SỐ 292 — KINH ĐỘ THẾ PHẨM

số 292

KINH ĐỘ THẾ PHẨM

Hán dịch: Đời Tây Tấn, Tam tạng

Pháp sư Trúc Pháp Hộ.

QUYỂN 1

Nghe như vầy:

Một thuở nọ, Đức Phật ở trên tòa Sư tử Liên hoa tạng tại giảng đường Phổ quang của đạo tràng Pháp nhàn thuộc nước Ma-kiệt. Đức Phật đã thấu tỏ về chân đế, không còn nhị hành, đã vượt qua pháp vô tưởng. Sự đi ở của Đức Phật đều đạt đến bình đẳng, tất cả chư Phật đi ở, tới lui không hề ngăn ngại, cũng không hề bị che chướng. Pháp của chư Phật không hề thoái chuyển, sự hành dụng không một ai có thể sánh kịp, phụng kính chỗ thấy không thể nghĩ bàn. Thị hiện bình đẳng khắp ba đời, thân ấy hiển hiện trùm khắp thế giới, phân minh các pháp, tuệ hết do dự, đầy đủ các pháp, ngồi nơi gốc Bồ-đề, thông suốt kinh điển, dứt nghi Chánh giác, không nghĩ đến thân. Tất cả Bồ-tát ở đây chí nguyện đến đạo tuệ và có hạnh Phật không hai, lấy việc cứu độ qua bờ bên kia là việc bậc nhất, thành tựu cửa giải thoát mà Như Lai kiến lập. Cõi nước của chư Phật không có hạn lượng, chỗ hành bình đẳng, pháp, cảnh tu tập rộng lớn như không, mười phương cõi nước không thể tính đếm trăm ngàn ức na-do-tha vi trần số chư Bồ-tát ở đây cũng là như vậy. Các Bồ-tát Đại sĩ này đều là những vị Nhất sinh bổ xứ, vị lai sẽ thành đạo Vô thượng Chánh giác. Mỗi một vị đều ở cõi Phật nơi mười phương khác nhau, đều đến cõi này tham dự pháp hội. Tất cả đều là những bậc Khai sĩ, đều mở mắt tuệ và cửa công đức vô lượng, khai hóa tất cả chúng sinh các cõi, thuận theo luật mà dẫn đạo bằng phương tiện quyền xảo, biết rõ tùy thời. Trú pháp Bồ-tát trong các lầu gác, giảng đường của tất cả thế giới, vượt lên trên tuệ định mà quán cõi diệt độ. Vâng kính đạo tuệ, trừ bỏ tất cả ngôn từ, hành ấm và chỗ đáng trừ bỏ. Các vị biết rõ nhân duyên thích ứng thích ứng thu giữ hóa độ chúng sinh vào vô lượng đạo. Vào trong ấy nhưng chỗ làm, họa phước và báo ứng của tất cả chúng sinh đều không thể hủy hoại. Phân biệt đúng thời, chỗ dùng quán sát luôn vô sở đắc, biết rõ chí tánh của chúng sinh các cõi, thấu rõ các căn, thức tỉnh kẻ cần thức tỉnh, tùy theo nhân duyên, tùy bệnh cho thuốc. Quá khứ, hiện tại, vị lai chư Phật ban tuyên nghĩa lý chương cú thì luôn lãnh thọ phụng hành. Bồ-tát đã nhận sự thọ ký ấy rồi thì luôn hành bình đẳng, sáng rõ chánh tà, chỗ sẽ quay về là vào trong đời này mà độ đời với vô lượng pháp, tự vào chỗ chánh chân, đều đã quán rõ và thông giải hữu vi cùng vô vi không có hai. Quá khứ, hiện tại, vị lai chư Phật đều vào đạo tràng của tất cả Như Lai, một thời ngự đạo, đạt bình đẳng giải, thành Tối chánh giác. Các vị đều thị hiện tâm nhàn, tâm an, đã rõ Phật đạo, không lìa bỏ chúng sinh phát tâm. Vào tâm một chúng sinh thì có thể vào khắp chỗ biết, chỗ thích của tất cả chúng sinh. Tự ở trong trí tuệ ấy mà thân Bồ-tát không hề lay chuyển, đạt đến phổ trí và các tâm thông tuệ. Trú nơi quả vị ấy mà không hề thoái chuyển, nẻo hành hóa của Bồ-tát tinh tấn không hề chán mệt, tới lui khắp cùng là Tuệ không chỗ hành. Vì tất cả mọi người mà ở tại sinh tử trong vô số kiếp, biết rõ và kiến lập khó tính kiếp số, khó mà thấy gặp. Chư Bồ-tát đích thực rất khó gặp, thường chuyển pháp chưa từng chán mệt, khai hóa chúng sinh làm cho họ nhập vào luật giáo. Quá khứ, hiện tại, vị lai, chư Như Lai nghiêm tịnh cõi ấy, tác thành chúng sinh, đầy đủ bản hạnh, thệ nguyện đã tròn, công hạnh thù thắng. Chư Bồ-tát và các Học sĩ khác như vậy đều có thể tham vấn mười phương chư Phật với kiếp số vô hạn và tán thán vô cùng. Nguyên sơ của họ không có bờ mé, siêu vượt các chúng. Các vị ấy là: Bồ-tát Phổ Hiền, Bồ-tát Phổ Nhân, Bồ-tát Phổ Hóa, Bồ-tát Phổ Trí, Bồ-tát Phổ Nhãn, Bồ-tát Phổ Quang, Bồ-tát Phổ Quán, Bồ-tát Phổ Minh, Bồ-tát Phổ Anh, Bồ-tát Phổ Giác. Các vị như vậy nhiều như số vi trần không thể tính đếm trăm ngàn ức na-do-tha cõi nước chư Phật. Bồ-tát Phổ Hiền có chí nguyện thù thắng, thệ nguyện ấy đã thành tựu. Mỗi khi chư Phật xuất thế thì Bồ-tát đều đến thỉnh cầu, biết rõ tùy thời và đều nắm giữ pháp nhãn giáo hóa của chư Phật, không để cho sự giáo hóa của tất cả Như Lai bị đoạn mất. Chư Phật ra đời thì liền được thọ ký danh hiệu, cõi nước, thành Tối chánh giác. Đã được vắng lặng rồi thì trụ nơi pháp luân, thị hiện làm Phật, không dính mắc vào cõi Phật, nghiêm trị tất cả thế giới hung ác, uế trược khó trị, diệt trừ các họa phước ngăn ngại của chúng Bồ-tát, nhập vào pháp giới chánh đế không bị ngăn ngại. Lúc đó, Bồ-tát Phổ Hiền liền dùng Chánh thọ Tam-muội Phật tạng vào khắp chỗ du hóa của mười phương chư Phật, không một chỗ nào không khắp biến; pháp, cảnh, giảng đường không một chỗ nào mà không thấu triệt. Cõi hư không ấy đều không bờ mé, mười phương cõi nước đều chấn động sáu cách. Ánh sáng lớn ấy không đâu là không tỏa chiếu, vang lên âm thanh lớn không đâu mà không nghe thấu. Bồ-tát Phổ Hiền từ trong Tam-muội thấy chư Bồ-tát đều đến pháp hội nên rất vui mừng hân hoan. Bồ-tát Phổ Trí thấy chư Bồ-tát đến vân tập cũng sinh vui mừng và đến trước Bồ-tát Phổ Hiền mà hỏi:

–Lành thay, Phật tử! Nay chư Bồ-tát mười phương vân tập đến vì khát ngưỡng kinh điển và ngưỡng nhờ Đại sĩ, như tối được sáng. Xin Đại sĩ vì họ mà giảng thuyết về hạnh Bồ-tát từ đầu đến cuối, làm cho họ không còn nghi ngờ, người cuối cùng cũng đều được khai thị, như bệnh được thuốc, như mù được sáng.Vì sao gọi chỗ nương tựa của Bồ-tát gọi là vô sở trước? Sao gọi là Bồ-tát chưa từng có tưởng? Sao gọi là hành? Sao gọi là bạn lành? Sao gọi là tinh tấn? Sao gọi là Khuyến tín? Sao gọi là hóa độ chúng sinh? Sao gọi là cấm giới? Sao gọi là thọ ký? Sao gọi là Bồ-tát không cầu tướng ngắn ngủi? Sao gọi là nhập Như Lai? Sao gọi là được vào tánh hạnh chúng sinh? Sao gọi là được vào các thế giới? Sao gọi là nhập vào kiếp số các niệm không chỗ nào mà không thấu đạt? Sao gọi là là diễn thuyết thông việc ba đời? Sao gọi là được nhập vào ba xứ? Sao gọi là chỗ phát tâm không chán mệt, không thiếu sót? Sao gọi là Bồ-tát biện biệt phân minh? Sao gọi là Bồ-tát đạt đến Tổng trì? Sao gọi là Bồ-tát tuyên diễn Phật đạo?

Bồ-tát Phổ Hiền vì nhân duyên thỉnh hỏi của Bổ-tát Phổ trí và muốn làm cho những người vân tập đến đều được hiểu rõ nên khen ngợi:

–Lành thay các hội Bồ-tát! Hãy cùng lắng nghe!

Bồ-tát có mười Pháp sự có chỗ nương tựa mà không vướng mắc. Những gì là mười?

1. Nương vào tâm Bồ-tát khiến cho không trái mất.

2. Nương vào bạn lành thường tu tinh chuyên.

3. Nương vào gốc đức mà trồng phước lạc.

4. Có thể phụng hành sự tùy thuận hóa độ vô biên.

5. Nương vào tất cả pháp vì không chỗ về.

6. Nương vào các thệ nguyện mà gần gũi đạo.

7. Chuyên hành các hạnh, huân tập đầy đủ.

8. Gần gũi các Bồ-tát Nhất sinh bổ xứ.

9. Theo về các tâm Phật với sự hoan hỷ.

10. Phụng sự các Như Lai và tán thán như cha mình.

Đó là mười Pháp sự của Bồ-tát có chỗ nương tựa làm vô sở trước (không chỗ chấp trước) , Bồ-tát mà trú ở đó thì mau chóng đạt đến chỗ nương tựa vô cực, đó là đại tuệ vô thượng của Như Lai.

Bồ-tát nói kệ tụng:

Nương mà không chỗ nương

Tự về với chư Phật

Rõ pháp, không chỗ trông

Cho đến chỗ đại nguyện

Thấy chư Phật hoan hỷ

Nương đó mà vâng kính

Nương nhờ chư Như Lai

Vì đủ đầy đạo hạnh.

Bồ-tát có mười việc chưa từng có tưởng. Những gì là mười?

1. Nghĩ đến các gốc đức như nghĩ đến mình không khác.

2. Thân tích lũy điều thiện để ban rải cho chúng sinh.

3. Tất cả công đức giáo huấn dùng làm đạo tưởng.

4. Rõ thấu chúng sinh lấy làm đạo phẩm tưởng.

5. Nguyện cứu độ tất cả như cứu mình là nguyện tưởng.

6. Đều dùng các pháp thí.

7. Quán tất cả pháp như là pháp Phật.

8. Làm tất cả hạnh như hành thân tưởng.

9. Tất cả ngôn từ ở nơi chốn hành hóa không chỗ vọng tưởng.

10. Nhìn thấy chư Phật tưởng như cha mẹ và đối với chúng sinh không có hai tưởng.

Này Tộc tánh tử! Chúng chư Bồ-tát chưa từng có tưởng, Bồ-tát trú ở đây thì mau chóng thành tựu vô thượng, đạt đến các gốc đức.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Vì tất cả tích đức

Nghĩ chúng sinh như mình

Quán sát khắp chúng sinh

Như pháp khí của đạo

Các chúng sinh lập nguyện

Bình đẳng không khác mình

Quy mạng nơi đạo pháp

Khiến đạt, không sinh theo.

Bồ-tát có mười việc hành dụng. Những gì là mười?

1. Giảng thuyết, phân biệt về đối tượng hành của chúng sinh.

2. Cầu tất cả chốn hành các pháp.

3. Học rộng giới cấm theo đấy phụng hành.

4. Tích lũy nhiều gốc đức của các pháp.

5. Nhất tâm chuyên tinh, phụng hành Tam-muội.

6. Biết rõ Thánh tuệ chỗ phải quay về.

7. Ân cần vâng theo lời dạy chư Phật không hề trái mất.

8. Đi đến các cõi vì muốn trang nghiêm cõi nước.

9. Noi theo Thiện tri thức và luôn luôn cung kính.

10. Phụng Như Lai hạnh, kính như sư tử.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Tất cả có chốn hành

Phải khai hóa chúng sinh

Siêng cầu nơi các pháp

Mà phụng trì giới cấm

Tích lũy các gốc đức

Một tâm về định ý

Biết rõ tuệ Thánh minh

Chỗ hành tịnh cõi nước.

Bồ-tát có mười việc về bạn lành. Những gì là mười?

1. Kiến lập đạo ý.

2. Thường tu gốc đức.

3. Nhập Độ vô cực (Ba-la-mật).

4. Ban tuyên đạo pháp.

5. Khai hóa chúng sinh.

6. Phân biệt biện tài.

7. Khen ngợi chúng sinh.

8. Trừ các vọng tưởng.

9. Ở chỗ không buồn chán.

10. Lập hạnh Phổ hiền, vào tuệ chư Phật tức là bạn lành.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Tâm kiến lập nơi đạo

Siêng năng tu gốc đức

Vào các Độ vô cực

Ban tuyên các kinh điển

Khai hóa độ chúng sinh

Biện tài dứt các nghi

Xưng tán khắp muôn loài

Trừ sạch các tưởng nghĩ.

Bồ-tát có mười việc làm tinh tấn. Những gì là mười?

1. Giảng thuyết khắp cùng cõi chúng sinh.

2. Biết rõ chỗ hướng về của kinh điển.

3. Nghiêm tịnh tất cả thế giới chư Phật.

4. Luôn phụng hành các giới của Bồ-tát.

5. Thường nhẫn chịu tất cả các hoạn nạn.

6. Đoạn dứt những đau khổ nung nấu nơi ba đường dữ.

7. Hàng phục tất cả chúng ma và quyến thuộc của chúng.

8. Không làm cho chúng sinh mang tâm sân hận.

9. Luôn tuân theo mười phương chư Phật Thế Tôn.

10. Thường gặp chư Phật thì quy mạng và thọ giáo.

Này Tộc tánh tử! Đó là mười việc mà Bồ-tát hành tinh tấn.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Quy mạng nơi chư Phật

Nghiêm tịnh các cõi Phật

Phụng tu hạnh Bồ-tát

Chịu tất cả khổ não

Đoạn khổ nạn ba đường

Hàng phục ma, quyến thuộc

Làm vui lòng chúng sinh

Thường gặp chư Như Lai.

Bồ-tát có mười việc khuyến tin. Những gì là mười?

1. Thường kiến lập đạo ý và cũng khuyên người khác phát đạo tâm.

2. Từ hòa bậc nhất, không có tranh chấp, cũng giáo hóa cho người khác được an vui, trừ sạch pháp ngu mê.

3. Cũng giáo hóa người khác dứt bỏ sách vở tà vạy, khiến trú Phật đạo.

4. Chí cầu gốc đức và cũng khuyên người khác chí cầu gốc thiện.

5. Về nơi các Độ vô cực cũng khuyên người khác cầu Ba-la-mật.

6. Đã hiện tánh Phật thì cũng khuyến dụ người khác chí cầu Phật tánh.

7. Thân đã vào pháp không sở hữu và khuyến tiến người khác vào không pháp.

8. Khen ngợi trí tuệ chư Phật, không bao giờ hủy báng và cũng chỉ bày người khác không hủy báng chánh pháp.

9. Đầy đủ phổ trí, các nguyện thuần đủ và cũng dẫn dắt người khác thành tựu các thông tuệ.

10. Thệ-đạo rốt ráo, dùng để làm nghiêm tịnh trí tuệ vô tận của Như Lai Chí Chân và cũng sẽ kiến lập tất cả chúng sinh vào đạo Như Lai.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Đã kiến lập ở đạo

Cũng hóa độ tha nhân

Tâm không điều tranh tụng

Hòa vui người sân hận

Trừ bỏ các ngu tối

Khai hóa các đường tà

Thường cầu các gốc đức

Dẫn dụ trú nghĩa đạo.

Bồ-tát có mười việc khai hóa chúng sinh. Những gì là mười?

1. Bồ-tát bố thí sự khuyến tấn chúng sinh.

2. Dung nhan hòa ái mà khuyến tấn thọ.

3. Ban tuyên kinh đạo khiến họ tỏ bày.

4. Khuyến tấn phân minh không khác với mình.

5. Chỗ bố thí vô lượng, phát khởi cõi người.

6. Hiển bày hạnh Phật, Bồ-tát để dẫn dắt các loài chúng sinh.

7. Chỉ dạy cho thế gian vì thế gian như lửa thiêu đốt và giáo huấn pháp đạo Vô thượng cho chúng sinh.

8. Thần túc biến hóa, cảm động vô số.

9. Biết rõ vô số phương tiện quyền xảo.

10. Tùy theo tập tục độ thoát muôn loài.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Bồ-tát hành bố thí

Dùng hóa độ chúng sinh

Dung nghi thường hòa vui

Khuyến dụ kẻ bất cập

Thấy đời như lửa đốt

Hiển bày đại đạo Phật

Thần túc hiện biến hóa

Vô số quyền phương tiện.

Cấm giới của Bồ-tát có mười việc. Những gì là mười?

1. Không bỏ tâm đạo.

2. Dứt bỏ ý niệm Thanh văn, Duyên giác.

3. Quán sát tất cả chúng sinh bằng hạnh Từ bi.

4. Khai hóa chúng sinh khiến trụ Phật pháp.

5. Phụng tu chỗ Bồ-tát cần phải học.

6. Rõ tất cả pháp đều không thủ đắc.

7. Kẻ tạo gốc đức thì khuyến trợ họ đến với đạo.

8. Chưa từng chấp trước vào thân chư Phật.

9. Có thể nhẫn chịu các pháp cũng không chỗ dựa.

10. Giữ gìn các căn để hành trì giới cấm.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Thường hòa với đạo tâm

Xả Thanh văn, Duyên giác

Thương xót khắp chúng sinh

Khuyến vào nơi Phật pháp

Học hạnh chư Bồ-tát

Rõ pháp vô sở hữu

Tất cả hành công đức

Khuyến giúp nơi Phật đạo

Bồ-tát có mười việc thọ ký và chỗ thấy về thọ ký đều tự biết cả. Những gì là mười?

1. Phát tâm từ hòa, đạo ý tự nhiên.

2. Không chán bỏ hạnh Bồ-tát.

3. Xả bỏ tất cả các vọng tưởng.

4. Có thể vâng tu pháp của chư Phật.

5. Thuần tin nơi chỗ chư Như Lai tuyên thuyết.

6. Quán thông và thành tựu gốc đức.

7. Hóa độ tất cả khiến trú Phật đạo.

8. Bình đẳng và tôn kính thân hữu không có hai tâm.

9. Thấy chư thiện hữu như thấy chư Phật.

10. Bản nguyện thuở xưa hộ trì Phật đạo.

Đó là mười pháp hành trì được thọ ký.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Bình đẳng kính thiện hữu

Lợi lạc từ đó thành

Nguyện xưa hộ trì pháp

Phát đạo ý lắng trong

Không chán hạnh Bồ-tát

Dứt bỏ các vọng tưởng

Khiến trú ở pháp Phật

Thuần tin Như Lai dạy.

Bồ-tát có mười việc không cầu sự hạn hẹp. Đó là:

1. Nhập vào thệ nguyện đời trước.

2. Tùy thời nhập hạnh, dẫn dắt huân tập tùy theo nhân duyên của chúng sinh.

3. Chẳng mất chánh nghĩa, đều được thông nhập.

4. Thành tựu đầy đủ các Độ vô cực.

5. Tùy theo phương tiện ấy mà có thể hội nhập.

6. Thuận theo sở nguyện.

7. Tùy theo sở thích của chúng sinh mà khai hóa họ.

8. Trang nghiêm cõi nước, khuyến nhập vào đạo.

9. Thần thông biến hóa làm cho họ theo sự giáo hóa ấy.

10. Vì khắp chúng sinh mà thị hiện.

Đó là mười việc không cầu sự hạn hẹp của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Đi vào nguyện đời trước

Chỗ hành tùy nhân duyên

Tuân hành theo thứ lớp

Thuận các Độ vô cực

Do đắc thành tựu lớn

Tùy chúng sinh tín lạc

Làm trang nghiêm cõi Phật

Dùng thần túc biến hóa

Bồ-tát có mười việc vào với Như Lai, chỗ mà tất cả chư Phật trong ba đời đều từ đó thành tựu. Những gì là mười?

1. Đi vào đạo giáo bình đẳng vô lượng.

2. Chuyển bánh xe pháp vô hạn.

3. Tuyên thuyết yếu nghĩa của trí tuệ vô lượng.

4. Thuận theo âm thanh thông suốt không bờ mé.

5. Khai hóa chúng sinh vô số lượng.

6. Hiển bày vô số thần thông biến hóa.

7. Tùy thời biến khắp vô số thân hình.

8. Đi vào các định, Tam-muội không thể ví dụ.

9. Khai ngộ sáng chiếu không thể đo lường.

10. Thị hiện lực vô úy, hiển bày vô hạn khiến vào diệt độ.

Đó là mười việc thể nhập Như Lai của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Quá, hiện, và vị lai

Tất cả chư Như Lai

Vào đạo giáo vô lượng

Chuyển Pháp luân vô hạn

Thuận đạo pháp không bờ

Thuyết tuệ trường không đáy

Khai hóa vô số người

Thần túc khó nghĩ bàn.

Bồ-tát có mười việc đi vào tánh hạnh của chúng sinh. Những gì là mười?

1. Vào nơi bản hạnh và chỗ hiểu của chúng sinh.

2. Tùy thời khai độ, thọ thân đương lai.

3. Hiện bày khắp chúng sinh.

4. Việc làm hiện tại vào khắp chúng sinh.

5. Khéo hành gốc ngọn, tùy thời cứu giúp chốn hành phi pháp.

6. Diễn bày đạo pháp cho chúng sinh.

7. Chỗ nhập tâm tánh, biết rõ tất cả.

8. Phân minh tất cả chỗ về nguồn cội.

9. Tùy chỗ yêu thích, nêu rõ các ngăn ngại.

10. Thuyết pháp để trừ bỏ vô số phiền não ái dục của chúng sinh.

Đó là mười việc vào tánh hạnh của chúng sinh.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Hiểu rõ hạnh đời trước

Cũng biết rõ đời sau

Phân minh việc hiện tại

Chốn hành của chúng sinh

Vào nơi chỗ đức hạnh

Không đức hạnh cũng vào

Tâm ấy trùm khắp cả

Khiến các căn thành tựu.

Bồ-tát có mười việc thể nhập thế giới. Những gì là mười?

1. Thường biết dừng đủ ở tại thế gian.

2. Tu hành thanh tịnh không bị nhiễm ô.

3. Ở trong đời tâm ít mong cầu.

4. Diễn bày vô lượng hương thơm cho chúng sinh mê lầm.

5. Vào các phương tục như vào một bụi trần.

6. Hiển bày khắp nơi vô lượng nghĩa vi diệu.

7. Cũng hiển bày rộng khắp nơi vô lượng thế giới.

8. Độ thoát nỗi lo của thân tứ đại.

9. Cung kính tự về với đạo chư Phật.

10. Cũng đi vào nơi chốn vô đạo trong thiên hạ.

Đó là mười việc hội nhập thế giới của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Ở đời biết dừng đủ

Nẻo hành thường thanh tịnh

Chỗ vào thường ít cầu

Vào khắp vô lượng nghiệp

Vào vô số thế giới

Hiểu rõ hạnh vi diệu

Lớn nhỏ đều thấu đạt

Hội nhập mọi sở hữu.

Bồ-tát có mười việc vào kiếp số các niệm không gì là không thấu đạt. Những gì là mười?

1. Biết kiếp quá khứ.

2. Xét rõ vị lai.

3. Biết việc hiện tại.

4. Biết đời hữu hạn.

5. Biết các ngăn ngại vô hạn.

6. Đi vào các nẻo hữu hạn và vô hạn.

7. Rõ các việc về kiếp hữu số và vô số.

8. Ở nơi hữu số khiến nhập vô vi.

9. Khiến các vô niệm thông nhập hữu niệm.

10. Thông các hữu niệm khiến vào vô niệm.

Đó là mười việc biết rõ kiếp số của các niệm không gì là không thông đạt của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Nhập vào niệm quá khứ

Đương lai cũng như vậy

Cất bước ở hiện tại

Mà đều biết rõ cả

Hành hóa vô lượng kiếp

Hữu số hoặc vô số

Vô niệm và hữu niệm

Tất cả tưởng, vô tưởng.

Bồ-tát có mười việc thuyết nêu thông suốt về ba đời mà không có hai lời. Những gì là mười?

1. Dùng quá khứ mà giảng nói.

2. Thuở xưa đã qua, sớm nói về đương lai.

3. Đương lai xa vời diễn nói hiện tại.

4. Đương lai chưa đến, nói về quá khứ.

5. Còn chưa muốn đến, giảng nói hiện tại.

6. Cũng giảng nói đương lai chưa đến.

7. Truyền đạt ở hiện tại bỗng thành quá khứ.

8. Biết rõ hiện tại tức là đương lai.

9. Chỗ thấy của mắt, giảng nói bình đẳng.

10. Hiện rõ ba đời đều thấu rõ trong một lúc.

Đó là mười việc thuyết nêu thông suốt về ba đời.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Thường nói việc quá khứ

Nêu xưa đến như thế

Quá khứ là hiện tại

Cũng thông việc đương lai

Quá khứ nay hiện tại

Chưa đến diễn đương lai

Hiện, lai làm quá khứ

Mắt thấy nay đương lai.

Bồ-tát có mười việc đi vào ba xứ. Những gì là mười?

1. Vào các hữu số.

2. Đến vô sở niệm.

3. Đến chỗ sở đắc.

4. Hướng đến các cõi mà dạy dỗ.

5. Đến các tưởng xứ.

6. Về các phương tục.

7. Không nhiều ngôn ngữ.

8. Thấu đạt không cùng tận.

9. Khen ngợi vắng lặng.

10. Thích sự an nhiên.

Đó là mười việc nhập vào ba xứ của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Đi vào các nẻo niệm

Trao truyền có sở đắc

Tại phương tục, các tưởng

Chốn niệm không cùng tận

Nói rộng việc tịch nhiên

Cũng vào nơi an tĩnh

Diệt trừ các ác sự

Như vậy thành tựu đạo.

Bồ-tát có mười việc của sự phát tâm không chán và không thiếu sót. Những gì là mười?

1. Cúng dường chư Phật, ở nơi các sắc mà không mệt mỏi.

2. Kính thuận tất cả các thiện hữu.

3. Cầu các kinh điển, không lấy làm khó.

4. Rộng nghe nhiều kinh, thọ nhận không ai theo kịp.

5. Luôn phát tâm ban tuyên kinh đạo.

6. Khai hóa chúng sinh, dùng pháp luật chỉ bày.

7. Phát khởi tất cả, khiến đến Phật đạo.

8. Trú nơi một thế giới, ở vô số kiếp tu hạnh Bồ-tát.

9. Hành hóa khắp các cõi Phật không chỗ nào là không cùng khắp.

10. Chưa từng hoài nghi các kinh điền Phật, có chỗ tham vấn thì tuyên thuyết rộng khắp.

Đó là mười việc phát tâm không chán, không thiếu sót.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Cúng dường các thân Phật

Không lấy làm chán đủ

Cung thuận các thiện hữu

Ngưỡng cầu các kinh điển

Chốn cầu không mệt mỏi

Thấy những người phát tâm

Vì họ giáo huấn đạo

Khai hóa các Bồ-tát.

Bồ-tát có mười việc phân minh các biện giải. Những gì là mười?

1. Phân biệt chỗ vào tuệ biện giải của chúng sinh.

2. Biết rõ các căn, sẽ được quay về.

3. Rõ sự báo ứng của các tội phước.

4. Nhìn thấy chỗ sinh ra ở bất cứ nơi nào.

5. Đều biết những chỗ có không của thế gian.

6. Nhìn thấy chỗ du hóa của chư Phật.

7. Hiểu rõ nghĩa lý sâu cạn của kinh pháp.

8. Rõ thông sự mất còn của pháp giới.

9. Thấu đạt việc ba đời

10. Cũng có thể phân biệt chốn nẻo hành hóa, ngôn ngữ âm thanh không thể tính đếm.

Đó là mười việc về sự phân biệt các biện giải của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Rõ chỗ biết chúng sinh

Chỗ về của các căn

Tùy chỗ lập tội, phước

Thấy được chỗ sinh khởi

Phân biệt các thế giới

Cũng biết rõ pháp phẩm

Quán thông tuệ Phật pháp

Gốc ngọn của ba đời.

Bồ-tát có mười việc đạt đến Tổng trì. Những gì là mười?

1. Chỗ nghe sâu rộng thì liền phụng trì, ngưỡng cầu kinh điển không hề quên mất.

2. Cầm đuốc pháp sáng để tuyên thuyết và giáo hóa, đều từ phương tiện mà biết rõ kinh điển.

3. Rõ pháp tự nhiên, đạt ánh sáng pháp, đến với Phật đạo không thể nghĩ bàn.

4. Nắm các định ý, hiện đang nghe Phật, mở bày trước mắt, liền phụng hành pháp.

5. Đi vào âm thanh nơi đạo tràng, tùy theo phương tục mà diễn xuất ngôn từ, không hề cùng tận.

6. Nghĩ đến việc nơi ba đời chư Phật là pháp không thể nghĩ bàn.

7. Tùy thời giảng nói, mang nhiều biện tài về tất cả chỗ then chốt nơi kinh điển của chư Phật.

8. Tai nghe nhiều nghĩa lý không thể suy lường.

9. Chỗ hưng Thánh tuệ có thể nghe giữ thông suốt các pháp chư Phật.

10. Kiến lập mười lực vô úy của Như Lai.

Đó là mười pháp đạt đến Tổng trì của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Rộng nghe liền nắm giữ

Không quên tất cả pháp

Hiểu rõ tùy thời nói

Thông các pháp tự nhiên

Dùng pháp đại quang minh

Trí hiện khó nghĩ bàn

Hiện tại đắc Tam-muội

Nghe kinh điển trước mắt.

Bồ-tát có mười việc ban tuyên Phật pháp. Những gì là mười?

1. Hiểu rõ nghĩa đạo.

2. Chí lập đại nguyện.

3. Phân biệt rõ về chỗ về của tội, phước.

4. Thường trú Chánh giác.

5. Không tâm tự cao.

6. Thông đạt pháp giới.

7. Định ý biết rõ.

8. Thấu rõ bản tâm.

9. Biết rõ bản tịnh.

10. Tùy gốc mà giác ngộ khiến thành tựu Phật đạo.

Đó là mười việc Bồ-tát ban tuyên Phật đạo.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Hiểu rõ về Phật đạo

Nguyện nhận biết tội phước

Chỗ lập nơi chư Phật

Rõ pháp không tự đại

Phân biệt tâm vốn tịnh

Chỗ về của định ý

Gốc tịnh cũng tự nhiên

Tùy gốc mà giác ngộ.

Lúc Phật thuyết xong phần này, tam thiên thế giới đều chấn động. Ánh sáng lớn ấy chiếu khắp mười phương, chư Thiên, long, thần đều đến rải hoa, dùng các âm nhạc cúng Phật tạo sự vui vẻ. Họ đều hoan hỷ cùng khánh chúc: “Lành thay! Chúng ta nhờ công đức thuần thục từ đời trước mà được dự pháp hội này, quen hiểu nghĩa sâu mầu và đạo tuệ vô cực. Những tốt lành ấy là gì? Thế Tôn Năng Nhân khai thị pháp tạng, ân từ ban bố khắp mười phương, chữa lành mù tối, chuyển hóa năm ấm, sáu suy (trần), ba độc, năm cái, mười hai nhân duyên, sáu mươi hai tà kiến. Dùng năm việc để chỉ bày: Giới, định, tuệ, giải thoát tri kiến, ngũ nhãn, lục thông. Lấy sáu Độ vô cực: Bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ để thành tựu Phật đạo. Ban tuyên và khai thị mười hai bộ kinh, khai hóa sáu mươi hai thứ tà kiến nghi khiến họ phát đạo ý, chư Phật tán thán, Bồ-tát hoan hỷ. Lúc ấy, Bồ-tát Phổ Trí lại hỏi Bồ-tát Phổ Hiền: Sao gọi là phát tâm Bồ-tát? Sao gọi là hành pháp? Sao gọi là đại Bi? Sao gọi là duyên phát đạo tâm và dùng đạo duyên ấy mà hưng khởi ý? Sao gọi là gặp thiện hữu phát tâm kính thuận? Sao gọi là Bồ-tát đạt đến thanh tịnh? Sao gọi là Độ vô cực? Sao gọi là Phật tuệ? Sao gọi là chỗ kinh qua? Sao gọi là Bồ-tát lực? Sao gọi là bình đẳng? Sao gọi là sinh giác tánh? Sao gọi là thuyết pháp? Vì sao mà phụng hành? Sao là biện tài? Sao gọi là vô số? Sao gọi là hành tâm bình đẳng? Sao gọi là hành tuệ? Sao gọi là Bồ-tát không tự đại?

Bồ-tát Phổ Hiền đáp:

–Lành thay! Chỗ hỏi của Phật tử thật là hay và thâm diệu! Hãy lắng nghe, lắng nghe! Nay tôi vì Bồ-tát và chúng hội mà giảng nói.

Lúc ấy, Bồ-tát Phổ Trí cùng đại chúng lắng nghe và lãnh thọ lời giảng của Bồ-tát Phổ Hiền.

Bồ-tát Phổ Hiền nói:

–Có mười việc phát tâm của Bồ-tát. Những gì là mười?

1. Lúc phát tâm thường mang tâm đại Từ bi, hộ trì tất cả chúng sinh.

2. Chốn hành từ bi quán sát hết thảy phiền não, khổ nạn của chúng sinh như thương thân mình.

3. Tất cả sở hữu đều có thể bố thí, nghĩ đến Nhất thiết trí, tâm là đứng đầu. Nghĩ đến Nhất thiết trí nên có thể phát tâm không hủy hoại nghĩa Thánh.

4. Hưng khởi với tâm nghiêm tịnh, học điều then chốt của giới cấm Bồ-tát, tâm tâm kiên cố như kim cang.

5. Dứt sạch chỗ cấu trược của tất cả các pháp.

6. Chốn sinh khởi ý đó giống như sông biển.

7. Có thể làm chủ tất cả các pháp thanh tịnh.

8. Chí ấy kiên cố như núi Tu-di, tức có thể nhẫn chịu tất cả âm thanh ngôn từ thiện ác.

9. Chỗ phát tâm ấy kiến lập sự an lạc dài lâu, ban cho chúng sinh tín tâm chân thành mà tâm vẫn luôn độc hành

10. Trí Độ vô cực hiểu rõ các pháp rồi tùy theo phương tiện mà hộ trì. Đó là mười việc phát tâm của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Hưng phát tâm đại Bi

Đem giúp khắp chúng sinh

Thấy ở trong khổ não

Thương xót như thân mình

Tư duy Nhất thiết trí

Được chí nguyện trang nghiêm

Tâm ấy như kim cương

Trí tuệ như sông biển.

Bồ-tát có mười việc hành pháp Phổ Hiền. Đó là:

1. Ở trong kiếp đương lai đều cùng tất cả hành tập đại nguyện, phụng kính những người chưa đến.

2. Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác ở nơi sắc pháp mà khai hóa chúng sinh lập hạnh Bồ-tát.

3. Tích lũy các gốc đức với thệ nguyện Phổ Hiền.

4. Đều có thể vào trọn các Độ vô cực.

5. Tâm nguyện hòa nhã, tròn đủ hạnh Bồ-tát.

6. Tuân tu các pháp vì muốn trang nghiêm cõi nước.

7. Thế giới chư Phật các nghĩa bình đẳng.

8. Thọ sinh tất cả mười phương cõi Phật.

9. Hiểu rõ phương tiện, cầu các kinh điển.

10. Hiện tại an lạc ở các cõi Phật và thành tựu Chánh đạo Vô thượng.

Đó là mười việc hành pháp của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Đều biết kiếp đương lai

Phụng kính chư Như Lai

Bồ-tát cùng chúng sinh

Thệ nguyện hạnh Phổ hiền

Tích lũy nhiều gốc đức

Vào các Độ vô cực

Trang nghiêm các cõi Phật

Chóng thành Vô thượng giác.

Bồ-tát có mười việc thường hành đại Bi. Những gì là mười?

1. Quán khắp chúng sinh cô độc, không có thiện chủng vô lậu nên vì họ mà hưng khởi đại Bi.

2. Quán thấy kẻ vô đạo thì dùng đại Bi hóa độ.

3. Thấy những kẻ nghèo cùng, khổ nạn thì khiến họ trồng gốc đức.

4. Thức tỉnh những kẻ mê ngủ lâu ngày tỉnh dậy.

5. Thấy cõi chúng sinh không có phương tiện thì tùy lúc mà hóa độ họ.

6. Vì những kẻ tham dục, ràng buộc mà khuyến giúp.

7. Nhìn thấy chúng sinh gặp ách nạn thì thương xót và cứu tế.

8. Thấy bệnh lâu ngày thì dùng thuốc từ bi mà chữa lành.

9. Nếu người nào rời bỏ pháp thiện thì tỏ bày nghĩa đạo cho họ.

10. Nếu thấy chúng sinh đánh mất pháp Phật thì thương xót họ trong sự hoan hỷ.

Đó là mười việc đại Bi của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Tại thế hành đại Bi

Quán sát khắp chúng sinh

Gặp tật ách lâu ngày

Do đoạn các gốc đức

Nên khởi bi vô tận

Kiến lập nơi pháp Phật

Bồ-tát hành đại Từ

Để khai hóa chúng sinh.

Bồ-tát có mười duyên phát đạo tâm. Những gì là mười?

1. Dạy dỗ chúng sinh khiến thuận theo luật đạo mà phát đạo tâm.

2. Muốn trừ tất cả các khổ não, hoạn nạn.

3. Kiến lập sự an lạc lâu dài cho chúng sinh.

4. Thấy chúng sinh ở nơi vô minh thì giúp họ phát đạo tâm.

5. Thích khuyến chúng sinh khiến vào Phật tuệ.

6. Thuận theo Chánh giác, phụng kính tất cả chư Phật tối thắng.

7. Đều muốn được gặp Như Lai Chánh chân.

8. Cũng lại muốn thấy uy dung tướng tốt của chư Phật.

9. Cũng lại vui thích vào nơi Phật đạo nên phát đại tâm.

10. Cũng lại kính ái mười Lực, Vô úy.

Đó là mười duyên sự phát đạo tâm.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Thấy chỗ diệt chúng sinh

Vì phiền não trói buộc

Muốn họ an lạc lâu

Nên phát tâm Bồ-tát

Chúng sinh nào vô trí

Dùng Phật tuệ khuyến bày

Khiến vâng tướng ba cõi

Thường gặp chư Như Lai.

Bồ-tát gặp thiện hữu phát tâm kính trọng. Bồ-tát sơ phát đạo tâm chân chánh thì với thiện hữu luôn khiêm tốn và cung thuận. Muốn được thành tựu Nhất thiết trí của Phật thì nên tìm bạn lành, nhờ họ mà vọng ý được khuất phục.

Có mười việc gặp thiện hữu mà phát đạo tâm. Những gì là mười?

1. Phụng kính và tự quay về với bạn lành.

2. Tâm không ái dục.

3. Có thể phụng hành như chỗ nghe biết.

4. Tâm vui thích những điều đó.

5. Chí không vết nhơ.

6. Tâm thường nhất tâm.

7. Dùng các gốc đức để hợp làm một việc.

8. Hoài bão một nguyện.

9. Phát tâm về với Thế Tôn.

10. Chí ấy bình đẳng, nẻo hành đầy đủ.

Đó là mười việc gặp thiện hữu phát tâm cung thuận của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Thường mang tâm cung kính

Phụng hành như chỗ nghe

Hoan hỷ không vết nhơ

Ý ấy thường chuyên nhất

Hợp lại các gốc đức

Tự quay về Thế Tôn

Thường quý hạnh bình đẳng

Mới thành tựu tâm đạo.

Bồ-tát có mười việc thanh tịnh. Những gì là mười?

1. Tịnh như hư không, rốt ráo không mất.

2. Tịnh nơi các sắc tùy gốc chúng sinh mà khai hóa họ.

3. Tịnh các âm thanh, diễn bày vô lượng nghĩa.

4. Ngôn từ âm hưởng của biện tài thanh tịnh.

5. Phân biệt rõ vô lượng chỗ thuyết pháp của Phật.

6. Trí tuệ ấy thanh tịnh, trừ bỏ sự vô trí.

7. Hiểu rõ chỗ hành đời trước của chúng sinh mà khai hóa họ.

8. Tịnh các báo ứng, trừ sạch tất cả sự che chướng, ngăn ngại.

9. Sở nguyện sáng rõ, thấu biết chỗ sinh Nhất phẩm của chư Phật.

10. Sự hành dụng sáng rỡ ấy xuất sinh nơi hạnh nguyện Phổ hiền.

Đó là mười việc được thanh tịnh.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Bồ-tát thanh tịnh đủ

Công đức như hư không

Tùy căn tánh chúng sinh

Mà mở đạo vô thượng

Tịnh ngôn từ biện tài

Phân biệt rõ pháp tướng

Trí ấy không ngăn ngại

Cứu cánh ở Nhất thừa.

Bồ-tát có mười việc đạt đến Độ vô cực. Những gì là mười?

1. Hành Độ vô cực thì tất cả sở hữu đều có thể bố thí.

2. Giới Độ vô cực thì đầy đủ giới cấm.

3. Nhẫn Độ vô cực thì có thể hành từ hòa, đạt được tịnh lực của Phật.

4. Tinh tấn Độ vô cực thì chỗ hành khuyến tu không hề thoái chuyển.

5. Thiền Độ vô cực thì làm cho ý thuần định.

6. Trí Độ vô cực thì quán tất cả pháp vốn là chân lý tự nhiên.

7. Tuệ Độ vô cực thì đi vào mười lực của Phật.

8. Nguyện Độ vô cực thì đầy đủ hạnh Phổ hiền.

9. Thần thông Độ vô cực thì biến hóa vô lượng, không một chỗ nào không biến khắp.

10. Pháp Độ vô cực thì bình đẳng điều phục tất cả gốc ngọn các pháp.

Đó là mười Độ vô cực của Bồ-tát. Bồ-tát an trú ở đó thì về với đại tuệ vô cực vô thượng Chánh chân của Như Lai và tròn đủ sáu Độ.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Bố thí Độ vô cực

Ban rải hết sở hữu

Trì giới Độ vô cực

Thanh tịnh các hạnh Phật

Nhẫn nhục Độ vô cực

Từ hòa không sân hận

Tinh tấn Độ vô cực

Siêng tu không thoái chuyển

Nhất tâm Độ vô cực

Chánh định không loạn tâm

Trí tuệ Độ vô cực

Thấy các pháp như nhiên

Thần thông Độ vô cực

Vào khắp đạo lực Phật

Sở nguyện hành bình đẳng

Thần túc dẫn các pháp.

Có mười việc về Phật tuệ của Bồ-tát. Những gì là mười?

1. Hiểu rõ tất cả mười phương thế giới, chủng loại chúng sinh không thể nghĩ bàn.

2. Biết rõ các tông, hiểu rõ các pháp không mất thời tiết.

3. Hoặc dùng vô số loại hình, hoặc dùng nhất phẩm để làm cho chúng sinh thấu biết các pháp giới.

4. Thường ban tuyên tuệ, hiểu rõ tất cả gốc ngọn hư không.

5. Bậc nhất Phật tuệ thông suốt rốt ráo.

6. Mười phương thế giới, các việc quá khứ đều có thể biết rõ.

7. Mười phương cõi Phật, các việc vị lai đều có thể thấy rõ.

8. Mười phương cõi Phật, những việc hiện tại vào khắp để giáo hóa.

9. Làm sáng tất cả các hạnh Như Lai.

10. Đều vào tất cả tuệ, biết rõ quá khứ, hiện tại, vị lai chư Phật đều đồng một hạnh.

Đó là mười việc tạo tuệ nghĩa của Bồ-tát. Bồ-tát trú ở đây thì ánh đại quang minh tự tại chiếu sáng, đủ đầy sở nguyện, tin pháp chư Phật tức dùng một tuệ mà biết rõ pháp Phật.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Thường biết mười phương cõi

Chúng sinh không kể xiết

Thảy khiến vào Phật tuệ

Tạo nên vô số niệm

Phân biệt rõ các pháp

Bình đẳng như hư không

Phật tuệ là bậc nhất

Thường thấu việc ba đời.

Có mười việc về sự kinh qua của Bồ-tát. Những gì là mười?

1. Đều rõ các pháp vốn là Đệ nhất nghĩa.

2. Tất cả kinh điển đều phân minh tường tận.

3. Hiểu rõ các tuệ đều là một tướng.

4. Phân biệt tâm niệm hành tuệ vô vi, vô số của chúng sinh.

5. Thấy các chúng sinh đều cùng một đẳng cấp.

6. Biết rõ chốn hành nơi phiền não của chúng sinh.

7. Chí tánh mỗi người đều bị ràng buộc ở hành nghiệp thì đều biết rõ chỗ hành thiện ác của chúng sinh.

8. Hiểu rõ nẻo hành theo chí nguyện của tất cả Bồ-tát.

9. An vui mà chẳng tự đại nơi mười lực của Như Lai.

10. Kiến lập rốt ráo mà đến Chánh giác.

Đó là mười việc kinh qua của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Biết các pháp là một

Vì hiểu rõ giới hạn

Các tuệ hợp một tướng

Tâm chúng sinh vô số

Thấy rõ khắp muôn dân

Hành phiền não mê tối

Các kết sử ràng buộc

Không được trí rộng lớn.

Bồ-tát có mười sự tạo diệu lực. Những gì là mười?

1. Tất cả các pháp đều vào chốn an nhiên.

2. Kinh điển các cõi đều như chỗ hóa độ.

3. Các nghĩa như huyễn, nói về các pháp số đều là pháp Phật.

4. Các chỗ kinh điển đều không dựa chấp.

5. Tất cả sở hữu đều quay về ba cửa giải thoát.

6. Gặp các thiện hữu thì tôn trọng cung kính.

7. Tâm huân tập các năng lực bằng các gốc đức.

8. Vào nơi cung điện vua Vô thượng tuệ đạo.

9. Chưa từng phỉ báng trí tuệ thâm diệu, tin vui tất cả trí tâm chư Phật.

10. Rốt ráo không thoái chuyển năng lực phương tiện quyền xảo.

Đó là mười Lực của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Tất cả pháp an nhiên

Đều như lực huyễn hóa

Các pháp là pháp Phật

Về ba cửa giải thoát

Cung kính các thiện hữu

Thường tích các gốc đức

Vào nhà tuệ vô thượng

Thuần tin sâu pháp Phật.

Bồ-tát bình đẳng có mười việc. Những gì là mười?

1. Tâm bình đẳng với chúng sinh.

2. Cũng bình đẳng với các pháp.

3. Quán khắp các cõi Phật.

4. Tánh hạnh không hai.

5. Vì các gốc đức.

6. Bình đẳng với chư Bồ-tát.

7. Sở nguyện không khác.

8. Các Độ vô cực cũng không sai biệt.

9. Tất cả cả các hạnh đều cùng một dạng.

10. Mười phương chư Phật đều là một Phật.

Đó là mười sự bình đẳng.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Tâm chúng sinh bình đẳng

Quán khắp các kinh điển

Các cõi nước bình đẳng

Tánh hạnh không có hai

Đều hợp các gốc đức

Bồ-tát thường hành từ

Sở nguyện không số lượng

Đủ các Độ vô cực.

Bồ-tát có mười việc phát khởi giác Thánh. Những gì là mười?

1. Tất cả các pháp chỉ có một âm thanh.

2. Các pháp như huyễn đều trở về vắng lặng.

3. Nghĩa kinh điển như ảnh.

4. Sự thấy của mắt đều do duyên hợp.

5. Các nghĩa nghiệp thanh tịnh.

6. Tất cả các pháp đều nhờ văn tự.

7. Các sự nghiệp đều do bản tịnh.

8. Đạo tuệ vô tưởng.

9. Rốt ráo tận nguồn gốc.

10. Vạn hữu các cõi đều từ pháp giới.

Đó là mười việc phát sinh giác Thánh.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Các pháp đều vắng lặng

Cũng như huyễn như hóa

Như ảnh, như tiếng vang

Đều do nhân duyên sinh

Tịnh gốc ngọn các pháp

Tất cả không chỗ sinh

Đều vì bản tế ấy

Vô tướng làm chân đế.

Bồ-tát thuyết pháp có mười việc. Những gì là mười?

1. Diễn nói pháp thâm diệu.

2. Chỗ thuyết nghĩa lý tùy thời được vào.

3. Giảng vô số việc.

4. Thường diễn nêu nhiều việc của thông tuệ.

5. Cũng phân biệt rõ các Độ vô cực.

6. Tuyên thị mười lực của Như Lai.

7. Giải nghĩa ba đời.

8. Thường nói pháp không thoái chuyển của Bồ-tát.

9. Rộng nói về công đức của chư Phật.

10. Ban tuyên về sự xuất gia bình đẳng của Bồ-tát, chư Phật Như Lai.

Đó là mười việc thuyết pháp của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Giảng thuyết pháp thâm diệu

Đều khiến vào nghĩa đạo

Diễn trí tuệ vô ngần

Rộng nói Nhất thiết trí

Nêu các Độ vô cực

Hiện bày mười lực Phật

Ba đời không ngăn ngại

Bồ-tát không thoái chuyển.

Có mười hạnh mà Bồ-tát phụng hành. Những gì là mười?

1. Tích lũy các gốc đức.

2. Nghe chư Như Lai giảng thuyết kinh điển thì liền có thể thọ trì.

3. Nắm tất cả sự hiện hữu, nêu ví dụ mà tuyên thuyết.

4. Dẫn dắt tất cả phụng hành pháp ngôn.

5. Hoài bão về cửa tuệ nghĩa Tổng trì.

6. Đều có thể đoạn trừ hồ nghi, chấp trước.

7. Dùng đầy đủ các hạnh Bồ-tát.

8. Biện tài bình đẳng của tất cả Như Lai.

9. Thuyết pháp khai hóa, diễn xuất ánh sáng.

10. Lời nói đều nhận được sự an lạc của chư Phật kiến lập nên khiến đạt đến Vô thượng Chánh chân.

Đó là mười hạnh phụng hành của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Tích lũy các gốc đức

Ngợi khen pháp Như Lai

Quán các pháp bình đẳng

Phụng tuyên cửa đạo tuệ

Xả bỏ các nghi chấp

Đầy đủ hạnh Bồ-tát

Các pháp là thế gian

Đều khiến vào nhà đạo.

Bồ-tát có mười việc phân biệt biện tài. Những gì là mười?

1. Chỗ diễn các pháp vĩnh viễn không nhớ nghĩ.

2. Phân minh các kinh đều là không chốn hành.

3. Biện tài các nghĩa vô sở trước.

4. Rõ các pháp vốn không.

5. Ban tuyên vô lượng tất cả các pháp, ấy là chỗ kiến lập của Phật.

6. Tất cả sở hữu đều không có chỗ nương tựa.

7. Đều có thể phân biệt rõ chương cú các pháp.

8. Thuyết thông nghĩa chân đế của kinh điển.

9. Thường hành bình đẳng, thương xót chúng sinh.

10. Thuyết pháp khế hợp khiến mọi người vừa tâm.

Đó là mười việc phân biệt biện tài của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Giảng kinh không tưởng nghĩ

Tất cả hành vô tưởng

Không chấp nơi các pháp

Thấu rõ đều là không

Biện tài không hạn lượng

Các pháp Phật kiến lập

Tất cả không chỗ dựa

Rõ tất cả vốn không.

Bồ-tát có mười việc được tự tại. Những gì là mười?

1. Khai hóa chúng sinh.

2. Chiếu sáng các pháp.

3. Tu các gốc đức.

4. Hành tuệ vô cực.

5. Không chấp cảnh giới.

6. Tạo lập gốc thiện, khuyến giúp Phật đạo.

7. Chốn hành tinh tấn không hề thoái chuyển.

8. Hàng phục chúng ma, những chỗ mê hoặc.

9. Biết rõ tâm đạo nơi tất cả Phật đạo.

10. Ở nơi tà kiến mà thành Chánh giác.

Đó là mười việc được tự tại.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Rõ, mở bày chúng sinh

Các pháp được sáng soi

Phụng hành các gốc đức

Tuệ vô cực tự tại

Tâm đều không dính mắc

Tinh tấn không biếng trễ

Hàng phục khắp chúng ma

Do mình được tâm đạo.

Bồ-tát có mười việc thi hành vô số. Những gì là mười?

1. Khai hóa tất cả khổ nạn của thế gian.

2. Gốc ngọn của chúng sinh không thể tính đếm.

3. Không thể suy lường việc của kinh điển.

4. Tất cả chỗ làm không bờ mé.

5. Bờ cõi của các pháp không thể cùng tận.

6. Không thể sánh cùng gốc của công đức.

7. Tất cả các pháp ác đều không thể giảng nói.

8. Chí nguyện cũng không bờ mé.

9. Chỗ về các hạnh không thể ví dụ.

10. Tất cả Bồ-tát độc hành khó ai sánh bước, tất cả chư Phật độc tôn không hai.

Đó là mười sự hành vô số của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Thế gian khó nói hết

Chúng sinh vô số lượng

Các pháp không bờ mé

Chỗ tạo tác vô hạn

Gốc đức không thể sánh

Các pháp không xứ sở

Khó sánh cùng Bồ-tát

Chư Phật không ai bằng.

Bồ-tát có mười việc hành tâm bình đẳng. Những gì là mười?

1. Tích đức với tâm bình đẳng.

2. Chí nguyện đồng đẳng.

3. Thân ý chúng sinh cũng không có hai.

4. Vào khắp chúng sinh, hướng cho tội, phước có nẻo về.

5. Đi khắp các pháp.

6. Thấy các cõi Phật, tịnh uế bình đẳng.

7. Khuyến hóa chúng sinh khiến vào thuần tín.

8. Tâm bình đẳng với các hạnh và các vọng tưởng.

9. Đều vào mười Lực vô úy của Phật.

10. Đều từ trí tuệ bình đẳng của Như Lai.

Đó là mười tâm bình đẳng của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Tích đức tâm bình đẳng

Hưng khởi tất cả nguyện

Tâm chúng sinh bình đẳng

Tội phước không khác biệt

Vào khắp các kinh điển

Quán nước Phật bình đẳng

Thương xót khắp chúng sinh

Khiến vào hạnh không hai.

Bồ-tát có mười việc hành tuệ. Những gì là mười?

1. Hiểu rõ chúng sinh sẽ về trí tuệ giải thoát.

2. Vào khắp các cõi, vô số cõi nước.

3. Người chưa vào thì được vào.

4. Đi vào lưới tham, trừ khử cấu uế.

5. Đi vào các cõi, biết chỗ tăng giảm.

6. Hiểu rõ các pháp mỗi một có khác.

7. Hoặc dùng nhất phẩm, có thể biến khắp âm thanh các cõi.

8. Rõ các tưởng thế gian, chỗ trú điên đảo và mỗi mỗi sự khác nhau của chỗ tư niệm.

9. Dùng ngôn từ vào khắp tất cả nêu bày các pháp.

10. Oai lực của Như Lai kiến lập pháp giới và tất cả chúng sinh ở tại ba đời. Chư Phật vào đó dạy dỗ cho họ không còn mê mờ và đều khiến họ vào đạo.

Đó là mười hành tuệ của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Tin hiểu cõi chúng sinh

Vào khắp các cõi Phật

Đều đến cả mười phương

Bình đẳng quán thế giới

Các pháp không số lượng

Thân vào không cùng tận

Chỗ biến hóa Như Lai

Hóa độ khắp ba đời.

Bồ-tát có mười việc không tự đại. Những gì là mười?

1. Không khinh mạn người, loài vật, côn trùng…

2. Thân tâm khiêm tốn, không khi dễ người.

3. Không vì cõi nước của mình mà tự ngã mạn.

4. Nếu được cung kính không tâm tự đại.

5. Không dùng lời hay mà tự khen ngợi.

6. Hành nguyện đầy đủ, không dùng để tô điểm.

7. Khai hóa chúng sinh, lìa sự mệt mỏi.

8. Thành tựu Chánh giác, tâm thường từ bi.

9. Giảng thuyết kinh điển, không rộng nói đến bản thân.

10. Có chỗ kiến lập mà không tư đại.

Đó là mười việc không tự đại của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Không khinh mạn chúng sinh

Được cõi nước chẳng vui

Được phụng kính chẳng mừng

Rời các danh xưng hão

Không tham, các sở nguyện

Khai hóa mọi chúng sinh

Được thành Tối chánh giác

Ban tuyên tuệ đại đạo.

Lúc nói giảng nói pháp này xong, các hàng Trời, Rồng, Thần, chúng sinh thế gian, A-tu-luân, Ca-lưu-la, Chân-đà-la, Ma-hầu-lặc… không ai mà không hoan hỷ và phát tâm đạo. Các loài: Sư tử, cọp, chó sói, gấu, nai, cá ba ba, thuồng luồng, các loài trùng nhỏ… đều sinh tâm Từ, không có hại nhau. Chúng nghe giảng nói pháp nên mỗi một đều phát đạo tâm. Chư Thiên rải hoa rơi xuống như mưa, xông đốt các danh hương có khói tỏa như mây trôi, đàn sáo nhạc khí không đánh mà tự hòa vang. Lúc ấy, chúng hội thảy đều hoan hỷ phụng hành.

KINH ĐỘ THẾ PHẨM

QUYỂN 2

Bồ-tát Phổ Trí lại hỏi Bồ-tát Phổ Hiền:

–Sao gọi là kiến lập? Sao gọi là tín lạc? Sao gọi là vào sâu? Sao gọi là nương tựa? Sao gọi là dũng mãnh? Sao gọi là đoạn dứt các nghi? Sao gọi là không thể nghĩ bàn? Sao gọi là giải thoát chân đế? Sao gọi là báo ứng? Sao gọi là định ý? Sao gọi là sở hữu? Sao gọi là cửa giải thoát? Sao gọi là thần thông? Sao gọi là thông đạt? Sao gọi là giải thoát? Sao gọi là vườn nuôi dưỡng? Sao gọi là cung điện? Sao gọi là dạo chơi? Sao gọi là trang nghiêm? Sao gọi là tâm bất động? Sao gọi là tánh không chỗ xả? Sao gọi là tuệ quán? Sao gọi là giảng pháp? Sao gọi là nguyện thanh tịnh? Sao gọi là ấn? Sao gọi là ánh sáng tuệ? Sao gọi là hành vô sắc? Sao gọi là không tâm pháp? Sao gọi là tâm như núi? Sao gọi là tâm như biển?

Bồ-tát Phổ Hiền đáp:

–Lành thay! Đại sĩ nêu hỏi thật có ý nghĩa.

Bồ-tát có mười sự kiến lập. Những gì là mười?

1. Thường chí nguyện nơi Phật.

2. Hằng nghĩ về kinh pháp.

3. Khuyến hóa chúng sinh khiến trú Phật đạo.

4. Giúp cho sự nghiệp chúng sinh được an ổn.

5. Tu lập chánh hạnh.

6. Thuận vui thệ nguyện.

7. Thường nghĩ đến oai nghi.

8. Chỗ đi tùy thời.

9. Ban tuyên gốc thiện.

10. Kiến lập tuệ nghĩa.

Đó là mười việc kiến lập của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Nhất tâm thường niệm Phật

Chuyên tinh nghĩ kinh điển

Khiến chúng sinh vào đạo

Chỉ bày tạo sự nghiệp

Khen, giúp tu chánh hạnh

Không để thoái thất nguyện

Oai nghi, giới hạnh đủ

Gốc thiện thành Thánh tuệ.

Bồ-tát tín lạc có mười việc. Những gì là mười?

1. Tâm Bồ-tát tự phát khởi: “Trong đời vị lai nếu có Đấng Như Lai Chánh Chân nào xuất hiện ở đời thì ta đều sẽ được gặp, gặp chư Phật rồi thì liền cúng dường phụng sự, chí cầu vô thượng, đảnh lễ, quy y các bậc Chánh giác này.

2. Ta sẽ được các vị này dạy dỗ, vì được dạy dỗ nên được trở về Bồ-tát địa. Như các Bồ-tát đã từng cung kính, phụng giáo, tâm luôn tôn kính và luôn tu hành như chỗ nghe biết”.

3. Lúc đó, Bồ-tát lại nghĩ: Ta không bao giờ lìa xa chư Phật Thế Tôn và các bậc Khai sĩ. Trừ sạch khổ nạn rong ruổi của sinh tử, tu hạnh Bồ-tát trong vô lượng kiếp.

4. Bồ-tát lại nghĩ: Lúc xưa ta chưa phát tâm vô thượng, chưa làm bậc Pháp khí, sợ nghĩa thâm diệu và sợ tiếng xấu hủy báng của chúng sinh, lại sợ hãi các đường ác trong sinh tử. Vì ta sớm xa lìa những sự sợ hãi ấy nên vĩnh viễn không còn tương ưng ở đó, vì xa lìa những việc này nên sinh ra chỗ nào cũng không lìa tâm đạo, không sợ không hãi, cũng chẳng lo lắng, vĩnh viễn không còn các nạn, thường xa lìa trần cấu, diệt sạch uế trược, vào ra một mình, hàng phục chúng ma, diệt bỏ ngoại đạo.

5. Bồ-tát lại nghĩ: Ta sẽ khuyến hóa cõi chúng sinh làm theo luật giáo, chí cầu đạo tâm Vô thượng Chánh chân, tu hạnh Bồ-tát. Lúc được gặp Phật thành đạo thì tùy theo đạo giáo vi diệu của các Bậc Tôn Thánh ta sẽ đảnh lễ, phụng kính, quy y và vui mừng vô lượng. Sau khi Đức Phật diệt độ, ta sẽ vì chúng sinh mà hưng lập vô lượng chùa chiền, cúng dường tháp miếu, phụng tuyên Phật pháp, hoằng truyền kinh điển, làm cho nghĩa vô thượng mãi mãi được trường tồn.

6. Bồ-tát cũng nghĩ: “Ta sẽ trang nghiêm vô lượng thế giới làm cho các cõi Phật thanh tịnh thuận hợp, mỗi một khác biệt nhưng đều bình đẳng và thanh tịnh. Ta sẽ làm vô số cõi Phật phát tâm cảm ứng và diễn xuất đại ánh sáng chiếu khắp mười phương, thần túc biến hóa không chỗ nào không biến khắp”.

7. Bồ-tát lại nghĩ: Khi ta thành Phật rồi thì sẽ đoạn sạch các hồ nghi cho chúng sinh giáo hóa chí tánh của họ thường được thanh tịnh, nhu hòa, tâm chí vắng lặng, tiêu diệt phiền não ái dục, bít lấp cửa ác, mở cửa an ổn, trừ khử u tối, hưng khởi ánh sáng lớn, bỏ hết nghiệp ma, đạt đến điều lành vô thượng. Đó là công đức khai thị khắp chúng sinh.

8. Bồ-tát lại nghĩ: “Ta ở chỗ nào cũng thường gặp chư Phật, lúc ở chỗ nguy ách cũng vẫn nghĩ đến việc phụng kính và đều được như thệ nguyện. Được gặp bậc Chánh giác thì chẳng hề xa cách. Diện kiến lúc Như Lai thuyết pháp.

9. Vì Như Lai rất khó gặp, trong vô lượng kiếp mới xuất hiện một lần. Giống như loài hoa Linh thụy ngàn năm mới có một lần. Ném bỏ tất cả sự chấp trước không nên có, tâm ý chất trực không hề quanh co.

10. Bồ-tát lại nghĩ: Lúc ta thành tựu đạo Vô thượng Chánh chân, làm Tối chánh giác thì biến khắp các cõi Phật thi hành Phật sự. Vì chúng sinh mà hiện thân với mỗi một. Gióng trống đại pháp, mưa pháp cam lồ, bố thí pháp vô lượng, thanh tịnh vô úy, làm sư tử gầm vang, lập nguyện vô cực, trú nơi pháp giới ban tuyên kinh đạo. Dẫu một kiếp cũng không nhàn nghỉ, thân không chán mệt, ngôn từ vô cực, tâm không lười mỏi.

Đó là mười việc tín lạc của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Nghiêm tịnh các cõi Phật

Khuyến đạo khắp chúng sinh

Chỉ bày pháp thâm diệu

Khiến phát đạo vô thượng

Thường nguyện thấy chư Phật

Phụng sự tự quy y

Nghe nhận chỗ thuyết pháp

Nhất tâm mà phụng hành.

Nhằm đoạn ba đường ác

Khai mở cửa an lạc

Vì chúng sinh ngu tối

Hiển bày đại ánh sáng

Ban rải pháp thí kinh

Tiêu diệt các trần cấu

Làm Đại sư tử hống

Tuôn mưa pháp cam lồ.

Bồ-tát có mười pháp vào sâu. Những gì là mười?

1. Đều vào việc quá khứ của các thế giới, đi vào chí tánh thâm diệu của pháp Phật.

2. Về với Phật sự vị lai của các cõi Phật, ở tại một cõi Phật có số lượng Chánh giác không khác.

3. Tuy ở trong các cõi Phật hiện tại vắng lặng nhưng mọi chỗ nói, chỗ làm của thế gian, phương tục vào việc làm nghiêm tịnh cõi nước thì họ đều quan tâm đến.

4. Vào sâu các pháp, ở tại thiên hạ mà giáo hóa vô số.

5. Lại có thể biết rõ tội phước không đồng của tất cả chúng sinh.

6. Nói về chỗ hành hóa không đồng của chư Bồ-tát. Lại nữa, kiến giải của chư Bồ-tát đều biết rõ chỗ quá khứ của chư Như Lai.

7. Bồ-tát đều biết chỗ giáo hóa nhanh chậm của chư Phật Thế Tôn.

8. Bồ-tát lại biết chư Phật Chánh giác và quyến thuộc Thánh chúng ở hiện tại các cõi đang thuyết pháp và giáo hóa chúng sinh. Pháp giới hư không, mười phương Như Lai không có bờ mé.

9. Lại biết rõ pháp thế gian, pháp Thanh văn và Duyên giác thừa.

10. Bồ-tát vào nơi pháp này mà không chỗ vọng cầu, giảng thuyết vô số chỗ nẻo nhập pháp giới mà cũng không chỗ nhập, cũng không pháp tưởng. Tùy theo các pháp mà dạy dỗ, khai hóa chúng sinh.

Đó là mười việc vào sâu pháp Phật.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Biết ở đời quá khứ

Vị lai cùng hiện tại

Tùy phương tục thị hiện

Thanh tịnh các cõi Phật

Phân biệt tội phước người

Chốn hành các Bồ-tát.

Hiện tại các cõi Phật

Chư Bồ-tát vân tập

Biết số lượng chúng sinh

Thuyết pháp như hư không

Biết rõ pháp Thanh văn

Duyên giác và Bồ-tát.

Bồ-tát có mười việc chỗ nương tựa, vì sự chỗ nương tựa mà Bồ-tát ấy tu hạnh Bồ-tát. Những gì là mười?

1. Thường phụng kính chư Phật, ngày ngày quy y.

2. Khai hóa chúng sinh.

3. Gặp các thiện hữu thì nương nhờ vào họ.

4. Thường vui thích tích lũy các gốc đức.

5. Đều vì làm nghiêm tịnh các cõi nước Phật.

6. Thường thương xót tất cả không rời bỏ chúng sinh.

7. Vào khắp các Độ vô cực.

8. Muốn đạt đầy đủ các nguyện Bồ-tát.

9. Chỗ tu vô lượng, quay về tâm đạo.

10. Biết rõ chư Phật, thành tựu Chánh giác.

Đó là mười việc Bồ-tát nương tựa để thành tựu đạo hạnh.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Thuần kính khắp chư Phật

Chỗ nương hạnh Bồ-tát

Khai hóa mọi chúng sinh

Kính thuận các thiện hữu

Tích lũy các gốc đức

Nghiêm tịnh các cõi Phật

Vào các Độ vô cực

Đầy đủ nguyện Bồ-tát.

Bồ-tát có mười việc dũng mãnh. Những gì là mười?

1. Tiêu trừ tất cả các tội ngăn che.

2. Chư Phật Thế Tôn thị hiện sự diệt độ thì phụng trì chánh giáo.

3. Dùng tâm dũng mãnh hàng phục chúng ma.

4. Biết rõ vô thường, không tiếc thân mạng.

5. Dùng duyên chánh pháp để chuyển hóa ngoại đạo.

6. Dùng tâm nhu hòa làm cho chúng sinh hoan hỷ.

7. Mang tâm phấn chấn, tất cả chúng hội thấy được khiến mọi người cũng đều hân hoan.

8. Điều hóa tất cả Thiên, long, Quỷ thần, Kiền-đạp-hòa, A-tu-luân, Ca-lưu-la, Chân-đà-la, Ma-hầu-lặc… đều lãnh thọ nhân duyên ấy.

9. Phụng tu Nhu thuận, nương pháp thâm diệu.

10. Thường xả Thanh văn và Duyên giác thừa, ở trong vô lượng kiếp hành hạnh Bồ-tát mà không mệt mỏi.

Đó là mười tâm dũng mãnh của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Trừ bỏ các tội chướng

Thừa sự Phật diệt độ

Hàng phục chúng quân ma

Không tiếc thân mạng mình

Thường hóa các ngoại đạo

Hoan hỷ với chúng sinh

Quỷ thần đều thọ giáo

Thường hành hạnh Bồ-tát.

Bồ-tát có mười việc đoạn trừ các hồ nghi, không còn do dự. Những gì là mười?

1. Bồ-tát phát tâm và tự nghĩ: “Ta sẽ dùng bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ để cứu giúp tất cả chúng sinh. Ta dùng từ bi vui giúp và dẫn dắt họ, tuy làm việc đó mà không hề hồ nghi. Nếu ai muốn làm cho ta thoái lui thì không thể được”.

2. Bồ-tát lại nghĩ: “Ta thấy khắp các bậc Chánh giác ở mười phương và các vị Phật vị lai sẽ có được tuệ vô thượng và ta cúng dường họ mà tâm không do dự, giống như đuôi trâu vừa cong vừa cứng”.

3. Bồ-tát lại nghĩ: “Ta dùng vô số ánh sáng chiếu hết các cõi Phật, nghe các nẻo hành của chư Bồ-tát vị lai trong vô tận số kiếp mà tâm không nhàm chán”.

4. Khai hóa vô số chúng sinh mà không cho là khó. Pháp giới rộng khắp không thể hạn lượng, giống như hư không không có bờ mé. Việc độ chúng sinh vô lượng cũng như vậy, không hề lấy làm chán mệt.

5. Bồ-tát lại nghĩ: “Ta tu hạnh Bồ-tát, đầy đủ các nguyện, thành tựu các thông tuệ và Nhất thiết trí”.

6. Bồ-tát lại nghĩ: “Lúc ta hành Bồ-tát đạo thì đều đạt đến ánh sáng đạo pháp và sự thông tuệ vô cực của Phật”.

7. Thường vui dùng và xem tất cả các pháp đều là pháp Phật.

8. Biết rõ tất cả chỗ niệm khởi của chúng sinh, hiểu rõ những phạm trù vô số và vô tận số, các pháp hữu vi cùng vô vi.

9. Thành tựu Bình đẳng giác, thấu đạt các pháp đều là việc độ đời, trừ các tưởng điên đảo. Tuy có uế trược cũng đều xem như thanh tịnh.

10. Bồ-tát hiểu rõ tất cả pháp Phật, thành Tối chánh giác, không có các tưởng điên đảo, cái thấy mê lầm và một mảy may chấp trước. Tuy ở hữu vi có các lậu nhưng đạt đến vô vi, bỏ các lợi dưỡng thì có thể đi vào vô số cõi.

Đó là mười việc đoạn hồ nghi của Bồ-tát

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Niệm Thí, Giới, Nhẫn, Tấn

Thiền định, tu Trí tuệ

Hành Từ, Bi, Hỷ, Xả

Thấy chư Phật phụng kính

Quang minh chiếu sáng đủ

Vô lượng kiếp vị lai

Tâm không có biếng trễ

Thành Phật Nhất thiết trí

Các pháp đều pháp Phật

Cũng đều độ thế pháp

Bỏ uế trược điên đảo

Được Tối chánh giác Phật.

Bồ-tát có mười việc không thể nghĩ bàn. Những gì là mười?

1. Sự tu gốc đức không thể nghĩ bàn, tất cả sở nguyện không thể suy lường.

2. Quán sát các pháp đều như huyễn hóa, nhờ phát đạo tâm nương vào các nghiệp thiện không hề trái mất.

3. Tu hạnh Bồ-tát, vĩnh viễn không còn vọng tưởng.

4. Tu nghĩa thâm yếu vào khắp các pháp, không thủ chứng diệt độ. Đạo tuệ chưa tròn thì chưa xả bỏ.

5. Tu hạnh Bồ-tát, thị hiện vào thai mà sinh ra.

6. Siêng tu phạm hạnh, đến cây Bồ-đề, hàng phục chúng ma, đạt thành Chánh giác chuyển pháp luân, thị hiện diệt độ, kiến lập và hiển bày các Phật sự, không xả đại Bi, hộ trì chúng sinh không trái bản nguyện.

7. Lại nữa, Bồ-tát ấy lúc mới phát tâm đã kiến lập và thị hiện mười lực Như Lai, ở tại pháp giới khai hóa chúng sinh chưa từng ngừng nghỉ.

8. Lại nữa, các Bồ-tát ấy dùng vô tưởng để vào các tưởng; lại dùng hữu tưởng đi vào vô tưởng, không hề tưởng nghĩ mà nói các việc tưởng nghĩ; lại dùng các niệm mà nói việc vô niệm; dùng vô sở hữu đi vào sở hữu; lại dùng các sở hữu nhập vào vô sở hữu; dạy dỗ sự không tạo tác mà đi vào sự tạo tác; giáo hóa chỗ tạo tác mà đi vào chỗ không tạo tác; ở nơi vô sở đắc mà nói có sở đắc; ở chỗ có sở đắc mà nói vô sở đắc và biết rõ các pháp đều vô sở hữu.

9. Lại nữa, Bồ-tát ấy tâm bình đẳng nơi đạo, đạo cũng vì bình đẳng mà có. Biết rõ tâm đạo, chúng sinh không có hai khác, tâm không điên đảo, chốn tư niệm không mất, chỗ thấy bình đẳng, không theo tà nghi.

10. Lại nữa, Bồ-tát ấy trong lúc phát tâm, tâm ấy vốn vắng lặng, định ý chánh thọ. Ở nơi bản tế mà không khởi chứng đắc, dùng vô lậu, hữu lậu mà vĩnh viễn chẳng diệt. Bố thí các gốc đức, hiểu rõ các pháp, vì người mà nói tất cả sự vô lậu. Các lậu đã hết thì vì người mà tuyên thuyết, có thể dùng pháp Phật mà đi vào pháp thế tục. Tuy ở trong ấy mà không vướng mắc nơi pháp thế tục, không niệm tục. Quán tất cả pháp đều nhập Pháp thân mà cũng chẳng có chỗ nhập. Hiểu rõ các pháp không có hai khác, cũng không chốn hành.

Đó là mười sự không thể nghĩ bàn của Bồ-tát. Bồ-tát trú ở đây thì mau chóng thành tựu đạo Vô thượng Chánh chân.

Bồ-tát có mười việc giải nói chân đế. Những gì là mười?

1. Tùy thời mà chân thành diễn nói tất cả pháp Phật.

2. Xả bỏ pháp ác chẳng mất sự tiết chế. Dùng thần túc biến hóa của chư Bồ-tát mà tuyên dạy chánh pháp.

3. Có thể dùng phương tiện, tùy theo chúng sinh mà vào nơi tội phước của họ. Tuyên dương chúng sinh mà trừ khử tất cả phiền não ái dục. Vì có thể thấu rõ nghĩa chúng sinh.

4. Dùng pháp môn vô vi tiêu trừ các chướng ngại, tu tập nhàn tịnh.

5. Lại nữa, Bồ-tát ấy dùng vô sở trú giống như hư không. Mỗi một chỗ vào chẳng dùng giới cấm. Trời đất thành hoại không hề nghi ngại. Ở các thế giới không bị chìm ngập, ở nơi cảnh giới các pháp không bị che chướng.

6. Chỗ vào các phương diện đều đem đến lợi ích vi diệu. Sinh ra, xuất gia, đạt đến Như Lai Chánh chân, rốt cùng thị hiện diệt độ.

7. Bồ-tát lại đi vào pháp giới của chư Phật, thấy khắp sự hành dụng tiến, dừng của chư Phật.

8. Bồ-tát đều thấy chúng sinh ở nơi Niết-bàn, không chỗ tạo tác, nguyện chẳng rơi rớt và sẽ hội tụ đầy đủ các trí thông tuệ.

9. Lại có Bồ-tát thấy tất cả pháp không chỗ nương tựa, không rời thiện hữu, chỗ phải thân gần mà không ỷ lại.

10. Như Lai tinh chuyên không hề có pháp biếng trễ. Nhìn bạn và thù đều với thái độ bình đẳng. Tích lũy gốc đức, khuyến giúp và hợp nhất khiến họ được đồng đẳng, tán dương sự thành tựu khiến họ không thấy có hai.

Đó là mười việc tùy thời giải nói của Bồ-tát.

Bồ-tát có mười tuệ phân biệt. Những gì là mười?

1. Hiểu rõ tất cả các cõi Phật.

2. Vào thấu nguồn gốc suy thịnh của chúng sinh.

3. Biết rõ tâm hành hiện hữu của chúng sinh.

4. Bày rõ các căn suy thịnh của chúng sinh.

5. Lại biết tất cả hành quả, báo ứng.

6. Tùy thời vào khắp mà phân biệt nghĩa Thanh văn.

7. Và cũng như vậy đối với chúng Duyên giác.

8. Dùng phương tiện từ pháp thế tục mà phân biệt, tu hạnh Bồ-tát.

9. Tất cả đều thuận nhập vào pháp Phật.

10. Hiểu tuệ phương tiện.

Đó là mười tuệ phân biệt của Bồ-tát. Bồ-tát trụ ở đó thì mau chóng thành tựu đạo Vô thượng Chánh chân.

Có mười việc về Tam-muội của Bồ-tát. Những gì là mười?

1. Là đều biết khắp tất cả sở hữu trong mười phương thế giới.

2. Có thể dùng định ý, các pháp Tam-muội làm vắng lặng thân chúng sinh.

3. Định, Tam-muội ấy thấy khắp mười phương Phật.

4. Có thể kiến lập tất cả các niệm, tùy thời định ý.

5. Tam-muội ấy có thể động chuyển vô số thân, cũng có thể khởi lập từ Tam-muội.

6. Vào khắp Tam-muội chánh thọ của chư Phật Như Lai Chánh giác mà khai ngộ chúng sinh.

7. Trí tuệ ấy rất rộng lớn, biết rõ Tam-muội tùy thời của chư Bồ-tát.

8. Mỗi lúc phát tâm thì đi vào tuệ nhất tâm.

9. Dùng vô vi tâm khai mở trí tuệ thanh tịnh.

10. Có thể rộng tu trí tuệ Bồ-tát, không bỏ thuần tín. Dùng nguyện nơi đại tuệ biết rõ Tam-muội.

Đó là mười việc về Tam-muội của Bồ-tát.

Có mười việc về những gì sở hữu của Bồ-tát? Những gì là mười?

1. Sở hữu tất cả những gì của chúng sinh.

2. Với cõi nước của các Bồ-tát cũng vậy.

3. Quán khắp chúng sinh biết rõ vốn không.

4. Lúc gặp kiếp hỏa tai thì trời đất đều hư vong.

5. Hoặc gặp kiếp thủy tai, lúc trời đất hư vong rồi thì liền hợp thành trở lại.

6. Chư Phật Chánh giác cũng đều vô sở hữu.

7. Vô vàn chủng hạnh đều không xứ sở.

8. Thân Như Lai có công huân vô lượng.

9. Chỗ nói nghĩa lý, gốc ngọn của tất cả các pháp đều giống nhau.

10. Nếu có thể cúng dường chư Phật Chánh giác thì chỗ về đều không.

Đó là mười việc nêu bày về những gì sở hữu của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Sở hữu gì chúng sinh

Cõi nước, không xứ sở

Quán sát các tướng hảo

Kiếp thiêu trời đất hoại

Hợp lại cũng như vậy

Phật thân vô số hình

Như Lai không thể bàn

Nói pháp vô số loại.

Cửa giải thoát của Bồ-tát có mười việc. Những gì là mười?

1. Thân ấy biến khắp tất cả thế giới.

2. Hiện khắp mười phương với vô vàn loại hình, vô số sắc tượng.

3. Dùng các pháp giới mà thể nhập một cõi Phật.

4. Kiến lập tất cả các loài chúng sinh để trang nghiêm Phật.

5. Thân hình biến khắp vô số cõi Phật trong mười phương.

6. Tự nhiên biết rõ khắp tất cả các cõi.

7. Một khi phát tâm thì khắp các cõi Phật đều hiện ra chư Phật.

8. Tại mỗi cõi nước thì đều khiến cho chư Phật nhập vào một thân.

9. Đều làm cho thần túc chư Phật cảm ứng và lấy làm hoan hỷ.

10. Thể nhập nhất tâm.

Đó là mười việc về cửa giải thoát của Bồ-tát.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Thân biến khắp cõi Phật

Hiện vô số loại hình

Các pháp vào một cõi

Kiến lập các thế giới

Khắp đời hiện thân Phật

Tự biết cùng khắp cả

Nhập các pháp một thể

Mở tâm vào hết thảy.

Thần thông của Bồ-tát có mười việc. Những gì là mười?

1. Biết rõ những việc đã trải qua trong quá khứ.

2. Hiểu rõ phương tiện vào ra, lui tới.

3. Thiên nhĩ biết phân biệt mà không chỗ ngăn ngại, đều thông rõ các chỗ quay về của ngôn từ.

4. Có thể biết được tâm chỗ niệm hành của người khác và các loài chúng sinh.

5. Với vô số sự việc sai khác thì dùng Thiên nhãn vô vi quán sát khắp những chỗ đã trải qua.

6. Dùng đại thần thông biến hóa mà cảm ứng và khai hóa các loài chúng sinh không thể nghĩ bàn. Từ bản tính ấy mà thị hiện ra khiến họ được vào khuôn phép.

7. Thấy được vô số thế giới của chư Phật và các thân thị hiện cùng khắp.

8. Lúc phát tâm có thể du hóa khắp mười phương vô lượng cõi Phật, cũng có thể kiến lập và làm trang nghiêm vô số cảnh giới.

9. Các Bồ-tát cũng có thể thị hiện đầy đủ thân hình mà không ôm tâm tự đại.

10. Hiển bày thông tuệ ở vô số nước, chứng đạo quả Vô thượng Chánh chân làm bậc Tối chánh giác, tâm khó nghĩ bàn. Vì chí tánh gốc ngọc của chúng sinh mà thị hiện sự chỉ dạy.

Đó là mười nghĩa thần thông của Bồ-tát. Bồ-tát an trụ vào đấy thì đạt được chỗ thần thông Vô thượng Chánh chân của Như Lai. Chỗ biến hóa của chư Phật luôn phương tiện tùy hướng, luôn hiện khắp mười phương giáo hóa chúng sinh thì liền thành tựu hạnh ấy, các nghĩa tròn đủ.

Bồ-tát thông đạt có mười việc. Những gì là mười?

1. Có thể tùy thời giáo hóa chúng sinh. Phân biệt tội phước, sự trải qua và vô số sự bất đồng của các loài chúng sinh, khiến họ được xuất gia, tâm thức được vắng lặng lúc vào chỗ ngăn ngại. Việc làm điên đảo và vô vàn sự bất đồng của mỗi mỗi chúng sinh thì Bồ-tát đều làm cho tiêu diệt cả và đạt đến như Thánh tuệ đầy đủ Kim cang bất hoại.

2. Có thể kiến lập được âm thanh cùng khắp không thể nghĩ bàn. Dạy nơi các cõi Phật, hiểu rõ phương tiện và tất cả sự trụ chấp vào việc huân tập bốn Đẳng tâm.

3. Đều đi vào khắp pháp giới, rõ chỗ sinh ra và cũng biết rõ pháp vốn không từ đâu sinh. Các vị ấy đều đã trừ khử hết các tưởng về ốm đau, xứ sở, cảnh giới.

4. Lại nữa, Bồ-tát ấy không quán các pháp cũng chẳng phải không quán các pháp. Lấy các pháp vô tưởng làm thanh tịnh, cũng không có sự thanh tịnh. Rõ vô số sự hiện hữu, hiểu biết và tinh tấn tuyên thuyết kinh đạo ở vô số kiếp. Dùng sự bình đẳng mà về nơi đạo Vô thượng Chánh chân, thường trú nơi pháp giới.

5. Lại nữa, Bồ-tát ấy hiểu rõ chúng sinh vốn diệt độ, không dụng việc nhà, cũng không tạo tác. Biết việc sinh ra là theo điên đảo, thấu đạt được nghĩa lý nhân duyên báo ứng ấy. Biết được việc dùng nhân duyên phương tiện gì để phụng kính chỗ hành gốc ngọn, xứ sở sinh diệt, phân biệt và khai hóa các loài chúng sinh.

6. Khai mở sự bế tắc về đạo lý giải thoát, biết rõ sự điên đảo, không còn các lầm lỗi, cũng biết rõ nguồn gốc của trần dục sân hận. Cũng phân biệt được các nghiệp sinh tử vô vi. Lại còn biết rõ sự trái ngược mà vốn không trái ngược. Biết rằng có thể nương tựa vào nơi không thể nương tựa.

7. Các vị cũng cứu xét sáng rõ chỗ đi đến, biết được chỗ đi đến, chỗ trở về và chỗ thoái chuyển của họ. Biết chỗ chí quyết và nơi quy hướng của họ, cũng biết được sự hư hoại sắp hoàn thành.

8. Biết rõ căn tánh và sự khai hóa chúng sinh, chỗ được khai hóa thì khiến họ được vào khuôn phép. Không hề mê chấp vào vô số phương tiện dạy dỗ chúng sinh mà bỏ quên hạnh Bồ-tát. Vì sao? Này Phật tử! Muốn biết về Bồ-tát thì phải phát tâm đạo Vô thượng Chánh chân. Vì sao? Vì tâm đạo ấy muốn khai hóa chúng sinh, đã khai hóa chúng sinh thì làm cho họ theo luật giáo mà thân tâm không hề chán mệt. Đó là Bồ-tát biết rõ mười hai nhân duyên khởi, vì tất cả mà làm nên không hề có tính tranh chấp.

9. Lại nữa, Bồ-tát ấy chưa từng ỷ lại và khởi tâm ỷ lại vào Đức Phật; cũng không chấp trước pháp, lại không khởi tâm tham nơi khác; cũng không chấp trước cõi Phật và không sinh tâm nương vào cõi Phật; cũng không chấp trước vào cõi người, lại không khởi tâm thích thú chúng sinh; cũng không hề thấy có chúng sinh và không hề khởi tâm thấy có chúng sinh.

10. Bồ-tát ấy luôn hưng khởi các hạnh, đầy đủ sở nguyện, tu từ bi vô cực, không tưởng thấy Phật, biết niệm Như Lai, chỗ tuyên thuyết pháp thì được ngồi tòa Như Lai; trồng các gốc đức, không hề lo nghĩ; tâm thích Chánh giác, không vì sự chán mệt, cũng không vì phép tắc. Cúng dường Như Lai, tâm càng tinh tấn, tạo cảm ứng và lập uy thần ở các thế giới Phật không thể nghĩ bàn. Kiến lập tư duy Đệ nhất pháp giới, biện giải về vô số lời dạy của kinh pháp. Biết mọi chúng hội có thể của thế giới chúng sinh hữu vi; cũng biết được sự hạn chế của chúng sinh nhiều hay ít; biết rõ gốc ngọn của cái khổ từ đâu sinh khởi; cũng có thể biết rõ sự tận diệt của vạn vật đều là gốc khổ. Nếu có Bồ-tát vì có thể thấy được điều này thì sự tu hành của họ cũng như hình ảnh tiếng vang, bỏ các việc ác, bỏ gốc ác thì liền tự phát tâm cứu độ chúng sinh. Chỗ hành dụng ấy đều không chỗ hành, đó gọi là hạnh Bồ-tát học theo chư Phật, tâm luôn kiên cố như núi Tu-di. Biết bỏ tất cả các tưởng điên đảo, kiến lập phổ trí và các cửa thông tuệ, đạt thành Chánh Giác, vào nơi tuệ đường vô cực vô hạn. Tuệ đường tức là đạo Vô thượng Chánh chân, cứu vớt chúng sinh đang trôi dạt trong ba cõi về nơi nguồn cội.

Đó là mười việc thông đạt của Bồ-tát. Bồ-tát trụ ở đó thì đạt thành đại tuệ vô thượng của Như Lai.

Có mười việc về sự giải thoát của Bồ-tát. Những gì là mười?

1. Độ tận nguồn cội phiền não ái dục.

2. Giải thoát khỏi con đường tà kiến, bất chánh.

3. Cứu độ cái nạn che chướng của năm ấm.

4. Cứu vớt các nhập của hình thể tứ đại.

5. Vượt lên các thừa Thanh văn và Duyên giác, nhờ đó mà chứng được Vô sinh pháp nhẫn.

6. Phát khởi tất cả cõi nước chúng sinh và các pháp phương tiện.

7. Liền được siêu việt các hạnh Bồ-tát không thể kể xiết, khen ngợi tất cả hạnh Bồ-tát.

8. Dùng sự không vọng tưởng để vào địa Như Lai.

9. Dùng Thánh tuệ biết khắp ba đời.

10. Thần thông cứu độ bình đẳng rộng khắp.

Đó là mười việc giải thoát của Bồ-tát. Bồ-tát trụ ở nơi đó thì khai hóa mọi chúng sinh và khiến cho họ đạt đến vô thượng.

Bồ-tát lại nói kệ tụng:

Cứu độ phiền não dục

Tà kiến nơi năm ấm

Các chủng loại bốn đại

Khổ nạn của tham thân

Vượt Thanh văn, Duyên giác

Đạt Vô sinh pháp nhẫn

Khen ngợi cõi chúng sinh

Vô lượng hạnh Bồ-tát

Chỗ tu của Khai sĩ

Nhập vào địa Như Lai

Siêu vượt các vọng tưởng

Thần thông mở ba cõi.

Vườn nuôi dưỡng của Bồ-tát có mười việc. Những gì là mười?

1. Thị hiện vui nơi sinh tử mà chưa từng chán mệt.

2. Thích giáo hóa chúng sinh, tính không chấp trước.

3. Ở nơi tất cả các tưởng mà nhận lãnh đại hạnh.

4. Thường thích nghiêm tịnh thế giới chư Phật.

5. Thường trú ở xứ sở của mình mà chí nguyện tại cung điện thể nữ của chúng ma, có thể giáo hóa các cung điện và lầu gác ấy.

6. Kính vâng chỗ thuyết pháp như chỗ nghe pháp, tư duy nghĩa lý, quán sát nẻo về nơi lục thông vô cực.

7. Thâu giữ bốn ân, ba mươi bảy phẩm pháp đạo tuệ là vườn ruộng của Bồ-tát, là cha của chính mình.

8. Chỗ có thể du hóa là mười Lực của Như Lai, bốn Vô sở úy, mười tám pháp Bất cộng. Tóm lại, tất cả Phật pháp là vườn của Bồ-tát, mà chưa từng tưởng nghĩ đến pháp nào cả.

9. Tất cả sự thị hiện biến hóa và chỗ kiến lập pháp lạc của tất cả Bồ-tát là vườn ruộng của Bồ-tát.

10. Bồ-tát chuyển bánh xe pháp, chẳng hề khởi tâm tự đại mà luôn cẩn trọng hành dụng không chỗ trái mất. Tất cả sự phát tâm đều không rời Chánh giác, hiện hữu khắp chúng sinh là vườn của Bồ-tát. Nhưng Pháp thân của Bồ-tát đều hiện hữu khắp mười phương thế giới chư Phật và sở hành của họ giống như hư không.

Đó là mười việc về mảnh vườn của Bồ-tát.

Cung điện của Bồ-tát có mười việc. Những gì là mười?

1. Vui với cung điện Bồ-tát mà tâm không bị mê hoặc. Đã khéo tích lũy mười điều thiện và công đức tuệ nghiệp, đó là cung điện của Bồ-tát.

2. Khai hóa các loài chúng sinh nơi cõi Dục, tu bốn phạm hạnh Từ, Bi, Hỷ, Xả. Bồ-tát nhờ đó mà dạy bảo các loài chúng sinh nơi cõi Sắc và được vãng sinh đến cung điện của chư Thiên cõi Tịnh cư.

3. Do đó Bồ-tát tiêu diệt được tất cả các trần lao uế trược, đến được cõi trời Vô dục sắc.

4. Đến cung điện ấy, các Bồ-tát dạy bảo về đại nạn của sự không thanh tịnh nơi chúng sinh, làm cho họ đều lùi bỏ.

5. Hoặc có lúc Bồ-tát thị hiện sinh vào cảnh giới uế tạp. Vì Bồ-tát thích thọ sinh ở nơi ấy để cứu độ tất cả chúng sinh tham dục.

6. Bồ-tát hiện nơi hậu cung có thể nữ, trai gái và đời trước đã cùng họ tạo lập phước hạnh để cùng vui với họ, do đó mà giáo hóa khắp bốn phương, bốn cõi, các Đế Thích, Phạm thiên, Tứ Thiên vương.

7. Bồ-tát do đây mà khuyến hóa sự hung nguy, kể cả những thường nhân cũng đều khiến họ xả bỏ loạn ý và ở nơi tất cả hành nghiệp Bồ-tát.

8. Bồ-tát vì tư niệm về sự giáo hóa dài lâu nên tự do theo đuổi, thể hiện thần thông diệu dụng. Bồ-tát thường dùng tuệ để khai hóa đưa đến cửa giải thoát nhất tâm Tam-muội chánh thọ mà được niềm pháp lạc.

9. Bồ-tát dùng pháp điển của chư Phật với Nhất thiết trí Vô thượng Chánh chân mà đoạn trừ các ngăn ngại, bố thí tất cả pháp mà luôn tự tại, được làm quốc chủ, được tôn quý, hào phú cũng do nơi mình.

10. Bồ-tát ưa thích mười Lực của Như Lai, lấy đó làm chỗ ở.

Đó là mười cung điện của Bồ-tát.

Bồ-tát có mười sự du quán. Những gì là mười?

1. Ý tự ưa thích, quán các chương cú, mỗi dấu chân đi thì ý chí quán sát, phương tiện quyền biến.

2. Tại trú xứ ấy Bồ-tát thường ở dưới chân chư Phật, nghe pháp thọ trì.

3. Ý vui với mười phương, tâm hiện bày cùng khắp, cung kính chư Bồ-tát.

4. Thần túc biến hóa hiện ra vô lượng pháp, giáo hóa thân ý mê hoặc của chúng sinh. Phụng trì định lực, vào một cửa Tam-muội thì được vào khắp các cửa Thiền định Tam-muội.

5. Ở nơi các môn Tổng trì và tất cả chỗ nghe biết thì liền có thể thọ trì, chưa từng quên mất.

6. Đem chỗ cốt lõi của pháp Tổng trì đó vì chúng sinh mà diễn thuyết, làm cho họ được hoan hỷ.

7. Bồ-tát vui nơi biện tài, vì một chương cú mà ngợi khen bằng lời đẹp.

8. Ở trong vô số kiếp, đàm ngôn thuyết sự không hề dứt lời.

9. Vì mọi chúng sinh cầu Tối chánh giác, thị hiện vô số thân hình, vô lượng phẩm vật.

10. Luôn chuyển pháp luân, giáo hóa ngoại đạo khiến họ tham học pháp đạo.

Đó là mười sự du quán của Bồ-tát.

Bồ-tát có mười sự nghiêm tịnh. Những gì là mười?

1. Oai lực của chư Bồ-tát tươi sáng nên có thể một mình bước đi thanh tịnh, vô úy, không hề lầm lỗi.

2. Nghĩa lý sáng rõ, chỗ diễn ý lời, đàm thuyết mọi việc trong vô số kiếp thì không thể nào phế bỏ.

3. Pháp thanh tịnh ấy có thể diễn tám vạn bốn ngàn pháp tạng.

4. Kinh ngôn thanh tịnh, không quên một nghĩa.

5. Tất cả Bồ-tát theo sở nguyện vi diệu, không hề bỏ thệ nguyện, hạnh của Bồ-tát thanh khiết.

6. Tuyên dương Hiền thánh, lời dạy chánh chân.

7. Trang nghiêm cõi nước, dùng một âm thanh nói khắp mười phương mà như nói trong một cõi.

8. Đạo tràng thanh tịnh của mình biến khắp các cõi Phật, hưng khởi mây đạo, mưa pháp cam lồ, kiến lập chánh giáo và trừ bỏ tất cả vọng tưởng hữu vi.

9. Theo hạnh trang nghiêm, thanh tịnh không kiêu mạn, dùng một thể mà hiện vô số thân.

10. Giáo hóa tất cả chúng sinh, tinh tấn không mệt, ngày đêm cầu các thông tuệ mẫn tiệp, thị hiện vô số lực vô úy.

Đó là mười việc thanh tịnh của Bồ-tát. Bồ-tát trú ở đó thì được sự thanh tịnh khắp cùng của chư Phật.

Bồ-tát có mười việc về tâm bất động. Những gì là mười?

1. Tất cả sở hữu đem bố thí mà không hề luyến tiếc. Sự bố thí ấy đều vì sự thanh tịnh mà tâm không hề bị lay động.

2. Bồ-tát tư duy sáng rõ pháp thâm diệu của chư Phật; Quy y, thừa sự và phụng kính chư Phật.

3. Thương xót chúng sinh, tinh tấn vô lượng, chưa từng sân hận. Từ loài người cho đến loài vật, các Bồ-tát không hề quên độ thoát một chúng sinh nào.

4. Cầu pháp của chư Phật chưa hề nhàm mỏi.

5. Tất cả chúng sinh nhiều không thể kể, hành hạnh Bồ-tát trong vô số kiếp, chẳng gần chẳng xa, vì hạnh Bồ-tát chưa từng thoái chuyển, không đóng không mở.

6. Lại nữa, Bồ-tát ấy đời trước đã sinh tín tâm, có sự tu hành thanh tịnh vô lượng. Sự thanh tịnh ấy xa rời mọi nẻo tươi sáng và cấu bẩn.

7. Phụng kính chư Phật, ân cần tu hành, trừ bỏ tham thân, không điều thích thú nhưng vì đồng loại mà đến với niềm vui lớn, sảng khoái vô cực, thuần tín vì đạo.

8. Nương về Nhất thiết trí, ứng hợp với chương cú ấy, thành tựu rốt ráo giáo nghĩa Bồ-tát.

9. Tu hành và giáo hóa ở chỗ nghe và tâm tin của chúng sinh, không có sự hủy báng.

10. Đối với sự biến hóa của nghiệp báo phiền não thì tâm Bồ-tát luôn bất động.

Đó là mười việc về tâm bất động của Bồ-tát. Bồ-tát an trú ở đây thì liền thấu đạt các thông tuệ mẫn tiệp.

Bồ-tát có mười việc không xả bỏ. Những gì là mười?

1. Không xả sự đạt thành đạo Tối chánh giác đạo của chư Phật.

2. Không bỏ sự giáo hóa chúng sinh khiến họ vào nơi pháp luật.

3. Không thể quên mất và bỏ sự giáo huấn theo lời dạy của chư Phật.

4. Quy y và nương nhờ theo Thiện tri thức mà không hề xa lìa.

5. Đến khắp các cõi Phật, quỳ gối, đảnh lễ Như Lai Chánh chân, không hề bỏ mất oai nghi.

6. Thường cầu tất cả pháp công đức, không bỏ Đại thừa, gieo trồng Phật pháp nơi đời, tịnh tu phạm hạnh.

7. Phụng trì giới cấm không hề hủy phạm.

8. Theo chư Bồ-tát siêng tu đạo nghiệp, không vì biếng nhác mà bỏ mất.

9. Thích cầu nghĩa lý nơi lời dạy của chư Phật, tùy thời thọ trì, tham học không quên, tu tập theo hạnh nguyện của Bồ-tát.

10. Không bỏ sự tư duy của thông tuệ về việc giáo huấn của chư Phật.

Đó là mười điều mà tâm Bồ-tát không hề quên bỏ.

Có mười việc quán tuệ của Bồ-tát. Những gì là mười?

1. Quán tất cả các pháp, phân minh nghĩa lý chương cú, tùy thời diễn thuyết.

2. Quán gốc đức khắp ba đời, vì chúng sinh thuyết pháp.

3. Thấy chỗ hành nơi bản tế của chư Bồ-tát mà khai hóa họ.

4. Quán các pháp môn, thấu rõ nguồn cội.

5. Quán thấy sự kiến lập của chư Phật.

6. Quán các Tổng trì để ban rải pháp môn, hiển bày diệu dụng ở đó để khiến chúng sinh trở về.

7. Cũng dùng trí sáng quán khắp thế gian.

8. Thấy khắp các pháp giới, thuận tuệ mà vào.

9. Trí tuệ khó bàn biết rõ mười phương.

10. Thấy trí tuệ chư Phật, rõ khắp nơi thế giới Thánh minh vô lượng.

Đó là mười quán tuệ của Bồ-tát.

Bồ-tát giảng pháp có mười việc. Những gì là mười?

1. Tuyên thuyết các pháp đều từ duyên khởi gọi là Nhất thiết nghĩa, làm cho tất cả đều quay về.

2. Dùng trí hạnh đã tích tập để diễn thuyết về các sự sở hữu đều như huyễn hóa.

3. Lại nói các pháp tất cả vốn không.

4. Luận bàn các kinh luôn ở trong sự rộng lớn của trung đạo, không có bờ mé.

5. Tất cả các sự nghiệp, sở hữu đều không hề chấp trước.

6. Lại thuyết về các pháp bền chắc bất hoại như kim cương và tất cả các nghĩa mà Như Lai tuyên thuyết.

7. Lại nói về các sự an nhiên tịch tĩnh.

8. Lại diễn thuyết về các pháp vốn không chỗ sinh.

9. Giảng tất cả pháp vốn bình đẳng từ một gốc thanh tịnh.

10. Nói về sự không hòa hợp tạo thành.

Đó là mười việc giảng thuyết của Bồ-tát.

Bồ-tát thanh tịnh có mười việc. Những gì là mười?

1. Tâm tánh vốn tịnh, không có nhiễm ô.

2. Trừ bỏ các kết sử, hồ nghi, do dự nên Bồ-tát luôn trong sáng.

3. Bỏ các sự chìm đắm và sáu mươi hai tà kiến.

4. Chỗ hành hóa về oai nghi, tu tập lễ tiết, vui thích phổ trí và các thông tuệ minh mẫn.

5. Các chỗ biện biệt thanh tịnh vời vợi, dũng mãnh sáng soi.

6. Tu hạnh Bồ-tát theo bốn Vô sở úy.

7. Tất cả chỗ đi ở đều không có dấu vết.

8. Khuyến chư Bồ-tát nguyện hành tu tập, nẻo dụng không nhiễm ô.

9. Trăm tướng công huân, ba mươi hai việc của bậc Đại sĩ đều chí cầu nơi đạo Vô thượng Chánh chân.

10. Về nơi pháp thanh tịnh, trang nghiêm tất cả công đức của gốc tịnh.

Đó là mười việc thanh tịnh của Bồ-tát. Bồ-tát trú ở đây thì đắc thành sự thanh tịnh vô thượng của chư Phật.

Có mười việc về pháp ấn của Bồ-tát. Bồ-tát Đại sĩ do pháp ấn mà đầy đủ tuệ Bồ-tát, mau chóng thành tựu đạo Vô thượng Chánh chân, làm bậc Tối chánh giác. Những gì là mười?

1. Bồ-tát biết rõ vạn vật đều là khổ, khổ càng thêm khổ, phiền não lại càng phiền não, ái biệt ly khổ, oán tằng hội khổ… tuy gặp các nạn này nhưng vẫn siêng cầu Phật pháp, tâm không dao động, cũng không trái bỏ.

2. Hạnh Bồ-tát không hề sợ hãi, chẳng tâm lo lắng, không xả bản nguyện cũng chẳng bỏ đại trí. Thông đạt tất cả và tâm chẳng hề trái với chỗ cốt yếu của Phật đạo. Phàm phu mê hoặc quyến luyến với trần lao, ái dục của mình. Tu gốc bất thiện, mắng chửi, hủy nhục và khinh chê Bồ-tát, nói lời thô ác, thậm chí còn ném gạch quăng đá, lại dùng dao gậy xâm tổn. Bồ-tát gặp các sự việc như vậy nên chí cầu Phật đạo, chưa từng chán bỏ. Hạnh của Bồ-tát thường hành nhẫn nhục, nhiều tâm nhân hòa, làm theo lời dạy của kinh điển, cũng siêng năng, nhẫn nhục, đầy đủ chánh hạnh.

3. Lại nữa, Bồ-tát ấn ban tuyên pháp thâm diệu của chư Phật. Ở nơi Nhất thiết trí thì khiến mọi người nhập vào trí tuệ của mình. Chỗ sinh ra đều đầy đủ, giáo hóa mọi người khiến họ đều thích pháp.

4. Lại nữa, Bồ-tát ấy quán về bản thể tuệ, đạt đến tính từ hòa, hưng khởi phổ trí: Ta sẽ thành Phật đạo Vô thượng Chánh chân, làm bậc Tối chánh giác. Quán sát chúng sinh, theo dõi khắp cùng các khổ nạn trong năm đường là: Ưu, não, sầu, lo, khiến họ phát tâm đạo, hân hoan cùng tột, thêm tâm thuần tín. Vui mừng như thế thì sự tinh tấn càng vững bền.

5. Lại nữa, Bồ-tát ấy đi vào trí tuệ không ngằn mé của Như Lai, không ra ngoài cảnh giới của Như Lai Thánh minh không thể nghĩ bàn. Nghe chư Phật Thế Tôn tuyên thuyết kinh đạo cũng không bờ mé. Phật trí vô hạn, ở nơi các văn tự không tăng không giảm. Phân biệt các nghĩa, không trái với sự chỉ dạy của Phật.

6. Lại nữa, Bồ-tát ấy ưa thích pháp đạo Vô thượng Chánh chân, ưa thích nghĩa sâu xa, đạt đến trí tuệ vi diệu vô cực. Vì sùng mộ đạo Vô thượng nên hưng khởi nhiều điều như vậy, ân cần, cẩn mật chưa từng trái xa. Tất cả chúng ma và quyến thuộc của nó, các kẻ Dị học, ngoại đạo thù địch không dám đương đầu, chưa từng xả bỏ tất cả tâm trí và nẻo hành hóa của Bồ-tát. Lợi ích như vậy chưa từng giảm sút.

7. Lại nữa, Bồ-tát ấy lúc hành đạo chưa từng hoảng sợ, không tiếc thân mạng, phát tâm thông tuệ, tu Nhất thiết trí lấy đó làm đầu. Họ đều được ánh sáng của chư Phật chiếu sáng, không bỏ đạo nghĩa, không xa thiện hữu.

8. Lại nữa Bồ-tát ấy thấy thiện nam, tín nữ nào cầu học Đại thừa, siêng năng tu hành, sùng mộ Phật pháp, kiến lập gốc đức, thọ Nhất thiết trí chưa từng xa rời.

9. Lại nữa, chỗ đi lại của Bồ-tát ấy tâm luôn bình đẳng với chúng sinh. Cũng với trí tuệ bình đẳng vì các chúng sinh mà ban tuyên kinh điển, đạt đến đạo Vô thượng Chánh chân. Chí hướng Bồ-tát không hề thoái chuyển và luôn hưng khởi đại Từ bi tâm.

10. Lại nữa, Bồ-tát ấy xem chư Phật quá khứ, hiện tại, vị lai đều là một. Họ đem các gốc đức phụng thờ chư Phật, quán các mẫn tuệ mà chưa từng đoạn dứt.

Đó là mười ấn chứng của Bồ-tát. Bồ-tát dùng ấn chứng này thì mau chóng thành tựu ấn pháp Chánh giác vô thượng.

Tuệ quang của Bồ-tát có mười việc. Những gì là mười?

1. Bồ-tát Đại sĩ nhất định sẽ mau chóng thành tựu đạo Vô thượng Chánh chân.

2. Dùng Phật đạo chiếu khắp tất cả.

3. Thường gặp chư Phật Bình Đẳng Chánh Giác.

4. Biết rõ chỗ sinh và tử của chúng sinh.

5. Hiểu rõ tất cả pháp phẩm kinh điển.

6. Phát tâm Bồ-tát, thường huân tập theo thiện hữu.

7. Phân biệt chỗ tích lũy được các gốc đức, trí rõ ấn pháp.

8. Thường gặp chư Phật, hiểu rõ sự khai hóa các loài chúng sinh.

9. Lập địa Như Lai, tuyên dương pháp môn Phật đạo không thể nghĩ bàn.

10. Hiểu rõ chư Phật về sự tùy thời kiến lập đầy đủ rộng khắp các Độ vô cực.

Đó là mười tuệ ánh sáng của Bồ-tát.

Có mười hành vô lượng nơi tất cả chúng sinh, hàng Thanh văn, Duyên giác của Bồ-tát. Những gì là mười?

1. Ở đây Bồ-tát tu bản tế hạnh, không thủ các nguyện, không cầu chứng quả.

2. Lại nữa, Bồ-tát ấy trồng các gốc đức, phát tâm khuyến giúp tất cả pháp giới, không chấp các pháp.

3. Lại nữa, Bồ-tát ấy lúc hành đạo, quán các chốn hành như huyễn hóa, các pháp vắng lặng, tâm không mê mờ. Chư Phật cũng vậy.

4. Lại nữa, Bồ-tát ấy trừ khử sự chấp trước, vọng tưởng của chúng sinh. Ở trong vô số kiếp, tu hạnh Bồ-tát, đầy đủ đại nguyện, không khởi biếng nhác.

5. Lại nữa, Bồ-tát ấy phụng hành các pháp mà không hề dính mắc. Các pháp thị hiện cũng đều vắng lặng, cũng không diệt độ mà đều có đầy đủ Nhất thiết trí giáo.

6. Lại nữa, Bồ-tát ấy biết rõ các vọng tưởng cùng nguyện vô tưởng, tuyên dương chốn hành chân đế từ đầu đến cuối ở trong vô số kiếp.

7. Lại nữa, Bồ-tát ấy hiểu tất cả các pháp đều không sở hữu. Tuy hiểu rõ cái không ấy cũng vốn không mà không xả bỏ đạo hạnh, cầu các pháp Phật.

8. Lại nữa, Bồ-tát ấy lúc phát tâm thì liền vào khắp ba cõi, cũng đều hiểu rõ đầy đủ nghĩa lý ba đời. Chỗ thấu đạt của tâm Bồ-tát ấy ở nơi trung đạo rộng lớn, không một chỗ nào mà không thông đạt.

9. Lại nữa, Bồ-tát ấy dùng một thân người ở vô số kiếp nơi sinh tử mà hành đạo Bồ-tát kiến lập chí nguyện ở nơi Nhất thiết trí. Ví như vì một người mà nhẫn chịu các lao nhọc và vì mọi chúng sinh mà cũng nhẫn chịu như vậy. Kiến lập đại đạo rốt cùng không hề chán mệt, chỉ vì các đều thấy được sự chán khổ ở vị lai.

10. Lại nữa, Bồ-tát ấy đầy đủ hạnh Bồ-tát mà chẳng chịu mau chóng thủ chứng đạo quả Vô thượng Chánh chân. Chỉ vì tất cả chúng sinh mà các vị đi khắp nơi chốn để khai hóa, tạo lợi lạc cho vô số các loài khiến họ sống trong Phật đạo.

Đó là mười hạnh vô lượng của Bồ-tát.

Bồ-tát có mười việc tâm chẳng khiếp nhược mà phát tâm đạo. Những gì là mười?

1. Bồ-tát tự nghĩ: “Tất cả các ma và chúng Thiên ma lúc gặp ta sẽ bị hàng phục, tâm ta không hề khiếp nhược. Ta sẽ dùng chánh pháp để hàng phục ngoại đạo. Hóa thân ta sẽ khiến các cảnh giới của chúng sinh hoan hỷ, tâm không khiếp nhược, đầy đủ tất cả các Độ vô cực, hoàn mãn pháp giới.

2. Vì các chúng sinh mà tích lũy, huân tập đầy đủ các phẩm công đức, đạo Vô thượng Chánh chân ấy là đại tinh tấn. Tuy khó biện biệt nhưng đó cũng là đại nghiệp.

3. Hạnh Bồ-tát không hề khiếp nhược, khai hóa tất cả cảnh giới chúng sinh, tùy thuận chúng sinh khiến họ theo quy cũ, vì tôn sùng sự khuyên dạy.

4. Mười phương thế giới vô số chủng loại có hình mạo và sự ăn mặc đều khác nhau. Bồ-tát vào trong đó tùy thuận sở thích của họ, ở trong đó mà thành Tối chánh giác.

5. Lại nữa, Bồ-tát ấy tâm tự nghĩ: Chỗ ta từng học, tu hạnh Bồ-tát thì đều từ bản thân mình mà ra. Nếu có người đến cầu xin tay chân, mắt mũi, thịt xương, tủy não, vợ con, trai gái, voi ngựa, xe cộ, quốc ấp, thành quách, quyến thuộc, tôi tớ… thì đều có thể đem cho hết, không trái ý người. Thấy mọi người đến có điều cầu xin thì phát tâm tùy thuận theo chỗ ưa thích của họ mà không khởi tâm chán ghét. Bồ-tát ấy muốn an tất cả chúng sinh nên ôm tâm thương xót. Bồ-tát đã bố thí thì không vọng cầu mà lấy đại Bi làm đầu, quay về từ bi vô cực, không hề hoảng sợ.

6. Lại nữa, Bồ-tát này huân tu hạnh ấy thì pháp Phật ở ba cõi, chúng sinh, cõi Phật, các thế giới chúng sinh, cảnh giới hư không, âm thanh các pháp đều là vắng lặng, quy hướng diệt độ. Trong khoảng một niệm thì các pháp dần dần tỏ rõ sự tương ưng bình đẳng, phân minh biết rõ, thành Tối chánh giác.

7. Tất cả đều là sự thị hiện, ví dụ, khuyến trợ thần thông, tu hành chứng đắc, không một niệm nào không nghĩ đến việc không phân biệt, điều tiết có độ lượng, khiến họ không chấp giữ nơi tài nghiệp, không tạo nhân duyên, không hề phân biệt cũng chẳng phải không phân biệt. Dùng vô số pháp mà việc làm không lầm lỗi; dùng trí tuệ không hai mà hiểu rõ cái hai; dùng tuệ vô tưởng mà hiểu rõ cái hữu tưởng; dùng tuệ vô niệm mà tỏ rõ các niệm; dùng bao nhiêu tuệ thì tỏ rõ bấy nhiêu; dùng vô hạn trí để tỏ rõ một số điều hữu hạn; dùng độ thế trí để tỏ rõ thế tục và tất cả chỗ hành; dùng Thánh trí để khai hóa phương tục và sự tối tăm bế tắc. Trí vô quá khứ có thể phân biệt các đời quá khứ, trở về với cõi vô nhân thì có thể biết rõ cảnh giới của chúng sinh, siêu vượt sự chấp trước. Du hành tạo tác, huân tập các hạnh, biết rõ tất cả các tuệ cứu cánh. Tỏ bày các sự thông suốt và các sự không thông suốt. Dùng tuệ thuần thục giải trừ phiền não, cấu uế trí phân biệt bản tế vô tận và khai hóa sự hữu tận, tỏ rõ pháp giới là trí bậc nhất.

8. Thân ấy hiện khắp mười phương thế giới, vào nơi âm thanh ngôn giáo vô lượng, từ sự vô lượng ấy mà tuyên dạy.

9. Một tuệ tự nhiên vào chỗ vô tự nhiên, một hạnh Thánh minh mà bày rõ chỗ tu, hiện vô số hạnh, tất cả các pháp đều không thể thủ đắc, hiểu rõ nghĩa này thì đến chỗ vô cực, thị hiện biến hóa.

10. Thị hiện biến hóa thành Tối chánh giác, đến chỗ đại tuệ, hiển Đại thần thông. Nghĩa là dùng phổ trí cảm ứng và hưng khởi hành dụng hóa độ quần sinh không hề khiếp nhược.

Đó là mười việc không khiếp nhược của Bồ-tát.

Bồ-tát có mười việc tâm như núi lớn. Những gì là mười?

1. Đó là lúc Bồ-tát thường tu tinh tấn, chuyên chí tư duy về các thông mẫn tuệ.

2. Lại nữa, Bồ-tát ấy quán sát tất cả các pháp vốn thanh tịnh như hư không, nhưng cũng hiểu rõ các pháp đều do điên đảo mà có. Trong vô số kiếp tu hành hạnh Bồ-tát, phát khởi tâm ấy nên hưng thịnh tất cả bạch pháp.

3. Bồ-tát hưng khởi, Bồ-tát biết rõ vô lượng tuệ nghĩa của Như Lai để có thể phụng hành các pháp thanh tịnh.

4. Bồ-tát hưng phát kinh đạo chư Phật, thanh tịnh bình đẳng, thuận với bạn lành. Vì chỗ phát tâm không tâm nghi kết, tôn kính kinh điển, tâm không nghĩ khác về pháp của hành nghiệp khác chỉ cung kính, khiêm tốn và tùy thuận.

5. Tất cả sở hữu bố thí không tiếc, thân gần đạo pháp. Bồ-tát thương xót tất cả chúng sinh mà chẳng chịu nhiều ưu sầu khổ não. Giả sử có gặp việc nguy hiểm đến tánh mạng, bị hủy báng, nhục mạ, gậy gộc đánh đập thì đều có thể nhẫn chịu mà không mang tâm lo lắng, định tâm không loạn, không khởi sân hận, từ bi vô lượng thương xót muôn loài.

6. Bồ-tát mặc áo giáp đại công đức mà không hề thoái chuyển, đạo ý không bỏ, càng thêm ân cần hưng khởi từ bi vô lượng. Sự lợi ích của tâm Từ bi ấy là rộng lớn. Vì sao? Này Phật tử! Ông phải nên biết! Chỗ về nơi tất cả các pháp của Bồ-tát đều do nhân duyên sinh ra, đầy đủ sự gia trì của Như Lai Chánh chân. Biết rõ các pháp, nhẫn nhục từ hòa, đó là ngôi vị cao ngời của Bồ-tát.

7. Bồ-tát Đại sĩ tu đại công đức, oai thần lồng lộng. Nếu ở cõi trời thì có ngôi vị tôn quý với chư Thiên, nếu ở cõi người cũng có ngôi vị cao quý nhất. Các vị luôn có dáng vẻ đoan nghiêm, oai lực bậc nhất, quyến thuộc hùng mạnh, chỗ mong muốn tự tại. Nếu là Đế vương thì ở trong dòng họ tôn quý vô cực, công huân vô hạn, trí tuệ rộng lớn, không thích ái dục, không dùng của cải, quyến thuộc tự đại lấy làm an ổn, chí thích đạo pháp, mến mộ đạo pháp, lấy pháp làm nhà. Vì pháp mà được hộ trì, tự quy y pháp, vì pháp mà được độ. Thường cầu nghĩa pháp, lấy pháp làm vui, tư duy kinh điển, do đó mà được an cư, không theo lời ma. Vì sao? Nếu có Bồ-tát lúc phát tâm hiền dứt trừ sạch ý tưởng về chúng sinh, ta người, ma giới, khiến trú nơi Phật cảnh.

8. Bồ-tát ấy tinh tấn như vậy trong vô số kiếp tu hạnh Bồ-tát tự biết như vậy: “Ngày nay ta tu học đạo Vô thượng Chánh chân, không hoảng sợ, cũng chẳng lo lắng tu hạnh Bồ-tát, có hạnh ấy rồi nay ta sẽ thành đạo Tối chánh giác. Nhưng tại vô số kiếp ở trong vị lai, tu hạnh Bồ-tát thì tự thấy biết điều đó. Ta lại thấy kẻ ngoại đạo khó hóa độ, khó trị liệu, không có tâm phục thiện, chẳng biết báo ân. Muốn giáo hóa những kẻ này nên ta phải mặc áo giáp công, đi trong chúng sinh mà được tự tại. Thấy bọn hung ác mà chẳng sinh tâm chán nản, chẳng ghét kẻ ác và trần dục mà thoái lui vậy”.

9. Lại nữa, Bồ-tát ấy không chấp trụ vào cõi người mà phát đạo tâm: “Ta dùng hạnh này, tập hợp Bồ-tát, chỉ làm một mình không cần người khác, ở trong kiếp vị lai phụng hành pháp Khai sĩ. Dùng hạnh của mình với đầy đủ pháp chư Phật, hưng tâm gần gũi đại đạo vô thượng. Bồ-tát chỉ nguyện muốn khai hóa chúng sinh, do thích hóa độ chúng sinh nên tin hạnh Bồ-tát, tự làm thanh tịnh chí tánh, cũng có thể trở lại làm thanh tịnh tánh hạnh của tha nhân. Hiểu rõ các cảnh giới, cũng lại phân biệt được cảnh giới của tha nhân. Quá khứ, hiện tại, vị lai chư Phật đều hợp làm một cõi.

10. Lại nữa Bồ-tát ấy không thấy các pháp, cũng chẳng thấy các hạnh Bồ-tát, chẳng quán các nghĩa đầy đủ của bậc Khai sĩ; cũng chẳng thấy nghĩa lý giáo hóa chúng sinh; cũng chẳng chấp trước vào việc phụng sự pháp của chư Phật; cũng chẳng thấy sẽ thành, đã thành, nay thành đạo Vô thượng Chánh chân; cũng chẳng thấy ban tuyên kinh đạo không được nói, cũng không thể giảng dạy. Bồ-tát Đại sĩ theo đại đạo mà không hề thoái lui. Vì sao? Này Phật tử! Ông nên biết: Bồ-tát đời này vì cầu các pháp thành Tối chánh giác mà hành tất cả pháp, không theo kiến chấp điên đảo, càng thêm tinh tấn, tuân hành công đức, chốn hành thanh tịnh, đầy đủ trí tuệ. Mỗi khi phát tâm thì công đức ngày càng tăng trưởng, không hoảng sợ, cũng chẳng lo lắng. Vì đó mà mau chóng thành tựu đạo Vô thượng Chánh chân.

Đó là việc tâm như núi lớn của Bồ-tát.

Có mười việc tuệ như sông biển, thể nhập đạo Vô thượng của Bồ-tát. Những gì là mười?

1. Vào nơi vô lượng cảnh giới của chúng sinh. Này Phật tử! Bồ-tát ấy dạo khắp mười phương thế giới của chư Phật, dùng đại cung điện nhập vào Thánh thất, huân tập đến chỗ không tư tưởng.

2. Lại nữa, Bồ-tát ấy tu trị vô lượng tâm giới, dạo ở hư không mà không hề ngăn ngại. Mười phương vắng lặng như nước như lưới, bình đẳng cùng khắp.

3. Bồ-tát ấy lại khéo nhập pháp giới, dạo cõi vô vi, chỗ nhập không cùng, chẳng kể hữu thường, chỗ nhập không bờ, không tạo không diệt, hiểu rõ chỗ nhập, không nơi nào mà chẳng đến.

4. Lại nữa, Bồ-tát ấy tích lũy gốc đức, tự về với các Đức Phật Thế Tôn quá khứ, hiện tại, vị lai. Bồ-tát Pháp sư, Thanh văn, Duyên giác, các kẻ phàm phu cũng ở chỗ ấy mà tạo công đức. Họ lại khuyên mọi người dùng gốc đức ấy mà thành tựu Tối chánh giác của chư Phật quá khứ, hiện tại, vị lai. Ba đời quá khứ, hiện tại, vị lai chư Phật đã thành, đang thành và sẽ thành; ban tuyên kinh đạo đã nói, đang nói và sẽ nói. Các loài chúng sinh đó lãnh thọ các pháp đã thành tựu đạo, ý muốn hướng đạo mới về với đạo, giáo hóa chúng sinh. Các gốc đức này hợp với các điều thiện ấy khuyến giúp tất cả chẳng cầu báo đáp, ngay trong đời này không tâm chán mệt.

5. Lại nữa, Bồ-tát ấy khi phát tâm, nhập vào đời quá khứ, dạo trong vô lượng kiếp. Ở trong mỗi một kiếp thấy trăm ngàn vô số ngần ấy chư Phật không thể tính đếm, chẳng thể nghĩ bàn, trăm ngàn ức kiếp, chỗ thấu triệt ấy chẳng thể ví dụ. Họ vào đời Phật hưng thịnh, siêu vượt các ví dụ, quán thấy đạo tràng chúng hội của chư Phật, vì chư Bồ-tát, Thanh văn mà thuyết pháp. Khai hóa chúng sinh với sự kiến lập, thọ mạng ngắn dài mà không trụ chấp. Như ở trong một kiếp khai hóa mọi người thì tất cả các kiếp về sự khai hóa ấy không thể hạn lượng. Nếu ở kiếp này, lúc đời không có Phật thì Bồ-tát biết: “Ở trong kiếp ấy, phải nên tu lập gốc đức đại đạo, không thể khuyến khai đạo giáo”. Nhưng giảng thuyết là vì thấy gốc đức thuần thục của chư Phật quá khứ, vị lai. Nhập vào vô lượng kiếp, quá khứ kiếp mà quán sát nghĩa lý ấy không thấy chán đủ.

6. Lại nữa, Bồ-tát ấy vào trong vị lai, tư duy quán sát về vô lượng kiếp trong vị lai: Ở trong kiếp nào sẽ thành Chánh Giác? Thời nào không có Phật? Ở kiếp nào Phật sẽ ra đời? Số Như Lai Chánh chân là bao nhiêu? Danh hiệu là thế nào? Thị hiện cõi Phật nào? Danh hiệu thế giới ấy là gì? Khai hóa, độ thoát chúng sinh nào? Thọ mạng ngắn dài. Các Bồ-tát đã thấy trước vô lượng kiếp không thể tính đếm mà chẳng hề mệt mỏi.

7. Lại nữa, Bồ-tát ấy nhập vào hiện tại, quán mười phương giới, ban tuyên về các cõi nước Phật không bờ cõi, phân biệt các phương diện, số lượng, xa gần… Tư duy chư Phật, quán sát gốc ngọn, thành tựu đạo Vô thượng Chánh chân, đến gốc cây Phật, tìm thấy rơm cỏ trải xuống mà ngồi, hàng phục ma quân. Đi vào thành ấp, lên đến cõi trời, rộng giảng nói kinh nghĩa. Chuyển bánh xe pháp, dạy dỗ chúng sinh, hiện làm Phật sự thành Tối chánh giác; các Đế Thích, Phạm thiên đều hộ trì. Sau khi xả báo thân thì diệt độ nơi Niết-bàn vô dư. Lưu hành kinh điển, hộ trì chánh pháp, làm hưng thịnh giáo pháp và sự hóa độ; trang nghiêm chùa chiền, cúng dường Phật tượng, sửa sang tháp miếu, niệm các cõi Phật.

8. Mỗi khi phát tâm thì nhập vào mười phương, vô số cõi Phật, quán khắp chúng sinh. Thường gặp chư Phật, nghe giảng nói kinh pháp, phúng tụng thọ trì, hằng hữu trong tâm, chọn lựa chí hạnh và tới lui đều lợi lạc. Biến khắp mười phương đều về với Phật, không quên pháp Phật. Vì sao? Vì thấy được các pháp đều như mộng ảo. Vì thế, nếu cúng dường Như Lai thì mọi nơi chốn sinh ra đều ở bên Phật, thường thấy thân Phật, phụng kính Như Lai, chẳng tham thân mình, không chấp thân Phật, không dựa vào đạo tràng, chúng hội khắp pháp giới, cũng không cầu vọng nghe thuyết kinh điển, luôn gặp chư Phật mà chẳng lấy làm chán. Đi khắp cõi Phật ấy, thấy mười phương Phật cũng là như thế không chỗ vọng cầu.

9. Lại nữa, các Bồ-tát ấy ở trong vô số kiếp cúng dường phụng sự chư Phật Thế Tôn, ở mỗi một kiếp, phụng sự và quy y vô số Như Lai. Từ vô thỉ đến kiếp hiện tại cũng đều do ba đời cúng dường mà không chán bỏ. Bồ-tát, Thanh văn, quyến thuộc các thừa cúng dường Như Lai cho đến diệt độ. Sau khi diệt độ phụng kính xá lợi đến chỗ vô cực. Bố thí của cải làm cho tất cả thế giới chúng sinh được no đủ, tâm ban phát xả bỏ không thể nghĩ bàn, cũng không cầu báo đáp, chẳng thấy kẻ nhận và có chỗ lấy. Do tâm thương xót nên bố thí cho tất cả chúng sinh. Phụng sự chư Phật, bố thí chúng sinh mà chẳng hề biếng trễ. Cứ như vậy với số kiếp không cùng tận mà quy y chư Phật, khai hóa chúng sinh, phụng trì giáo pháp, ban tuyên kinh đạo, khuyến tấn chúng sinh khiến họ phát tâm đạo Vô thượng Chánh chân.

10. Lại nữa, này Phật tử! Ông nên biết! Các Bồ-tát thay nhau thành tựu sự chỉ dạy giới cấm là phụng trì đạo pháp thanh tịnh, khai hóa chúng sinh vâng theo quy củ Bồ-tát bình đẳng, từ chỗ sở sinh ấy mà tập hợp các môn Tổng trì của Bồ-tát. Thường kính chư Phật, Đại thánh vô cực, cầu các Pháp sư mà cung kính đảnh lễ, tham học, đọc tụng chưa từng lười biếng. Sở học rốt ráo, thu giữ chúng sinh; vì muôn loài mà ban tuyên kinh đạo. Hóa độ vô số chúng sinh phát tâm nơi đạo Vô thượng Chánh chân, vào quả vị Không thoái chuyển, thanh tịnh nơi pháp Phật. Tâm niệm phổ trí và các nghĩa thông tuệ, vâng tu pháp Phật, các hạnh đầy đủ ở nơi vô số kiếp.

Đó là mười việc tâm như biển của Bồ-tát thành Tối chánh giác.

KINH ĐỘ THẾ PHẨM