SỐ 192 — PHẬT SỞ HÀNH TÁN 1

Phẩm 12: A-LA-LAM UẤT-ĐẦU-LAM

Dòng Nhật quang Cam giá

Đến rừng vắng lặng kia

Tới chỗ vị Mâu-ni

Đại tiên A-la-lam.

Ca-lam dòng quý tộc

Xa thấy Bồ-tát đến

Lớn tiếng xa khen ngợi

An ủi rằng lành thay

Chắp tay lẫn cung kính

Hỏi thăm an lành không.

Hỏi thăm sức khỏe rồi

Khoan thai cùng ngồi xuống

Phạm chí thấy Thái tử

Dung mạo rất uy nghi

Gội nhuần, kính đức hạnh

Như khát uống cam lộ

Đưa tay bảo Thái tử:

“Biết Ngài xuất gia lâu

Bỏ cha, mở khóa ái

Giống như voi thoát nài

Trí sâu, tuệ giác sáng

Khỏi ăn quả độc này.

Thuở xưa, vua Minh Thắng

Nhường ngôi lại cho con

Như người đeo tràng hoa

Khô héo nên vất bỏ

Chẳng bằng Ngài tuổi trẻ

Không lên ngôi Thánh vương.

Xét chí vững của Ngài

Xứng đáng là pháp khí

Nên ngồi thuyền trí tuệ

Vượt qua biển sinh tử.

Hễ có người đến học

Xét tài rồi mới dạy

Nay tôi đã biết Ngài

Chí vững chắc, quyết định

Hãy nên hết lòng học

Tôi không giấu điều chi.”

Thái tử nghe dạy bảo

Vui mừng mà đáp rằng:

“Ngài có tâm bình đẳng

Khéo dạy, không thương ghét

Chỉ nên hết lòng nhận

Việc mong cầu đã được.

Đi đêm được đuốc sáng

Lạc lối được người dẫn

Qua biển được thuyền nan

Nay tôi cũng như vậy

Đã được Ngài thương xót

Dám hỏi điều tâm nghi:

Khổ sinh, già, bệnh, chết

Làm thế nào được khỏi?”

Bấy giờ A-la-lam

Vừa nghe Thái tử hỏi

Liền đem các kinh luận

Để giải thích sơ lược:

“Ngài là bậc cơ ngộ

Người thông minh bậc nhất

Giờ xin nghe tôi nói

Nghĩa sống chết, sinh diệt.

Tánh, biến, sinh, già, chết

Năm thứ là chúng sinh

Tánh nghĩa là thuần tịnh

Chuyển biến là năm đại

Ngã, giác cùng với kiến

Căn theo cảnh là biến

Sắc, thanh, hương, vị, xúc

Đều gọi là cảnh giới

Tay chân, ngữ hai đường

Đó gọi năm nghiệp căn.

Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân

Đó gọi là Giác căn

Ý căn gồm hai nghĩa

Vừa nghiệp vừa gọi giác

Tánh chuyển biến là nhân

Người biết nhân là Ngã.

Vị tiên Ca-tỳ-la

Và đệ tử quyến thuộc

Đối yếu nghĩa tôi đây

Tu học được giải thoát.

Tiên Ca-tỳ-la kia

Nay Ba-xà-ba-đề

Giác biết sinh, già, chết

Thuyết này gọi là kiến

Trái với thuyết nói trên

Thuyết gọi là Bất kiến

Nghiệp ngu si ái dục.

Thuyết ấy là luân chuyển

Nếu vướng ba thứ này

Chúng sinh ấy không lìa

Bất tín, ngã, nghi, lạm

Bất biệt, không phương tiện

Cảnh giới sâu chấp trước

Mãi nằm trong ngã sở.

Bất tín, điên đảo chuyển

Làm khác cũng hiểu khác

Ngã nói, ngã hay biết

Ngã đến đi, ngã trụ

Các chấp ngã như thế

Đó gọi ngã tác chuyển.

Đối các tánh do dự

Phải quấy không phải thật

Không quyết định như thế

Thuyết ấy gọi là Nghi.

Nếu nói pháp là Ngã

Nói đó tức là ý

Cũng như Giác và Nghiệp

Nói số lại nói Ngã

Không phân biệt như thế

Thuyết ấy gọi chung Lạm.

Ngu, trí tánh biến đổi

Không rõ gọi Bất biệt

Lễ bái, tụng các sách

Sát sinh tế miếu trời

Nước lửa thảy là tịnh

Mà sinh tưởng giải thoát

Các thứ kiến như thế

Đó gọi không phương tiện.

Kẻ ngu si chấp đắm

Ý, lời nói, giác nghiệp

Và cảnh giới chấp đắm

Thuyết ấy gọi là trước.

Các vật đều ngã sở

Đó gọi là nhiếp thọ

Tám thứ hoặc như thế

Càng chìm trong sinh tử.

Những kẻ ngu ở đời

Nhiếp thọ lấy năm tiết:

Ám si và đại si

Tức giận và sợ sệt

Biếng nhác gọi là Ám

Sống chết gọi là Si

Ái dục gọi đại si

Người lớn sinh mê lầm

Ôm hận gọi tức giận

Tâm hãi gọi sợ sệt.

Phàm phu ngu si ấy

Chấp đắm năm dục lạc

Sống chết là gốc khổ

Xoay lăn trong năm đường

Chuyển sinh ngã thấy nghe

Ngã biết, ngã làm ra

Do vì chấp ngã này

Thuận theo dòng sinh tử.

Nhân này không có tánh

Quả cũng chẳng có tánh

Gọi đó suy nghĩ đúng

Bốn pháp hướng giải thoát.

Thông minh và ngu tối

Hiển bày, không hiển bày

Nếu biết bốn pháp này

Lìa được sinh, già, chết.

Sinh, già, chết đã hết

Mau được chỗ vô tận

Bà-la-môn thế gian

Thảy đều nương nghĩa này

Tu hành các phạm hạnh

Cũng nói rộng người nghe.’

Thái tử nghe lời ấy

Lại hỏi A-la-lam:

“Thế nào là phương tiện

Rốt ráo đến chỗ nào?

Thực hành phạm hạnh nào?

Lại nên vào lúc nào?

Vì sao tu phạm hạnh?

Pháp nên đến chỗ nào?

Các yếu nghĩa như thế

Xin nói đủ tôi nghe.”

Bấy giờ, A-la-lam

Nói như kinh luận kia

Tự dùng tuệ phương tiện

Lại giải thích sơ lược:

“Trước lìa tục xuất gia

Y theo hạnh khất thực

Tu tập các oai nghi

Vâng giữ các chánh giới

Ít muốn và biết đủ

Ngon dở đều thọ nhận

Một mình tu vắng lặng

Siêng tu các kinh luận

Thấy tham dục sợ sệt

Lìa dục được thanh tịnh,

Giữ các căn vào làng

Tâm sống trong vắng lặng

Lìa dục ác bất thiện

Các phiền não cõi Dục

Xa lìa sinh vui mừng

Được thiền sơ giác quán.

Đã được vui Sơ thiền

Cùng với tâm giác quán

Cho đó là đặc biệt

Tâm ngu si ưa đắm

Tâm nương xa lìa vui

Qua đời sinh Phạm thiên.

Người trí tự biết được

Phương tiện dùng giác quán

Tinh tấn cầu tiến lên

Tương ưng Thiền thứ hai

Mê đắm vui mừng kia

Được sinh trời Quang âm,

Phương tiện lìa vui mừng

Tu lên Thiền thứ ba

An vui không cầu thắng

Sinh lên trời Biến tịnh,

Xả bỏ ý vui ấy

Chứng được thiền thứ tư

Khổ vui đều đã dứt

Hoặc nghĩ rằng giải thoát

Nhờ phước Tứ thiền kia

Được sinh trời Quảng quả.

Chư Thiên này sống lâu

Nên gọi là Quảng quả

Ở đó thiền định khởi

Thấy có thân là lỗi

Tăng tiến tu trí tuệ

Chán lìa Thiền thứ tư

Quyết định cầu tiến thêm

Tìm cách trừ sắc dục

Trước các lỗ trên thân

Dần dần tu cởi mở

Cuối cùng phần vững chắc

Đều thành tựu không quán

Tiến quán vô lượng thức

Khéo léo trong vắng lặng

Lìa ngã và ngã sở

Quán sát vô sở hữu.

Vô sở hữu xứ này

Văn-xà da xương lìa

Chim hoang thoát khỏi lồng

Xa lìa khỏi cảnh giới

Giải thoát cũng như vậy.

Bà-la-môn trên đây

Lìa thân thường bất tận

Người trí phải nên biết

Đó là chân giải thoát.

Phương tiện mà Ngài hỏi

Và người cầu giải thoát

Như lời tôi nói trên

Người tin sâu nên học.

Vị tiên Lân-kỳ-sa

Cùng với Xà-na-già

Tỳ-đà-ba-la-sa

Và người cầu đạo khác

Đều từ nơi đạo này

Mà được chân giải thoát.”

Thái tử nghe Tiên nói

Suy nghĩ nghĩa thú ấy

Phát khởi duyên đời trước

Rồi lại thưa hỏi nữa:

“Nghe Ngài trí tuệ cao

Nghĩa nhiệm mầu sâu xa

Biết nhân mà không bỏ

Chẳng phải đạo rốt ráo.

Tánh chuyển biến biết nhân

Nói rằng người giải thoát

Tôi quán sinh pháp này

Cũng là pháp chủng tử.

Ngài cho ngã thanh tịnh

Đó là chân giải thoát

Nếu gặp nhân duyên hội

Thì trở lại buộc ràng

Giống như chủng tử kia

Giờ, đất nước lửa gió

Lìa tan sinh trái lý

Gặp duyên chủng lại sinh

Nghiệp nhân ái vô tri

Bỏ thì gọi giải thoát.

Các chúng sinh còn ngã

Không giải thoát rốt ráo

Nơi nơi bỏ ba chủng

Mà lại được ba thắng

Vì ngã thường có nên

Kia phải theo nhỏ nhiệm

Vì theo lỗi nhỏ nhiệm

Nên tâm lìa phương tiện

Tuổi thọ được lâu dài.

Ngài cho chân giải thoát

Ngài nói lìa ngã sở

Nếu lìa thì không có

Các số đã không lìa

Làm sao lìa Cầu-na?

Cho nên có Cầu-na

Nên biết chẳng giải thoát.

Cầu-ni và Cầu-na

Nghĩa khác mà thể một

Nếu nói lìa nhau thì

Không hề có việc ấy.

Sắc nóng xa lìa lửa

Lửa khác không thể được

Như trước khi có thân

Thì không hề có thân

Như thế trước Cầu-na

Cũng không có Cầu-ni

Cho nên trước giải thoát

Sau mới bị thân buộc

Lại biết do lìa thân

Hoặc biết hoặc không biết

Nếu nói là có biết

Thì nên có chỗ biết

Nếu như có chỗ biết

Thì chẳng phải giải thoát

Còn nếu nói không biết

Thì ngã không dùng được.

Lìa ngã mà có biết

Thì ngã đồng gỗ đá

Biết đủ cả tinh thô

Bỏ thô mà trọng tinh

Nếu bỏ được tất cả

Thì việc làm rốt ráo.”

Lời A-la-lam nói

Không vui lòng Thái tử

Biết chẳng Nhất thiết trí

Nên đi tìm vị khác

Đến chỗ tiên Uất-đà.

Kia cũng chấp có ngã

Tuy quán cảnh nhỏ nhiệm

Thấy lỗi tưởng, bất tưởng

Lìa trụ tưởng phi tưởng

Lại không có đường ra

Vì chúng sinh đến đó

Sẽ lại bị lui sụt.

Vì Bồ-tát mong thoát

Lại bỏ tiên Uất-đà

Để cầu đạo mầu hơn

Bèn lên núi Già-xà

Thành tên Khổ hạnh lâm

Năm Tỳ-kheo trước ở.

Thấy năm Tỳ-kheo ấy

Khéo thu nhiếp các căn

Giữ giới tu khổ hạnh

Ở rừng khổ hạnh kia

Cạnh sông Ni-liên-thiền

Vắng lặng rất an vui,

Bồ-tát liền đến đó

Ngồi một chỗ suy nghĩ.

Năm Tỳ-kheo biết Ngài

Chuyên tâm cầu giải thoát

Nên hết lòng cúng dường

Như kính trời Tự tại,

Nhún mình thờ làm thầy

Mỗi bước thường không rời

Giống như người tu hành

Các căn tùy tâm chuyển.

Bồ-tát siêng tìm cách

Để vượt già, bệnh, chết

Chuyên tâm tu khổ hạnh

Tiết chế thân quên ăn

Tịnh tâm giữ trai giới

Người tu khác không kham.

Thiền tư trong vắng lặng

Ròng rã suốt sáu năm

Ngày ăn một hạt mè

Thân thể rất ốm gầy

Mong độ người chưa độ.

Hoặc nặng lại càng chìm

Đạo nhờ tuệ giải thoát

Không ăn, chẳng phải nhân

Thân thể tuy suy yếu

Nhưng tâm tuệ càng sáng

Tâm rỗng, thân nhẹ nhàng

Tiếng khen vang khắp nơi

Như vầng trăng mới mọc

Hoa Cưu-mâu-đầu nở

Tiếng thơm vang khắp nước

Gái, trai đua đến xem.

Thân hình như cây khô

Qua thời gian sáu năm

Chán sợ khổ sinh tử

Chuyên cần nhân Chánh giác

Tự nghĩ chẳng nhờ đó

Lìa dục, tịch quán sinh

Chẳng như Ta lúc trước

Ở dưới cây Diêm-phù

Được pháp chưa từng có.

Nên biết đó là Đạo

Đạo chẳng do thân gầy

Thân cần phải có sức

Uống ăn nuôi các căn

Căn vui giúp tâm an

Tâm an thuận vắng lặng.

Lặng là nhân thiền định

Nhờ thiền biết thánh pháp

Sức pháp được khó được

Vắng lặng lìa già chết

Lìa các cấu bậc nhất

Các pháp mầu như thế

Đều nhờ uống ăn sinh.

Suy nghĩ nghĩa ấy rồi

Tắm gội sông Ni-liên

Tắm xong, định bước lên

Sức yếu, không lên được

Thiên thần uốn cành cây

Đưa tay vịn bước lên.

Bấy giờ, cạnh rừng ấy

Có một cô gái nọ

Chăn bò tên Nan-đà,

Trời Tịnh cư đến bảo:

“Bồ-tát ở trong rừng

Cô nên đến cúng dường.”

Nan-đà-bà-la-xà

Vui mừng đến chỗ Ngài

Tay đeo xuyến ngọc trắng

Thân mặc áo màu xanh

Màu trắng, xanh ánh nhau

Như nước thấy bóng chìm

Tâm kính tin hớn hở

Cúi lễ chân Bồ-tát

Kính dâng cháo sữa thơm

Cúi xin thương xót nhận.

Bồ-tát nhận và dùng

Nàng được quả hiện pháp

Dùng xong, các căn vui

Kham thọ nhận Bồ-đề

Cả thân thể sáng ngời

Đức hạnh càng thêm cao

Như trăm sông đổ biển

Trời, trăng càng thêm sáng.

Năm Tỳ-kheo thấy Ngài

Kinh ngạc, lấy làm lạ

Cho Ngài tâm đạo lùi

Bỏ đi, tìm chỗ tốt

Nếu người được giải thoát

Năm đại đều xa lìa.

Bồ-tát đi một mình

Đến dưới cội Cát tường

Ngay dưới cội cây ấy

Thành đạo Đẳng chánh giác.

Nơi ấy đất rộng bằng

Cỏ mềm mơn mởn mọc

Sư tử khoan thai bước

Mỗi bước, đất rung chuyển

Đất cảm động rồng mù

Vui mừng, mắt được sáng

Nói từng thấy Phật trước

Tướng đất rung như nay.

Đấng Mâu-ni tôn quý

Mặt đất không ai hơn

Mỗi bước chân đạp đất

Tiếng rung chuyển ầm ầm

Ánh sáng màu chiếu khắp

Như mặt trời sáng hôm.

Năm trăm con chim xanh

Trên không nhiễu bên phải

Làn gió mát nhẹ nhàng

Thuận theo mà cuốn tròn

Các điều lành như thế

Đều đồng Phật quá khứ

Cho nên biết Bồ-tát

Sẽ thành đạo Chánh giác.

Được người cắt cỏ kia

Cho cỏ mềm thanh tịnh

Bèn trải dưới gốc cây

Chánh thân mà an tọa

Ngồi kiết già, không động

Như rồng buộc lấy thân

Quyết không rời chỗ này

Tu tập đến rốt ráo.

Khi Ngài phát thệ này

Trời, rồng đều mừng vui

Gió mát nhè nhẹ thổi

Cỏ cây không xào xạc

Tất cả các cầm thú

Im bặt không tiếng kêu

Đó là tướng nói lên

Bồ-tát sẽ thành đạo.

Phẩm 13: PHÁ MA

Đại Tiên vương tộc tiên

Ở dưới cội Bồ-đề

Lập lời nguyện vững chắc

Phải thành đạo giải thoát

Quỉ, Rồng, các Thiên chúng

Thảy đều rất vui mừng.

Vua Thiên ma Pháp Oán

Chỉ buồn mà không vui

Vua năm dục tự tại

Có các thuật chiến đấu

Ganh ghét người giải thoát

Nên gọi là Ba-tuần.

Ma vương có ba gái

Dung nghi đẹp mỹ miều

Có mọi cách mê người

Bậc nhất trong Thiên nữ

Cô cả tên Dục Nhiễm

Cô kế Năng Duyệt Nhân

Cô út Khả Ái Lạc.

Ba cô đồng thời đến

Thưa cha Ba-tuần rằng:

“Chẳng hay có việc gì

Mà cha lo việc ấy?”

Cạn tình bảo các con:

“Đại Mâu-ni ra đời

Thân mặc giáp đại thệ

Tay cầm cung đại ngã

Tên cứng bén trí tuệ

Muốn hàng phục chúng sinh

Phá hủy cảnh giới ta.

Một khi ta không bằng

Chúng sinh tin theo kia

Trở về đạo giải thoát

Cõi nước ta trống rỗng.

Thí như người phạm giới

Thân họ còn trống không

Mắt tuệ chưa mở thông

Nước ta còn yên ổn

Phải đến phá chí kia

Phá sập cầu cứu nàn.”

Cầm cung, mang năm tên

Cùng nam nữ thân quyến

Đến rừng Cát tường kia

Cầu chúng sinh chẳng yên.

Thấy Mâu-ni vắng lặng

Muốn vượt biển ba cõi

Tay trái cầm cung mạnh

Tay phải cầm tên nhọn

Mà bảo Bồ-tát rằng:

“Ông Sát-lợi mau dậy

Chết rất đáng sợ hãi

Phá mà ông đang tu

Lìa bỏ pháp giải thoát!

Tu tập hội “thí phước”

Điều phục các thế gian

Chết được sinh cõi trời

Đạo này được khen ngợi

Việc làm tốt trước kia

Vua tiên dòng dõi quý

Điều khất sĩ không nên.

Giờ, nếu không đứng lên

Ông hãy nên yên chí

Chớ xả bỏ yếu thệ

Ta bắn một mũi tên

Cháu Yên-la Nguyệt Quang

Cũng do mũi tên ta

Chạm nhẹ như gió thổi

Mà tâm nó phát điên.

Tiên khổ hạnh vắng lặng

Nghe tiếng tên ta bắn

Tâm liền rất sợ hãi

Hôn mê mất bản tánh

Huống ông trong đời mạt

Mong thoát mũi tên ta

Giờ ông mau đứng dậy

May ra được an toàn.

Tên này rất độc hại

Khẳng khái mà chống lại

Người đủ sức chịu tên

Tự an còn rất khó

Huống ông không kham nỗi

Làm sao không kinh hãi?”

Ma nói những điều trên

Để bức hiếp Bồ-tát

Nhưng lòng Ngài thản nhiên

Không nghi, không sợ sệt.

Ma vương liền bắn tên

Ba ngọc nữ tiến lên

Bồ-tát chẳng ngó tên

Cũng chẳng nhìn ba cô.

Ma vừa sợ vừa ngờ

Trong lòng ma tự hỏi

“Từng vì Tuyết sơn nữ

Bắn Ma-hê-thủ-la

Làm biến loạn lòng người

Nhưng không động Bồ-tát.

Không dùng tên này nữa

Và ba ngọc nữ đây

Có thể đổi tâm kia

Khiến sinh ra thương giận

Phải hợp quân chúng lại

Dùng sức mạnh ép bức.”

Khi ma nghĩ như thế

Ma quân bỗng tụ lại

Nhiều hình thù quái dị

Cầm kích, cầm đao kiếm

Nâng cây, cầm chày vàng

Đầu heo, cá, lừa, ngựa

Hình lạc đà, trâu, hổ

Đầu sư tử, voi, rồng...

Và loài cầm thú khác

Hoặc một thân nhiều đầu

Hoặc mỗi mặt một mắt

Hoặc lại rất nhiều mắt

Bụng lớn, thân cao nghều

Hoặc gầy nhom, không bụng

Hoặc chân dài, gối lớn

Hoặc chân lớn, vế mập

Hoặc móng sắc, nanh dài

Hoặc không đầu, mắt, mặt

Hoặc hai chân, nhiều thân

Hoặc mặt lớn, mặt bên

Hoặc có màu tro đất

Hoặc như ánh sao sáng

Hoặc thân tuôn khói lửa

Hoặc tai voi, vác núi

Hoặc khỏa thân, tóc phủ

Hoặc là mặc áo da

Mặt nửa đỏ nửa trắng

Hoặc mặc áo da cọp

Hoặc mặc áo da rắn

Hoặc lưng vác linh lớn

Hoặc tóc quấn trôn ốc

Hoặc tóc xõa che thân

Hoặc hút tinh khí người

Hoặc cướp mạng sống người

Hoặc nhảy liệng, kêu lớn

Hoặc chạy đuổi bắt nhau

Hoặc tự giết hại nhau

Hoặc xoay chuyển trong không

Hoặc bay dưới tàng cây

Hoặc kêu la, hét, rống

Tiếng dữ động đất trời

Các thứ ác như vậy

Bao quanh cây Bồ-đề.

Hoặc muốn xé nát thân

Hoặc lại muốn ăn nuốt

Bốn bề dậy lửa đỏ

Khói lửa bốc trời xanh

Gió mạnh dậy tứ phía

Núi rừng đều rung chuyển

Gió lửa lẫn khói bụi

Mờ tối không thấy gì.

Các trời người ái pháp

Và các rồng, quỉ thảy

Đều căm ghét chúng ma

Tức giận máu lệ tuôn.

Các vị trời Tịnh cư

Thấy ma loạn Bồ-tát

Lìa dục, tâm không sân

Thương sợ chúng hại Ngài

Đều đến thấy Bồ-tát

Ngồi ngay không khuynh động

Vô lượng ma bao vây

Tiếng dữ động trời đất

Bồ-tát vẫn an nhiên

Sắc mặt không biến đổi

Như sư tử đầu đàn

Ở giữa một bầy thú

Đều khen ngợi: “Ô hô!

Lạ lùng chưa từng có”

Các ma sách đuổi nhau

Đều dùng hết uy lực

Chúng thay nhau tấn công

Giây lát khiến tiêu diệt

Nghiến răng mà trợn mắt

Loạn bay mà níu kéo

Bồ-tát im lặng quán

Như xem trẻ đùa giỡn.

Các ma càng nổi giận

Càng ra sức chiến đấu

Ôm đá không dỡ nổi

Dỡ nổi không ném được,

Phóng giáo, kích sắc bén

Ngưng giữa không, không rơi,

Mưa đá, sấm chớp vang

Hóa thành hoa năm màu,

Hơi độc rắn, rồng dữ

Hóa thành hơi gió thơm.

Các loại các hình tướng

Muốn làm hại Bồ-tát

Không thể làm khuynh động

Gây hại, tự tổn thương.

Ma vương có anh em

Tên Di-đà Ca-lợi

Cầm vũ khí đầu lâu

Đứng trước mặt Bồ-tát

Làm nhiều trò quái dị

Để hoặc loạn Bồ-tát.

Các thứ ma như thế

Nhiều loại thân xấu xa

Gây các tiếng ghê rợn

Muốn làm Bồ-tát sợ

Nhưng không động mảy may

Các ma đều lo sầu.

Không trung, nhiều thần giúp

Ẩn thân phát ra tiếng:

“Ta thấy Đại Mâu-ni

Tâm không hề oán hận

Các ma lòng ác độc

Người không oán, sinh oán

Các ác ma ngu si

Luống nhọc, làm được gì.

Nên bỏ tâm sân hại

Sống vắng lặng an nhiên

Ngươi không thể dùng miệng

Thổi động núi Tu-di

Lửa lạnh, nước hừng cháy

Tính đất phẳng mềm mại

Không thể phá Bồ-tát

Nhiều kiếp tu quả lành.

Bồ-tát chánh tư duy

Tinh tấn hành phương tiện

Trí tuệ tịnh soi sáng

Từ bi với mọi loài

Bốn công đức mầu này

Không dứt đoạn giữa chừng

Khó mà cản Bồ-tát

Không thành đạo Chánh giác.

Như ngàn ánh nhật quang

Tất xua tối cõi thế

Dùi gỗ mà được lửa

Đào đất được nước tràn

Tinh tấn hành phương tiện

Không cầu gì chẳng được.

Thế gian không ai cứu

Trúng độc tham, sân, si

Vì thương xót chúng sinh

Tìm thuốc hay trí tuệ

Để trừ khổ cho đời

Vì sao ngươi não loạn?

Thế gian các si hoặc

Đều do đắm đường tà

Bồ-tát tu đường chánh

Muốn dẫn dắt chúng sinh

Não loạn Bậc Đạo Sư

Cho nên tuyệt không thể!

Như trong cánh đồng rộng

Dẫn đường lừa người buôn

Chúng sinh lạc đường tối

Không biết nơi sẽ đến

Thắp đèn trí tuệ cho

Vì sao lại muốn tắt?

Chúng sinh bị nổi chìm

Trong biển lớn tử sinh

Làm con thuyền trí tuệ

Sao muốn dìm cho chìm?

Nhẫn nhục là mầm pháp

Chí vững là gốc pháp

Tâm giác là thân cành

Hoa là luật nghi giới

Cây đại thọ trí tuệ

Pháp vô lượng là trái

Bóng che chở chúng sinh

Vì sao lại muốn chặt?

Gông cùm, tham, sân, si

Trói buộc các chúng sinh

Nhiều kiếp tu khổ hạnh

Vì giải thoát chúng sinh

Hôm nay quyết định thành

Chính thức ngồi tại đây

Như các Phật quá khứ.

Đài kim cang vững chắc

Các phương đều nghiêng động

Chỉ nơi đây yên ổn

Kham nhẫn được diệu định

Ngươi không phá được đâu!

Phải nên hạ thấp tâm

Dứt bỏ tâm kiêu mạn

Phải tu “tâm tri thức”

Nhẫn nhục mà thờ phụng!”

Ma nghe tiếng trên không

Thấy Bồ-tát an tịnh

Xấu hổ bỏ kiêu mạn

Lại trở về cõi trời.

Các ma đều lo lắng

Mất hết các uy vũ

Các khí trượng chiến đấu

Bỏ ngổn ngang trong rừng

Như người giết kẻ oán

Bè đảng đều tiêu tan.

Các ma đã tan tác

Tâm Bồ-tát vắng lặng

Ánh mặt trời thêm sáng

Bụi mù đều lắng chìm

Trăng sáng các sao hiện

Không còn bóng tối phủ

Không trung mưa hoa trời.

Để cúng dường Bồ-tát.

Phẩm 14: A-DUY-TAM BỒ-ĐỀ

Bồ-tát hàng ma rồi

Lòng vững chắc an tĩnh

Cầu chứng nghĩa đệ nhất

Vào sâu trong diệu thiền

Các Tam-muội tự tại

Lần lượt hiện trước mặt.

Đầu hôm nhập chánh định

Nhớ lại đời quá khứ

Từ nơi đâu tên gì

Mà sinh đến nơi này

Như vậy trăm, ngàn, vạn

Sinh tử đều biết rõ.

Chịu sinh tử vô lượng

Tất cả loài chúng sinh

Đều từng là thân thuộc

Nên khởi tâm đại bi.

Tâm đại bi nghĩ rồi

Lại quán chúng sinh ấy

Luân hồi trong sáu nẻo

Sinh tử không cùng tận

Luống dối không vững chắc

Như cây chuối mộng huyễn.

Vào ngay lúc nửa đêm

Chứng được tịnh Thiên nhãn

Thấy tất cả chúng sinh

Như xem hình trong kính

Chúng sinh chết rồi sống

Sang hèn và nghèo giàu

Tịnh nghiệp, bất tịnh nghiệp

Tùy thọ báo khổ vui,

Quán sát người làm ác

Sẽ sinh vào đường ác

Người tu tập nghiệp lành

Sinh lên cõi trời, người,

Nếu người đọa địa ngục

Thọ vô lượng thứ khổ

Phải uống nước đồng sôi

Giáo sắt xuyên thân thể,

Xô vào vạc nước sôi

Ném vào đống lửa đỏ

Bầy chó nanh dài xơi

Chim mỏ nhọn mổ não,

Sợ lửa chạy vào rừng

Lá kiếm cắt đứt thân

Dao bén chặt thân thể

Hoặc búa bén chém chặt

Chịu biết bao đau khổ

Nghiệp hành, không chết được.

Thích làm việc bất tịnh

Chịu quả báo đau khổ

Vị đắm trong giây lát

Khổ báo rất lâu dài

Trồng nhân khổ cười vui

Mà chịu tội kêu khóc.

Các chúng sinh nghiệp ác

Nếu thấy tự chịu báo

Thì khí mạch đứt liền

Sợ hãi băng huyết chết.

Tạo các nghiệp súc sinh

Các nghiệp đều sai khác

Chết đọa vào súc sinh

Chịu nhiều thân khác nhau,

Hoặc là thân da thịt

Lông, sừng, xương, đuôi, cánh

Lại tàn hại lẫn nhau

Thân thích ăn thịt nhau

Vác nặng mà mang ách

Câu, dùi đâm, roi đánh

Bị thương, chảy máu mủ

Đói khát nhưng không thoát,

Xoay vần giết hại nhau

Không có sức tự tại

Trên đất, nước, không trung

Không có chỗ trốn chết.

Người tham lam keo kiệt

Sinh vào đường ngạ quỉ

Thân cao lớn như núi

Cổ họng tựa mũi kim

Lửa đói khát bùng lên

Trở lại tự đốt thân.

Người xin tiếc không cho

Hoặc cản người bố thí

Sinh vào ngạ quỉ kia

Muốn ăn chẳng thể được

Đồ thừa người đổ bỏ

Muốn ăn cũng biến mất.

Những người nghe xan tham

Bị khổ báo như thế

Cắt thịt bố thí người

Như vua Thi-tỳ kia.

Hoặc sinh vào loài người

Thân ở trong nhà xí

Chuyển động rất khổ cực

Ra thai sinh sợ hãi

Thân mềm chạm vật ngoài

Như đao kiếm cắt xẻ,

An phận theo túc nghiệp

Không lúc nào không chết

Cần khổ não mà sinh sống

Được sống mãi chịu khổ.

Nhờ phước sinh cõi trời

Lửa khát ái đốt thân

Lúc phước hết qua đời

Năm tướng suy chết đến

Giống như hoa, cây héo.

Tiều tụy mất ánh sáng

Quyến thuộc người còn mất

Buồn khổ không lưu được,

Cung điện chợt rỗng không

Ngọc nữ đều xa lìa

Ngồi nằm trên bụi đất

Buồn khóc luyến mến nhau.

Người sống thường đọa lạc

Kẻ chết buồn luyến tiếc

Tinh tấn tu khổ hạnh

Tham cầu sinh cõi trời

Đã có khổ như vậy

Hèn thay! Gì đáng tham!

Đại phương tiện có được

Không khỏi khổ chia lìa.

Than ôi! Các trời người

Dài ngắn không khác nhau

Nhiều kiếp tu khổ hạnh

Xa lìa hẳn ái dục

Rằng quyết định còn mãi

Mà nay đều đọa lạc

Địa ngục chịu các khổ!

Súc sinh tàn sát nhau

Ngạ quỉ đói khát ngặt

Làm người nhọc khao khát

Tuy nói: sinh Thiên vui

Chia lìa khổ lớn nhất

Mê lầm sinh cõi thế

Không một chỗ nghỉ ngơi!

Than ôi! Biển sinh tử

Lăn lộn không cùng tận

Chúng sinh mãi chìm đắm

Trôi dạt không chỗ nương

“Tịnh Thiên nhãn” như thế

Quán sát trong năm đường

Luống dối không vững chắc

Như cây chuối, chùm bọt!

Vào canh ba đêm ấy

Nhập vào chánh thọ sâu

Quan sát các thế gian

Luân chuyển khổ tự tánh

Luôn luôn sinh, già, chết

Số đó không hạn lượng

Tham dục, si ám che

Không biết do đâu xuất.

Suy nghĩ trong chánh niệm

Sinh tử từ đâu khởi?

Quyết định biết già, chết

Ắt do sinh mà ra

Thí như người có thân

Thì theo thân có khổ

Lại xét sinh do đâu

Thấy từ các nghiệp hữu

Mắt trời quán nghiệp hữu

Chẳng trời Tự tại sinh

Chẳng tự tánh, chẳng ngã

Cũng không phải không nhân.

Đốt tre đều đã chẻ

Các đốt khác không khó

Đã thấy nhân sinh tử

Dần dần thấy chân thật

Nghiệp hữu từ thủ sinh

Giống như lửa thêm củi.

Thủ lấy ái làm nhân

Như lửa nhỏ đốt núi.

Biết ái từ thọ sinh

Biết khổ vui cầu an

Đói khát cầu ăn uống

Thọ sinh ái cũng vậy.

Các thọ, xúc là nhân

Cả ba, khổ vui sinh

Người gia công dùi lửa

Thì được lửa mà dùng.

Xúc từ lục nhập sinh

Vì tối không minh giác.

Lục nhập, danh sắc khởi

Như mầm nảy lá cành.

Danh sắc từ thức sinh

Như ươm mầm, lá sinh.

Thức lại từ danh sắc

Xoay vần không còn thừa.

Duyên thức sinh danh sắc

Duyên danh sắc sinh thức

Như người, thuyền tiến lên

Đất, nước lại liền nhau.

Như thức sinh danh sắc

Danh sắc sinh các căn

Các căn sinh ra xúc

Xúc lại sinh ra thọ

Thọ sinh ra ái dục

Ái dục sinh ra thủ

Thủ sinh ra nghiệp hữu

Hữu thì sinh ra sinh

Sinh sinh ra già, chết

Luân hồi mãi không cùng.

Nhân duyên chúng sinh khởi

Chánh Giác đều giác tri

Chánh Giác đã chứng ngộ

Sinh hết, già chết dứt

Hữu diệt thì sinh diệt

Thủ diệt thì hữu diệt

Ái diệt thì thủ diệt

Thọ diệt thì ái diệt

Xúc diệt thì thọ diệt

Lục nhập diệt, xúc diệt

Tất cả nhập diệt hết

Bởi do danh sắc diệt

Thức diệt, danh sắc diệt

Hành diệt thì thức diệt

Si diệt thì hành diệt

Đại tiên thành Chánh giác.

Thành Chánh giác như thế

Phật hưng thịnh thế gian

Tám chánh: Chánh kiến thảy

Đường bằng phẳng thản nhiên

Rốt ráo vô ngã sở

Như củi hết lửa tắt

Việc phải làm đã làm

Đã thành đạo Chánh giác

Rốt ráo nghĩa đệ nhất

Vào nhà bậc Đại tiên.

Tối hết, tướng sáng sinh

Động, tĩnh đều vắng lặng

Chứng được vô tận pháp

Nhất thiết trí sáng ngời.

Đại tiên đức thuần hậu

Rung chuyển khắp mặt đất

Vũ trụ đều sáng rỡ

Thần, Rồng, Trời nhóm họp

Trên không tấu nhạc trời

Để cúng dường chánh pháp.

Gió mát nhè nhẹ thổi

Mây trời rưới mưa thơm

Hoa mầu nở trái lúc

Trái ngọt chín trước mùa

Các hoa báu cõi trời

Như Đại Mạn-đà-la

Từ trên không rơi khắp

Cúng dường Đấng Thích-ca.

Các chúng sinh dị loại

Lòng lành đến với nhau

Sợ hãi đều dứt hết

Không còn tâm sân mạn.

Tất cả các thế gian

Đều như bậc lậu tận

Chư Thiên ưa giải thoát

Đường ác được tạm an

Phiền não tạm ngưng đọng

Trăng tuệ dần thêm sáng.

Vị tiên dòng Cam Giá

Có những người sinh Thiên

Thấy Đức Phật ra đời

Vui mừng đầy khắp thân

Liền từ cung điện trời

Mưa hoa xuống cúng dường.

Các Trời, Thần, Quỉ, Rồng

Cùng khen công đức Phật.

Người đời thấy cúng dường

Và nghe tiếng khen ngợi

Tất cả đều vui theo

Hớn hở không kềm được

Chỉ có Ma thiên vương

Trong tâm rất lo buồn.

Phật trong bảy ngày ấy

Thiền tư tâm thanh tịnh

Quán sát cây Bồ-đề

Chăm chú không chớp mắt:

“Ta nương tựa chỗ này

Được toại tâm nguyện xưa

An trụ pháp vô ngã

Mắt Phật nhìn chúng sinh

Phát tâm rất thương xót

Muốn họ được thanh tịnh

Tham, sân, si, tà kiến

Trôi chìm mất bản tâm

Giải thoát rất nhiệm sâu

Nhờ đâu giảng nói được?

Nếu lìa phương tiện cần

An trụ trong im lặng

Nhớ lại bản thệ nguyện

Lại sinh tâm nói pháp

Quán sát các chúng sinh

Ai phiền não tăng giảm?”

Phạm thiên biết Phật nghĩ

Nên thỉnh Ngài chuyển pháp

Phát ánh sáng Phạm khắp

Vì độ chúng sinh khổ

Đến thấy Đấng Mâu-ni

Tướng đại nhân nói pháp

Nghĩa mầu đều hiện rõ

An trụ trong thật trí

Lìa lỗi gây khó dễ

Không có tâm dối luống

Tâm cung kính vui mừng

Chắp tay khuyên mời rằng:

“Nhờ phước gì thế gian

Gặp được Đấng Đại Bi?

Tất cả loài chúng sinh

Tâm cặn bã nhơ uế

Hoặc phiền não nặng nề

Hoặc phiền não nhỏ nhiệm

Thế Tôn đã hóa độ

Biển khổ lớn sinh tử

Nguyện sẽ cứu giúp họ

Các chúng sinh chìm đắm.

Như nghĩa sĩ ở đời

Được lợi đồng chúng sinh

Thế Tôn được pháp lợi

Nên cứu giúp chúng sinh

Con người thường tự lợi

Ta, người thêm lợi, nạn

Xin rủ lòng Từ bi

Vì nạn trong các nạn.”

Khuyên mời như thế rồi

Giã từ trở về trời

Phật do Phạm thiên thỉnh

Với tâm vui chí thành

Nuôi lớn tâm đại bi

Ý nói pháp tăng thêm,

Nghĩ sẽ đi khất thực

Bốn vua trời dâng bát

Như Lai vì pháp nên

Nhận bốn hợp thành một

Bấy giờ có người buôn

Được Thiên thần mách rằng:

“Đấng Đại Tiên Mâu-ni

Ở trong khu rừng kia

Ruộng phước tốt thế gian

Người nên đến cúng dường”.

Nghe nói rất vui mừng

Dâng cúng bữa cơm đầu.

Dùng xong, Phật lại nghĩ:

“Khai pháp cho ai trước?

Chỉ có A-la-lam

Và Uất-đầu-la-ma

Có thể thọ chánh pháp

Nhưng nay đã qua đời

Còn năm Tỳ-kheo thôi

Nên nghe pháp đầu tiên.”

Muốn nói pháp vắng lặng

Như ánh nắng xua tối

Liền đến Ba-la-nại

Chỗ ở vị Tiên xưa

Khoan thai bước sư tử

Bình thản mắt ngưu vương

Vì độ chúng sinh nên

Thành Ca-thi thẳng đến

Vua thú bước thanh thản

Ngoái nhìn rừng Bồ-đề.

Phẩm 15: CHUYỂN PHÁP LUÂN

Như Lai khéo vắng lặng

Ánh sáng soi chiếu khắp

Oai nghiêm đi một mình

Giống như đông người theo

Trên đường gặp Phạm chí

Tên là Ưu-ba-ca

Giữ gìn Tỳ-kheo nghi

Cung kính đứng bên đường

Mừng gặp chưa từng có

Chắp tay mà hỏi rằng:

“Chúng sinh đều đắm nhiễm

Dung nhan Ngài không đắm

Tâm người đời dao động

Riêng Ngài các căn lặng

Vẻ sáng như trăng rằm

Tựa như vị cam lộ

Dung mạo tướng đại nhân

Vua sức tuệ tự tại

Điều phải làm đã làm

Học hỏi với thầy nào?”

Đáp rằng: “Ta không thầy

Không nương, không gì hơn

Tự ngộ pháp sâu xa

Được điều người không được

Điều mà người phải giác

Thế gian không ai giác

Ta nay đã tự giác

Nên gọi là Chánh Giác.

Phiền não như kẻ thù

Dùng kiếm tuệ chiết phục

Cho nên đời khen ngợi

Được gọi là Tối Thắng,

Sẽ đến Ba-la-nại.

Đánh trống pháp cam lộ!

Không mạn, không còn tên

Cũng không cầu lợi lạc

Chỉ vì tuyên chánh pháp

Cứu vớt khổ chúng sinh.

Do xưa phát thệ rộng

Độ người chưa được độ

Kết quả thệ nay thành

Sẽ toại bổn nguyện này.

Giàu có tự cung cấp

Chẳng gọi là Nghĩa sĩ

Lợi ích cho mọi người

Được gọi Đại Trượng Phu.

Gặp nguy không cứu vớt

Đâu gọi dũng sĩ được,

Thấy bệnh không chữa trị

Đâu gọi thầy thuốc hay,

Thấy lạc không chỉ lối

Ai gọi người dẫn đường?

Như đèn soi chỗ tối

Vô tâm mà tự sáng

Như Lai thắp đèn tuệ

Không cầu các dục tình

Dùi gỗ sẽ có lửa

Không trung gió tự nhiên

Đào đất sẽ được nước

Lẽ tự nhiên như vậy.

Tất cả các Mâu-ni

Thành đạo là Già-gia

Cũng đồng nước Ca-thi

Quay bánh xe chánh pháp”.

Phạm chí Ưu-ba-ca

Kêu lên: Lạ lùng quá!

Theo tâm trước đã hẹn

Theo đường riêng khác nhau

Nghĩ rằng chưa từng có

Bước từng bước ngập ngừng.

Như Lai dần tiến bước

Đi đến thành Ca-thi

Đất này rất trang nghiêm

Như cung trời Đế Thích

Sông Hằng, Ba-la-nại

Nằm giữa hai con sông

Rừng cây, hoa quả mượt

Cầm thú đến nhởn nhơ

Vắng lặng, không ồn náo

Nơi các tiên xưa ở.

Ánh Như Lai chiếu sáng

Càng thêm vẻ sáng ngời

Kiều-trần-như tộc tánh

Kế Thập lực Ca-diếp

Ba tên Bà-sáp-ba

Bốn A-thấp-ba-thệ

Năm tên Bạt-đà-la

Tu khổ hạnh núi rừng

Xa thấy Như Lai đến

Họ ngồi lại cùng bàn:

“Cù-đàm đắm vui đời

Xả bỏ các khổ hạnh

Nay lại trở về đây

Ta chớ đứng dậy đón

Cũng đừng lễ, thăm hỏi

Cung cấp đồ cần dùng.

Đã quên lời thề xưa

Không nên thọ cúng dường.

Hễ người thấy khách đến

Nên sửa soạn trước sau

Như chuẩn bị chiếu giường

Để mời họ yên nghỉ”.

Giao ước như thế rồi

Thì ai về chỗ nấy

Mỗi người đều ngồi yên

Như Lai dần bước đến

Họ chợt quên giao ước

Có người nhường chỗ ngồi

Có người đỡ y bát

Có người rửa chân Phật

Có người hỏi việc cần

Làm mọi việc như vậy

Tôn kính như bậc Thầy

Chỉ không bỏ dòng tộc

Vẫn gọi tên Cù-đàm.

Thế Tôn bảo họ rằng:

“Chớ gọi dòng họ ta

Đối với A-la-ha

Mà sinh lời ngạo mạn

Dù kính trọng hay không

Tâm ta đều bình đẳng.

Tâm các ông bất kính

Tự vời lấy tội lỗi

Phật độ được thế gian

Cho nên gọi là Phật

Với tất cả chúng sinh

Bình đẳng xem như con

Mà gọi tên họ Ta

Phạm tội như khinh cha!”

Phật dùng tâm đại bi

Thương xót mà bảo họ

Tâm họ vẫn ngu si

Không tin Ngài thật ngộ

Cho rằng trước khổ hạnh

Mà còn không chứng đắc

Nay thân, miệng hưởng lạc

Làm sao mà thành Phật?

Cứ như vậy nghi hoặc

Không tin Ngài thành Phật

Được thật nghĩa cứu cánh

Tất cả trí đầy đủ.

Như Lai liền vì họ

Nói lược về yếu đạo:

“Người ngu tu khổ hạnh

Thích làm vui các căn

Thấy hai khác biệt ấy

Thì đó là lỗi lớn

Không phải đạo chánh chân

Vì trái với giải thoát.

Nhọc thân tu khổ hạnh

Tâm ý vẫn rong ruổi

Thế trí còn chẳng sinh

Huống siêu vượt các căn

Như thắp đèn bằng nước

Không bao giờ hết tối.

Nhọc thân tu đèn tuệ

Không thể dứt ngu si

Dùi củi mục tìm lửa

Tốn công chẳng được gì?

Theo cách người lấy lửa

Liền được lửa dùng ngay.

Cầu đạo không khổ thân

Mà được pháp cam lộ

Đắm dục là phi nghĩa

Ngu si ngăn tuệ sáng

Kinh luận còn không rõ,

Huống được đạo lìa dục!

Như người bị bệnh nặng

Ăn thức không tùy bệnh

Không biết đó bệnh nặng

Đắm dục làm sao dứt?

Đốt lửa nơi đồng trống

Cỏ khô thêm gió mạnh

Lửa tham ái cũng vậy

Ai dập được cháy to?

Ta đã rời “nhị biên”

Tâm sống với “Trung đạo”

Các khổ rốt ráo dứt

Vắng lặng lìa các lỗi

Chánh kiến hơn ánh dương

Xe bình đẳng giác quán,

Chánh ngữ là nhà ở

Rừng chánh nghiệp dạo chơi

Chánh mạng tư cách đẹp

Phương tiện là đường chánh

Chánh niệm là thành quách

Chánh định là giường ghế

Tám đường chánh bằng phẳng,

Thoát khỏi khổ sinh tử

Từ đường ấy thoát ra

Việc làm đã rốt ráo

Không rơi vào kia đây.

Hai đời là thường khổ

Ba cõi thuần nhóm khổ

Chỉ tám đường dứt được

Vốn chưa từng được nghe

Mắt thanh tịnh chánh pháp

Thấy được đạo giải thoát.

Nay chỉ Ta bắt đầu

Khổ sinh, già, bệnh, chết

Yêu chia ly, oán gặp

Việc mong cầu chẳng được

Và các thứ khổ khác

Lìa dục, chưa lìa dục

Có thân và không thân

Lìa công đức thanh tịnh

Nói lược đó đều khổ.

Giống như lửa cháy ngưng

Tuy đóm nhỏ vẫn nóng

Vắng lặng còn chút ngã

Tính khổ lớn vẫn còn,

Các phiền não: tham, sân…

Và các lỗi của nghiệp

Đó chính là nhân khổ.

Lìa bỏ thì khổ dứt

Như các hạt giống kia

Không gặp đất, nước… thảy

Các duyên chẳng hòa hợp

Thì mầm lá không sinh

Có tánh, hữu nối tiếp

Từ trời đến đường ác

Luân hồi mãi không dừng.

Đó do tham dục sinh

Thấp, vừa, cao khác nhau

Các thứ nghiệp là nhân.

Nếu dứt được tham thảy

Thì không có nối nhau

Nếu các thứ nghiệp hết

Khổ sai biệt dứt hẳn.

Đây có thì kia có

Đây không thì kia không

Không sinh, già, bệnh, chết

Không đất, nước, lửa, gió

Cũng không đầu, giữa, cuối

Không phải pháp dối gạt

Chỗ trụ của Thánh hiền

Thật vắng lặng vô tận.

Tám đường chánh đã nói

Là phương tiện không thừa

Thế gian không thấy được

Mọi người mãi lầm mê

Ta biết khổ, dứt tập

Chứng diệt, tu chánh đạo

Quán bốn chân đế này

Liền thành Đẳng Chánh Giác.

Rằng Ta đã biết khổ

Đã dứt nhân hữu lậu

Đã chứng đắc Diệt tận,

Đã tu tám đường chánh

Đã biết bốn chân đế

Thành mắt pháp thanh tịnh

Với bốn chân đế này

Chưa sinh mắt bình đẳng

Chẳng gọi được giải thoát.

Không nói: làm, đã làm

Cũng không nói: tất cả

Thành trí giác chân thật

Vì biết bốn chân đế

Tự biết được giải thoát

Tự biết làm, đã làm

Tự biết Đẳng Chánh Giác.”

Khi nói lời thật này

Dòng họ quý Kiều-trần

Tám vạn các Thiên chúng

Thấu triệt nghĩa chân thật

Xa lìa các bụi nhơ

Chứng pháp nhãn thanh tịnh.

Thiên Nhân Sư biết ngài

Việc phải làm đã làm

Tiếng sư tử vui mừng

Hỏi Kiều-trần: “Hiểu chưa?”

Kiều-trần liền bạch Phật:

“Đã hiểu pháp Đại Sư”

Vì ngài hiểu pháp nên

Gọi A-nhã Kiều-trần

Trong các đệ tử Phật

Là người ngộ đầu tiên.

Ngài biết tiếng chánh pháp

Nghe được các thần đất

Đều cùng cất tiếng nói:

“Hay thay! pháp sâu xa

Đức Như Lai hôm nay

Chuyển pháp chưa từng chuyển

Khắp vì các trời, người

Mở rộng cửa cam lộ

Tịnh giới là nan hoa

Giúp điều phục vắng lặng

Trí vững là vành bánh,

Hổ thẹn cầu nối thành

Chánh niệm vỏ bọc quanh

Thành pháp Luân chân thật

Chánh chân rời ba cõi

Chẳng lui, theo tà sư.”

Thần đất nói như vậy

Thần hư không ca tụng

Các trời lại khen ngợi

Thấu đến cõi trời Phạm

Các Thiên thần ba cõi

Vừa nghe Đại Tiên giảng

Kinh hãi bảo nhau rằng:

“Khắp nghe Phật ra đời,

Vì muôn loài chúng sinh

Chuyển pháp luân vắng lặng.”

Mây mù tan, gió tạnh

Không trung hoa trời rơi

Chư Thiên tấu nhạc trời.

Mừng khen: Chưa từng có!

PHẬT SỞ HÀNH TÁN

QUYỂN 4

Phẩm 16: VUA BÌNH-SA VÀ CÁC ĐỆ TỬ

Khi năm Tỳ-kheo kia

A-thấp-ba-thệ thảy

Nghe tiếng Ngài biết pháp

Bùi ngùi tự hổ thẹn

Chắp tay cung kính Ngài

Cùng chiêm ngưỡng tôn nhan

Như Lai dùng phương tiện

Giúp họ vào chánh pháp

Năm Tỳ-kheo trước sau

Đắc đạo, điều các căn

Như năm ngôi sao sáng

Thành hàng đứng hầu trăng.

Khi ấy thành Cưu-di

Con trưởng giả Da-xá

Đêm ngủ chợt giác ngộ

Tự thấy cả quyến thuộc

Nam nữ ngủ khỏa thân

Liền sinh lòng chán chê

Nghĩ đây gốc phiền não

Lừa dối những kẻ ngu

Mặc đồ, đeo anh lạc

Rời nhà vào núi rừng

Dọc đường kêu lên rằng:

“Não loạn! Ôi não loạn!’

Phật kinh hành đêm vắng

Nghe tiếng kêu “não loạn”

Ngài gọi: “Ông lại đây

Đây có chỗ yên ổn

Niết-bàn rất mát mẻ

Vắng lặng lìa phiền não”.

Da-xá nghe Phật dạy

Trong tâm rất vui mừng

Trái tâm vốn chán lìa

Thánh tuệ chợt mở bày

Như xuống ao mát mẻ

Tiến dần đến chỗ Phật

Thân chàng còn dáng tục

Mà tâm sạch lậu rồi

Sức căn lành đời trước

Mau chứng quả La-hán

Trí tịnh, lý dần sáng

Nghe pháp liền giác ngộ

Như tơ lụa trắng tinh

Nhuộm rất dễ ăn màu.

Chàng đã tự giác tri

Điều nên làm đã làm

Thấy thân vẫn trang nghiêm

Mà sinh tâm hổ thẹn.

Như Lai biết ý ấy

Nên vì chàng nói kệ:

“Dùng anh lạc điểm trang

Tâm điều phục các căn

Quán chúng sinh bình đẳng

Hành pháp chẳng kể thân.

Thân mặc y xuất gia

Mà lòng lụy chưa quên

Ở rừng, lợi còn nghĩ

Thì khác chi người đời.

Tuy thân là người tục

Lòng ở cảnh cao xa

Tại gia đồng rừng núi

Thì xa lìa ngã sở.

Buộc mở ở nơi tâm

Thân đâu có định tướng

Mặc giáp, áo bào trọng

Có thể ngăn kẻ thù

Cạo tóc mặc y nhuộm

Là phục giặc phiền não”

Phật gọi: “Tỳ-kheo lại!”

Liền đó đổi dáng tục

Đầy đủ tướng xuất gia

Đều trở thành Sa-môn.

Chàng trước có nhiều bạn

Đến năm mươi bốn người

Theo bạn lành xuất gia

Lần lượt vào chánh pháp.

Đó do nghiệp lành xưa

Quả mầu hôm nay thành

Đá vôi thấm lâu ngày

Qua nước mau tươi sáng.

Các Thanh văn thượng hạnh

Sáu mươi vị La-hán

Đều như pháp La-hán

Thuận theo lời dạy bảo:

“Nay thầy đã được độ

Qua bờ sông tử sinh

Việc làm đã rốt ráo

Đáng thọ mọi cúng dường,

Đều nên đến các nước

Độ người chưa giải thoát

Chúng sinh khổ lẫy lừng

Lâu không người cứu giúp

Các thầy đều riêng đến

Thương xót mà dắt dìu.

Giờ Ta cũng một mình

Trở lại núi Già-xà

Ở đó có vị tiên

Vua Tiên và Phạm tiên

Thảy đều ở tại đó

Cả nước đều tôn kính.

Tiên khổ hạnh Ca-diếp

Nhân dân đều kính thờ

Người theo học rất đông

Ta nay đến độ ông”.

Sáu mươi Tỳ-kheo ấy

Vâng lời, giảng rộng pháp

Mỗi vị theo duyên xưa

Tùy ý đến các nước.

Thế Tôn riêng mình bước

Đến thẳng núi Già-xà

Vào rừng pháp vắng lặng

Đến chỗ tiên Ca-diếp.

Ông có hang thờ lửa

Nơi ở của rồng độc

Núi rừng thật sáng trong

Nơi nơi đều yên cả.

Thế Tôn vì hóa độ

Xin ông ở lại đêm

Ca-diếp bạch Phật rằng:

“Không có chỗ nghỉ ngơi

Chỉ có hang thờ lửa

Khéo thanh tịnh ở được

Nhưng có rồng độc ở

Sẽ làm thương tổn Ngài”.

Phật nói: “Ông cứ cho

Chỉ ở một đêm thôi”

Ca-diếp cứ can ngăn

Thế Tôn cứ xin mãi

Ca-diếp lại bạch Phật:

“Lòng chẳng muốn cho Ngài

Thì tôi là bỏn xẻn

Thôi thì tùy sở thích”.

Phật liền vào hang lửa

Ngồi thẳng, suy nghĩ đúng

Rồng độc trông thấy Phật

Nổi giận phun lửa độc

Cả động lửa đỏ rực

Mà chẳng chạm thân Phật.

Hang cháy rồi lửa tàn

Thế Tôn vẫn ngồi yên

Giống như kiếp lửa dậy

Cung Phạm thiên cháy tàn

Vua Phạm vẫn ngồi yên

Không lo cũng không sợ.

Rồng độc thấy Thế Tôn

Sắc mặt không biến đổi

Độc dứt, tâm lành sinh

Cúi đầu xin quy y

Đêm, Ca-diếp thấy sáng

Than rằng: “Ôi lạ quá!

Như người đạo đức này

Mà bị lửa rồng đốt!”

Ca-diếp và quyến thuộc

Sáng sớm đều đến xem

Phật đã hàng rồng độc

Đựng ở trong bình bát

Mới biết công đức Phật.

Dù họ lấy làm lạ

Nhưng kiêu mạn lâu ngày

Vẫn nói: “Đạo ta cao!”

Phật bèn tùy thời nghi

Hiện các thứ thần biến

Quán sát điều họ nghĩ

Biến hóa mà ứng hiện

Khiến tâm họ mềm dịu

Xứng đáng thành pháp khí

Tự thấy đạo mình thấp

Không bì kịp Thế Tôn

Mà quyết định hạ mình

Thuận theo thọ pháp chánh.

Uất-tỳ-la Ca-diếp

Có năm trăm đệ tử

Theo thầy khéo điều phục

Thứ lớp thọ chánh pháp

Ca-diếp và đồ chúng.

Sau khi được hóa độ

Vật nuôi sống của tiên

Và các đồ thờ lửa

Đều ném hết xuống sông

Mặc chìm trôi theo nước.

Na-đề và Già-xà

Hai em ở dưới dòng

Thấy y phục, các vật

Theo dòng nước trôi xuống

Tưởng anh gặp nạn to

Nên vừa sợ vừa lo

Cùng năm trăm đệ tử

Lên ngược dòng tìm anh

Thì thấy anh xuất gia

Các đệ tử cũng thế

Biết được pháp chưa từng

Mà cho là lạ lùng

Nay, anh đã vào đạo

Chúng ta cũng phải theo

Ba người anh em đó

Và đệ tử, dòng họ

Phật nói pháp cho nghe

Bằng thí dụ thờ lửa:

Khói đen ngu si bốc

Dùi lửa loạn tưởng sinh

Lửa tham dục, giận tức

Thiêu đốt các chúng sinh.

Lửa phiền não như thế

Cháy hừng không dập tắt

Càng đắm trong sinh tử

Lửa khổ cũng thường chóng

Thấy được hai thứ lửa

Rực cháy không chỗ nương

Làm sao người có tâm

Mà không sinh chán lìa.

Chán lìa dứt tham dục

Tham hết, được giải thoát

Nếu đã được giải thoát

Giải thoát tri kiến sinh

Quan sát dòng sinh tử

Mà nêu lên phạm hạnh

Việc phải làm đã làm

Không chịu thân hậu hữu.

Ngàn Tỳ-kheo như thế

Nghe Thế Tôn nói pháp

Các lậu không hề khởi

Tất cả tâm giải thoát.

Phật bèn nói pháp cho

Ca-diếp, ngàn Tỳ-kheo

Việc phải làm đã làm

Tuệ tịnh diệu trang nghiêm

Các quyến thuộc công đức

Giữ giới, các căn tịnh

Tiên đại đức theo đạo

Rừng khổ hạnh hoang vắng

Như người bỏ giới đức

Thì thân không còn gì.

Thế Tôn cùng môn đồ

Đi đến thành Vương xá

Ngài nhớ vua Ma-kiệt

Có lời thề lúc trước

Thế Tôn đã đến nơi

Dừng nghỉ trong rừng gậy.

Vua Bình-sa nghe tin

Bèn cùng đại quyến thuộc

Gái trai cả nước theo

Đi đến chỗ Như Lai

Xa thấy Như Lai ngồi

Hàng tâm, phục các căn

Không còn tướng trần tục,

Xuống xe, đi bộ đến

Giống như trời Đế Thích

Đến chỗ Phạm Thiên vương

Trước lễ dưới chân Phật

Thăm hỏi: Được an vui.

Phật an ủi xong rồi

Mời vua ngồi một bên.

Vua nghĩ thầm trong lòng

Phật có uy lực lớn

Ca-diếp đức tốt thảy

Nay đều làm đệ tử.

Phật biết ý mọi người

Bèn hỏi Ca-diếp rằng:

“Thầy thấy phước lợi gì

Mà bỏ phép thờ lửa?”

Ca-diếp nghe Phật hỏi:

Vội ra trước đại chúng

Quỳ gối mà chắp tay

Lớn tiếng bạch Phật rằng:

“Tu phước thờ thần lửa

Quả báo đều luân hồi

Phiền não sinh tử tăng

Cho nên con xả bỏ.

Siêng năng thờ thần lửa

Là mong hưởng năm dục

Ái dục tăng vô cùng

Cho nên con xả bỏ

Thờ lửa tu chú thuật

Lìa giải thoát, thọ sinh

Thọ sinh là gốc khổ

Nên bỏ lại cầu an.

Con vốn cho khổ hạnh

Cúng tế, lập đại hội

Là tốt nhất trên đời

Nhưng trái với chánh đạo

Cho nên nay xả bỏ

Cầu vắng lặng vượt hơn

Lìa sinh, già, bệnh, chết

Chỗ mát mẻ vô tận

Vì biết nghĩa này nên

Xả bỏ phép thờ lửa”

Thế Tôn nghe Ca-diếp

Nói việc mình thấy biết

Phật muốn các chúng sinh

Đều sinh tâm tịnh tín

Nên bảo Ca-diếp rằng:

“Này Bồ-tát! Lành thay

Phân biệt rõ các pháp

Để theo đạo vượt hơn

Giờ ở trước đại chúng

Hiển rõ công đức thầy

Như trưởng lão giàu có

Còn tìm được kho báu

Khiến chúng sinh nghèo khổ

Càng sinh tâm chán lìa.”

Lành thay! Vâng lời Phật

Liền ở trước đại chúng

Nhiếp thân vào chánh thọ

Bay vọt lên hư không

Kinh hành, nằm, ngồi, đứng

Hoặc khắp thân tự nhiên

Hai bên phun lửa, nước

Không cháy, cũng không ướt

Từ thân ra mây mưa

Sấm chớp rung đất trời

Thế gian đều chiêm ngưỡng

Thỏa mắt nhìn không chán

Khác miệng mà đồng lời

Khen ngợi: chưa từng có.

Sau đó thu thần thông

Lễ dưới chân Thế Tôn:

“Phật là thầy của con

Con là đệ tử Phật

Vâng lời nghe hạnh này

Việc làm đã xong xuôi”

Cả thế gian đều thấy

Ca-diếp là đệ tử

Quyết định biết Thế Tôn

Thật là Nhất Thiết Trí.

Phật biết các hội chúng

Kham thọ được pháp giáo

Nên bảo vua Bình-sa:

“Đại vương hãy lắng nghe

Tâm ý và các căn

Đều là pháp sinh diệt

Biết rõ lỗi sinh diệt

Cho nên thấy bình đẳng.

Thấy bình đẳng như thế

Đó chính là biết thân

Biết thân, pháp sinh diệt

Không lấy cũng không nhận

Biết thân là căn giác

Không ngã và ngã sở

Chỉ chứa các nhóm khổ

Khổ sinh rồi khổ diệt

Đã biết tướng các thân

Không ngã và ngã sở

Đó chính là bậc nhất

Nơi thanh tịnh vô cùng.

Phiền não, ngã kiến thảy

Trói buộc các chúng sinh

Đã thấy không ngã sở

Các phược đều giải thoát

Thấy không thật trói buộc

Thấy chân thật, giải thoát

Chúng sinh nhiếp thọ giới

Thì bị tà nhiếp thọ.

Nếu như họ có ngã

Hoặc “thường” hoặc “vô thường”

Hai biên kiến sinh tử

Có lỗi lầm nặng nhất.

Nếu cho là vô thường

Thì tu hành không quả

Cũng không thọ thân sau

Không công mà giải thoát.

Nếu cho là có thường

Không khoảng giữa sinh tử

Thì nên đồng hư không

Không sinh cũng không diệt.

Nếu cho là có ngã

Thì nên tất cả đồng

Tất cả đều có “ngã”

Không nghiệp, quả tự thành.

Nếu có ngã làm ra

Không nên gắng tu hành

Kia có chủ tự tại

Thì đâu cần tạo tác.

Nếu “ngã” thì có thường

Lẽ ra không đổi khác

Thấy có sự khổ, vui

Thì sao nói có “thường”?

Biết sinh thì giải thoát

Xa lìa các bụi nhơ

Tất cả đều có thường

Thì cần gì giải thoát?

Vô ngã không chỉ nói

Lý thật, vô thật tánh

Không thấy việc “ngã” làm

Vì sao nói “ngã” làm

Mà ngã đã không làm

Cũng không ai làm ngã

Vì không hai việc này

Nên thật không có ngã.

Không người làm, người biết

Không chủ, mà thường đổi

Sinh tử ngày đêm trôi.

Nay vua nghe ta nói

Sáu căn, sáu cảnh giới

Nhân duyên lục thức sinh

Ba thứ hội sinh xúc

Nghiệp tâm niệm chuyển theo

Mặt trời gặp cỏ khô

Có mặt trời, lửa sinh

Các căn, cảnh giới, thức

Sĩ phu sinh cũng thế.

Mầm từ hạt giống sinh

Hạt giống chẳng phải mầm

Không tức, cũng không khác

Chúng sinh sinh cũng vậy!”

Thế Tôn nói chân thật

Nghĩa bình đẳng bậc nhất

Vua Bình-sa vui mừng

Ly cấu, mắt pháp sinh

Quyến thuộc vua, nhân dân

Trăm ngàn các thần quỉ

Nghe nói pháp cam lộ

Cũng theo đó ly trần.