SỐ 198 — PHẬT NÓI KINH NGHĨA TÚC 1

10- KINH DỊ HỌC GIÁC PHI

Nghe như vầy:

Đức Phật trú trong vườn Trúc Đa điểu tại nước Vương xá, được vua, đại thần, trưởng giả và nhân dân đều kính thờ, cúng dường đồ ăn uống, y phục, ngọa cụ, thuốc trị bệnh.

Bấy giờ sáu vị Phạm chí được người đời tôn kính là: Bất-lan Ca-diếp, Câu-xá-ma-khước-lợi Tử, Tiên-quỳ Cưu-đọa-la-tri Tử, Khể-xá-kim-pha-lê, La-vị-sa-gia-giá-diên, Ni-yên-nhã-đề Tử. Sáu vị ấy cùng các Phạm chí khác, bàn luận tại giảng đường:

–Chúng ta vốn được người đời tôn kính, được Quốc vương và nhân dân tiếp đãi rất cung kính. Vì sao nay họ lại rời bỏ chúng ta, không còn cung kính nữa? Tất cả đều quay lại vâng theo Sa-môn Cù-đàm và các đệ tử của ông ta? Suy nghĩ kỹ thì người con dòng họ Thích ấy, tuổi còn nhỏ, học đạo lại chưa bao lâu, làm sao hơn chúng ta được? Chúng ta phải thử đạo lực với ông ta mới biết ai thắng ai bại. Giả sử Cù-đàm biến hóa một, chúng ta sẽ biến hóa hai; Cù-đàm biến mười sáu, chúng ta sẽ biến thành ba mươi hai, cứ gấp bội lần như vậy.

Họ liền nhờ một vị đại thần thân cận của vua Tần-sa hứa sẽ hậu tạ nếu ông ta tâu lên vua với ý nguyện thi đạo lực biến hóa mà họ đã cùng nhau bàn luận. Vị đại thần tâu trình lên nhà vua lời kiến nghị ấy. Đức vua nghe xong hết sức tức giận. Vị đại thần nhiều lần can gián vua xong, vội trở về phủ.

Các Phạm chí bỗng nhiên lại thấy chỉ một mình Đức Phật được sự kính ngưỡng đặc biệt, liền kéo tới trước cửa hoàng cung, dâng thơ lên nói rõ ý nguyện thi đạo lực. Nhà vua vừa nghe đến sáu vị ấy lập tức nổi giận, mắng chửi thậm tệ.

Đức vua đã thấy chân lý, tự thân được chứng đắc nên không bao giờ còn tin việc làm của các vị Dị học (Phạm chí) liền ra lệnh cho quan cận thần:

–Hãy mau đuổi các Phạm chí này ra khỏi lãnh thổ của ta.

Các Phạm chí bị trục xuất, cùng nhau đến nước Xá-vệ. Sau khi giảng dạy tại nước Vương xá xong, Đức Phật cùng các Tỳ-kheo đi đến các địa phương khác và lần hồi về đến tinh xá Kỳ hoàn thuộc nước Xá-vệ.

Các Phạm chí không thể nhẫn nhục được khi nhìn thấy Đức Phật được cung kính đặc biệt như vậy, nên tập họp sáu vị lãnh tụ tôn giáo cùng các vị Dị học tới vua Ba-tư-nặc tâu rõ ý nguyện thi đạo lực của họ. Nhà vua vừa nghe xong liền cho đánh xe đến chỗ Đức Phật. Sau khi cúi đầu mặt lạy dưới chân Đức Phật, vua ngồi một bên, chắp tay thỉnh cầu:

–Đức độ và đạo lực của Đức Thế Tôn thật vô cùng vi diệu, xin Ngài hiện bày đạo lực làm cho người chưa được thấy nghe sinh tín tâm, người đã được thấy nghe càng thêm thông suốt tỏ tường và khiến cho các dị học ngoại đạo chẳng xuyên tạc được.

Đức Phật bảo nhà vua:

–Sau bảy ngày nữa, Ta sẽ thị hiện thần biến.

Vua nghe thế rất vui mừng, nhiễu quanh Đức Phật ba vòng rồi ra về. Đến ngày thứ bảy nhà vua truyền làm mười vạn sàng tọa cho Đức Phật, đồng thời cũng làm mười vạn giường ngồi cho chúng Dị học ngoại đạo.

Người dân trong thành Xá-vệ tất cả đều bỏ thành trống không, cùng nhau kéo ra xem Đức Phật hiển bày sức thần oai. Đúng giờ thi đấu, các Phạm chí, mỗi người đều ngồi vào tòa ngồi của mình. Nhà vua đứng dậy bạch Đức Phật:

–Xin Đức Thế Tôn ngồi vào tòa, hiển bày đạo lực.

Bấy giờ vị đại quỉ tướng quân Ban Thức vừa đến đảnh lễ Đức Phật, nghe các Phạm chí muốn thi đấu đạo lực với Đức Phật liền làm một trận cuồng phong mưa lớn, thổi vào chỗ của các Phạm chí, và tuôn mưa tuyết phủ lên các Phạm chí, có người bị tuyết phủ tới gối, có người tới ngực.

Đức Phật liền hiện bày đạo lực, làm cho ngay giữa tòa ngồi của Ngài lửa bốc lên, hơi nóng lan ra tám phương. Chúng Phạm chí nhóm ông Bất-lan… thấy tòa ngồi của Đức Phật bốc lửa như thế đều vui mừng tự nghĩ chính là đạo lực của họ đã làm ra lửa cháy. Đức Phật hiển bày đạo lực xong, ngọn lửa cũng tắt lịm. Các Phạm chí khi đó mới biết chẳng phải việc ấy do thần lực của họ làm ra, trong lòng liền buồn rầu, có ý hối hận.

Đức Phật đứng dậy rời tòa Sư tử. Trong chúng hội có một vị Thanh tín nữ, có thần túc, đứng dậy chắp tay bạch Đức Phật:

–Đức Thế Tôn không cần phải nhọc lòng, con muốn cùng các vị Dị học này thi hiện hóa thần lực.

Đức Phật bảo:

–Không nên! Hãy ngồi xuống tòa, để tự Ta hiện thần túc.

Con gái của vị Thanh tín sĩ nghèo khó Tu-đạt tên Chuyên Hoa Sắc đã xuất gia làm Sa-di, cùng với Mục-kiền-lan, cùng đi tới bạch Đức Phật:

–Đức Thế Tôn không cần phải nhọc sức thần, nay chúng con xin cùng thi đạo lực với ngoại đạo.

Đức Phật bảo:

–Không cần thiết! Hãy trở về chỗ ngồi, để Ta tự hiện thần túc.

Ý của Đức Phật muốn khiến cho mọi người đều được phước an ổn, xót thương tất cả trời người, muốn họ đều được giải thoát. Ngài hàng phục các Phạm chí cũng muốn vì người học đạo trong tương lai nên hiển bày tuệ lực làm cho đạo Phật được tồn tại lâu dài ở đời vị lai. Khi ấy Đức Phật hiển bày các sức thần túc lớn biến hiện, từ tòa Sư tử bay lên đến phương Đông, trên hư không đi đứng, ngồi, nằm nghiêng về phía hông bên phải, nhập Hỏa định thần túc phóng ra ánh sáng năm màu, làm cho mọi vật đều thành nhiều màu sắc. Dưới thân hiện ra lửa, trên thân nước phun ra, rồi thân trên hiện ra lửa, thân dưới phun nước. Ngài biến mất ở phương Đông qua phương Nam, biến mất ở phương Nam qua phương Tây, biến mất ở phương Tây qua phương Bắc. Ở mỗi phương, Ngài đều trụ trên hư không hiển bày đạo lực như đã nói ở trên. Ngài ngồi trên không trung, hai vai đều hiện một trăm hoa sen, trên đầu hiện một ngàn hoa sen, trên mỗi hoa sen đều có Đức Phật ngồi thiền, hào quang chiếu khắp mười phương. Các vị trời cũng ở trên hư không rải hoa lên Đức Phật, đều nói:

–Lành thay! Oai thần của Đức Phật làm chấn động cả mười phương.

Đức Phật thu sức thần túc, trở về tòa Sư tử. Các Phạm chí khi đó im lặng chẳng nói được lời nào; tất cả đều cúi đầu, như loài chim Cừu đang ngủ. Khi ấy Trì-hòa-di-thiết bay lên hư không hiện lửa khói ùn ùn rất dễ sợ, nhưng chỉ khiến cho các Phạm chí thấy. Bọn họ lập tức kinh hoàng, sợ hãi tột cùng, toàn thân run lập cập, y phục xốc xếch, lông dựng đứng, mỗi người đều bỏ chạy hết.

Đức Phật giảng rộng kinh pháp cho hai chúng nghe. Ngài dạy về bố thí, trì giới là con đường thiện đưa đến Thiên giới, giảng rõ ái dục chỉ gây tạo khổ đau, nói về tai hại của ái dục đưa đến sự đau khổ không bền chắc. Đức Phật dùng tuệ quán biết tâm ý mọi người đã được an trụ, nhu nhuyến không thoái chuyển nên vì chúng nói pháp Tứ đế.

Trong chúng hội, có người phát tâm quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng; có người quỳ thẳng; có người cầu thọ giới; có người đắc quả Tu-đà-hoàn, có người được quả Tư-đà-hàm, có người được quả A-la-hán.

Khi đó mọi người đều sinh ý niệm nghi ngờ: “Vì sao các vị này đã rời đời sống gia đình, xuất gia. Lại còn tranh luận thi thố.”

Đức Phật biết ý nghi của mọi người, liền hóa thành một Đức Hóa Phật đứng trang nghiêm phía trước, có ba mươi hai tướng tốt, vận pháp y, chư đệ tử của Ngài cũng hóa ra các hóa nhân. Khi Hóa thân Phật nói thì các hóa đệ tử cũng nói. Khi Đức Phật nói thì Hóa thân Phật im lặng. Khi Hóa thân Phật nói thì các Đức Phật im lặng. Vì sao vậy? Vì Bậc Chánh Giác muốn trực tiếp độ cho tâm ý của chúng hội quay về chánh thiện. Khi ấy Đức Hóa Phật liền quỳ gối phải dưới đất, chắp tay hướng về Đức Phật, đọc bài kệ hỏi:

Luận tranh từ đâu sinh khởi

Làm lo buồn rồi ghét ganh

Vọng ngữ chuyển thành hủy báng

Từ đâu có, xin Phật dạy?

Tự ái thân nên tụng đấu

Rồi ganh ghét thành khổ sầu

Hủy báng nhau nên vọng ngữ

Gốc tranh tụng do hủy báng.

Ái nhiễm đời từ đâu có

Rời thế gian, sao lại tham?

Đã xuất gia không còn dục

Từ không dục lại chuyển tham.

Do sở dục đắm thế gian

Vì muốn lợi nên chịu khổ

Hữu không bỏ liền khởi tranh

Theo đó chuyển, hữu không còn.

Theo thế dục, gốc vì đâu

Từ đâu lại phân thiện, ác

Từ nơi đâu khởi bổn mạt?

Pháp Sa-môn Phật đã thuyết

Đời vừa vui, vừa không vui

Theo duyên này dục sinh khởi.

Mắt đắm sắc do đâu hết

Khiến thế nhân đều phân biệt?

Do khinh khi khởi nghi ngờ

Cũng một pháp hiểu thành hai.

Từ niệm nào học chân lý

Cầu hiểu rõ mọi học thuyết?

Vui, không vui gốc từ đâu

Không thân cận từ đâu diệt?

Thịnh và giảm, một nghĩa lý

Mong thuyết giảng, rõ nguồn căn.

Hỷ, không hỷ đều đắm xúc

Việc qua rồi không sở hữu

Từ nghĩa đó có thịnh, suy

Thông như thế tranh dục dứt.

Xúc cảm trần, gốc từ đâu

Đắm sắc trần, do đâu khởi?

Do niệm nào không nhiễm trước

Nhân duyên gì mê đắm sắc

Theo danh sắc mê cảm xúc

Vì có hữu, sắc khởi ngay

Vượt si mê liền giải thoát

Duyên theo sắc, xúc liền sinh.

Nương vào đâu bỏ hảo sắc?

Chạy theo ái bởi vì đâu?

Tâm chấp trước cần diệt hết

Tuệ quán hành, tâm giải thoát

Ngừng niệm tưởng, không sắc tưởng

Chẳng tưởng vô, chẳng tưởng hành

Đoạn trừ hết không đắm trước

Do tưởng lạc nên có khổ.

Điều con hỏi thảy đều thông

Nay lại hỏi, xin dạy tiếp:

Hóa hiện thân đều cụ túc

Không một ai hơn Thế Tôn

Trong cực chánh gì tà?

Nương Thánh pháp được tuệ quả

Ta nhập định giữa rừng già

Trí vô dư thuyết thắng pháp

Được như thế do nhất tâm.

Ta vì chúng không giới hạnh

Mau đến hỏi, sẽ vượt trần

Đoạn thế nhiễm, bỏ dục thân.

Phật nói kinh Nghĩa Túc xong, các vị Tỳ-kheo đều hoan hỷ

PHẬT NÓI KINH NGHĨA TÚC

1. Câu Hạng thứ nhất: tức quả thứ nhất trong tứ quả Sa-môn, là Tu-đà-hoàn (Pāli: Sotapanna, Sanskrit: Srotāpanna).

2. Thanh tín sĩ: tức nam Phật tử tại gia, còn gọi là Cận sự nam, Ưu-bà-tắc (Pāli và Sanskrit: Upasaka).

3. Tức ngài A-nan.

4. Thanh tín nữ: tức nữ Phật tử tại gia, còn gọi là Cận sự nữ, Ưu-bà-di (Pāli và Sanskrit: Upāsaki).

QUYỂN HẠ

11- KINH PHẠM CHÍ MÃNH QUÁN

Nghe như vầy:

Đức Phật trụ dưới một cội cây tại thành Ca-duy-la-vệ thuộc vương thổ họ Thích cùng với năm trăm vị Tỳ-kheo đều là bậc A-la-hán, đã cất gánh nặng xuống, văn nghĩa đều thông suốt, không còn phải thọ thân sau.

Bấy giờ từ mười phương thế giới, các vị trời có sức thần diệu cùng vân tập xuống, đến chỗ Đức Phật mong được diện kiến Đức Thế Tôn và chư vị Tỳ-kheo Tăng. Bốn vị Phạm thiên vương cùng bảo với Thiên chúng:

–Các vị Sơ học nên biết, Đức Phật đang trụ dưới một cội cây tại thành Ca-duy-la-vệ thuộc vương thổ dòng họ Thích cùng với năm trăm vị A-la-hán và có cả các vị trời có sức thần diệu ở mười phương thế giới cùng đến để lễ Phật, muốn được chiêm ngưỡng uy thần của Đức Thế Tôn và chư vị Tỳ-kheo. Nay sao ta lại không đến đó để chiêm ngưỡng uy thần của Ngài.

Bốn vị Thiên vương liền cùng Thiên chúng ở cõi trời thứ bảy bay xuống, trong khoảng thời gian một người co duỗi cánh tay đã đến gần bên cạnh Đức Thế Tôn. Tất cả các vị trời đều đến đảnh lễ Đức Phật và chư Tỳ-kheo, rồi mỗi vị đều ngồi xuống. Vị Phạm thiên vương thứ nhất ngồi trên tòa nói kệ:

Nay hội lớn ở giữa rừng

Chư Thiên chiêm bái Thế Tôn

Con nay đến để nghe pháp

Và mong gặp chúng Ứng chân.

Vị Phạm thiên thứ hai cũng ngồi trên tòa nói kệ:

Học chúng này nên nhiếp ý

Học và hành theo chánh hạnh

Như xa phu khéo giữ cương

Phòng hộ mắt, tâm tỉnh giác.

Vị Phạm thiên thứ ba ngồi trên tòa nói kệ:

Tận lực đoạn bảy niệm tà

Tâm định tĩnh như gang sắt

Ý quán tịnh, xả cấu trần

Tuệ nhãn sàng, tâm thông suốt.

Vị Phạm thiên thứ tư ngồi trên tòa nói kệ:

Dốc lòng quy mạng Thế Tôn

Chết không sinh theo tà ám

Xả thân người sau chuyển sinh

Được thân trời lìa tai hoạn.

Lúc đó, có một vị Phạm chí tên Mãnh Quán ngồi một chỗ trong đại chúng sinh tâm nghi các lời ấy. Đức Phật biết ý niệm nghi ngờ của Phạm chí Mãnh Quán nên hiện ra một Đức Hóa Phật, dung tướng đẹp đẽ tuyệt trần, mọi người thấy qua đều hoan hỷ. Ngài có ba mươi hai tướng của Bậc Đại Nhân, thân tỏa ra ánh sáng màu hoàng kim, vận Đại y, trên y cũng tỏa ánh sáng như thế. Đức Phật Hóa thân hướng về Đức Phật chắp tay nói kệ khen:

Ai mong hiểu việc, cần biết

Muốn Thắng Tuệ nên tự thuyết

Người nắm rõ được pháp này

Cầu chánh hạnh, đừng hiểu sai.

Chấp như vầy sinh tranh cãi

Cho người mê, ta tuệ sáng

Bình đẳng thuyết lời thật tâm

Tất cả là lời thiện thuyết.

Không hiểu rõ pháp Hữu, Vô

Mê, vô tuệ, không trí sáng

Đều khổ, mê, xa tuệ rạng

Các niệm tâm đều u ám.

Bỏ niệm chấp, hành theo đó

Tuệ được tịnh, ý thiện lành,

Lầm chấp đó, tuệ suy giảm

Mọi chấp trước cần lắng tịnh.

Không chấp ngã là tối thắng

Chuyển tâm si, không bị buộc

Điều tự thấy cho chánh chân

Thân tự si, thêm ngã chấp,

Tự nói pháp độ vô cùng

Tự thân không, tham trộm lấy

Tám niệm si mãi chuyển xoay

Học điều gì cũng vô lý.

Tuệ quán suốt hữu và vô

Rõ chân lý không ngược đổi

Theo tư ý, chưa đạt lý

Nên học mãi vẫn lặng câm.

“Đạt không nói là pháp gì?”

“Ai là bậc thuyết lý chân?”

“Cần theo gì đạt viên lý?”

“Từ đâu khởi ý thức sinh?”

“Tâm chưa thoát sao nói thoát?”

Từ dị tưởng khởi phân suy

Mắt thấy cảnh liền bị trói

Thức dối lừa chấp thành hai.

Nghe, thấy chỉ bởi ý hành

Đắm dục, thức tạo tranh chấp

“Ngưng thẩm suy phải quán gì?”

Do si ấy càng chấp thủ.

“Đã si mê sao thuyết lý?

Người thuyết lý nên tuệ rạng”

Ta cũng tự thuyết thiện pháp”

Tranh công người oán liền sinh.

Mãi tà kiến theo lầm thầy

Trí tà ác luôn lôi kéo

Thường phỉ báng không ngừng nghỉ:

“Ta trì giới luôn quang minh.”

Thấy chân lý, tà không thẹn

Có tự thẹn, trí sáng hiện.

Mọi chấp trí do phân biệt

Lòng si mê không trí hạnh:

“Ta theo đế nên tuyên thuyết

Khiến mọi người tự tịnh pháp.”

Chấp theo đó bị loạn tâm

Do niệm ấy khổ, ô nhiễm

Theo dị hành được hiểu tịnh

Tuy như thế không toàn thịnh.

Chúng dị học nghe ngồi an

Lòng tham, ngã thêm kiên cố

Tự ngã nặng nên phòng tham

Có si mê, nào được thuyết.

Tùy lời thuyết chưa tịnh thanh

Nhưng độ người thành pháp diệu

Đạt lý rồi giảng tự tại

Dù cõi trần đầy loạn suy

Rời tất cả không khởi niệm

Không diệu ngữ vẫn tuyên thuyết.

Phật nói kinh Nghĩa Túc này xong, các Tỳ-kheo đều hoan hỷ.

12- KINH PHẠM CHÍ PHÁP QUÁN

Nghe như vầy:

Đức Phật trụ dưới một cội cây tại thành Ca-duy-la-vệ, vương thổ dòng họ Thích cùng với năm trăm vị Tỳ-kheo đều đã đạt quả Ứng chân, đã đặt gánh nặng xuống, theo nghĩa tự chứng, không còn tái sinh.

Khi ấy các vị trời có sức thần diệu ở mười phương thế giới đến lễ Phật muốn xem đức độ của Thế Tôn và chư Tỳ-kheo Tăng. Bốn vị Thiên vương ở tầng trời thứ bảy cùng bảo các Thiên chúng:

–Học chúng nên biết, Đức Phật đang trụ dưới một cội cây tại thành Ca-duy-la-vệ, vương thổ dòng họ Thích cùng năm trăm vị Chân nhân, và có cả các vị trời có sức thần diệu ở mười phương thế giới đều đến lễ Phật, muốn xem uy thần của Đức Thế Tôn và chư Tỳ-kheo. Chúng ta nay sao không đến để xem uy thần của Ngài.

Bốn vị Thiên vương liền cùng Thiên chúng ở tầng trời thứ bảy bay xuống, trong khoảng thời gian một người co duỗi cánh tay đã đến bên cạnh chỗ Đức Phật. Các vị cùng tới lễ Phật và các vị Tỳ-kheo Tăng rồi mỗi người ngồi trên tòa của mình. Vị Phạm thiên thứ nhất ngồi trên tòa nói kệ:

Nay hội lớn ở giữa rừng

Chư Thiên chiêm bái Thế Tôn

Con cũng đến để nghe pháp

Và mong gặp chúng Ứng chân.

Vị Phạm thiên thứ hai ngồi trên tòa nói kệ:

Học chúng này nên nhiếp ý

Học và hành theo chánh hạnh

Như xa phu khéo giữ cương

Phòng hộ mắt, tâm tỉnh giác.

Vị Phạm thiên thứ ba ngồi trên tòa nói kệ:

Tận lực đoạn bảy niệm tà

Tâm định tĩnh như gang sắt

Ý quán tịnh, xả cấu trần

Được tuệ nhãn, tâm thông suốt.

Vị Phạm thiên thứ tư ngồi trên tòa nói kệ:

Dốc lòng quy mạng Thế Tôn

Chết không sinh theo tà ám

Xả thân người sau chuyển sinh

Được thân trời lìa tai hoạn.

Trong chúng hội lúc đó, có một Phạm chí tên Pháp Quán cũng ở trong đại chúng suy nghĩ việc đó, thấy bậc đã giải thoát nơi Nê-hoàn mà còn có thân thể nên sinh ý nghi ngờ. Phật biết Phạm chí Pháp Quán sinh niệm nghi nên hiện ra một Đức Hóa Phật, dung tướng đẹp đẽ tuyệt trần, mọi người xem qua đều hoan hỷ, có ba mươi hai tướng của Bậc Đại Nhân, thân tỏa ra ánh sáng màu hoàng kim, vận Đại y, trên y cũng tỏa ánh sáng như thế. Đức Hóa Phật hướng về Đức Phật chắp tay, nói kệ khen:

Theo nhân duyên hiện có nói

Như đã đạt đến điều thiện

Niệm ta, người cũng nhẹ qua

Hay cũng trú trong duyên thiện.

Không tự tri nên xấu hổ

Do tranh biện nói thành hai

Biết như thế nên xả bỏ.

Quán nguyện yên, không loạn xứ

Mọi việc bình như đất phẳng

Chưa tỏ phân nên đẳng tâm

Theo điều gì sinh phân biệt?

Điều nghe thấy chớ tác tưởng

Nương đắm chúng khởi ác tâm

Chỉ hướng niệm theo nghe, thấy

Cả hai tịnh, ai tỏ sáng?

Chưa trừ ái, thân hoàn thân

Vì chấp giới phạm thanh tịnh

Quán và hành cùng thông suốt

Theo đó tu nên niệm tịnh.

Cần sợ trần nương thiện thuyết

Lìa chân lý cầu tu tập

Tất cả tội do duyên ấy

Theo đúng lời, siêng cầu tịnh.

Vì quên nghĩa, khổ luân hồi

Nổ lực cầu cũng không nói

Theo mắt hành và tư duy

Trầm sinh tử cũng từ đấy.

Tuệ như thật, thuyết như thật

Giới hạnh đó đều xả bỏ

Tội hay phước cũng xa lìa

Tịnh, bất tịnh không niệm tưởng,

Không nhiễm ô, không chấp tịnh

Tu pháp đó vượt thế trần.

Nói không hành vì khinh thị

Niệm như thế liền biến tâm

Tà lợi trần đều hoặc nhiễm.

Vì chấp ấy nên tự xưng

Thấy thiện pháp là dục cấu

Tâm phân biệt chuyển tương tranh

Tự thân hành không ô nhiễm

Với lời thế đều không ngại

Với các pháp không sở hữu.

Người không tuệ thuyết pháp tịnh

Mãi bị trói tâm cố chấp.

Chư Thế Tôn hành vắng lặng

Trí vô sư thuyết chân pháp

Không pháp hành chỉ tự thuyết

Vì nhất tâm nên đều tịnh.

Nói pháp ấy, cũng phê bình

Vì sở kiến đọa chấp tịnh

Tự thân chịu oán niệm khởi.

Trí muốn thắng nói lời kiêu

Cần giải thoát điều chấp trước

Không nương tựa, niệm bất tín

Nguồn cội ấy do ham nói.

Chấp tịnh hạnh, niệm chưa trừ

Quán thế trần theo danh sắc

Lấy trí đó mà lãnh thọ

Bị dục nhiễm, ngã tướng sinh.

Chẳng chịu theo pháp thiện tịnh

Có tuệ hạnh, đắm Hữu vô

Lòng biết chánh vẫn thủ chấp

Thấy vô nhiễm là pháp hành.

Vượt tưởng loạn không thọ lãnh

Tuệ ý giải, đến vô sinh

Không phân biệt theo thức trần

Phòng chấp trước như cửa đóng

Chỉ hành quán, không thủ chấp.

Thế tôn đoạn tâm luyến trần

Mọi niệm tưởng đều không vương

Tịnh với loạn đều xả niệm.

Mọi suy hoại của phàm phu

Bỏ thành cũ không xây mới

Không có dục sao đắm trước?

Thoát tà tín vượt dũng mãnh

Đã giải thích thế, phi thế

Với vạn pháp không còn nghi

Với sở tri, nào niệm tưởng?

Buông gánh nặng thành Chánh Giác

Không lỗi nguyện luôn an trụ.

Phật nói kinh Nghĩa Túc này xong, các Tỳ-kheo đều hoan hỷ.

13- KINH PHẠM CHÍ ĐÂU-LẶC

Nghe như vầy:

Đức Phật trụ tại Lê sơn, nước Vương xá. Khi ấy bảy vị quỉ tướng quân cùng với quỉ tướng quân Quyết-ma-việt hẹn ước: vùng cai trị của vị nào sinh ra báu vật phải thông báo cho nhau biết. Trong cái ao thuộc vùng cai trị của quỉ tướng quân Quyết-ma-việt sinh ra một hoa sen ngàn cánh, cọng lớn như bánh xe đều có màu hoàng kim. Quỉ tướng quân Quyết-ma-việt dẫn năm trăm con quỉ đến chỗ bảy vị quỉ tướng quân kia bảo:

–Hiền giả nên biết, trong chiếc ao do tôi cai quản đã sinh một hoa sen ngàn cánh, riêng cọng của nó đã lớn như bánh xe, đều có màu hoàng kim.

Bảy vị quỉ tướng quân liền báo:

–Hiền giả cũng nên biết chỗ của tôi cai quản cũng xuất hiện điều thần diệu quý báu là Đức Như Lai Chánh Giác đi độ khắp ba cõi. Lời Ngài dạy đều làm cho người thế gian được an ổn, sinh pháp lạc vô thượng kiên cố vô song. Điều quý giá xuất hiện ở chúng tôi nào như bảo vật của Hiền giả. Vào ngày mười lăm trong tháng, Ngài thuyết giới giải tội.

Quỉ tướng quân Quyết-ma-việt bảo với bảy vị kia:

Nay mười lăm ngày tịnh

Đêm sáng như vầng dương

Cầu Phật kiếm phương nào

Không tỏ nơi Ngài trụ.

Phật nay trụ Vương xá

Truyền dạy Ma-đề-nhân

Người nghe đều dứt khổ

Thấy rõ pháp thế gian

Từ khổ lại sinh khổ

Đoạn rồi, khổ không sinh

Nghe Bát chánh đạo rồi

Ưa muốn pháp canh lộ.

Nay cùng đến lễ lạy

Bậc ta hằng tôn kính.

Khởi ý đi cầu học

Nhưng niệm Hữu không dừng

Nếu còn yêu và ghét

Hữu niệm liền khởi theo.

Khi đứng đi chánh niệm

Ý lặng không sở hữu

Niệm yêu, ghét không còn

Niệm Không chẳng lôi cuốn,

Chẳng nên vướng niệm tham

Não hại không y cứ

Bỏ niệm Hữu, hạnh chân

Liệt tuệ không đắm trước.

Bỏ tham không thủ giữ

Thương, buồn, tâm nhu động

Đoạn niệm không đắm tà

Biết khổ gần làm chi?

Nên giữ miệng không dối

Không ganh, đừng ác ngôn

Chánh ngữ không gièm pha

Không nghĩ lời tranh đấu

Giữ miệng tâm chớ xảo

Chẳng ganh, nói lời ác

Giữ hạnh sao thêu dệt?

Không có sao loạn tâm?

Nếu không nhiễm dục ác

Ý sẽ tịnh không dơ

Mọi chấp trước trừ hết

Với pháp nên thẩm suy

Ắt đến được tỉnh giác.

Sở hành đều đã tịnh

Đoạn trừ hết không đắm

Nên không còn thai sinh

Thấy chân lý ba đời

Sở hành tịnh không cấu

Thành tựu mọi pháp hành

Trừ pháp định tự tại,

Thế Tôn, đức toàn thiện

Thân, khẩu đều an tĩnh

Phật trụ định trong rừng

Hãy cùng đến chiêm lễ.

La-hán Lộc Tồn Trường

Ăn ít diệt tà tham

Mau đến hỏi pháp độ

Do đâu diệt thoát khổ?

Chiêm ngưỡng Đức Như lai

Sợ hãi đều không còn

Cúi đầu đảnh lễ Phật.

Bảy vị tướng quân quỉ và Quyết-ma-việt, sau đó mỗi vị có năm trăm quỉ hợp làm Thiên chúng, cùng đi đến chỗ Phật, cúi đầu đảnh lễ Phật xong đứng một bên. Quyết-ma-việt quỉ tướng quân bèn bạch Phật:

La-hán Lộc Tồn Trường

Ăn ít tu đẳng tâm

Thế Tôn định trong rừng

Chúng con xin thưa hỏi:

Khổ kia từ đâu diệt

Làm thế nào thoát khổ?

Bày nghĩa đoạn nghi vấn

Làm sao thoát, không khổ

Khiến diệt trừ khổ đau

Làm dứt đi đau khổ?

Lời diệu giải nghi ngờ

Theo nghĩa không còn khổ.

Ai tạo tác đời này,

Ai tạo tác vướng mắc,

Ai tạo sở hữu đời

Ai tạo làm đời khổ?

Sáu tạo tác đời này

Sáu tạo thành vướng mắc

Sáu tạo thành sở hữu đời

Sáu tạo làm đời khổ.

Đời này ai được độ

Đêm ngày trọn không nghỉ

Chẳng vướng cũng chẳng mắc?

Vực sâu ai chẳng chìm?

Tất cả theo thọ trì

Hành theo tuệ nghĩ tưởng

Lòng niệm theo ý thức

Là đức vượt bờ kia.

Lìa xa dục tưởng đời

Gặp sắc cũng chẳng màng

Chẳng vướng cũng chẳng mắc

Là chẳng chìm vực sâu.

Từ đâu còn sáu hướng

Làm sao không còn nữa

Ai khổ cũng nghĩ vui

Diệt tận chẳng còn gì?

Sau đó hoàn sáu hướng

Sinh ấy chẳng còn sinh

Danh diệt, dứt vô sắc

Hết tận còn lại gì

Vui mừng bước qua đường.

Bảy vị Đại tướng quân

Hiểu nên báo ân sâu

Đức Phật hiện khai đạo

Pháp thí là vô thượng.

Nay ma họp ngàn chúng

Đều chắp tay đứng yên

Tất cả tự quy mạng

Với Thế Tôn Đại Sư.

Nay tỏ lời cáo biệt

Thảy về trông việc nước

Đều lễ Bậc Chánh Giác

Niệm pháp nương pháp Phật.

Bấy giờ giữa tòa có vị Phạm chí tên Đâu-lặc, cũng ở trong chúng, nhân lúc ấy bèn khởi ý với Bậc Tịch diệt Giải thoát, sinh lòng nghi ngờ. Phật biết Đâu-lặc có ý sinh nghi ngờ, bèn hóa ra Đức Phật hình dung đoan chánh đẹp vô cùng, người trông thấy không ai là chẳng vui. Hình thể vượt hẳn chư Thiên, thân có ba mươi hai tướng Đại nhân, sắc vàng tía, mặc y đại pháp. Đệ tử cũng là hóa nhân. Hóa nhân vừa nói, đệ tử cũng nói. Đệ tử vừa nói, hóa nhân cũng nói. Hóa nhân do Phật tạo ra. Hóa nhân nói thì Phật im lặng. Phật nói năng thì hóa nhân im lặng. Vì sao? Vì để chế phục mọi niệm. Hóa Phật bèn vén y bày vai phải, chắp tay dùng kệ tán thán:

Nguyện xin hỏi Đấng Hiền Thần

Xa lìa tịch tĩnh rất vui

Từ đâu học được diệt tận

Đều chẳng thọ sở hữu đời?

Do đa dục nên ngã hiện

Cứ nương theo tất phải loạn

Ấy là ái dục bên trong

Làm biến hoại đi giác thức.

Chẳng dùng thì liền tự thấy

Chi bằng giảm trừ các thứ.

Tuy nghe thính chúng xưng tán.

Chẳng khinh mạn với kẻ khác

Như sở pháp đã được biết

Hoặc bên trong, hoặc bên ngoài

Nẩy xin sức mạnh từ trong

Không chỗ nắm bắt có, không.

Nên tự giữ hạnh cầu diệt.

Chứ theo người học cầu diệt

Lấy ý tự hành đoạn diệt

Cũng chẳng tùy vào nơi nào.

Như ở giữa chỗ biển khơi

Không sóng dâng, rất yên lặng

Hết thảy dừng nghỉ như vậy

Chẳng giác cùng ý với thức.

Nguyện làm con mắt Đại tuệ

Đã chứng pháp lại hiện thấy

Nguyện làm thiện thứ quang nhân

Từ trí định biết các thứ.

Mắt nhiếp nhìn, hai bên khác

Bịt tay lại chẳng đón nghe

Theo vị giới, chẳng tham trước.

Ta chẳng có gì trong đời.

Thân có đây như thô tế

Chẳng nghĩ tưởng khởi sầu tư

Liền khởi sinh nguyện như vậy.

Gặp hãi sợ, tuệ chẳng ngại

Được lương thực và thức ăn

Như chiếc y đang dùng đây

Biết dừng đủ sau chẳng lo,

Theo định đó, chẳng tham thêm

Thường tu định vui trong rừng

Xả là lý không hí phạm

Khi ngồi cũng như lúc nằm.

Chỗ thanh tịnh nỗ lực học

Chẳng tự sợ mất khi ngủ

Việc học hành thường giữ nghiêm

Dứt mê mờ và bỡn cợt.

Muốn đời tốt tất xa lìa

Dứt tổn hại liền rõ mộng

Đừng quán để hiện thiện ác

Đừng hiện tuệ nơi bào thai

Tất chẳng gần gũi với Thiên.

Đừng tạo tác nơi mua bán

Đừng theo đó làm tư lợi

Đừng tham đắm nơi quê nước

Chẳng theo đó cầu dục lợi.

Đừng mừng vui chẳng thành thực

Cũng chẳng nói lời đôi nghĩa

Sở hành tận vì cầu tuệ

Giữ giới chẳng chút xem thường.

Đến kết cùng chẳng sợ hãi

Gặp hiền nhân chẳng lớn lời

Bỏ lòng tham không đố tật

Bỏ hai lời pháp hận bi.

Lòng muốn học lời tham trước

Cũng chẳng buông tiếng thô lậu.

Không xấu hổ, chẳng học đòi

Hành buông xả, chẳng giữ oán

Bày thô ác lời chẳng thiện.

Cùng học đòi như phàm nhân

Khéo ngăn lại chớ theo cùng

Tuệ ứng hiện thân chẳng lỗi.

Theo Như Lai lấy làm chính.

Chẳng buông tâm ý vu vơ

Từ tĩnh lặng biết diệt tận

Chẳng nghi ngờ lời Phật dạy.

Tự trí tuệ pháp chẳng mất

Chứng pháp thấy biết vô số

Thường theo học tuệ Như Lai

Lại chẳng vướng theo tuệ ấy.

Phật giảng kinh Nghĩa Túc này xong, các vị Tỳ-kheo đều hoan hỷ.

14- KINH LIÊN HOA SẮC TỲ-KHEO-NI

Nghe như vầy:

Phật tại cõi trời Nhẫn lợi sắp mãn ba tháng an cư kiết hạ cây Ba-lợi-chất-đa trổ hoa rất nhiều. Ngài ngồi trên phiến đá nhu nhuyến, muốn thuyết kinh cho mẹ cùng chư Thiên trên cõi trời Đao-lợi. Bấy giờ Thích Thiên vương đến chỗ Phật hành lễ, rồi bạch Phật:

-Nay con nên dùng thời nào để đợi nghinh tiếp Đức Thế Tôn?

Phật bảo Thiên vương:

–Dùng thời Diêm-phù-lợi đợi Ta.

Thiên vương nghe dạy bèn lễ Phật và hoan hỷ lui ra.

Bấy giờ Hiền giả Đại Mục-kiền-liên cũng ở tại Xá-vệ, cũng an cư mùa hạ trong khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc vừa xong. Lúc ấy bốn chúng đều đến chỗ Tôn giả Mục-kiền-liên. Chúng Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di, bốn chúng đồng lễ Tôn giả Mục-kiền-liên, rồi đứng sang một bên, cùng hỏi:

–Thưa ngài Mục-kiền-liên, nay ba tháng hạ an cư đã xong, Đức Thế Tôn đang ở tại nơi nào?

Mục-kiền-liên báo cùng bốn chúng:

–Nay Đức Phật đang ở tại cõi trời Đao-lợi. Sắp hết ba tháng hạ, nhớ mẹ mang thai cần khổ nên Ngài còn lưu lại thuyết kinh cho mẹ và chư Thiên cõi trời Đao-lợi, dưới cội cây Ba-lợi-chất-đa, trên phiến đá nhu nhuyễn. Cây ấy cao bốn ngàn, cành lá trải rộng hai ngàn dặm, rễ cây sâu xuống hai trăm lẻ tám ngàn dặm. Chỗ đá ngồi lún sâu xuống bốn tấc, khi bỏ ra thì nó trở lại như cũ.

Ngài Đại Mục-kiền-liên lại rộng vì bốn chúng thuyết kinh pháp, rồi yên lặng. Bốn chúng nghe kinh, hoan hỷ ghi nhớ, đảnh lễ ngài Mục-kiền-liên trở về.

Ba tháng an cư đã xong, bốn chúng lại tập hợp đến chỗ ngài Mục-kiền-liên cúi đầu đảnh lễ xong, ngồi xuống rồi bạch ngài Mục-kiền-liên:

Lành thay! Thưa Hiền giả, bậc có nhiều thần lực ở trong chúng mong làm phiền uy thần đến chỗ Phật, vì người thế gian mà đảnh lễ dưới chân Phật, chuyển lời chúng con bạch Phật: Bốn chúng cõi Diêm-phù-lợi đang khao khát muốn nhìn thấy Thế Tôn. Lành thay! Đức Phật thương tình người thế gian nguyện xuống cõi Diêm-phù-lợi.

Mục-kiền-liên nghe vậy im lặng. Bốn chúng lại được nghe qua giáo pháp và đồng hoan hỷ. Mục-kiền-liên từ biệt. Bốn chúng làm lễ, rồi nhiễu quanh Ngài xong ra về.

Bấy giờ ngài Mục-kiền-liên bèn dùng định ý, như tráng sĩ co duỗi cánh tay, từ cõi Diêm-phù-lợi biến mất đi đến cõi trời, cách Phật không xa. Bấy giờ Đức Phật ở giữa vô số chư Thiên, ngồi giảng kinh pháp. Mục-kiền-liên bèn khởi tưởng Như Lai đang ở giữa chúng chư Thiên, cách Diêm-phù-lợi như khoảng cánh tay co duỗi. Phật liền biết khởi niệm của ngài Mục-kiền-liên, bèn báo Mục-kiền-liên:

–Không như ở hàng thế gian, quyết đi thì liền đi, muốn đến là liền đến, đến đi là tùy sở niệm của ta.

Mục-kiền-liên bạch Phật:

–Thiên chúng này có nhiều vui thú. Trong chúng chư Thiên có người trước kia một lòng quy y Phật, sau khi thọ mạng tận lại sinh vào cõi Thiên. Hoặc có kẻ quy y Pháp hoặc quy y Tăng, sau khi thọ mạng lại sinh cõi Thiên. Hoặc có kẻ đời trước thanh tâm lạc đạo, sau khi mạng chung lại được sinh Thiên.

Phật bảo:

–Này Mục-kiền-liên, đúng như vậy. Trong cõi trời, những người trước kia có lòng quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng, tâm vui thích đạo, sau khi mạng chung đều sinh lên cõi trời.

Bấy giờ, Đế Thích ngồi bên Phật, lắng nghe lời Phật và Mục-kiền-liên bèn lên tiếng:

–Lời của Hiền giả Mục-kiền-liên nói quả đúng như vậy. Thân đời trước quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tỳ-kheo Tăng, và tâm thanh tịnh vui thích đạo, đều sinh lên cõi trời.

Khi ấy có tám vạn vị trời đều ngồi phía sau Đế Thích, chư Thiên đều muốn nghe lời Phật và Mục-kiền-liên cùng lời của Thiên vương, bèn nói:

–Hiền giả Mục-kiền-liên, đúng như lời Hiền giả đã nói, có những người đời trước kia thân quy y Tam chánh, tâm thanh tịnh vui thích đạo. Sau khi mạng chung đều sinh cõi trời.

Bấy giờ, tám vạn vị trời có duyên với ngài Mục-kiền-liên, thảy đều tự thuật đã chứng được quả Câu hạng.

Mục-kiền-liên bèn đến trước đảnh lễ, đầu mặt cuối xuống chân Phật, rồi bạch Phật:

–Bốn chúng ở Diêm-phù-lợi đang khao khát được gặp Phật. Lành thay, nguyện Thế Tôn thương tưởng thế gian mà xuống cõi Diêm-phù-lợi.

Phật bèn bảo ngài Mục-kiền-liên:

–Ông hãy xuống báo với bốn chúng thế gian, sau bảy ngày Phật sẽ từ cõi trời xuống hội An tường ở rừng cây Ưu-đàm.

Mục-kiền-liên vâng nhận lời dạy, bèn làm lễ, nhiễu quanh Phật ba vòng, rồi dùng định ý, trong khoảnh khắc như tráng sĩ co duỗi cánh tay, biến mất nơi cõi trời Đao-lợi, và trụ tại đất Diêm-phù-lợi, báo cùng người thế gian:

–Đức Phật sau bảy ngày sẽ từ cõi trời xuống hội An tường, nơi rừng cây Ưu-đàm.

Phật nơi cõi trời bèn dùng định ý, như lực sĩ co duỗi cánh tay, trong khoảnh khắc, từ trời Đao-lợi lên đến cõi Diêm thiên, thuyết giảng kinh cho chư Thiên. Rồi rời cõi Diêm thiên đến Đâu-thuật thiên, lại rời Đâu-thuật thiên đến Bất kiêu lạc thiên, Hóa ứng thanh thiên, Phạm chúng thiên, Phạm phụ thiên, Đại phạm thiên, Thủy hành vi thiên, Vô lượng thủy thiện, Thủy âm thiên, Ước tịnh thiên, Biến tịnh thiên, Tịnh minh thiên, Thủ diệu thiên, Huyền diệu thiên, Phước đức thiên, Đức thuần thiên, Cận tế thiên, Khoái kiến thiên, Vô kết ái thiên, đều thuyết giảng kinh, khiến tất cả đều hoan hỷ.

Sau đó, Phật lại từ cõi Sắc thiên xuống trụ tại Tu đại thí thiên. Từ trên xuống tất cả là hai mươi bốn cõi trời. Đến trụ tại cõi trời thứ ba, xong lại dừng trên cõi Hữu sắc thiên, lại xuống Hữu dục thiên, đến trụ trên đỉnh Tu-di ở cõi trời thứ hai. Bấy giờ có vị Thiên tử theo giáo ý Xiêm Bị vương bèn hóa làm ba bệ: Một là bệ vàng, hai là bạc, ba là lưu ly. Phật từ đỉnh Tu-di bước xuống bệ lưu ly dừng lại. Phạm thiên vương cùng các vị trời ở cõi Hữu sắc thiên đều theo bên phải, Phật trụ ở thềm vàng. Thiên vương Đế Thích cùng các chư Thiên Hữu dục theo bên trái Phật, trụ tại thềm bạc. Đức Phật cùng vô số chư Thiên cõi trời Hữu sắc Đế Thích, vô số chư Thiên cõi trời Hữu dục cùng nhau xuống Hội An tường ở cõi Diêm-phù-lợi, bên rừng cây Ưu-đàm. Điều này khiến cho vô số nhân dân đến dự hội muốn thấy được Phật, muốn nghe pháp.

Lúc bấy giờ, Liên Hoa Sắc Tỳ-kheo-ni hóa mặc trang phục Kim luân vương mở ra lối đi bảy báu, cùng các binh lực sĩ bay mau đến Phật. Các đại chúng nhân dân cùng trưởng giả, Đế vương từ xa thấy Kim luân vương đáp xuống, chẳng ai dám ngăn, lại lánh rộng ra làm thành đường lớn. Liên Hoa Sắc Tỳ-kheo-ni đi đến chỗ Phật.

Khi ấy trời trông thấy người, người cũng nhìn thấy trời. Do uy thần của Phật mà trời xuống thấp, đất cao lên. Người đều như nhau, trời không ý tham nơi người, người cũng không ý tham nơi trời. Bấy giờ có người tham trước thích thú Kim luân vương. Khi ấy lại có một Tỳ-kheo đi đến cách Phật không xa, bèn ngồi xuống thân thẳng, ý giữ lấy giới. Vị Tỳ-kheo trông thấy trời tụ họp vui vầy, người cũng họp lại vui vầy, bèn tự phát khởi niệm: “Tất cả đều là vô thường, tất cả là khổ, tất cả là không, tất cả chẳng phải ngã thì còn tham gì, còn nguyện gì, cho đến nào có gì”. Vị Tỳ-kheo ngay tại chỗ này liền đắc quả Dự lưu và tự chứng. Phật biết người, biết trời, biết vị Tỳ-kheo kia ý sinh niệm tưởng như vậy, bèn thuyết kệ:

Có lợi được nhân tình

Trì giới được làm Thiên

Ở thế riêng làm vua

Kiến đế là tôn quý.

Lúc ấy Liên Hoa Sắc Tỳ-kheo-ni vừa đến trước Phật, liền thu nhiếp bảy báu thần túc và các chúng binh đều biến mất; riêng một mình không mũ che, mặc y pháp, đảnh lễ dưới chân Phật.

Đức Phật nhân đó đến rừng Ưu-đàm, bày thành chỗ ngồi, vừa ngồi xuống liền vì đại chúng nhân dân giảng rộng kinh pháp. Ngài thuyết về Bố thí, Trì giới, khéo hiện ra cảnh trời. Thuyết về dục, năm điều ưa thích thống khổ đều là ác. Đức Phật biết mọi người cũng có ý xa lìa sự thô lậu bèn hiện Khổ đế, Tập, Tận, Đạo đế. Trong chúng có người quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tỳ-kheo Tăng; có người tùy lực giữ giới, có người đắc quả Câu hạng, tự chứng Nhất lai, cho đến chứng quả Bất hoàn. Bấy giờ Hiền giả Cung Tự Tại từ chỗ ngồi bèn đứng lên vén y bày vai phải, hướng về Đức Phật, chắp tay nói kệ xưng tán Phật:

Cung kính Bậc Hùng Biến quán

Thấy đế hiện thuyết độ chúng

Nghĩ tưởng phước thường xót thương

Được trời người đều khen ngợi.

Lại đạo ấy độ vô cùng

Bỏ sợ hãi được an lạc

Diễn rộng pháp soi khắp nơi

Trong an lạc đều bất tử.

Giới Phật biển rộng vô biên

Nghĩa sâu sáng đại thiện hạnh

Không trước nhiễm mọi uế tịnh

Thuyết tuệ độ qua ba cõi.

Không tổn thương, không tăng giảm

Phật chẳng trước nhiễm hành xả

Bậc Tôn Giới, Thầy ba cõi

Gặp tại thế, không trở lại

Tâm trụ hiền ai hơn Phật

Định tự tại vượt trời người

Sức tuệ sáng rực sắc vàng

Trời người nào chẳng lễ Phật.

Thầy quán thế hai hội chúng

Tuy quán xả, chẳng vướng qua

Ý quán tâm lại vô trước

Ba cõi không, Phật sở không

Nhổ tận gốc mọi tục hạnh

Dùng cam lộ, định chí định.

Nay Thiên thần quy phục Phật

Đều chắp tay quán giác thân

Tâm không nghi vui hiền pháp

Đều hiểu biết tâm trời người

Cũng như tâm hành trùng thú

An tịnh lại động lòng thương.

Tự phóng hóa lên cõi trời

Chân chánh định khéo thu nhiếp

Ngăn ý, giữ lấy niềm tin

Bậc Giác Thế cõi trời người

Đạo đức vượt có ai bằng

Quán hình Phật nào có chán.

Trong ba cõi riêng bước đi

Nghĩa giới vững như núi báu

Chẳng sợ hãi trong ba cõi

Bỏ tật niệm, không ái ân.

Tuệ, định sáng như mặt trời

Trăng trong đêm không tỳ vết.

Theo tịnh giới, hiện tịnh hạnh

Có tịnh tuệ hơn hẳn tịnh

Trụ pháp tịnh, hiện ánh tịnh,

Tuyết núi cao thấy sáng ngời

Đêm rằm, sao trong trăng sáng

Pháp tất chiếu sáng trời người

Thân tướng hiện châu Anh lạc.

Bậc đế trong đế khéo thuyết

Tự hành lấy vốn không thầy

Riêng con nhà Phật thấy diệu

Ngàn mắt tuệ trừ thương tật

Lời đầy ý thắm không thô

Trổi bi thanh chỗ trời người.

Nghe lời Phật, pháp dịu ngon

Khát uống no như sông biển

Sao lại không giữ pháp ấy?

Cứ trì hành đến an tịnh.

Thuyết nghĩa đoạn sau không tưởng.

Lắng nghe Phật, mắt chú nhìn

Tuệ hiện đường chẳng tà vạy

Người đi trước vốn đã thành.

Nguyện ý nhắn người mê sau

Như Phạm vương chiếu khắp không

Thần, trời vẫn nghĩ thế nhân

Thần hành, nghĩa không chỗ sánh

Theo pháp ấy bỏ thế niệm

Phật vẫn tại chốn vô dư.

Bấy giờ Hiền giả Xá-lợi-phất ngồi ở giữa chúng, bèn rời khỏi chỗ ngồi, chắp tay nói kệ tán thán:

Chưa từng thấy có việc này

Chưa từng nghe có ai nói

Phật như vậy, uy Thiên thần

Từ trời Đâu-thuật đến đây.

Khắp trời người đều ủng hộ.

Trọng ái tục như thân mắt

Thảy an tịnh không lay chuyển

Tự vui lấy trong độc hạnh

Vô ưu, hiểu thấu, khéo hành

Dạy cõi trời lại xuống trần

Khiến tâm giải trừ thân dục

Ác hạnh dứt, hiện nghĩa thiện.

Nếu Tỳ-kheo có tâm chán

Hành có bại, có chỗ không

Dưới cội cây như đồng trống

Tại núi sâu trong am vắng

Như chỗ cao xuống đất nằm.

Bọn phàm phu lại lo sợ

Làm cách nào để không sợ?

Hoặc sở hành cho sau này?

Chúng trần kia lại đến nghe.

Như xưa nay theo phương tiện

Chỗ Tỳ-kheo không ý nhiễm

Chỗ lặng dứt không tiếng vang

Miệng nói ra là thiện ác.

Tại chỗ hành nên làm sao?

Giữ giới, trụ hạnh không buông

Tỳ-kheo cầu học an tường.

Sao là học giới bất lậu?

Riêng cứ thường hành không bạn

Diệt tối tăm cầu sáng mắt

Muốn thanh trong sạch bụi tâm..

Đức Phật bảo Xá-lợi-phất:

–Ý ông còn có chỗ chán ghét, có chỗ trước nhiễm, trụ trong không, mãi hành dục học. Nay nói pháp Như khiến ông nghe biết:

Mọi khủng bố, tuệ không ngại

Chí tâm học lìa ham muốn

Loại châu chấu cũng loài sâu

Người ghét tiếng thú bốn chân.

Không pháp thân, chẳng ý thức

Không sắc thanh chẳng ánh quang

Thảy không ta nên xả, nhẫn

Chớ nghe thiện lánh xa tham.

Thân không bị điều đau đớn

Lo sợ tất phải nhận lấy

Gặp khổ đau khó chịu nỗi

Lấy tinh tấn làm chống đỡ.

Nguyện chẳng theo ý tưởng đẹp

Dứt trừ căn để điều ác

Không vướng mắc điều tham ái

Không chờ đón cái đã qua.

Trí, tưởng quen thành khéo léo

Vượt thoát khỏi tiếng thô tháo

Nhẫn không lạc mãi tu hành

Bốn điều nhẫn pháp ai bi.

Thường định nào, ăn thức gì?

Sợ nên khổ vì sinh định.

Nghĩa tưởng ấy rất đáng thương.

Đi nơi xa, học vất bỏ

Có vị khổ, có vị lạc

Biết độ thoát, biết chỗ dừng.

Chẳng nghe biết việc nước nhà.

Tiếng thô ác chẳng nên nghe

Đừng liếc mắt trộm nhìn người

Cùng hội thiền đừng nằm nhiều

Quán nhân duyên ý an tường

Ngừng vọng niệm, dứt niệm nghi

Đừng tà vạy cùng dối trá

Thấy xót thương chớ sợ hãi.

Hãy nhìn với tâm bình đẳng

Ít mong cầu, thấu vô minh

Lời ác kia đừng khởi ý.

Chẳng gieo oán bạn đồng học

Buông lời nói như nước mềm

Pháp thức hổ thẹn đừng nghĩ.

Như nhìn thấy bậc Tôn kính

Đừng để ý có cảm thọ

Như sắc thanh, như vị ngon

Hương tinh xảo muốn dẹp trừ.

Như vậy pháp chẳng buông lung

Học chế ý nên khéo nói

Pháp giới quán đều sáng rỡ.

Tu dứt bỏ mọi mê mờ.

Phật nói kinh Nghĩa Túc này xong Tỳ-kheo đều hoan hỷ.

15- KINH cha con cùng HỘI

Nghe như vầy:

Đức Phật ở tại vương quốc dòng họ Thích cùng với một ngàn vị đệ tử Phạm chí kỳ cựu, tất cả đều đã đắc La-hán, thông suốt lục đạt, sở cầu đều đầy đủ.

Phật từ nội thành giảng dạy, chuyển đến ngoài thành Ca-duy-la-vệ, trong vườn Ni-câu-loại. Người dòng họ Thích ở thành Ca-duy-la-vệ nghe Phật cùng một ngàn vị Tỳ-kheo La-hán chuyển chỗ giảng dạy, đã đến đất nước này ở trong khu lâm viên ngoài thành, bèn truyền nói với nhau. Trước lúc gà gáy đều phải tập họp. Họ cùng nhau bàn luận:

–Này chư Hiền giả, nếu Thái tử chẳng vui đạo, Ngài sẽ làm Chuyển luân vương. Chúng ta đều phải khuyên dân chúng trong thành này bỏ bảy báu, tu đạo, đạt đến quả vị Phật. Nay chúng ta đều chọn trong các gia đình trưởng giả một người xuất gia, cũng theo Phật cầu làm Sa-môn. Các người trong dòng tộc Thích đều như vậy.

Các chúng càng lúc càng đông, liền kéo nhau ra ngoài thành Ca-duy-la-vệ, muốn nhìn thấy Phật, muốn nghe chánh pháp. Các cô gái dòng họ Thích cũng hội nhau đi đến chỗ Phật, muốn nghe chánh pháp. Bấy giờ, Phật dùng thần túc định ý hiện biến đi giữa không trung. Những người trong dòng họ Thích nhìn thấy Đức Phật đi giữa không trung đều sinh tâm hoan hỷ, kính phục.

Bấy giờ vua Duyệt-đầu-đàn bèn cúi đầu xuống chân Phật đảnh lễ, rồi đứng sang bên. Dân chúng Ca-duy-la-vệ đều bất bình. Vua đã lễ Phật sao không thấy có pháp nào hoàn lễ. Vua nghe lời bất bình trong dân như vậy, bèn nói:

–Các Hiền giả, Thái tử đây lúc sinh ra, đại địa chấn động, ánh ánh chiếu khắp vô cùng. Ngài bước đi bảy bước, chẳng tựa nơi nào, nhìn trái phải cất tiếng nói: “Ba cõi rất khổ, nào có gì vui.” Chư Thiên trên hư không cầm lọng trắng, lại rải hoa Ma-ni, trổi trống Ngũ bách lạc, làm mưa hương thủy tắm gội Thái tử. Trong chúng dân bấy giờ, ta là người đầu tiên đảnh lễ Thái tử. Các Hiền giả, Thái tử ở dưới cội câu Diêm-phù, buổi sáng đi đến ngồi lại, rồi nằm xuống. Thái tử nằm về phía Đông thì bóng mát che khắp phía Đông, Thái tử ở về phía Tây thì bóng mát che về phía Tây. Bóng mát của cây không ngược hướng với thân Thái tử. Trong chúng dân bấy giờ, ta lần thứ hai làm lễ Thái tử.

Vua bấy giờ nói kệ:

Nay vì ba tuệ dũng mãnh

Cúi đầu lễ Bậc Biến Quán

Lúc vừa sinh động đất trời

Ngồi dưới tàn cây bóng mát.

Bấy giờ Phật thu nhiếp thần túc xuống tòa. Chư Tỳ-kheo Tăng cùng người dòng Thích và các Thích nữ phía trước tòa đều cúi đầu lễ Phật, rồi trở về chỗ ngồi. Đức vua cũng ngồi trên tòa nói kệ khen ngợi Phật:

Xe ngựa, voi vàng rực

Chạy đi trong đài các

Nay chân bước khắp nơi

Da chân sao dày lên?

Xe tôi là thần túc

Tâm ấy độ vô hạn

Cỡi lên xe thần diệu

Xe trần sao dài lâu!

Vận gấm lụa nhẹ mềm

Khoác lên thân hình đẹp

Sương vàng phủ thân hành

Vận đó có gì đẹp?

Vương pháp là áo tôi

Thực hành theo lời dạy

Trước vận đó học đạo

Nay được quả Như Lai.

Vốn vui nơi điện các

Theo thời lập lầu riêng

Nay chỉ ở cội cây

Sợ hãi nương nơi nào?

Cù-đàm chẳng oán đời

Đã dứt hẳn thù hận

Thoát tục niệm vô ưu

Không thù còn gì sợ.

Xưa ăn theo ý vị

Bình vàng, thức ăn ngon

Như nay được phần ăn

Thô ác có vui gì?

Tôi trước dùng vị pháp

Bỏ tham theo khổ không

Đã đoạn bốn bữa quen

Thương đời nên hành vậy.

Xưa tắm dùng hương hoa

Kỹ nữ vui hầu hạ

Thiền định trong rừng cây

Ai tắm gội bậc trí?

Giới pháp vui là sông

Bên trong là tuệ định

Náo loạn đều rửa sạch

Theo dòng chẳng trở về.

Bấy giờ Phật vì đức vua cùng các Thích nữ mà rộng giảng kinh pháp. Trước tiên Ngài giảng bày về Bố thí, Trì giới, nẻo trời vi diệu, khéo giảng về sự khổ, con đường khổ não, ba mươi bảy phẩm, theo đó sẽ đạt được an lạc. Phật dùng đạo ý biết vua Duyệt-đầu-đàn đã mãn ý, tâm như hòa hoan hỷ, giải thoát hệ lụy, nên Phật thuyết pháp giải thoát. Ngài giảng về Khổ, Tập, Diệt và Đạo đế. Phật thuyết pháp Tứ đế, nhà vua ngay tại tòa liền thông suốt, giải trừ ba độc, ngay trong thời pháp chứng được pháp nhãn. Ví như con mắt trong sáng, thấu rõ các sắc, vua cũng nhập pháp như vậy. Lúc ấy vua đã được kiến đế, đoạn nghi, thông tỏ pháp, bèn đứng lên, hướng về Phật chắp tay bạch:

–Điều thân cận đã thân cận, điều lánh xa đã lánh xa. Nay tôi thân quy y Phật, Pháp và Tỳ-kheo Tăng. Mong Đức Phật nhận tôi làm Thanh tín sĩ, từ đây cho đến cuối đời không phạm tịnh giới.

Do vậy trong họ Thích cũng có người quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng. Trong số nữ nhân họ Thích cũng có người quy y như vậy. Họ giữ giới không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không dối lừa, không uống rượu.

Vua Duyệt-đầu-đàn bấy giờ thấu rõ pháp, không còn nghi ngờ. Ý dũng mãnh nơi pháp, bèn đứng lên, chắp tay hướng về Đức Phật dùng kệ Nghĩa Túc này để tán thán:

Có đủ giới làm sao thấy?

Phải nói gì từ ấm khổ?

Nguyện Cù-đàm giải lời này

Bậc Thế Hùng giảng chánh ý.

Trước tu dứt oán hại nặng

Sau chẳng vướng lấy mong cầu

Trong hiện tại không chấp thủ

Cũng không thọ, tôn kính không.

Niệm vị lai chẳng vương ái

Tưởng xa lìa cũng chẳng buồn

Hạnh viễn ly, xả nhu nhuyến.

Mọi tà kiến đều trừ sạch.

Đã diệt hết mọi nỗi sợ

Tín không đổi, không còn nghi

Tâm không ganh, vui cùng người.

Hành như vậy yêu mạng quý.

Khéo tự giữ chẳng vọng cầu

Được nhiều tuệ không đố kỵ

Chẳng xấu xa, không diêm dúa

Không hai lời, chẳng cợt đùa

Ý thoát hẳn, chẳng vướng chi

Bỏ mắt nhìn, không kỳ vọng.

Hạnh an tường, khéo buông bỏ.

Cũng không muốn đoạn tưởng dục

Chẳng học cầu nơi dục lạc

Tất chẳng có cũng chẳng lo.

Không oán ghét, bỏ ái dục

Không thú gì còn sai khiến

Chẳng tự cao ta vô đẳng

Gặp hủy báng càng kính trọng.

Nên hành quán định tâm ý

Thấy thiện ác chẳng khởi vọng

Bỏ nơi đây không chỗ dừng

Pháp quán hướng dựa vào đâu?

Muốn sắc không cùng vô sắc

Theo trí lượng chẳng muốn thoát

Ái đã dứt chính dừng tâm

Ba cõi không, chẳng vui ý

Buông thoát hết còn được gì

Đã vượt biển không còn lo

Chẳng nguyện sau phải sinh lại.

Hạnh nguyện đất bày vật báu

Đến chẳng sinh, đi chẳng đến

Muốn buộc gì, từ đâu được?

Đều không sao nói tận cùng.

Chúng học Sa-môn nhất tâm

Tất khiến cầu nơi chốn đó

Như xúc chạm liền biết ngay

Chẳng ghen ghét, cũng không tham,

Tuy ở bậc cao chẳng vui

Giữa chẳng vui, dưới chẳng vui

Theo pháp sinh xả phi pháp

Tất cả không, cũng không có

Cùng không được, cũng chẳng cầu

Chẳng ham muốn tà lạc đời

Ý đã tịnh liền giải thoát

Phật nói kinh Nghĩa túc này xong, chư Tỳ-kheo cùng vua Duyệt-đầu-đàn và người dòng họ Thích thảy đều hoan hỷ.