SỐ 213 — PHÁP TẬP YẾU TỤNG KINH

SỐ 213

PHÁP TẬP YẾU TỤNG KINH

Biên soạn: Tôn giả Pháp Cứu. Hán dịch: Đời Tống, Sa-môn Thiên Tức Tai,

người vùng Trung Ấn.

QUYỂN 1

Phẩm 1: Hữu Vi

Người giác ngộ phiền não

Nên phát tâm hoan hỷ

Lắng nghe tôi kết tập

Kệ pháp của Phật dạy

Đây là Phật, Thế Tôn

Bậc Thầy Nhất thiết trí

Từ bi vì chúng sinh

Giảng rộng lời chân thật.

Tất cả hành vô thường

Đều là pháp sinh diệt

Đã sinh rồi phải diệt

Tịch diệt là an lạc.

Xếp đồ trong phòng tối

Nhờ đốt ngọn đuốc sáng

Không dùng đèn trí soi

Thì phiền não phủ mãi.

Thân hình của con người

Sẽ tan rã khắp nơi

Xương trắng màu bồ câu

Xem có gì đáng vui!

Như người vào đầu đêm

Thần thức vào thai mẹ

Ngày thay đổi nhiều lần

Đi qua không trở lại.

Sáng sớm thấy việc tốt

Tối đến đã không còn

Đêm qua vừa trông thấy

Đêm nay đã mất rồi.

Giàu sang rất phồn thịnh

Vô thường không hẹn giờ

Khi thần chết đến bắt

Không lựa người sang hèn,

Có kẻ chết trong thai

Hoặc vừa sinh đã chết

Tráng niên không thoát chết

Già cả cũng vậy thôi.

Tuổi già và thiếu niên

Cùng với hạng trung niên

Đều bị thần chết viếng

Tại sao không sợ hãi?

Mạng như trái đã chín

Sợ biết rụng lúc nào

Đã sinh phải có tử

Ai thoát khỏi luật này.

Ví như người thợ gốm

Nặn đất làm chén lu

Vật ấy rồi phải vỡ

Mạng người cũng như vậy.

Như người chơi đàn giỏi

Vang nhiều tiếng du dương

Dây đứt tiếng không còn

Mạng người cũng như vậy.

Như tù nhân bị nhốt

Trói dẫn đến pháp trường

Mỗi bước hướng về chết

Mạng sống cũng như vậy.

Như sông cuồn cuộn chảy

Trôi đi không quay lui

Đời người cũng như vậy

Qua rồi không trở lại.

Hoạn nạn hợp thành thân

Đời sống nhiều khổ não

Mạng người cũng như vậy

Bị già chết quản thúc

Công đức đã tạo thành

Đời đời được an lạc.

Như lấy gậy rẽ nước

Nước hợp trở lại ngay

Như người cầm gậy đi

Chăn bò cho ăn uống

Mạng người cũng như vậy

Nuôi sống về cõi chết.

Người nào muốn lập đức

Chớ buông trôi ngày đêm

Đã được làm thân người

Nhất tâm nhớ cái chết.

Mất ngủ nên đêm dài

Mỏi mệt thấy đường dài

Ngu mê sinh tử dài

Vì ít nghe diệu pháp.

Có con và có tiền

Tham tiếc khi bị mất

Kẻ ngu không tự xét

Con, tiền nào có đâu!

Trăm ngàn không thể đếm

Nam nữ sang và giàu

Tích tụ nhiều tài sản

Rồi cũng bị tiêu diệt.

Phú quý ngoài thánh tài

Vô thường luôn chi phối

Như người bị mù mắt

Không thể tự quan sát

Tụ tập rồi tan rã

Cao tột phải rơi xuống

Có sống rồi phải chết

Hữu tình đều như vậy

Làm ác đọa địa ngục

Tu thiện thì sinh Thiên

Người nào thường tu thiện

Lậu tận chứng Niết-bàn.

Chư Phật và Bồ-tát

Duyên giác cùng Thanh văn

Còn bỏ thân hữu vi

Huống chi loài hữu tình.

Không lên trời xuống biển

Hay trốn vào hang núi

Không có ở nơi nào

Thoát được, không bị chết.

Tất cả pháp hữu vi

Ngay trong đời hiện tại

Quá khứ và tương lai

Đều đi về diệt tận.

Bậc Trí thoát trói buộc

Thường chánh niệm quán sát

Tư duy đạo Vô lậu

Gọi là bậc Chân trí.

Như tù nhân bị trói

Không theo ý muốn được

Như xe cũ bị hư

Không lâu thấy tan rã

Già cả sắc suy tàn

Yêu nhà như bị trói

Bỗng nhiên thần chết bắt

Kẻ ngu nào biết gì.

Tuy sống đến trăm năm

Cái chết vẫn đi theo

Bị già bệnh áp bức

Hoạn nạn đến cuối đời

Tuổi già, khổ trói thân

Ngày đêm nhiều phiền não

Đau đớn đến ngàn lần

Như cá rơi vào lửa.

Sông rạch không ngừng chảy

Trôi nhanh không quay lại

Tiếc giữ thân rỉ mủ

Thương yêu nào giữ được.

Bốn đại hợp thành thân

Vô thường nào giữ mãi

Khi địa chủng tan rã

Thần thức cũng vô dụng.

Thân này nhiều chướng não

Rỉ mủ luôn đau bệnh

Người ngu mê tham đắm

Không mong cầu Niết-bàn.

Tuy nói đang năm này

Mùa đông, hạ vẫn trôi

Phàm phu tham thế lạc

Trong đó không kinh sợ.

Cha mẹ và anh em

Vợ con cùng quyến thuộc

Vô thường đến lôi đi

Không ai cứu giúp được.

Thế nên các hữu tình

Sống trong tham vinh lạc

Vô thường già bệnh đến

Bất giác sinh khổ não.

Cạo tóc làm Bí-sô

Cần phải tu chỉ quán

Ma vương không hại được

Vượt đời đến bờ kia.

Phẩm 2: Ái Dục

Dục, ta biết gốc ngươi

Ý do tư tưởng sinh

Ta không tư duy ngươi

Thì dục không hiện hữu.

Do dục sinh phiền não

Do dục sinh sợ hãi

Ly dục được giải thoát

Không sợ, không phiền não.

Do ái sinh phiền não

Từ ái sinh sợ hãi

Ly ái được giải thoát

Không sợ, không phiền não.

Trái trước ngọt sau đắng

Ái dục cũng như vậy

Sau chịu khổ địa ngục

Thiêu đốt vô số kiếp.

Ngu mê tham ái dục

Luyến ái với vợ con

Bị ái nhiễm trói buộc

Chắc chắn khó thoát ly.

Hiền thánh chỉ ái dục

Trang bị thêm trói buộc

Xa lìa hẳn vợ con

Chắc chắn được lợi ích.

Tham dục khó giải thoát

Ly dục, chân xuất gia

Không tham, hưởng khoái lạc

Bậc Trí không tham muốn.

Người thế gian tham dục

Chỉ suy nghĩ điều quấy

Ai điều phục được mình

Gọi là chân ly dục.

Người nào luôn tham dục

Bị trói khó giải thoát

Dùng tuệ phân biệt rõ

Đoạn phiền não không sinh.

Thường sống trong chánh niệm

Tịch tịnh, dễ trừ dục

Tự chế dùng pháp, giới

Không phạm, thiện tăng trưởng.

Kẻ thường sống tham dục

Ngu làm thêm tật xấu

Niệm định không phóng dật

Từng bước chứng vô lậu.

Giây phút tu chỉ quán

Thoát ly nhiều tội cấu

Ngã mạn tự tiêu trừ

Giải thoát được an lạc.

Người nào không đoạn dục

Như da rơi vào lửa

Giây phút bị cháy tiêu

Chịu tội vô số kể.

Bí-sô cẩn thận dục

Phóng dật nhiều lo buồn

Ai thoát ly ái dục

Chánh niệm hưởng an lạc.

Không chán sao biết đủ

Không biết đủ, sao vui?

Không vui, tất lo buồn

Có ái, làm sao vui!

Tịch tịnh, đủ trí tuệ

Đạo vô lậu lớn mạnh

Tham ái không biết chán

Tai nạn trong phi pháp

Thấy sắc tâm mê loạn

Không tự quán vô thường

Ngu cho là mỹ thiện

Chẳng biết sắc không thật.

Ngu lấy tham tự trói

Không cầu sang bờ kia

Tham tài vì ái dục

Hại người, hại cả mình.

Các diệu dục ở đời

Dục ấy vui rất ít

So với vui cõi trời

Ca-ly-lệ-ba-nô

Các núi đều bằng vàng

Cũng như núi Thiết vi

Đây vẫn không biết chán.

Chánh giác biết tận cùng

Quả báo khổ trong đời

Đều do nhân tham dục

Người trí khéo điều phục

Cần phải học như vậy.

Phẩm 3: Tham

Quá tham biểu hiện rõ

Chúng sinh nghi, lo nghĩ

Ai tăng thêm ý tham

Tự trói buộc thêm chặt.

Khéo quán sát ly tham

Tiêu trừ nghi, lo nghĩ

Vứt bỏ tham ái kia

Trói chắc mấy cũng đứt.

Dùng lưới dục tự vây

Đem lọng ái tự che

Ý ngu tự trói mình

Như cá mắc lưỡi câu

Chết theo mãi mạng sống

Như bê theo bò mẹ

Người tham đắm phóng dật

Như vượn gặp trái cây.

Ý tham rất vững chắc

Thích thú, lại thích thú

Chìm đắm trong tham ái

Tư tưởng thêm vướng vít.

Tham dục sâu không đáy

Làm tăng thêm già chết

Tham dục nhiều hư dối

Tham dục thêm bỏn xẻn

Ai dùng tuệ phân biệt

Chánh quán được an lạc.

Vì tham bị sinh tử

Bôn ba ưa chạy tới

Quần sinh không mắt tuệ

Không thể tự quan sát.

Ngu mê tham chấp trước

Trầm luân nào biết gì

Ai tu hạnh Du-già

Ma vương không tìm được.

Tham lam khó tiêu diệt

Như bò con yêu mẹ

Bỏ tham hết luân hồi

Ly tham đắc giải thoát.

Do tham tăng tranh cãi

Vì ái bị chê nhiều

Bí-sô tu chỉ quán

Chứng đắc quả tịch tịnh.

Ý tham như ruộng tốt

Thuận mưa gió, lớn nhanh

Ai xa lìa tham ái

Phiền não không quấy phá.

Nếu có ít tham dục

Như giọt nước trên sen

Người dễ trừ phiền não

Được gọi là bậc Trí.

Chặt cây không bứng gốc

Chặt rồi vẫn mọc lại

Diệt tham không tận gốc

Diệt rồi sinh lại ngay,

Diệt tham như làm ruộng

Cày bừa bỏ cỏ rác

Thương mạ, không nhổ cỏ

Hạt lúa sẽ không chắc.

Tâm tham và tâm ái

Xét rõ từ một gốc

Làm ác phải chịu khổ

Sao không sinh hối hận?

Tánh tham hạt giống đầu

Tánh ái thọ bào thai

Hữu tình luyến ái mãi

Khó thoát được luân hồi.

Chư Thiên và loài người

Vì ái nên ở đây

Các kết sử theo ái

Không ngừng giây phút nào.

Qua rồi sinh buồn lo

Đọa địa ngục mới biết

Theo dòng ái không ngừng

Lưới dục che vết thương

Thêm đói khát vướng víu

Luôn luôn tăng khổ thọ.

Ví như tự làm tên

Lại làm mình bị thương

Tên bên trong cũng vậy

Tên ái hại hữu tình.

Ai hiểu biết như vầy

Ái khổ duyên sinh hữu

Không dục, không hữu tưởng

Bí-sô thật giải thoát.

Phẩm 4: Phóng Dật

Giới là đường cam lộ

Phóng dật là đường chết

Không tham thì bất tử

Mất đạo là tự sát.

Bậc Trí giữ đạo thắng

Không bao giờ mê loạn

Không tham được hỷ lạc

Từ đó đắc Thánh đạo.

Hằng tư, tu thiện pháp

Thường tự giữ kiên cố

Bậc Trí cầu tịch tịnh

Được kiết tường tối thượng.

Mê say như tự nhốt

Bỏ được là bậc Hiền

Đã lên lầu trí tuệ

Thoát ách nạn được an.

Người trí xem kẻ ngu

Ví như núi với đất

Nên bỏ tâm kiêu mạn

Người trí học tuệ sáng.

Hành động không phóng dật

Khắc kỹ điều phục tâm

Khéo làm ngọn đèn trí

Tự phá tan tối tăm

Thường sống trong chánh niệm

Ý tịnh dễ diệt trừ.

Tự chế sống đúng pháp

Không làm mất tiếng tốt

Chuyên tâm không phóng dật

Học tập giới Mâu-ni.

Không gần pháp hữu lậu

Không thân cận phóng dật

Không trồng gốc tà kiến

Không tăng ác trong đời.

Chánh kiến đạo tăng thượng

Quan sát bằng tục trí

Trải qua trăm ngàn đời

Không bị đọa địa ngục.

Người tu tránh phóng dật

Kẻ ngu, hành động xấu

Chỉ quán không tán loạn

Như tài chủ giữ kho.

Đừng tham ưa tranh cãi

Cũng chớ đắm dục lạc

Tư duy không phóng dật

Chắc chắn được an lạc.

Không làm theo phóng dật

Chế ngự lậu đến cùng

Phóng dật bị ma bắt

Như sư tử bắt nai.

Phóng dật có bốn việc

Ưa phạm vào vợ người

Một ngục, hai ít phước

Ba bị chê, bốn ngủ.

Vô phước đọa nơi ác

Sợ lại sợ ít vui

Phép vua xử tội nặng

Chết rồi đọa địa ngục.

Không tạo ra gốc tình

Không làm theo tình cảm

Không nghĩ đến đường tà

Việc kẻ ngu mong cầu.

Bậc Trí như đèn sáng

Kẻ tối theo ngọn đuốc

Hướng dẫn người thế gian

Như mắt dắt người mù.

Ai hành động bất thiện

Như người không có mắt

Đi đường rất khó khăn

Đường hiểm lòng sợ hãi.

Ai tăng trưởng thiện pháp

Ma vương không hại được

Lậu tận chứng tịch diệt

Được quả vị chân thật.

Ai tăng trưởng pháp ác

Bị ma vương sai khiến

Mất đạo tịch diệt rồi

Chịu khổ vô cùng tận.

Gọi là người trì pháp

Nào phải học tụng nhiều

Ai chỉ nghe một ít

Hành đủ là trì pháp.

Tuy học tụng nhiều nghĩa

Phóng dật, không làm đúng

Như kẻ đếm bò người

Khó hưởng Sa-môn quả.

Ai nghe ác, nhẫn chịu

Nói và làm đáng khen

Tiêu trừ tham, sân, si

Họ được Sa-môn tánh.

Tán thán không phóng dật

Chê bai kẻ phóng dật

Được quả báo trời người

Nơi tối thượng thù thắng.

Người nào không phóng dật

Được bậc Trí ngợi khen

Phát triển hành động thiện

Thường sinh các pháp thiện.

Ai sống theo phóng dật

Hiện đời không ích gì

Sao an nhiên như vậy

Lại cho là có trí.

Bí-sô phải cẩn thận

Phóng dật nhiều nạn lo

Như voi bị sa lầy

Khổ quá sâu khó cứu.

Bí-sô phải cẩn thận

Phóng dật nhiều nạn lo

Quét sạch các tội trần

Như gió thổi lá rụng.

Bí-sô phải cẩn thận

Phóng dật nhiều nạn lo

Trói sâu trong kết sử

Như lửa đốt củi khô.

Bí-sô phải cẩn thận

Phóng dật nhiều nạn lo

Từng bước theo thứ lớp

Diệt tận các kết sử.

Bí-sô phải cẩn thận

Phóng dật nhiều nạn lo

Giải rõ nghĩa từng câu

Tịch tịnh an ninh mãi.

Bí-sô phải cẩn thận

Phóng dật nhiều nạn lo

Ai tiêu trừ phiền não

Được pháp lạc Niết-bàn.

Không phát sinh phóng dật

Cần phải tu thiện pháp

Đời này đến đời sau

Được sống với pháp lạc.

Không phát sinh phóng dật

Phiền não tự nhiên tiêu

Học tập vững thiện pháp

Quyết định chứng Niết-bàn.

Hành động luôn phóng dật

Không lúc nào chịu ngừng

Khi chết đọa địa ngục

Đau khổ cũng chẳng ngưng.

Không nghĩ đến phóng dật

Không hành động phóng dật

Ngủ cũng không phóng dật

Đây là giới ngăn che.

Cách ly, không tương ưng

Khiến không quên chánh niệm

Thường điều phục tà niệm

Trần cấu tất tiêu trừ.

Bí-sô phải cẩn thận

Trì giới chớ phá hoại

Khéo hộ trì tự tâm

Đời này và đời sau.

Bí-sô chớ phóng dật

Bỏ nhà theo lời Phật

Giũ sạch quân vô thường

Như voi vượt khỏi ao.

Y pháp Tỳ-ni này

Không nghĩ làm phóng dật

Phá nát vòng sinh tử

Vĩnh viễn hết khổ não.

Phẩm 5: Ái Lạc

Luyến ái sinh buồn lo

Luyến ái sinh sợ hãi

Ai không còn luyến ái

Nào có sợ, buồn lo.

Luyến ái sinh ưu sầu

Luyến ái sinh sợ hãi

Ai viễn ly luyến ái

Dứt sạch hết cuồng loạn.

Người sống trong ưu sầu

Cuộc đời khổ vô cùng

Vì nhớ nghĩ ân ái

Không nhớ thì không buồn.

Thế nên không nên nhớ

Nhớ chính là khổ lụy

Không nên bị ràng buộc

Vào nhớ hay không nhớ.

Nhớ thương tìm phương pháp

Nhưng không đúng không làm

Lập tuệ làm việc lớn

Tự chứng Đệ nhất tôn.

Chớ thân cận người yêu

Không gần gũi kẻ ghét

Yêu không gặp thì khổ

Gần ghét tất ưu sầu

Yêu, ghét sinh sầu khổ

Tiêu diệt thiện căn người.

Luyến ái đến đời sau

Bạn bè nhiều thân quyến

Sống trong ưu sầu hận

Thương phải lìa thật khổ.

Nhớ sắc đẹp màu vàng

Sống riêng trên cõi trời

Vui tận cùng, hại đến

Bị Diêm vương bắt đi.

Người nào suốt ngày đêm

Diệt ý luyến ái sắc

Tự đào bứng gốc ái

Không còn đi đường chết.

Hình sắc đẹp hay xấu

Sắc đáng yêu hay không

Nếu tham đắm vào sắc

Đều bị phóng dật sai.

Người tự nhớ ái dục

Không gặp phải việc ác

Điều này khó xảy ra

Yêu thích là gốc ác.

Ai nhớ nghĩ đến dục

Cần phải khéo hộ trì

Như phòng hộ biên cương

Xây tường hào chắc chắn.

Như giữ thành biên cương

Trong ngoài đều chắc chắn

Phải tự phòng hộ mình

Sau đó không hối hận

Khi lỗi sinh ưu phiền

Không lâu đọa địa ngục.

Tâm tìm khắp các hướng

Cùng với cả trung ương

Chẳng có chúng sinh nào

Yêu kẻ khác hơn mình

Đem mình so mạng khác

Thế nên chớ hại người.

Mọi người đều sợ chết

Ai cũng sợ dao gậy

Ví dụ tha thứ mình

Chớ giết chớ đánh đập.

Ví như người đi xa

An toàn trở về nhà

Thân quyến cũng vui mừng

Chào đón nhau tốt đẹp.

Người ưa phước làm thiện

Đến đâu cũng thành đạt

Tự hưởng nhiều quả phước

Như thân quyến đến mừng

Học tập theo giáo pháp

Cấm chế tâm bất thiện.

Gần đạo ai cũng mến

Xa đạo chẳng ai thân

Gần đạo và xa đạo

Chỗ đi đến khác nhau

Gần đạo thì sinh Thiên

Xa đạo đọa địa ngục.

Ưa pháp, thành tựu giới

Thành tín, vui tu tập

Thường tự răn bảo mình

Được mọi người yêu kính.

Được mọi người kính trọng

Đều do chính mình làm

Đời này được tiếng khen

Đời sau sinh cõi trời.

Dạy giáo pháp khiến làm

Ngăn cấm việc phi pháp

Được người thiện kính yêu

Kẻ ác sẽ xa lánh.

Người thiện và bất thiện

Hai hạng này không ngoài

Thiện thì sinh cõi trời

Bất thiện đọa địa ngục.

Phẩm 6: Trì Giới

Người trí luôn giữ giới

Được ba loại phước báo

Được tiếng khen và lợi

Đời sau sinh cõi trời.

Nên gần bậc Trì giới

Hộ giới, trí sáng ra

Được thành tựu chánh kiến

Đời này được an tịnh.

Trì giới được khoái lạc

Làm thân không phiền não

Đêm ngủ được nhẹ nhàng

Thức dậy luôn hoan hỷ.

Giới đến già, chết yên

Thiện giới hộ an lành

Tuệ là báu của người

Phước đức thoát giặc nạn.

Pháp gì thiện trọn đời?

Pháp gì làm an tĩnh?

Pháp gì báu của người?

Pháp gì trộm không lấy?

Giới pháp an trọn đời

Giới pháp làm an tĩnh

Tuệ là báu của người

Phước không bị mất trộm.

Tu giới, hành bố thí

Làm phước gieo ruộng tốt

Nhờ đó đến bờ kia

Thường đến chỗ an lạc.

Bí-sô lập Giới đức

Hộ trì các căn môn

Ăn uống biết tiết độ

Ngủ thức luôn tỉnh giác

Ý thường sống giác ngộ

Ngày đêm tinh cần học

Lậu tận, tâm minh giải

Đạt đến đạo Niết-bàn.

Bậc Trí giữ cấm giới

Chuyên tâm tu trí tuệ

Bí-sô không phiền não

Đắc quả cuối thoát khổ.

Dùng giới điều phục tâm

Thủ hộ chánh định ý

Trong tu học chỉ quán

Chánh niệm đạt chánh trí.

Trừ bỏ các tội lỗi

Hết mạn, chớ sinh nghi

Trọn đời cầu giới pháp

Chớ xa lìa Thánh niệm.

Giới, định, tuệ, giải thoát

Cần phải khéo quan sát

Đã thoát ly trần cấu

Phiền não hết, không sinh.

Sống thanh bạch giải thoát

Ngu si bị diệt tận

Siêu việt cảnh giới ma

Như mặt trời chiếu sáng.

Ngã mạn và si mê

Bí-sô phải tránh ngay

Ba học Giới, Định, Tuệ

Cầu đủ chớ tránh xa.

Đã không sống phóng dật

Chớ tưởng niệm các trần

Nhờ vậy bỏ ấm, cái

Không sinh các chướng kia.

Bí-sô trì cấm giới

Thường thấy học như vậy

Đi thẳng đường Niết-bàn

Mau đắc đạo thanh tịnh.

Hương Phù dung, Chiên-đàn

Hương hoa không ngược gió

Hương đức tỏa ngược gió

Đức người tiếng thơm vang .

Ô-bát-phược-lý-sử

Da-la-nga, Chiên-đàn

Các loại hương hoa ấy

Không sánh bằng hương Giới,

Người nào hằng trì giới

Thanh tịnh không phóng dật

Chánh trí đắc giải thoát

Gọi là nơi an lạc.

Đạo này thật tối thượng

Trừ thiền định của ma

Đạt đến đường Bát chánh

Đức Hiền thánh khó lường.

Phẩm 7: Thiện Hành

Xem chừng thân làm ác

Chân chánh giữ gìn thân

Người thân không làm ác

Thường tu tập thiện hạnh.

Xem chừng miệng nói ác

Chân chánh giữ gìn miệng

Người miệng không nói ác

Miệng thường nói lời thiện.

Xem chừng ý nghĩ ác

Chân chánh giữ gìn ý

Người ý không nghĩ ác

Ý thường nghĩ điều thiện.

Thân không được làm ác

Miệng không được nói ác

Ý không được nghĩ ác

Và những pháp xấu ác.

Thân tu tập việc thiện

Miệng cũng tu việc thiện

Ý tu tập việc thiện

Không còn dục và lậu.

Thân thường tu thiện hạnh

Miệng, ý cũng như vậy

Đời này và đời sau

Luôn được sống chỗ thiện.

Nhân từ không giết hại

Thường giữ thân làm thiện

Đắc địa vị vô tận

Đến đâu cũng an ổn.

Không giết là nhân từ

Cẩn thận, lời không lỗi

Đắc địa vị vô tận

Đến đâu cũng an ổn.

Trước đây, thân làm ác

Nay phải tự hối hận

Thân không phóng dật nữa

Trí sinh, tội tiêu diệt.

Trước đây, miệng nói ác

Nay phải tự hối hận

Nếu không nói dối nữa

Trí sinh, tội tiêu diệt.

Trước đây, ý nghĩ ác

Nay phải tự hối hận

Tâm ý thường thanh tịnh

Trí sinh, tội tiêu diệt.

Rất thận trọng hành động

Rất thận trọng lời nói

Ý nghĩ rất thận trọng

Cẩn thận các quan hệ

Nơi này là bất tử

Đến đâu cũng an vui.

Lành thay, giữ gìn thân

Lành thay, giữ lời nói

Lành thay, giữ gìn ý

Lành thay, giữ tất cả

Bí-sô hộ trì khắp

Diệt hết cảnh giới khổ.

Giữ miệng ý thanh tịnh

Thân không làm việc ác

Thanh tịnh ba nghiệp này

Là đạo của Phật dạy.

Phẩm 8: Ngữ Ngôn

Nói dối đọa địa ngục

Có làm nói không làm

Hai tội đều phải chịu

Do nghiệp tự dẫn đi.

Người ôm lòng bạo ác

Búa trong miệng đưa ra

Thế nên tự chém thân

Đều do nói lời ác.

Người nói pháp tự vui

Miệng nói vô lượng nghĩa

Nếu giúp người có thai

Ta không ngại chú nguyện.

Nói xấu, nói xấu lại

Cả hai đều là xấu

Thích tranh cãi bằng miệng

Không ai an ổn cả.

Tranh vì chút lợi nhỏ

Như mất cả tài bảo

Do đó sinh tranh đấu

Ý hướng đến đường ác

Trăm ngàn Ni-la-phù

Và ba mươi sáu ngục.

Phỉ báng bậc Hiền thánh

Miệng ý phát điều ác

Vô đạo đọa đường ác

Tự tăng khổ địa ngục.

Lánh ngu, tu ý nhẫn

Niệm sự thật, không phạm

Ai dựa vào giàu có

Sống mượn danh Hiền thánh

Kẻ ngu đọa đường ác

Còn muốn làm tà kiến.

Đã mất dịp tốt này

Lại van vái nguyện cầu

Không sao thấy Thánh đế

Huống chi đạt cứu cánh.

Tre trúc khi sinh trái

Là tự hại thân mình

Nên nói ra lời thiện

Không diễn giáo pháp ác

Từ thiện được giải thoát

Làm ác không thoát được.

Hiểu rõ là bậc Hiền

Nên thoát khỏi đường ác

Bí-sô ý khiêm tốn

Phải giữ lời trung tín

Nói đúng nghĩa, đúng pháp

Ngôn ngữ thật dịu dàng

Khéo nói pháp Hiền thánh

Nói pháp như Hai pháp

Nói niệm như Ba niệm

Nói đế như Bốn đế

Người nói lời như vậy

Tất tâm ý an vui.

Không khắc bạc chúng sinh

Thế nên nói lời thiện

Lời nói hợp với ý

Cũng làm cho hoan hỷ

Không nên gây ác ý

Nói ra mọi người vui.

Nói thành thật ngọt ngào

Thuyết pháp không gì hơn

Nói thật nghĩa như pháp

Là lập nền móng đạo.

Người nói đúng lời Phật

Phước này được diệt độ

Vì thoát được bờ khổ

Nên nói là cao thượng.

Phẩm 9: Nghiệp

Phải viễn ly một pháp

Là người nói dối trá

Không ác nào không làm

Đời sau không thoát khổ.

Thà nuốt viên sắt nóng

Khát uống nước đồng sôi

Không lấy thân vô giới

Ăn vật của tín thí.

Người phạm giới phóng dật

Như cục thịt giữa đời

Không tàm quý sợ tội

Sau thọ khổ địa ngục.

Người nào sợ quả khổ

Không thích hành động khổ

Chớ tạo các nghiệp ác

Nhớ vậy để sửa đổi.

Hăng say làm việc ác

Tự làm bảo người làm

Không thoát khỏi quả khổ

Muốn tránh nào có được.

Không lên trời xuống biển

Không vào giữa lòng núi

Những nơi này không thể

Thoát nạn ác đã gây.

Chúng sinh có khổ não

Không thoát khỏi già chết

Chỉ có bậc Nhân trí

Tội không trói buộc được.

Nói dối cầu của cải

Từ đó làm bất chánh

Vu oan người lương thiện

Mưu hại bậc Thiện sĩ

Tội trói những hạng ấy

Chìm sâu trong hố hiểm.

Người nào biết hành động

Xử tốt với kẻ xấu

Làm vậy lợi cho mình

Không bao giờ thất bại.

Thân cử động thế nào

Chỉ có bóng đi theo

Đi đứng hay qua lại

Hình bóng không lìa thân

Không những bóng tùy thân

Thân cũng không rời bóng

Như hành động thiện ác

Luôn theo thân không mất.

Tham đắm ăn vị độc

Không theo lời Phật dạy

Bị hại vì chất độc

Sau mới tự giác ngộ.

Tâm ngu không khai ngộ

Làm ác, không theo Phật

Chịu đau khổ địa ngục

Mới chịu hiểu lời dạy.

Khinh thường việc làm ác

Đã làm, thân phải chịu

Khóc than nhận tội báo

Tội tùy theo hành động.

Ác, không nhận quả ngay

Như vắt lấy sữa bò

Tội âm thầm theo ta

Như tro che trên lửa.

Ác, không nhận quả ngay

Như lưỡi kiếm bén nhọn

Không nghĩ đến đời sau

Sẽ chịu quả báo khổ.

Ác bị ác trói buộc

Làm ác không tự giác

Gặp ác, biết ác đến

Nhận ác do làm ác.

Như sắt sinh rỉ sét

Trở lại ăn thân sắt

Tâm mình sinh ra ác

Ác hại lại thân mình.

Phẩm 10: Chánh Tín

Tín, tàm, giới, bố thí

Thượng sĩ khen pháp này

Đạo này, Minh trí dạy

Được sinh lên Thiên giới.

Ngu không tu phạm hạnh

Cũng không khen bố thí

Chánh trực, tùy hỷ thí

Người ấy đời sau vui.

Tín làm người chân chánh

Niệm pháp được sống an

Chánh tín, được cao thượng

Đức, sống lâu có trí.

Gì làm người cao thượng

Làm gì được hoan hỷ

Việc gì quan trọng nhất

Sống thọ, thọ nào hơn?

Tín làm người chân chánh

Niệm pháp sống an ổn

Chân thật, tâm cao thượng

Đức, sống lâu có trí.

Có tín tài, có đạo

Tự chứng pháp diệt độ

Nghe hiểu sinh trí tuệ

Được thoát hết triền phược.

Chánh tín theo giới pháp

Hành trì bằng tâm tuệ

Vững mạnh vượt sân hận

Từ đó thoát vực sâu.

Tín làm giới thành tựu

Được sống lâu trí tuệ

Đến đâu cũng làm vậy

Luôn luôn được cúng dường.

Bố thí lẫn tranh đấu

Bậc Trí không làm vậy

Khi thí, không tranh đấu

Hãy thí, chớ nghi ngờ.

Cách này ngoài thế lợi

Tuệ tín là mẹ trí

Tài này, báu xuất thế

Còn gia sản không bền.

Muốn gặp bậc Chân chánh

Ưa thích nghe giáo pháp

Phải bỏ tâm xan cấu

Đây là Tín tối thượng.

Tín làm vượt sông hữu

Phước này không bị mất

Ngăn chận được kẻ trộm

Vui Sa-môn an tịnh.

Được Sa-môn đi đến

Người trí thấy vui mừng

Và người chánh tín khác

Nghe thì sinh hoan hỷ.

Ai có lòng áo não

Tham ăn mặc của người

Ngày đêm họ say mê

Không sao chứng chánh định.

Ai trừ diệt lòng tham

Như chặt cây thốt nốt

Người ấy ngày hay đêm

Đều đắc được chánh định.

Bất tín, chẳng tu hành

Tìm lỗi trong lời nói

Như lấy nước suối trong

Lại quậy bùn trong suối.

Bậc Trí tín mới làm

Vui nhận dòng thanh tịnh.

Như khéo lấy nước suối

Chọn trong, không gây đục.

Tín trí không hại người

Gần Trí và Hiền nhân

Tránh xa kẻ không tốt

Thân học người tốt đẹp.

Ưa tín và không ưa

Yên lặng tự suy nghĩ

Lánh xa kẻ bất tín

Tin làm theo nhân đức.

Vô thường và dục tham

Phóng dật cùng ái lạc

Giới, thiện hạnh, ngữ ngôn

Tín, nghiệp là mười phẩm.

Phẩm 11: Sa-Môn

Đoạn lậu, hàng phục tặc

Ly dục gọi phạm hạnh

Không phạm giới Mâu-ni

Nguyện nào cũng mỹ mãn.

Ai tu hành lơ là

Làm thiện lẫn bất thiện

Phạm hạnh không thanh tịnh

Không thể đắc quả lớn.

Ai hành động trì hoãn

Ý lười, hãy trừ đi

Tu tập hạnh thanh tịnh

Chứng đến quả Vô dư.

Như người cầm kiếm bén

Không chặt, tất đứt tay

Sa-môn không tự chế

Phải rơi địa ngục ngay.

Lại như cầm kiếm bén

Giữ chặt, không đứt tay

Sa-môn giữ cấm giới

Đã đến gần Niết-bàn.

Chẳng hiểu thì khó đoạn

Sa-môn ít trí tuệ

Các tưởng quấy nhiễu hoài

Kẻ ngu bị khổ não.

Sa-môn, chẳng nết hạnh

Phóng ý, không tự chế

Dính mắc theo từng bước

Chỉ chạy theo vọng tưởng,

Học khó, trừ tội khó

Sống tại gia cũng khó

Lợi hòa đồng quân khó

Không gian nan nào bằng.

Thân mặc áo ca-sa

Không từ bỏ việc ác

Thường nghĩ, thường làm ác

Kẻ này đọa đường ác.

Vì sợ hãi, sợ tội

Giả danh làm Sa-môn

Thân mặc Tăng-già-chi

Như lột vỏ Sa-la.

Gọi là bậc Trưởng lão

Không phải vì tuổi già.

Thân suy, râu tóc bạc

Nhưng ngu không biết tội.

Người biết rõ tội phước

Thân tịnh, tu phạm hạnh

Đức sáng xa thuần khiết

Đây gọi là Trưởng lão.

Gọi là bậc Sa-môn

Chẳng vì cạo râu tóc

Nói dối, nhiều tham ái

Có dục như phàm phu.

Đời gọi ngươi Sa-môn

Ngươi cũng xưng Sa-môn

Bộ dạng giống Sa-môn

Ví như cò rình cá

Như ly, thật không ly

Ca-sa trừ không trừ

Trì bát thật không trì

Phi tục, phi Sa-môn.

Gọi là bậc Sa-môn

Tiêu diệt tội Đột-la

Giữ cả điều lỗi nhỏ

Mới là Chân phạm hạnh.

Gọi là bậc Sa-môn

Ngăn tâm, diệt vọng tưởng

Tiêu trừ hết uế cấu

Nên gọi người xuất gia.

PHÁP TẬP YẾU TỤNG KINH

QUYỂN 2

Phẩm 12: Chánh Đạo

Chánh đạo Tứ thánh đế

Quán sát bằng trí tuệ

Phá hoại ái luân hồi

Như gió thổi bụi bay.

Người thấy được Thánh đế

Nên tịch tịnh quán sát

Diệt phiền não tà kiến

Như mưa sạch bụi trần.

Bát chánh, đạo Tối thượng

Tứ đế gom thiện pháp

Đạo này là vô vi

Đèn trí chiếu ngu tối.

Đạo là tám chân diệu

Thánh đế trên bốn câu

Pháp vô dục tối thượng

Mắt sáng quan sát rõ

Trí làm cho giải thoát

Hỷ lạc chứng vô vi

Người biết thọ chánh pháp

Đoạn hẳn sinh già chết.

Tất cả hành vô thường

Quán đúng vậy bằng tuệ

Ai giác ngộ đau khổ

Đường này, đạo thanh tịnh.

Tất cả hành đều khổ

Thấy đúng vậy bằng tuệ

Ai giác ngộ đau khổ

Đường này, đạo thanh tịnh.

Tất cả hành đều không

Thấy đúng vậy bằng tuệ

Ai giác ngộ đau khổ

Đường này, đạo thanh tịnh.

Tất cả pháp vô ngã

Thấy đúng vậy bằng tuệ

Ai giác ngộ đau khổ

Đường này, đạo thanh tịnh.

Ta đã dạy Đạo đế

Tên ái đã bắn rồi

Phải nỗ lực tự thân

Thọ trì đúng lời Phật.

Ta đã dạy Đạo đế

Nhổ tên ái cứng bén

Phải nỗ lực tự thân

Thọ trì đúng lời Phật.

Đạo này không pháp khác

Tịnh do thấy sự thật

Hướng đến diệt các khổ

Phá tan hết ma quân.

Đạo này không lệch nhau

Thấy đúng là chứng quả

Hướng đến diệt các khổ

Phá tan hết ma quân.

Đạo này không có lỗi

Một hướng như thác chảy

Như Năng Nhân nhập định

Diễn đạo pháp giữa chúng.

Thấy rõ hết sinh tử

Chứng đạo vì cứu trợ

Đạo này qua, đi qua

Vượt dòng đến bờ kia

Đạo cứu cánh thanh tịnh

Cạn sạch nguồn sinh tử.

Biện tài không biên giới

Thấy rõ, tuyên thuyết đạo

Tiến đến uống cam lộ

Trước chưa nghe pháp luân

Chuyển vì thương chúng sinh

Kẻ lễ bái phụng sự

Dạy họ vượt ba cõi

Niệm thiện trong ba niệm

Ba niệm, xa niệm ác

Từ niệm mới hành động.

Diệt, chính là chánh đoạn

Niệm tam quán là chuyển

Đạt đến đạo Vô thượng

Được ba trừ, ba nhóm

Tu niệm đến vô lượng

Trừ được cấu ba hữu.

Giữ ý đưa đến định

Sức trí tuệ thiền định

Đã định, diệt ngoại loạn

Pháp thế gian sinh diệt.

Tất cả đều vô biên

Giác đạo chứng giải thoát

An lạc vô cùng tận.

Chứa thiện được quả thiện

Được tán thán danh dự

Đạt tám phẩm Hiền thánh

Quả chứng của đường tu.

Phẩm 13: Lợi Dưỡng

Trổ buồng, cây chuối chết

Lau chết vì ra bông

La mang thai nên chết

Người tham lợi mạng vong.

Như vậy, tham rất hại

Do ngu si sinh ra

Ngu vì tham hại đức

Đầu rơi vãi trên đất.

Tham lợi, tánh không thiện

Bí-sô chớ ham muốn

Trú xứ nhiều luyến ái

Mong cầu người cúng dường.

Tại gia và xuất gia

Nhiều tộc họ ngu si

Tham lợi sinh tật đố

Ta phải hàng phục nó.

Ngu vì suy tưởng ngu

Ngày đêm dục mạn tăng

Khác thay được lợi dưỡng

Không đồng hướng giải thoát

Người nói việc tri túc

Bí-sô chân Phật tử

Không tham đắm danh dự

Hoan hỷ là người trí.

Không tham ái gì cả

Không nịnh bợ người khác

Không sống lệ thuộc người

Phải tự giữ pháp hành.

Tự lợi vẫn không tham

Huống chi danh kẻ khác

Trăm vị như dầu xe

Nuôi thân để hành đạo.

Bí-sô tham lợi dưỡng

Không đắc Tam-ma-địa

Tri túc thường tịch tịnh

Thành tựu được chỉ quán.

Bí-sô lánh danh lợi

Biết đủ chẳng tham cầu

Ba y, ăn tiết độ

Chánh mạng, sống an vui.

Bí-sô không bỏ lợi

Như sống cùng rắn độc

Ngủ hay thức đều sợ

Đều do tham tà mạng.

Bí-sô không bỏ lợi

Vui này rất hạ liệt

Phải quán sát các pháp

Thiếu trí khó giải thoát.

Cẩn thận thường y giới

Trí giả khen không tham

Tịnh hạnh chánh căn lực

Cần phải tự tư duy.

Đắc đầy đủ ba minh

Giải thoát chứng Vô lậu

Kẻ trí hẹp, biết cạn

Biết lấy đâu nhớ nghĩ.

Họ đối với ăn uống

Sống dựa vào người khác

Mà có pháp ác sinh

Do ganh tị lợi dưỡng.

Lợi mình kết nhiều oán

Uổng mặc ba pháp y

Chỉ mong ăn uống ngon

Không phụng hành Phật dạy

Phải biết lỗi lầm này

Lợi dưỡng thật đáng sợ

Trí cạn không xét kỹ

Bí-sô phải bỏ tham.

Bí-sô dạy xuất gia

Phải điều phục ba nghiệp

Không sống bằng tà mạng

Tâm khéo luôn tư duy.

Bệnh nhỏ cũng khó chịu

Lợi dưỡng rất khó bỏ

Cúng dường, tâm không động

Trời, Rồng đều kính lễ.

Phẩm 14: Oán Gia

Không oán lại gây oán

Tạo nghiệp nói xấu người

Ngu mê bị luân hồi

Đời này đến đời sau.

Trước tạo nghiệp hữu lậu

Sau làm hại đến người

Cả hai làm hại thân

Như chim sa vào lưới.

Phá người là tự phá

Oán gia gặp oán gia

Hủy người là tự hủy

Giận người là tự giận.

Hạnh Sa-môn thế nào

Không biết gốc Chánh pháp

Mạng sống bị ngắn ngủi

Bỏ oán lại kết oán.

Chúng cùng nhau hủy báng

Đều nói lời giận dữ

Nhẫn, tâm vui bình đẳng

Nhẫn này không sánh được

Xương nát thì qua đời

Bò ngựa chết tiền mất

Nước bị chia thì loạn

Đoàn kết thì thành công.

Các người đừng gây ác

Pháp này hết oán thù

Người oán ta nhẫn thọ

Thật xứng danh bậc Trí.

Kẻ ngu mê ưa khoái

Ai biết vậy thì thắng

Hiện tại không ý oán

Tương lai không hận thù.

Dùng oán thù trả oán

Không sao được hạnh phúc

Nhẫn nhục oán tự tiêu

Đây là pháp Như Lai.

Nếu bị người mắng chửi

Để họ thắng, ta thua

An lạc theo ý ấy

Oán phải tự chấm dứt.

Người nào cùng bạn lành

Cùng đi trong thế gian

Không giữ chút oán nào

Phải nhớ đồng ý họ.

Nếu không có bạn lành

Thà đi lại một mình

Để du lịch khắp nơi

Độc thiện không gây ác.

Học không bạn bằng mình

Lại không có thân hữu

Thà hành thiện một mình

Không làm bạn kẻ ngu.

Thích giới học pháp hành

Cần gì lắm bạn bè

Như rồng thích vực sâu

Voi ưa nơi đồng trống.

Phẩm 15: Ức Niệm

Niệm thở vào thở ra

Tư duy khắp sự thật

Thường hành theo tuần tự

Hiểu được lời Phật dạy.

Đi đứng luôn tỉnh giác

Nằm ngồi đều chánh niệm

Người này chiếu sáng đời

Như mây tan trăng hiện.

Bí-sô phải ghi nhớ

Hiện tại lợi, tương lai

Đạt đến chỗ Tối thắng

Thoát khỏi cảnh tử sinh.

Ai thấy ngay thân này

Do sáu xúc hoạt động

Bí-sô thường nhất tâm

Nên tự biết Niết-bàn

Vì có các niệm này

Tự thân luôn đạt hạnh

Ai không làm như vậy

Không đạt được ý hành.

Người làm theo bản hạnh

Vượt qua buồn vì ái

Ý niệm luôn thức tỉnh

Nhất tâm định hoan hỷ.

Ý niệm luôn thức tỉnh

Giải thoát nhất tâm lạc

Tùy thời hành các pháp

Vượt qua cõi sinh tử.

Bí-sô tâm thức tỉnh

Cùng ý niệm tương ưng

Đoạn sinh tử phiền não

Chứng đắc quả Viên tịch.

Thường lắng nghe diệu pháp

Tự thức tỉnh ý mình

Hiểu vậy là bậc Hiền

Không còn bị sợ hãi.

Ý luôn luôn tỉnh giác

Học tập cả ngày đêm

Giải thoát, pháp cam lộ

Quyết định đắc Vô lậu.

Người nào được thiện lợi

Nhờ quy y Đức Phật

Thế nên ngày hay đêm

Thường nhất tâm niệm Phật

Người nào được thiện lợi

Vì quy y chánh pháp

Thế nên ngày hay đêm

Thường nhất tâm niệm Pháp.

Người nào được thiện lợi

Nhờ quy y Tăng bảo

Thế nên ngày hay đêm

Thường nhất tâm niệm Tăng.

Thanh văn của Cù-đàm

Luôn chánh niệm tỉnh giác

Nên cả ngày và đêm

Thường nhất tâm niệm Phật.

Thanh văn của Cù-đàm

Luôn chánh niệm tỉnh giác

Nên cả ngày và đêm

Thường nhất tâm niệm Pháp.

Thanh văn của Cù-đàm

Luôn chánh niệm tỉnh giác

Nên cả ngày và đêm

Thường nhất tâm niệm Tăng.

Đệ tử Đức Năng Nhân

Luôn chánh niệm tỉnh giác

Nên cả ngày và đêm

Thường nhất tâm niệm Giới.

Đệ tử Đức Năng Nhân

Luôn chánh niệm tỉnh giác

Nên cả ngày và đêm

Thường nhất tâm niệm Thí.

Đệ tử Đức Năng Nhân

Luôn chánh niệm tỉnh giác

Nên cả ngày và đêm

Thường nhất tâm niệm Thiên.

Đệ tử Đức Năng Nhân

Luôn chánh niệm tỉnh giác

Nên cả ngày và đêm

Thường nhất tâm niệm Thân.

Đệ tử Đức Năng Nhân

Luôn chánh niệm tỉnh giác

Nên cả ngày và đêm

Nhất tâm niệm Tĩnh lự.

Đệ tử Đức Năng Nhân

Luôn chánh niệm tỉnh giác

Nên cả ngày và đêm

Nhất tâm niệm Bất sát.

Đệ tử Đức Năng Nhân

Luôn chánh niệm tỉnh giác

Nên cả ngày và đêm

Nhất tâm niệm Không trộm.

Đệ tử Đức Năng Nhân

Luôn chánh niệm tỉnh giác

Nên cả ngày và đêm

Nhất tâm thường niệm Không.

Đệ tử Đức Năng Nhân

Luôn chánh niệm tỉnh giác

Nên cả ngày và đêm

Nhất tâm niệm Vô tướng.

Đệ tử Đức Năng Nhân

Luôn chánh niệm tỉnh giác

Nên cả ngày và đêm

Nhất tâm niệm Vô nguyện.

Đệ tử Đức Năng Nhân

Luôn chánh niệm tỉnh giác

Nên cả ngày và đêm

Nhất tâm niệm Xuất thế.

Đệ tử Đức Năng Nhân

Luôn chánh niệm tỉnh giác

Nên cả ngày và đêm

Nhất tâm niệm Ý lạc.

Đệ tử Đức Năng Nhân

Luôn chánh niệm tỉnh giác

Nên cả ngày và đêm

Nhất tâm niệm Viên tịch.

Phẩm 16: Thanh Tịnh

Tự giác ngay đương niệm

Khi làm chớ hư vọng

Tu tập thật ổn định

Khi kết quả chân thật.

Làm người phải tìm cách

Tự làm ra tài sản

Người tự quán cũng vậy

Nguyện làm đạt kết quả.

Nằm ngồi tìm phương pháp

Đi đứng luôn tinh tấn

Như thợ luyện vàng ròng

Trừ vô minh trần cấu.

Không bị tối che đậy

Thoát hẳn khổ già chết.

Không xấu hổ lại hổ

Xấu hổ lại không hổ

Không nên sợ lại sợ

Phải sợ lại không sợ.

Sống làm người tà kiến

Chết phải đọa địa ngục.

Người trước đây phóng dật

Sau bỏ không phạm nữa

Là ánh sáng chiếu đời

Như mây tan trăng hiện.

Người trước đây phóng dật

Sau bỏ không phạm nữa

Dùng thiện trừ phóng dật

Là ánh sáng chiếu đời.

Người nào làm tội ác

Tu thiện thì tội diệt

Thế gian do đắm trước

Nên không nhớ nghĩa này.

Xuất gia khi trẻ tuổi

Cầu pháp Phật vi diệu

Là ánh sáng chiếu đời

Như mây tan trăng sáng.

Đời này không gây hại

Khi chết không lo buồn

Thấy đạo nên không sợ

Thoát khổ được an ổn.

Đời này không gây hại

Khi chết không lo buồn

Thấy đạo nên không sợ

Hơn hết trong quyến thuộc.

Diệt trừ nghiệp ô trược

Chỉ tu hạnh bạch tịnh

Vượt ái được thanh tịnh

Vứt bỏ hạnh uế ác.

Trì giới thường thanh tịnh

Bô-sa-tha thanh tịnh

Ba nghiệp hằng thanh tịnh

Thanh tịnh gọi xuất gia.

Ý ái dục là ruộng

Dâm, nộ, si là giống

Bố thí người vượt đời

Được phước đức vô cùng.

Ví như ruộng xấu ác

Sân nhuế mọc chằng chịt

Thế nên phải dọn uế

Đạt kết quả vô cùng.

Ví như ruộng xấu ác

Ngu mạn sinh chằng chịt

Thế nên phải bỏ mạn

Đạt kết quả vô cùng.

Ví như ruộng xấu ác

Keo kiệt mọc chằng chịt

Nên phải bỏ keo kiệt

Đạt kết quả vô cùng.

Ví như ruộng xấu ác

Ái lạc mọc chằng chịt

Thế nên phải đoạn ái

Đạt kết quả vô cùng.

Sáu tâm vương là chủ

Ái nhiễm là thân quyến

Không nhiễm thì thoát ái

Nhiễm trước là ngu si.

Thành này xây bằng xương

Trang trí bằng máu thịt

Nếu mở rộng các cửa

Giặc kết tất tung hoành.

Có duyên thì tăng khổ

Quán mười hai duyên ấy

Diệt nó do trí đức

Không phải nhờ ngu ngoài.

Phẩm 17: Thủy Dụ

Tịnh tâm thường ghi nhớ

Không còn có tham ái

Đã vượt vực ngu si

Như ngỗng ở ao khô.

Tâm đã quyết vứt bỏ

Bay lượn tận hư không

Tu hành xuất thế gian

Phá tan chúng ma quân.

Trẻ không tu phạm hạnh

Già không giữ tài sản

Ngu si tham ngủ nghỉ

Do ta không tu thiện.

Trẻ không tu phạm hạnh

Già không giữ tài sản

Uyên ương giữ ao không

Giữ vậy chẳng ích gì!

Đừng khinh tội ác nhỏ

Cho là không quả báo

Giọt nước tuy rất nhỏ

Chảy dần đầy lu to

Nghiệp ác tăng từ từ

Từng chút thành to lớn.

Đừng khinh việc thiện nhỏ

Cho là không phước báo

Giọt nước tuy rất nhỏ

Chảy dần đầy lu to

Nghiệp thiện tăng từ từ

Từng chút thành to lớn.

Như người vượt qua sông

Cột bè thật kiên cố

Đã qua hay chưa qua

Thông suốt chính là qua.

Phật Thế Tôn đã qua

Phạm chí đang đi qua

Bí-sô vào ao sâu

Thanh văn cột chắc chắn

Cần suối này làm gì

Nước luôn luôn có đầy

Nhổ sạch nguồn gốc ái

Còn hướng đến dục gì!

Tài công điều khiển thuyền

Thợ làm cung uốn tên

Thợ mộc bào chuốt gỗ

Bậc Trí giỏi điều thân.

Như dòng suối sâu sạch

Trong suốt đến tận đáy

Nghe pháp được thanh tịnh

Bậc Trí sinh hoan hỷ.

Như dòng suối sâu sạch

Trong suốt đến tận đáy

Người trí nghe Diệu pháp

Hoan hỷ không cùng tận.

Tâm nhẫn như mặt đất

Bất động như hư không

Nghe pháp như kim cương

Hưởng vị thoát luân hồi.

Phẩm 18: Hoa

Ai tự chọn cảnh giới

Bỏ địa ngục sinh Thiên

Thuyết giảng pháp cú hay

Như khéo nhặt hoa đẹp.

Hữu học chọn cảnh giới

Bỏ địa ngục sinh Thiên

Giỏi thuyết giảng Pháp cú

Như giỏi nhặt hoa đẹp.

Dọn rừng chớ chặt cây

Từ rừng sinh sợ hãi

Dọn rừng hết không còn

Bí-sô đắc viên tịch.

Dọn rừng không sạch gốc

Từ rừng sinh sợ hãi

Còn chút nào chưa chặt

Làm ý sinh triền phược.

Dọn rừng chẳng sạch gốc

Từ rừng sinh sợ hãi

Tâm bị trói khó thoát

Như bê luyến ái mẹ.

Phải đoạn luyến ái như

Nhổ gốc sen ao khô

Thọ trì lời Phật dạy

Hoan hỷ vui Viên tịch.

Như hoa thật vừa ý

Sắc đẹp nhưng không hương

Lời nói thật hoa hòe

Không làm được, vô ích.

Như hoa thật vừa ý

Sắc đẹp hương thơm lừng

Lời nói thiện cũng vậy

Làm có kết quả tốt.

Ong lấy mật rồi bay

Không hoại hương sắc hoa

Vị Bí-sô cũng vậy

Khi vào ra xóm làng

Không chống họ tốt xấu

Chớ nhìn làm không làm

Hãy tự xét thân mình

Làm đúng hay không đúng.

Như ruộng mương nhơ bẩn

Ở gần bên đại lộ

Trong ấy hoa sen mọc

Thơm sạch rất vừa ý.

Có sinh phải có chết

Phàm phu thích một bên

Bậc Trí tuệ vượt ra

Thật Thanh văn Phật tử.

Tập hợp nhiều hoa đẹp

Kết thành vòng rực rỡ

Chúng sinh tạo căn lành

Đời sau sống thù thắng

Hoa mạt lý xinh đẹp

Mạt-câu-la thanh tịnh

Trừ sạch tham dục sân

Bí-sô thơm tịnh khiết.

Như người hái hoa đẹp

Ý đắm đuối không rời

Vì say ngủ, lụt trôi

Bị tử thần bắt hết.

Như người hái hoa đẹp

Tâm đắm đuối không rời

Ý muốn không biết chán

Thường phải bị khốn cùng.

Như người hái hoa đẹp

Tâm đắm đuối không rời

Chưa thu hoạch tài bảo

Đã bị khốn cùng rồi.

Thần chết không bắt gặp

Tuệ sáng như tịnh hoa

Bí-sô đến bờ kia

Như rắn lột vỏ cũ.

Ai trừ tham, sân, si

Như bứng gốc hoa độc

Bí-sô đến bờ kia

Như rắn lột vỏ cũ.

Nếu cắt đứt gốc tham

Như hoa nổi trên nước

Bí-sô đến bờ kia

Như rắn lột vỏ cũ.

Nếu cắt đứt gốc sân

Như hoa nổi trên nước

Bí-sô đến bờ kia

Như rắn lột vỏ cũ.

Nếu cắt đứt gốc si

Như hoa nổi trên nước

Bí-sô đến bờ kia

Như rắn lột vỏ cũ.

Như người kết vòng hoa

Ý tham đắm không chán

Bị độc hại suốt đời

Ba căn thường triền phược.

Quán thân như đồ đất

Pháp huyễn như bóng ngựa

Phá bẫy hoa của ma

Thoát khỏi đường thần chết.

Thân này như bọt nổi

Biết là pháp huyễn hóa

Phá bẫy hoa của ma

Thoát khỏi đường thần chết.

Chặt đứt gốc ngã mạn

Như hoa nổi trên nước

Bí-sô đến bờ kia

Như rắn thoát vỏ cũ.

Chặt đức gốc keo kiệt

Như hoa nổi trên nước

Bí-sô đến bờ kia

Như rắn lột vỏ cũ.

Chặt đức gốc tham ái

Như hoa nổi trên nước

Bí-sô đến bờ kia

Như rắn lột vỏ cũ.

Ai không còn phiền não

Được quả của nhân lành

Bí-sô đến bờ kia

Như rắn lột vỏ cũ.

Phẩm 19: Mã Dụ

Ngựa được huấn luyện thuần

Hành động theo ý muốn

Tín giới và tinh tấn

Định pháp yếu đầy đủ

Được nghĩa đúng của pháp

Xử dụng lợi vô cùng

Nhất tâm hành hòa nhẫn

Thoát khỏi khổ luân hồi.

Ý nhẫn hòa được định

Đoạn trừ được khổ não

Từ đó an trú định

Như ngựa luyện thuần thục.

Đoạn sân đắc vô lậu

Như ngựa đã thuần thục

Vượt xấu đến chỗ bằng

Sau thọ sinh cõi trời.

Tự chế giữa buông lung

Tỉnh thức giữa say ngủ

Tuấn mã so ngựa hèn

Bậc hiền đức bỏ ác.

Ai sống có tàm quý

Trí tuệ tất thành tựu

Dễ khuyên bảo tiến bộ

Như roi với ngựa thuần.

Như ngựa đã thuần thục

Được nhà vua sử dụng

Người tự chế được nghe

Lời thành tín bậc Hiền.

Tuy thường được luyện tập

Như người mới cỡi ngựa

Cũng như rồng voi giỏi

Chẳng bằng tự luyện mình.

Người không biết cỡi ngựa

Không thể đi đến nơi

Chỉ người tự điều phục

Mới đến chỗ mong muốn.

Người không biết cỡi ngựa

Không thể đi đến nơi

Chỉ người tự điều phục

Mới diệt tất cả khổ.

Người không biết cỡi ngựa

Không thể đi đến nơi

Chỉ người tự điều phục

Được đến đường viên tịch.

Phải thường tự điều phục

Như kiềm chế ngựa lồng

Người tự ngăn niệm được

Vượt qua cảnh giới khổ

Như ngựa xứng vua cỡi

Địa vị ấy khó có

Bí-sô khéo điều phục

Giải thoát tất cả khổ.

Chỉ người tự điều phục

Ý giỏi như ngựa hay

Cũng như rồng voi lớn

Tự điều là tối thượng.

Như vua cỡi ngựa trí

Thật ít có trong nước

Bí-sô khéo điều phục

Đoạn sạch được triền phược.

Chỉ người tự điều phục

Tài giỏi này vô song

Cũng như rồng voi giỏi

Từng niệm đến bờ kia.

Tự điều, làm thầy mình

Tự quy cầu, tự độ

Nên hết sức cẩn thận

Như buôn mua ngựa trí.