Tự Tại.

Ở cung trời Phạm thiên, Đức Thế Tôn nói kệ:

Chúng sinh rất an lạc

Không có các khổ não

Với danh tướng đã nói

Và các tưởng điên đảo.

Người mạnh nên xả bỏ

Thoát khỏi các khổ não

Các tưởng đều điên đảo

Và chấp tưởng vô sắc.

Ba cõi có gì vui

Luôn luôn bị luân hồi

Chết rồi sống trở lại

Khổ tăng trưởng liên tục.

Ai dùng trí biết không

Cũng không vướng vào không

Tức là người biết không

Không chấp chỗ biết không.

Đã biết nghĩa pháp này

Cũng không có bản ngã

Ngã đã không có rồi

Ở đây có gì khổ.

Không là pháp vô vi

Tướng cũng không thể đắc

Ai hiểu biết vô ngã

Chính là chân Phật tử.

Lúc này, năm trăm ngàn ức chúng sinh, sinh ra nơi nào cũng đều đắc diệu quả thiên tiên vô lậu, liền nhớ lại kiếp trước mình bị khổ trong địa ngục. Lại nhớ đến công đức cao thượng của Như Lai, biết báo ân Phật nên nhập diệt trước, lại không nỡ nhìn Như Lai nhập Niết-bàn. Sau khi đắc quả, các vị trời đồng thanh nói kệ:

Chúng con không nỡ nhìn

Đại từ Điều Ngự

Trượng Phu nhập Niết-bàn

Hãy làm ánh sáng cho chúng sinh

Con không nỡ nhìn, nên diệt trước.

Vừa nói xong, các vị trời nhập diệt tại chỗ. Trong khoảng sát-na, Thế Tôn từ cung trời Phạm thiên liền biến mất rồi đến rừng Ta-la Song thọ. Khi ấy Thế Tôn nghĩ như vầy: “Đêm nay Ta nhập Niết-bàn, đây là nhìn chúng sinh lần cuối. Ta hãy làm cho họ vui vẻ để tiêu trừ tất cả khổ, được hưởng an lạc. Ta hãy hiện sức đại thần thông của Như Lai để chúng sinh ấy được vào cửa an ổn, muốn làm sáng rõ Niết-bàn vô dư của Như Lai, vì phù hợp với ý của chư Phật nên hiện thần thông”. Nghĩ vậy xong, Đức Như Lai nằm nghiêng hông bên phải giống như sư tử, không chút gì sợ hãi. Sau khi quán sát tất cả đại chúng khắp mười phương, giống như Đại Long Tượng, Thế Tôn dùng ngón chân cái bên phải chạm đại địa làm phát ra âm thanh lớn, chấn động đủ sáu cách, rung chuyển khắp mười phương, thị hiện ánh sáng vô ngại, không thể nghĩ bàn, chiếu sáng rực rỡ khắp mười phương. Từ các tướng trên thân Như Lai phóng ra ánh sáng lớn. Mỗi lỗ chân lông cũng phát ra Hằng hà sa ánh sáng vi diệu. Mỗi ánh sáng chiếu khắp Hằng hà sa cõi Phật. Ánh sáng không rời nhau mà nhập vào không chút gì trở ngại. Từ mỗi lỗ chân lông lần lượt phóng ra các ánh sáng vi diệu. Như vậy, mỗi lỗ chân lông cứ tuần tự phóng ra ánh sáng và lại chiếu khắp như trước. Lúc ấy, Thế Tôn lại hiện các thần thông. Nhờ thần lực của Phật và sức hộ trì của Phật khiến các chúng sinh được thấy đầy đủ cảnh giới giống như nhìn bằng Phật nhãn. Các chúng sinh trụ vào cõi Phật này đều thấy tất cả cõi Phật, đó là nhờ ánh sáng của Như Lai chiếu.

Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

– Các ông thấy thế giới phương Đông có thành dài rộng một ngàn do-tuần và trên dưới cũng lớn rộng như thế. Quốc thành này chứa đầy cả trăm ngàn ức vi trần. Các ông đã thấy chưa?

Các Tỳ-kheo thưa:

– Bạch Thế Tôn! Chúng con đã thấy.

Bạch Thiện Thệ! Chúng con đã thấy.

Phật lại dạy:

– Này các Tỳ-kheo! Các ông nghĩ thế nào số vi trần này có nhiều không?

– Thưa Thế Tôn! Rất nhiều. Bạch Thiện Thệ! Rất nhiều. Phật dạy:

– Này các Tỳ-kheo! Đối với các pháp mà người nào biết được pháp vô vi nhiều như vậy mà không sinh không diệt, vô lậu vô vi thì người biết ấy cứu thoát chúng sinh ra khỏi đường ác. Ngay khi ấy có ba mươi ức chúng sinh đã nghe pháp được đắc quả A-na-hàm. Sau khi được đắc quả, tất cả đồng thanh nói kệ:

Pháp vô vi vô tận

Vô lậu cũng không diệt

Biết Thánh pháp như thế

Chúng con chứng tịch diệt.

Nếu biết được như vậy

Là thật biết các căn

Vì thương xót chúng sinh

Thị hiện pháp nhân duyên.

Như Lai dạy chúng con

Nhổ trừ mũi tên độc

Nhất Thiết Trí ban vui

Rồi cùng vào Niết-bàn.

Đuốc trí cháy nhanh quá

Mắt trí sắp diệt mất

Bị muôn khổ hành hạ

Ra khỏi địa ngục Hoạt.

Thầy thuốc giỏi nhổ tên

Trị bệnh cho chúng sinh

Cứu độ vô số chúng

Không còn nơi đường ác.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn đứng trên thành địa ngục Hắc Thằng phóng ra ánh sáng lớn chiếu khắp cả đại địa ngục ấy, cứu vớt vô lượng chúng sinh ở đó rồi đưa lên trời. Ở địa ngục Đại Nhiệt Não và địa ngục Nhiệt Não cũng vậy. Đại địa ngục Kiếu Hoán - địa ngục Kiếu Hoán, đại địa ngục Chúng Hợp - địa ngục Chúng Hợp, Ngài cứu vô lượng chúng sinh ở các cõi ấy đặt vào cõi thiện và đạo Niết-bàn. Thế Tôn lại dùng ánh sáng màu vàng ròng chiếu tám đại địa ngục. Nhờ sức ánh sáng ấy làm cho chúng sinh xúc chạm vào thân tâm an lạc, khắp thân thể được thấm nhuần, thân tâm hoan hỷ, khổ não đều tiêu trừ, mắt thấy đến đâu niềm vui đến đó. Do từ bi sinh ra mà làm cho thân an ổn như vậy. Sau khi ánh sáng chiếu khắp đại địa ngục thì diệt trừ được hết sự nóng khổ, được thư thái nhẹ nhàng. Tất cả chúng sinh trong đại địa ngục, nếu ai bị thiêu đốt cháy rực thì làm cho họ được an ổn. Từ các lỗ chân lông theo thứ lớp, Phật phóng ra ánh sáng như vậy.

Lúc này, Thế Tôn dùng ánh sáng lớn che khắp tất cả vô số chúng sinh khiến tâm họ thư thái, thọ nhận pháp khí và đầy đủ vô lượng trăm ngàn công đức. Bằng lời vi diệu mà nói kệ:

Ta cho đời an lạc

Giải thoát các ưu khổ

Bị các khổ hành hạ

Thị hiện đạo Niết-bàn.

Các pháp mà ta nói

Tịch tĩnh, lạc, vô úy

Ai biết pháp như thế

Không đọa vào đường ác.

Ai quy y Đức Phật

Người đó được lợi lớn

Qua trăm ngàn ức kiếp

Không còn bị các khổ.

Như Lai nói kệ xong, trong khoảng sát-na, có chúng Tỳ-kheo và chúng sinh nhiều hơn số trước. Lại có vô lượng vô biên chư Phật nằm trên giường sư tử nghiêng hông bên phải. Chư Thế Tôn ấy ra khỏi

giường sư tử rồi trở lại thị hiện thần thông. Lúc ấy, bốn bộ chúng bạch Phật:

– Bạch Thế Tôn! Chư Phật này trong khoảng sát-na nhập Niết-bàn và hiện thần thông giống như Thế Tôn đã hiện hôm nay.

Phật bảo các Tỳ-kheo:

– Đúng vậy! Đúng vậy! Chư Phật ấy đồng một danh hiệu là Thích Ca Mâu Ni đều nằm trên giường sư tử giữa cây Song thọ rừng Ta-la nơi vùng đất Lực sĩ. Vào cuối đêm nay sẽ nhập Niết-bàn.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói khắp các Tỳ-kheo ở mười phương: Nam - Tây Nam, phương Bắc - Tây Bắc, phương Bắc - Đông Bắc, phương Đông - Đông Nam và hai phương trên dưới:

– Này các Tỳ-kheo! Các ông thấy vô lượng vô biên chư Phật Thế Tôn ở phương Đông chứng đắc Bồ-đề vô thượng không?

Các Tỳ-kheo thưa:

– Bạch Thế Tôn! Chúng con đã thấy. Bạch Thiện Thệ! Chúng con đã thấy. Chúng con thấy bằng Thế đế chứ chẳng phải dùng Đệ nhất nghĩa đế.

Phật bảo các Tỳ-kheo:

– Ví như vi trần đầy khắp bốn thiên hạ, từ nền Kim cang cho đến cung trời Phạm thiên. Này các Tỳ-kheo! Ý các ông thế nào? Có người nào biết số đó không? Nếu dùng ví dụ thì có thể biết số đó không?

Các Tỳ-kheo thưa:

– Bạch Thế Tôn! Không. Không thể biết được. Phật bảo các Tỳ-kheo:

– Ví như vi trần mà trên đây đã ví dụ, vậy bốn thiên hạ thế giới, trăm ngàn ức thế giới đều chứa đầy vi trần - thì này các Tỳ-kheo, tất cả vi trần như vi trần ấy, Ta dùng nhục nhãn đều thấy tất cả. Chư Phật Thế Tôn ở thế giới này trụ tại phương Đông, mỗi bước trên mặt đất chỉ dùng nhục nhãn không ngăn ngại, không phân biệt thì thấy thế giới trước mặt như đã nói vừa rồi. Như vậy phương Nam, Tây, Bắc, bốn góc trên dưới cũng như vậy.

Này các Tỳ-kheo! Ví như các thế giới trong bốn thiên hạ có trăm ngàn ức vi trần đầy khắp, từ nền Kim cang cho đến cung trời Phạm thiên. Mỗi phương có bao nhiêu vi trần thì có bao nhiêu chư Phật Thế Tôn. Ở mỗi phương, Ta đều thấy chư Thế Tôn ấy ngồi nơi đạo tràng. Có vị đã ngồi hoặc mới ngồi. Hết thảy chư Phật Thế Tôn ấy đồng một danh hiệu Thích Ca Mâu Ni. Như vậy, có vô lượng chư Phật đồng một danh hiệu Phật Nhiên Đăng. Ta thấy có chư Phật Thế Tôn với danh tiếng hơn tất cả mà cũng đồng hiệu. Như vậy tất cả chư Phật đồng danh hiệu Liên Hoa Thượng, cũng như chư Phật trên đồng một danh hiệu. Những vị danh xưng trên đồng một danh hiệu như danh hiệu Phật Câu-lưu-tôn, đồng một danh hiệu Phật Câu-na-hàm, đồng một danh hiệu Phật Ca-diếp. Như vậy các Đức Phật đồng một danh hiệu, ở đây ta đều thấy rõ. Đối với thế gian ta đã đắc tối thắng, pháp vi diệu, pháp vô cực. Nếu ai khen ngợi danh hiệu đó đều được căn lành, những danh hiệu của chư Phật đó nhiều vô lượng như vậy. Ở đây, Ta đều thấy rõ chư Phật Thế Tôn ấy. Như vậy hết thảy danh hiệu hiện tại ở thế gian như có vị nhập vào Niết-bàn vô dư, có vị còn trụ ở đời đang chuyển pháp luân, ở đây Ta đều thấy rõ. Với nhục nhãn vô ngại của Ta đều thấy được như trước mắt.

Này các Tỳ-kheo! Như Lai lại siêu việt hơn sự hiểu biết ấy. Sự hiểu biết siêu việt không thể nghĩ bàn, lại vô lượng vô biên sự không nghĩ bàn. Lại có vô lượng vô biên những tri kiến vô lượng ấy.

Này các Tỳ-kheo! Vì nghĩa đó mà Như Lai có vô biên tri kiến. Như vậy, vô biên không thể tính đếm được. Vậy không thể tính đếm, không thể nghĩ bàn, chỉ dùng nhục nhãn còn thấy, huống gì dùng hết trí pháp của chư Phật.

Này các Tỳ-kheo! Ví như tất cả chúng sinh tại gia hay xuất gia trong cõi này. Giả sử họ đều chứng Bồ-đề vô thượng, đầy đủ mười lực, bốn vô sở úy. Chư Thế Tôn ấy được một thiện nam đem bốn món cúng dường thờ phụng, tôn trọng, cung kính dư một kiếp. Những vật cụ, những sự trang nghiêm nhiều vô lượng vô biên không thể nghĩ bàn. Lại có thiện nam, thiện nữ có lòng tin vào những pháp môn mà hết thảy chư Phật đã nói ra cho Ta hiển hiện, thậm chí chỉ trong một niệm sinh tư tưởng chân chánh không có tâm nghi ngờ thì công đức của người khi phát tâm gần bằng công đức của chư Như Lai, lại vượt hơn tất cả chúng sinh trong ba ngàn đại thiên thế giới, chứng đắc Nhất Thiết Trí của chư Phật. Trải qua nhiều kiếp cúng dường đạt được phước đức tuy nhiều nhưng không bằng người chỉ trong một niệm mà có lòng tin pháp môn này. Nếu có Bồ-tát tin trí này thì vị ấy gần chứng Bồ-đề vô thượng.

Khi Thế Tôn nói công đức của nhục nhãn này thì có sáu mươi hai ức chúng sinh hồi hướng lên ngôi Bồ-đề vô thượng lại sinh thoái tâm. Vì sao? Vì Bồ-đề vô thượng của Phật khó chứng đắc. Ở đây chúng ta chỉ diệt tận các khổ chứng quả lậu tận. Lại có vô lượng vô biên chúng sinh trụ ở học địa. Lại có mười na-do-tha Bồ-tát thành tựu sự phát tâm Bồ-đề đầu tiên. Có ba mươi hai ức Bồ-tát đắc pháp nhẫn Vô sinh. Khi ấy Ma vương Ba-tuần sững sốt khổ não khóc giàn giụa thưa Phật:

– Bạch Thế Tôn! Con làm gì để Đức Như Lai Ứng Cúng Chánh Đẳng Giác sớm nhập Niết-bàn làm cho vô lượng vô biên chúng sinh ra khỏi cảnh giới của con. Bạch Thế Tôn! Nay mặt trời sáng phương Đông chưa xuất hiện. Những Phật sự đã làm trụ một kiếp hay gồm một kiếp cũng chưa có thể hơn sự lợi ích độ thoát số chúng sinh này. Đó là làm cho họ trụ vào đạo Niết-bàn. Ngày nay, Như Lai làm cho cảnh giới của con đều trống không.

Sau khi ma Ba-tuần nói vậy, Đức Phật dạy:

– Các người chớ khóc lóc. Này Ba-tuần! Ngươi còn có những kẻ không làm việc thiện và không có lòng tin. Đó là bạn bè của ngươi đang ở trong cảnh giới của ngươi. Ngươi là bạn của chúng.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn dùng móng tay lấy bụi trên mặt đất rồi nói với Ba-tuần:

– Này Ba-tuần! Ý ngươi thế nào? Bụi trên móng tay Ta nhiều hay là bụi trên mặt đất nhiều?

Như Lai vừa nói xong, Ba-tuần thưa:

– Bạch Thế Tôn! Bụi trên móng tay rất ít, không đáng nói. Ba-tuần thưa xong, Phật dạy:

– Ví như bụi đất trên móng tay rất ít. Chúng sinh mà Phật độ nhập Niết-bàn lại ít hơn bụi đất trên móng tay này. Ví như bụi đất trên đại địa nhiều vô lượng vô biên, chúng sinh trong cảnh giới của ngươi cũng nhiều vô lượng vô biên. Này Ba-tuần! Ngươi đừng buồn rầu mà phải hoan hỷ lên. Vì chúng sinh trong cảnh giới của ngươi nhiều như bụi trên mặt đất này. Này Ba-tuần! Nhưng chúng sinh tự tạo nghiệp bất thiện, cách xa Niết-bàn, chứ chẳng phải do ngươi làm ra. Vì sao? Vì cõi chúng sinh không có biên vực. Này Ba-tuần! Ngươi muốn làm gì thì cứ làm. Vào cuối đêm nay, Như Lai sẽ nhập Niết-bàn.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

– Này các Tỳ-kheo! Các ông thấy chư Phật ở thế giới này không? Các Tỳ-kheo thưa:

– Bạch Thế Tôn! Chúng con đã thấy. Bạch Thiện Thệ! Chúng con đã thấy.

Phật lại bảo các Tỳ-kheo:

– Các cõi Phật này nhiều vô lượng. Các ông thấy biết sự trang nghiêm của cõi Phật này không? Có thấy sự trang nghiêm thanh tịnh của các Bồ-tát không? Có thấy sự trang nghiêm của các Thanh văn không?

Các Tỳ-kheo thưa:

– Bạch Thế Tôn! Chúng con đã thấy. Bạch Thiện Thệ! Chúng con đã thấy.

Phật lại dạy:

– Như Lai đã thấy biết như vậy, gấp bội sự thấy biết ở trên. Lại liễu tri vô lượng hơn đó nữa.

Này các Tỳ-kheo! Giả sử trong một kiếp Ta nói về sự trang nghiêm của cõi Phật như vậy thì Ta thấy thế giới mười phương cũng như vậy. Giả sử một trăm kiếp, ngàn kiếp, ức số kiếp, na-do-tha kiếp, thí dụ gấp bội hay phân biệt nhiều đi nữa cũng không nói hết. Nhưng này các Tỳ-kheo, những việc làm của đấng Đạo sư làm thì Ta đã làm cho Thanh văn rồi, Ta cũng đã nói với tất cả mọi nơi rồi. Ta đã chỉ rõ các pháp nội - ngoại và thị hiện chân tâm cũng đã nói hết. Chư Phật không còn giữ riêng một pháp nào cả. Không có việc gì mà không sáng suốt, thậm chí một cọng cỏ, sợi lông mảy tóc, Ta cũng đều cho. Các Tỳ-kheo! Từ nay trở đi nên tu như pháp, siêng năng tu hành. Ta đã thị hiện Niết-bàn cho các ông. Ta đã nói đạo Niết-bàn cho các ông rồi và đã thành tựu căn lành cho chúng sinh. Ta được chứng đắc Bồ-đề vô thượng chính là nhờ xưa kia Ta đã tu hành những hạnh rất khổ mà thế gian khó hành, nên ngày nay đối với Đại pháp ấy, các ông nên thọ trì đầy đủ, đừng để chìm mất. Các ông nên tu hạnh như vậy.

Bấy giờ, Thế Tôn hiện đại thần thông, tất cả chư Phật ở mười phương nói pháp và chỗ nói pháp thì chúng sinh ở cõi này đều được nghe biết. Tất cả những lời răn dạy của chư Như Lai ấy làm cho hết thảy giáo pháp mà chúng sinh giữ gìn đều đã chứng tri. Lại có Hằng hà sa chúng sinh trụ vào Tam Chủng Trí. Có mười ức trăm ngàn chúng sinh phát tâm Bồ-đề trụ vào Chánh giác Vô thượng. Có mười trăm ngàn ức na-do-tha chúng sinh trụ vào địa Phật-bích-chi. Còn các chúng sinh khác chứng đắc lậu tận. Lần lượt như vậy vô lượng vô biên a-tăng-kỳ không thể đếm, không thể lường, không nghĩ bàn, có na-do-tha chúng sinh sau khi nghe pháp này đều được lợi ích lớn.

Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

– Này các Tỳ-kheo! Các ông nên biết không còn bao lâu nữa Ta sẽ Niết-bàn. Các ông nên bảo vệ giữ gìn giáo pháp của Như Lai vì lợi mình và lợi người. Tỳ-kheo các ông nên tu học như vậy.

Sau khi nghe Phật giảng nói kinh này xong, A-nan và Trời, Người, Rồng, A-tu-la, Càn-thát-bà v.v... tất cả thế gian đều đảnh lễ phụng hành.