Tứ Phần Luật, quyển 4

Nếu nói không nghe mà do nghi, thì hỏi: "Nghi việc gì? Nghi như thế nào? Nghe từ ai mà sanh nghi: từ tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bàtắc, ưu-bà-di chăng? Nghi việc gì: ba-la-di, tăng tàn... cho đến ác thuyết chăng?"

Nếu người ngăn tự tứ không thể trả lời. Nếu người ấy có trí mà dùng ba-la-di để ngăn thì phải trao cho người ấy tội tăng tàn,1 rồi Tăng mới tự tứ. Nếu vị dùng tội tăng tàn để ngăn, thì phải trao cho tội ba-dật-đề,

2 rồi Tăng mới tự tứ. Nếu người ấy dùng tội ba-dật-đề để ngăn thì phải trao cho các tội khác,3 rồi Tăng mới tự tứ. Nếu người ấy dùng các tội khác để ngăn thì nên như pháp trị, rồi Tăng mới tự tứ.

Nếu người ngăn tự tứ có trí, có thể trả lời. Nếu ngăn vì phạm ba-ladi thì nên diệt tẫn,4 rồi Tăng tự tứ. Nếu ngăn vì phạm tăng tàn, thì nên trao cho ba-lợi-bà-sa hay bổn nhật trị, hoặc ma-na-đỏa, hay xuất tội, rồi tự tứ. Nếu ngăn vì phạm ba-dật-đề, thì cho sám hối, rồi tự tứ. Nếu dùng các việc khác để ngăn thì nên như pháp trị rồi tự tứ.

5

1 Xem Phần I, Ch. ii. tăng-già-bà-thi-sa 8: vô căn ba-la-di báng; và 9: giả căn báng.

2 Xem Phần I, Ch. v. ba-dật-đề 80: vô căn tăng-già-bà-thi-sa pháp báng. 3 Đột-kiết-la hoặc ác thuyết.

4 Đối với tỳ-kheo phạm tội bị ngăn tự tứ có căn cứ. 5 Tuỳ ý sự (tr.1047b15): nếu phạm ba-la-thị-ca thì tẫn xuất. Nếu phạm tăng giàphạt-thi-sa, thì tạm gác đó chờ tự tứ xong sẽ trị tội. Các tội khác, sám hối xong mới tự tứ.

293

840b

Bấy giờ, có trú xứ, đến ngày tự tứ, tỳ-kheo bệnh ngăn tỳ-kheo bệnh tự tứ. Vị kia không biết làm thế nào, liền báo các tỳ-kheo. Các tỳkheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Nếu có trú xứ nào, ngày tự tứ, tỳkheo bệnh ngăn tỳ-kheo bệnh tự tứ, thì tỳ-kheo kia nói với tỳ-kheo này rằng, đức Phật dạy như vầy: 'Hiện đang bệnh, không được ngăn. Phải đợi bệnh lành đã. Trưởng lão nên nói như pháp. Vị kia cũng sẽ nói như pháp.

' Tác pháp như vậy rồi sau đó tự tứ."

Bấy giờ, có trú xứ, đến ngày tự tứ, tỳ-kheo bệnh ngăn tỳ-kheo không bệnh tự tứ. Tỳ-kheo kia nên nói với tỳ-kheo này rằng: 'Này trưởng lão, đức Phật có nói như vầy: 'Phải đợi bệnh lành đã. Ngài nên nói như pháp. Vị kia cũng nói như pháp. '' Tác pháp như vậy

rồi, sau đó tự tứ.

Bấy giờ, có trú xứ, đến ngày tự tứ, tỳ-kheo không bệnh ngăn [840b] tỳ-kheo bệnh tự tứ. Tỳ-kheo kia nên nói với tỳ-kheo này rằng,: 'Đức Phật dạy như vầy: 'Phải đợi bệnh lành đã. Trưởng lão nên nói như pháp. Vị kia cũng nói như pháp. '' Tác pháp như vậy

rồi, sau đó tự tứ.

7. Hạn kỳ tự tứ

1. Bấy giờ, có trú xứ, có số đông tỳ-kheo an cư tinh tấn tu hành chứng đặng tăng thượng quả, quý vị khởi lên ý nghĩ: "Hôm nay chúng ta tự tứ. Nếu di chuyển đến các trú xứ khác, sợ không được pháp lạc như vầy. Chúng ta nên làm thế nào?" Các vị liền báo các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Nếu trú xứ có số đông tỳ-kheo an cư tinh tấn tu hành chứng đặng tăng thượng quả. Các tỳ-kheo có ý nghĩ: 'Hôm nay chúng ta tự tứ. Nếu di chuyển đến các trú xứ khác, sợ không được pháp lạc như vầy.

' Các tỳ-kheo nên tác bạch tăng ích tự tứ. "

Văn tác bạch như sau:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận hôm nay không tự tứ. Đủ bốn tháng sẽ tự tứ. Đây là lời tác bạch.

"

294

T22. 840c Chương iv. Tự tứ

Nên tác bạch như vậy rồi sau đó đủ bốn tháng mới tự tứ. 2. Bấy giờ có trú xứ, có số đông tỳ-kheo cùng sống với nhau. Ngày tự tứ, các tỳ-kheo nghe các tỳ-kheo nơi trú xứ kia đấu tranh không hòa hợp, muốn đến nơi đây tự tứ.

1 Các vị không biết làm thế nào,

liền báo các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo đến bạch Phật. Đức Phật dạy: "Nếu trú xứ nào có số đông tỳ-kheo cùng sống với nhau, ngày tự tứ, nghe các tỳ-kheo trú xứ khác đấu tranh không hòa hợp, muốn đến đây tự tứ, thì tỳ-kheo kia nên tự tứ trước hai, ba ngày. Nếu tự tứ vào ngày mười lăm thì nên tự tứ ngày mười bốn. Nếu ngày mười bốn tự tứ thì nên tự tứ ngày mười ba. Nếu nghe họ đến vào ngày hôm nay thì nên tập Tăng tự tứ gấp. Nếu nghe họ đã đến trong giới thì nên ra ngoài giới tự tứ. Nếu nghe họ đã đến trong chùa thì nên sửa soạn nước rửa, nước tắm, ghế ngồi tắm, bình nước rửa, dụng cụ cào đất, đồ đựng bùn, tháo đậu, dược thảo, rồi bạch Thượng tọa nhen lửa, thỉnh Tăng vào nhà để tắm. Các cựu Tăng tỳ-kheo nên kín đáo từ nhà tắm mọi người ra ngoài giới tự tứ. Nếu khách tỳkheo kêu bảo tự tứ thì nên trả lời: 'Chúng tôi tự tứ rồi. ' Nếu cựu tỳkheo tự tứ rồi, khách tỳ-kheo ngăn tự tứ thì không được ngăn.2 Khi khách tỳ-kheo đang tự tứ, cựu tỳ-kheo ngăn thì được ngăn. Nếu có thể tạo phương tiện như vậy để tác pháp thì tốt, bằng không tỳ-kheo kia nên tác bạch tăng thượng tự tứ.

3 [840c] Văn bạch như sau:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận hôm nay Tăng không tự tứ, đến ngày thứ mười lăm không trăng sẽ tự tứ. Đây là lời tác bạch."

Nên tác bạch tăng thượng tự tứ như vậy. Nếu khách tỳ-kheo ở cho đến ngày thứ mười lăm không trăng, cựu tỳ-kheo nên tác bạch tăng thượng tự tứ lần thứ hai. Văn bạch như sau:

1 Ngũ phần 19 (tr.133c03): sợ các tỳ-kheo kia sẽ đến ngăn trú xứ này tự tứ. 2 Cf. Vin.i. không được ngăn (phủ nhận) tự tứ đối với người đã tự tứ (na…pavāritamapi pavāraṇā ṭhapetabbā).

3 Tăng thượng tự tứ 增上自恣, chồng thêm ngày tự tứ. 295

840c

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận hôm nay Tăng không tự tứ, đến ngày thứ mười lăm có trăng sau sẽ tự tứ. Đây là lời tác bạch."

Nếu tác bạch tăng thượng tự tứ lần thứ hai như vậy mà khách tỳkheo không đi, cựu tỳ-kheo nên như pháp, như luật cưỡng hòa hợp tự tứ.

3. Bấy giờ có trú xứ, đến ngày tự tứ, khi tự tứ không biết tội, không biết người. Tự tứ rồi biết tội biết người. Các tỳ-kheo kia tự nghĩ, chúng ta nên làm thế nào? Các vị liền báo với các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Trú xứ nào, khi tự tứ không biết tội, không biết người, tự tứ rồi biết tội biết người; nếu tự tứ rồi, không được đem những việc đã qua của người cử tội lại.

"

Trú xứ nào, khi tự tứ không biết tội, biết người. Tự tứ rồi biết tội, biết người. Nếu tự tứ rồi, thì không được đem những việc trước của người mà cử tội lại.

"Trú xứ nào, khi tự tứ có biết tội, không biết người. Tự tứ rồi biết tội, biết người. Nếu tự tứ rồi thì không được đem những việc trước của người cử tội lại.

4. Có trú xứ, ngày tự tứ của khách tỳ-kheo đến là ngày mười bốn, còn cựu tỳ-kheo ngày mười lăm. Các tỳ-kheo không biết nên thế nào, nên báo các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

Nếu có trú xứ nào, ngày tự tứ, khách tỳ-kheo đến với số lượng ít. Khách tỳ-kheo ngày mười bốn (tự tứ), cựu tỳ-kheo ngày mười lăm. Khách tỳ-kheo nên tùy theo. Không theo, nên như pháp trị. Có trú xứ khi tự tứ, khách tỳ-kheo đến với số lượng bằng nhau cựu Tỳ-kheo. Khách tỳ-kheo ngày mười bốn tự tứ, cựu tỳ-kheo ngày mười lăm. Khách tỳ-kheo bằng nhau đó nên theo cựu Tỳ-kheo. Không theo, sẽ như pháp trị.296

T22. 841a Chương iv. Tự tứ

Khi tự tứ, có trú xứ, khách tỳ-kheo đến đông. Khách tỳ-kheo thì ngày mười bốn tự tứ, còn cựu tỳ-kheo ngày mười lăm. Cựu tỳ-kheo ít, nên cùng khách tỳ-kheo cầu hòa hợp.

Nếu cùng hòa hợp thì tốt. Bằng không hòa hợp, cựu tỳ-kheo nên ra ngoài giới tự tứ.

Ngày tự tứ, [841a1] có trú xứ, khách tỳ-kheo đến ít. Khách tỳ-kheo ngày mười lăm, cựu tỳ-kheo ngày mười bốn. Khách tỳ-kheo đến ít nên theo cựu tỳ-kheo cầu hòa hợp, nếu cùng hòa hợp thì tốt, bằng không, khách tỳ-kheo nên ra ngoài giới tự tứ.

Ngày tự tứ, có trú xứ, khách tỳ-kheo đến số lượng bằng cựu tỳkheo. Khách tỳ-kheo ngày mười lăm, cựu tỳ-kheo ngày mười bốn. Khách tỳ-kheo bằng nên theo cựu tỳ-kheo cầu hòa hợp, cùng hòa hợp thì tốt, bằng không, khách tỳ-kheo nên ra ngoài giới tự tứ. Ngày tự tứ, có trú xứ, khách tỳ-kheo đến nhiều. Khách tỳ-kheo ngày mười lăm, cựu tỳ-kheo ngày mười bốn. Cựu tỳ-kheo ít nên theo khách tỳ-kheo cầu hòa hợp, theo được thì tốt, bằng không, như pháp trị. Khách tỳ-kheo ngày mười sáu, cựu tỳ-kheo ngày mười lăm cũng như vậy.

5. Ngày tự tứ, có trú xứ cựu tỳ-kheo tập hợp muốn tự tứ. Khi tự tứ, khách tỳ-kheo đến. Tỳ-kheo kia nghĩ: chúng ta nên làm thế nào? Họ liền báo các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: Nếu ngày tự tứ, trú xứ nào cựu tỳ-kheo tập hợp muốn tự tứ. Khi tự tứ, khách tỳ-kheo đến ít. Khách tỳ-kheo nếu là cấp thượng tọa thì tùy theo cấp thượng tọa mà thứ tự tự tứ. Nếu cấp hạ tọa thì theo cấp hạ tọa mà thứ tự tự tứ.

Nếu đã nói tự tứ xong, cả chúng chưa đứng dậy, hay phần đông chưa đứng dậy, hoặc đều đã đứng dậy, khách tỳ-kheo đến với số ít, nên công bố sự thanh tịnh. Nếu không công bố thì sẽ như pháp trị. "Ngày tự tứ, cựu tỳ-kheo muốn tự tứ. Có khách tỳ-kheo đến với số lượng ngang bằng, cựu tỳ-kheo nên cùng tự tứ. Nếu không tự tứ, sẽ như pháp trị. Tự tứ đã xong, cả chúng chưa đứng dậy, hay hầu hết chưa đứng dậy, hoặc đều đã đứng dậy, khách tỳ-kheo đến với số297

841b

lượng ngang bằng, nên tiếp tục tự tứ cho khách tỳ-kheo. Nếu không, sẽ như pháp trị.

1

"Ngày tự tứ, trú xứ cựu tỳ-kheo sắp sửa tự tứ, khách tỳ-kheo đến với số nhiều. Cựu tỳ-kheo nên tự tứ lại, nếu không tự tứ sẽ như pháp trị. Nếu tự tứ đã xong, cả chúng chưa đứng dậy, hoặc số đông chưa đứng dậy, hay đều đã đứng dậy, khách tỳ-kheo đến với số lượng nhiều, cựu tỳ-kheo nên tự tứ lại. Nếu không, sẽ như pháp trị. Trú xứ nào ngày tự tứ, khách tỳ-kheo đang ngồi sắp sửa tự tứ, cựu tỳ-kheo đến với số ít. Nếu cựu tỳ-kheo là hàng Thượng tọa thì theo chỗ hàng Thượng tọa tự tứ. Nếu là hạ tọa theo chỗ của hạ tọa tự tứ. Nếu tự tứ đã xong, cả chúng chưa đứng dậy, hoặc số đông chưa [841b] đứng dậy, hay đều đã đứng dậy, cựu tỳ-kheo đến với số ít, nên nói thanh tịnh tự tứ. Nếu không nói, sẽ như pháp trị. Trú xứ nào ngày tự tứ, khách tỳ-kheo đang ngồi sắp sửa tự tứ, cựu tỳ-kheo đến với số lượng bằng nhau. Khách tỳ-kheo nên tự tứ lại. Nếu không, sẽ như pháp trị. Nếu tự tứ đã xong, cả chúng chưa đứng dậy, hay phần đông chưa đứng dậy, hoặc đều đã đứng dậy, cựu tỳ-kheo đến với số lượng bằng, khách tỳ-kheo nên tự tứ lại. Nếu không, sẽ như pháp trị. Trú xứ nào ngày tự tứ, khách tỳ-kheo đang ngồi sắp tự tứ, cựu tỳ-kheo đến với số nhiều. Khách tỳ-kheo nên tự tứ lại. Không tự tứ, sẽ như pháp trị. Nếu tự tứ đã xong, cả chúng chưa đứng dậy, hoặc số đông chưa đứng dậy, hay đều đã đứng dậy, cựu tỳ-kheo đến với số nhiều. Khách tỳ-kheo nên tự tứ lại. Không vậy, sẽ như pháp trị.

Cựu tỳ-kheo tự tứ, cựu tỳ-kheo đến cũng như vậy. Khách tỳ-kheo tự tứ, khách tỳ-kheo đến cũng như vậy.

1 Thập tụng 23 (No.1435, tr.167b7): "Các tỳ-kheo ấy nên tự tứ lại, tỳ-kheo trước đó đã tự tứ như vậy, không có tội.

" Cf. Pāli, Vin. i. 165: Trong khi đang tự tứ,

khách tỳ-kheo đến, đông hơn; các tỳ-kheo trú xứ tự tứ lại (tehi bhikkhūhi puna pavāretabbaṃ). Khách tỳ-kheo với số lượng bằng, hay ít hơn, ai đã tự tứ là tự tứ tốt. Ai chưa tự tứ thì tự tứ. (pavāritā suppavāritā, avasesehi pavāretabbaṃ). Những người đã tự tứ, không có tội (pavāritānam anāpatti). 298

T22. 841c Chương iv. Tự tứ

8. Khách tự tứ

1. Có một trú xứ, ngày tự tứ, khách tỳ-kheo đến. Khách tỳ-kheo biết cựu tỳ-kheo chưa đến, nói: "Chúng ta có năm người, hoặc hơn năm người, có thể tác yết-ma tự tứ.

" Bèn tác yết-ma tự tứ. Khi tác

yết-ma tự tứ, cựu tỳ-kheo đến. Khách tỳ-kheo nghĩ: "Ta nên làm thế nào?" Họ liền báo với các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Nếu ngày tự tứ trú xứ nào có khách tỳ-kheo đến. Khách tỳ-kheo biết có cựu tỳ-kheo chưa đến, nhưng nói: 'Chúng ta có năm người, hay hơn năm người, có thể tác yết-ma tự tứ.

' Vị ấy liền tác yết-ma

tự tứ. Khi tác yết-ma tự tứ, cựu tỳ-kheo đến với số ít. Cựu tỳ-kheo là hàng thượng tọa thì tỳ-kheo theo thứ tự của thượng tọa tự tứ. Hạ tọa theo thứ tự của hạ tọa tự tứ. Nếu tự tứ đã xong, cả chúng chưa đứng dậy, hay hầu hết chưa đứng dậy, hoặc đều đã đứng dậy, cựu tỳ-kheo đến với số lượng ít. Cựu tỳ-kheo nên nói thanh tịnh tự tứ. Nếu không, sẽ như pháp trị.

Trú xứ nào ngày tự tứ khách tỳ-kheo đến, khách tỳ-kheo biết cựu tỳ-kheo chưa đến, nhưng nói: 'Chúng ta có năm người hay hơn năm người có thể tác yết-ma tự tứ.

' Họ liền tác yết-ma tự tứ. Khi

tác yết-ma tự tứ, cựu tỳ-kheo đến với số lượng ngang bằng. Khách tỳ-kheo nên tự tứ lại, nếu không sẽ như pháp trị. Tự tứ rồi, cả chúng chưa đứng dậy, hay phần đông chưa đứng dậy, hoặc đều đã đứng dậy, cựu tỳ-kheo đến với số lượng bằng, khách tỳ-kheo nên tự tứ lại, nếu không sẽ như pháp trị.

[841c] Trú xứ nào, ngày tự tứ, khách tỳ-kheo đến. Khách tỳ-kheo biết cựu tỳ-kheo chưa đến, nhưng nói: 'Nếu chúng ta có năm người, hay hơn năm người, có thể cùng tác yết-ma tự tứ. ' Các vị ấy

liền tác yết-ma tự tứ. Khi tác yết-ma tự tứ, cựu tỳ-kheo đến với số lượng nhiều. Khách tỳ-kheo nên tự tứ lại. Bằng không, sẽ như pháp trị. Nếu tự tứ đã xong, cả chúng chưa đứng dậy, hoặc hầu hết chưa đứng dậy, hay đều đã đứng dậy, cựu tỳ-kheo đến với số đông, khách tỳ-kheo nên tự tứ lại. Bằng không, sẽ như pháp trị. 299

841c

Trú xứ nào, ngày tự tứ, cựu tỳ-kheo đến. Cựu tỳ-kheo biết khách tỳ-kheo chưa đến, nhưng nói: 'Nếu chúng ta có năm người hay hơn năm người có thể tác yết-ma tự tứ.

' Khi tác yết-ma tự tứ, khách tỳkheo đến với số lượng ít. Khách tỳ-kheo cấp Thượng tọa thì theo cấp Thượng tọa mà tự tứ, hạ tọa thì theo thứ tự hạ tọa tự tứ. Nếu tự tứ rồi, cả chúng chưa đứng dậy, hoặc số đông chưa đứng dậy, hay đều đã đứng dậy, khách tỳ-kheo đến với số ít, nên nói thanh tịnh tự tứ, nếu không nói sẽ như pháp trị.

Trú xứ nào ngày tự tứ, cựu tỳ-kheo đến. Cựu tỳ-kheo biết khách tỳkheo chưa đến, nhưng nói: 'Nếu chúng ta có năm người, hay hơn năm người, có thể tác yết-ma tự tứ.

' Khi tác yết-ma tự tứ, khách tỳkheo đến với số lượng bằng. Cựu tỳ-kheo nên tác pháp tự tứ lại. Bằng không, sẽ như pháp trị. Tự tứ đã xong, cả chúng chưa đứng dậy, hay hầu hết chưa đứng dậy, hoặc đều đã đứng dậy, cựu tỳkheo nên tự tứ lại. Bằng không, sẽ như pháp trị. Trú xứ nào ngày tự tứ, cựu tỳ-kheo đến. Cựu tỳ-kheo biết khách tỳkheo chưa đến, nhưng nói: 'Nếu chúng ta có năm người, hay hơn năm người, có thể tác yết-ma tự tứ.

' Khi tác yết-ma tự tứ, khách tỳkheo đến với số lượng đông hơn, cựu tỳ-kheo nên tự tứ lại. Bằng không sẽ như pháp trị. Nếu tự tứ rồi, cả chúng chưa đứng dậy, hay số đông chưa đứng dậy, hoặc đều đã đứng dậy, khách tỳ-kheo đến với số lượng nhiều hơn, cựu tỳ-kheo nên tự tứ lại. Nếu không, sẽ như pháp trị.

Khách tỳ-kheo tự tứ, khách tỳ-kheo đến cũng như vậy. Cựu tỳ-kheo tự tứ, cựu tỳ-kheo đến cũng như vậy.

2. Hoặc nói nên tự tứ,

1 hoặc nói không nên tự tứ. Nếu có người

không đến, bèn nói rằng,

'Hãy biến mất đi! Hãy diệt mất đi!' Muốn

làm mọi phương tiện, để phá hoại người khác, bèn tác yết-ma tự tứ. Nếu kia tác yết-ma, tỳ-kheo kia không thành tựu pháp tác yết-ma, mắc tội thâu-lan-giá."

1 Xem Ch.ii. Thuyết giới, mục III. 6. Phá yết-ma. 300

T22. 842a Chương iv. Tự tứ

Bấy giờ vào ngày tự tứ, nếu khách tỳ-kheo đến [842a1] thấy dấu hiệu của cựu tỳ-kheo như treo giường dây, trải giường cây, phu cụ, nệm lông, gối, chỗ rửa chân. Thấy dấu hiệu rồi, không tìm kiếm, bèn tác yết-ma tự tứ. Khi tác yết-ma tự tứ, cựu tỳ-kheo đến. Khách tỳ-kheo tự nghĩ: 'Ta nên làm thế nào?' Các vị ấy liền báo các tỳkheo. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Nếu ngày tự tứ, có khách tỳ-kheo đến, thấy có dấu hiệu của cựu trú tỳ-kheo như treo giường dây, trải giường cây, phu cụ, nệm lông, gối, chỗ rửa chân. Thấy có dấu hiệu mà không tìm kiếm liền tác yết-ma tự tứ. Nếu tác yết-ma tự tứ như vậy, thì không thành yết-ma tự tứ, lại có tội.

Thấy dấu hiệu rồi tìm kiếm. Tìm mà không được, nên kêu. Nếu không kêu mà tác yết-ma tự tứ, không thành yết-ma tự tứ, lại có tội. Thấy có dấu hiệu rồi liền tìm kiếm. Tìm không được, bèn nói: 'Hãy biến mất đi! Hãy diệt mất đi!' Dùng nhiều phương tiện muốn phá hoại người khác, bèn tác yết-ma tự tứ. Sự yết-ma tự tứ của tỳ-kheo kia không thành tựu, mắc thâu-lan-giá.

Thấy dấu hiệu liền tìm. Tìm không được, bèn kêu. Kêu rồi tác yếtma tự tứ. Sự yết-ma của tỳ-kheo kia tuy không phạm tội nhưng không thành tựu.

Thấy rồi liền tìm. Tìm được, hòa hợp yết-ma tự tứ, thì sự yết-ma tự tứ của tỳ-kheo kia thành tựu, và không mắc tội. "

Thấy nhưng nghi cũng như vậy.

Có trú xứ, ngày tự tứ, cựu tỳ-kheo đến thấy dấu hiệu khách tỳ-kheo như y bát, tọa cụ, ống đựng kim, chỗ rửa chân, mà không tìm kiếm, bèn tác yết-ma tự tứ, thì sự yết-ma tự tứ của tỳ-kheo kia không thành tựu, mắc tội.

Thấy dấu hiệu liền tìm. Tìm không được nên kêu. Nếu không kêu mà tác yết-ma tự tứ, thì sự yết-ma tự tứ không thành tựu, lại có tội. Thấy có dấu hiệu rồi liền tìm kiếm. Tìm không được, bèn nói: 'Hãy biến mất đi! Hãy diệt mất đi!' Dùng nhiều phương tiện muốn phá 301

842b

hoại người khác, bèn tác yết-ma tự tứ. Sự yết-ma tự tứ của tỳ-kheo kia không thành tựu, mắc thâu-lan-giá.

Thấy dấu hiệu rồi liền tìm. Tìm không được, bèn kêu. Kêu rồi, tác yết-ma tự tứ. Yết-ma của tỳ-kheo kia tuy không thành tựu, nhưng không phạm tội.

Thấy dấu hiệu rồi tìm kiếm. Tìm được, hòa hợp yết-ma tự tứ. Yếtma tự tứ của tỳ-kheo kia thành tựu, và không mắc tội." Thấy nhưng nghi cũng như vậy.

Ngày tự tứ, có trú xứ khách tỳ-kheo đến nghe tiếng cựu tỳ-kheo kinh hành, tiếng tằng hắng, tiếng tụng kinh, tiếng bàn luận. Nghe [842b] mà không tìm kiếm, liền tác yết-ma tự tứ. Khi tác yết-ma tự tứ, cựu tỳ-kheo đến; vị kia không biết nên như thế nào, liền báo các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Nếu ngày tự tứ, có trú xứ nào, khách tỳ-kheo đến nghe tiếng cựu tỳ-kheo đi kinh hành, tiếng tằng hắng, tiếng tụng kinh, tiếng bàn luận. Nghe tiếng mà không tìm cầu liền tác yết-ma tự tứ, thì không thành tựu mà mắc tội.

"Từ 'nghe rồi tìm' cho đến 'hòa hợp tự tứ' cũng như vậy. Nghe nhưng nghi cũng như vậy.

Có trú xứ nào, ngày tự tứ, cựu tỳ-kheo lại, nghe tiếng khách tỳkheo đến, tiếng tụng kinh, tiếng tằng hắng, tiếng kinh hành, tiếng bàn luận, tiếng đập dũ y. Nghe rồi mà không tìm liền tác yết-ma tự tứ, yết-ma của tỳ-kheo kia không thành tựu, lại có tội. "Từ 'nghe rồi tìm' cho đến 'hòa hợp tự tứ' cũng như vậy. "Nghe, nghi cũng như vậy.

"

Có trú xứ, ngày tự tứ, khách tỳ-kheo đến, thấy cựu tỳ-kheo trên giới trường mà không tìm. Các tỳ-kheo liền tác pháp yết-ma tự tứ. Các tỳ-kheo không biết thế nào liền bạch Phật. Đức Phật dạy: "Trú xứ nào, ngày tự tứ, khách tỳ-kheo đến, thấy cựu tỳ-kheo ở trên giới trường mà không tìm, liền tác yết-ma tự tứ. Yết-ma của tỳ-kheo kia tuy thành tựu nhưng có tội.302

T22. 842c Chương iv. Tự tứ

Nếu thấy mà tìm. Tìm mà không kêu bèn tác yết-ma tự tứ. Yết-ma tự tứ của tỳ-kheo kia tuy thành tựu nhưng có tội. Nếu thấy mà tìm cầu, tìm cầu rồi kêu, tác yết-ma tự tứ, tỳ-kheo kia không phá yết-ma, không tội.

Thấy nhưng nghi cũng như vậy.

Trú xứ nào, ngày tự tứ cựu tỳ-kheo đến, thấy khách tỳ-kheo ở trên giới trường, thấy mà không tìm cầu. Các tỳ-kheo liền tác yết-ma tự tứ, thì sự yết-ma tự tứ của tỳ-kheo kia tuy thành tựu, nhưng có tội. Nếu thấy liền tìm cầu, tìm cầu không được mà không kêu bèn tác yết-ma tự tứ, thì sự yết-ma tự tứ của tỳ-kheo kia tuy thành, nhưng có tội.

Nếu thấy mà tìm cầu, tìm cầu rồi kêu, tác yết-ma tự tứ, thì sự yếtma của tỳ-kheo kia thành tựu, và không tội. Thấy nhưng nghi cũng như vậy.

Khách tỳ-kheo nghe cựu tỳ-kheo cũng như vậy. Nghe nhưng nghi cũng như vậy.

Cựu tỳ-kheo nghe khách tỳ-kheo cũng như vậy. Nghe nhưng nghi cũng như vậy."

Có trú xứ ngày tự tứ, khách tỳ-kheo đến, thấy cựu tỳ-kheo ở trong cương giới. Thấy mà không tìm cầu, liền tác yết-ma [842c] tự tứ. Khi tự tứ, thấy cựu tỳ-kheo đến, không biết làm thế nào, liền báo các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Nếu có trú xứ nào ngày tự tứ, khách tỳ-kheo đến, thấy cựu tỳ-kheo ở trong cương giới, thấy mà không tìm cầu liền tác yết-ma tự tứ, yết-ma của tỳ-kheo kia không thành tựu, có tội. Thấy mà tìm cầu, tìm cầu rồi không kêu bèn tác yết-ma tự tứ, thì sự yết-ma của tỳ-kheo kia không thành tựu, và có tội. Thấy mà tìm cầu, tìm cầu rồi kêu hòa hợp tác yết-ma tự tứ, thì sự yết-ma tự tứ của tỳ-kheo kia thành tựu, và không tội. Thấy nhưng nghi cũng như vậy.

303

843a

Khách tỳ-kheo nghe cựu tỳ-kheo cũng như vậy. Nghe nhưng nghi cũng như vậy.

Cựu tỳ-kheo nghe khách tỳ-kheo cũng như vậy. Nghe nhưng nghi cũng như vậy."

Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo có ý nghĩ: "Chúng ta hãy từ nơi có trú xứ có tỳ-kheo đến nơi có trú xứ không tỳ-kheo. Vì sợ các tỳ-kheo khác vì chúng ta tác yết-ma, hoặc ngăn tự tứ."1 Các tỳ-kheo liền bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Không nên có ý nghĩ như vậy."

Từ nơi có trú xứ có tỳ-kheo đến nơi có trú xứ không tỳ-kheo, vì sợ các tỳ-kheo khác vì họ tác yết-ma, hoặc ngăn tự tứ. Vị kia nghĩ: 'Ta hãy từ nơi có trú xứ có tỳ-kheo đến nơi không trú xứ không Tỳkheo. Vì sợ các tỳ-kheo khác vì ta tác yết-ma, hoặc ngăn tự tứ.' Đức Phật dạy: "Không nên có ý nghĩ như vậy." Từ nơi có trú xứ có tỳ-kheo đến nơi không trú xứ không tỳ-kheo, vì sợ các tỳ-kheo khác vì họ tác yết-ma, hoặc ngăn tự tứ. Vị kia có ý nghĩ: 'Ta hãy từ nơi có tỳ-kheo có trú xứ đến chỗ không tỳ-kheo có trú xứ, hay không trú xứ, hoặc ở trên giới trường. Vì sợ các tỳ-kheo khác vì ta tác yết-ma, hoặc ngăn tự tứ.' Đức Phật dạy: "Không nên có ý nghĩ như vậy.

"

Từ nơi có tỳ-kheo có trú xứ đến nơi không tỳ-kheo có trú xứ hay không trú xứ, hoặc [843a1] ở trên giới trường với tỳ-kheo, sợ các tỳ-kheo khác vì họ tác yết-ma, hoặc ngăn tự tứ. Nếu không có Tăng cùng đi, không nạn sự mà đi thì mắc đột-kết-la. Từ nơi có tỳ-kheo không trú xứ đến nơi không tỳ-kheo có trú xứ cũng như vậy.

Từ nơi có tỳ-kheo không trú xứ đến nơi không tỳ-kheo không trú xứ cũng như vậy.

1 Xem Ch. ii. Thuyết giới, Mục iii. 7 Chuyển trú xứ. 304

T22. 843b Chương iv. Tự tứ

Từ nơi có tỳ-kheo có trú xứ, không trú xứ đến nơi không tỳ-kheo có trú xứ, không trú xứ cũng như vậy.

Vì thân hữu tri thức cũng như vậy.

3. Bấy giờ nhóm sáu tỳ-kheo-ni có ý như vầy: "Chúng ta hãy đến trong chùa ngăn các tỳ-kheo đừng tác yết-ma hoặc ngăn tự tứ đối với nhóm sáu tỳ-kheo.

" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Tỳ-kheo-ni không được có ý nghĩ như vầy: 'Đến trong chùa ngăn các tỳ-kheo đừng tác yết-ma hoặc ngăn tự tứ đối với nhóm sáu tỳkheo. ' Không được trước tỳ-kheo-ni tác yết-ma hoặc ngăn tự tứ." Các tỳ-kheo-ni, sai thức-xoa-ma-na, sa-di ni đến trong chùa ngăn các tỳ-kheo khác, đừng tác yết-ma hoặc ngăn tự tứ đối với nhóm sáu tỳ-kheo. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Tỳ-kheo-ni không được sai thức-xoa-ma-na, sa-di-ni đến trong chùa ngăn các tỳ-kheo khác, đừng tác yết-ma hoặc ngăn tự tứ đối với nhóm sáu tỳ-kheo. Không được trước thức-xoa-ma-na, sa-di ni tác yết-ma hoặc ngăn tự tứ."

Các tỳ-kheo-ni lại có ý sai bạch y thân hữu đến trong chùa ngăn các tỳ-kheo, đừng tác yết-ma hoặc ngăn tự tứ đối với nhóm sáu tỳkheo. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Tỳ-kheo-ni không nên có ý nghĩ sai bạch y thân hữu đến trong chùa ngăn các tỳ-kheo khác, đừng tác yết-ma hoặc ngăn tự tứ đối với nhóm sáu tỳ-kheo. Không được trước bạch y tác yết-ma hoặc ngăn tự tứ." 4. Bấy giờ vua Ba-tư-nặc sai quân đến hộ vệ cho chúng Tăng. Các tỳ-kheo nói với các binh lính rằng:

"Quý vị đi ra ngoài một chút, chúng tôi muốn tác yết-ma tự tứ." Quân lính nói: "Vua sai chúng tôi [843b] đến đây để hộ vệ chúng Tăng. Chúng tôi không dám đi chỗ khác."

Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Nên nói một lần nữa, yêu cầu họ tránh đi chỗ khác. Nếu họ đi thì tốt, bằng không đi tự mình nên đi đến chỗ không thấy không nghe 305

843b

tác yết-ma tự tứ, chứ không được ở trước người chưa thọ đại giới tác yết-ma tự tứ."

5. Khi các loại trời rồng, dạ xoa đến nghe tự tứ. Tỳ-kheo có thiên nhãn thấy, sanh tâm e ngại, vì đức Phật không cho phép tỳ-kheo trước người chưa thọ đại giới tự tứ, nên liền bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Trừ loài người chưa thọ đại giới, ngoài ra cho phép yết-ma tự tứ. "

Có vị tự tứ rồi lại thuyết giới nên ngồi lâu mỏi mệt. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Không được tự tứ rồi lại thuyết giới. Tự tứ tức là thuyết giới." Đức Phật dạy như vậy.

306

CHƯƠNG V

DA THUỘC

I. NHÂN DUYÊN THỦ-LUNG-NA

1. Hai bàn chân

[843b12] Một thời, đức Thế Tôn ở tại thành Vương xá. Bấy giờ tại thành Chiêm-ba1 có con ông đại trưởng giả, tự là Thủ-lung-na.2 Cha mẹ của Thủ-lung-na chỉ sanh được một con nên rất thương yêu. Từ nhỏ đến lớn quen sống vui sướng, chân chưa từng dẫm lên đất để đi, dưới bàn chân mọc lông. Vua nước Ma-kiệt3 nghe trong thành Chiêm-ba có con ông đại trưởng giả, tự là Thủ-lung-na. Cha mẹ của Thủ-lung-na chỉ sanh được một con nên rất thương yêu. Từ nhỏ đến lớn quen sống vui sướng, chân chưa từng dẫm lên đất để đi, dưới bàn chân mọc lông. Vua muốn được thấy, liền ra lệnh cho ông chủ thành Chiêm-ba4 bảo các trưởng giả đều đem con của mình đến chỗ nhà vua. Ông chủ thành Chiêm-ba ra lệnh các ông trưởng giả đem con của họ đến chỗ vua Ma-kiệt. Khi đến nơi, họ đảnh lễ sát chân vua, rồi đứng qua một bên, tâu với vua: "Đại vương muốn thấy con của các đại trưởng giả trong thành Chiêm-ba. Đây là một đứa từ nhỏ đến lớn quen sống sung 1 Chiêm-ba 瞻婆. Pāli: Campā, thủ phủ của nước Aṅga, lân bang thân thiện với Magadha.

2 Thủ-lung-na 守籠那. Pāli (Vin.i. 179): Soṇo-Koḷiviso seṭṭhi-putto, Soṇa-Koḷivisa, con trai của một nhà phú hộ. Ngũ phần 21: Thủ-lâu-na 首樓那. Trung A-hàm, kinh 123: Sa-môn Nhị Thập Ức 沙門二十億. Bì cách sự, tr.1055c14: Câu-chi Nhĩ 俱胝耳; tr.1055c25: Ức Nhĩ 億耳.

3 Pāli, ibid., rājā Magadho Seniyo Bimbisāro.

4 Thành chủ Chiêm-ba là vua nước Ương-già, không phải thần dân của vua nước Ma-kiệt. Nhưng Ma-kiệt và Ương-già có thời liên kết. Vin. ibid., Bimbisāra cai trị 80 ngàn thôn. Vua tập họp 80 ngàn thôn trưởng.

843c

sướng, cha mẹ rất thương yêu, chân chưa từng dẫm lên đất để đi, dưới bàn chân mọc lông. Xin vua cho phép dùng vải trải trên đất." Vua cho phép lấy vải trải trên đất. Con ông trưởng giả có tên Thủlung-na liền dùng vải trải trên đất, bước đến chỗ vua, đầu mặt kính lễ. Vua thấy dưới bàn chân mọc lông. Lòng vua rất hoan hỷ, liền ban cho1 những lợi ích trong đời hiện tại và nói: "Ta đã cho các ngươi những lợi ích trong đời hiện tại. Đức Thế Tôn hiện ở trong núi Kỳ-xà-quật, thành Vương xá. Các ngươi có thể đến đó để chiêm ngưỡng và lễ bái hỏi chào Ngài. Ngài sẽ cho ngươi những điều có lợi ích cho đời sau."

Bấy giờ, chủ thành Chiêm-ba và các trưởng giả nghe vua nói, rồi cùng nhau đến trong núi Kỳ-xà-quật. Lúc ấy Trưởng lão Ta-kiệtđà2 là thị giả của Phật, đang ngồi trên tảng đá lớn [843c] ở một chỗ nọ. Ông chủ thành Chiêm-ba đến chỗ trưởng lão Ta-kiệt-đà, hỏi: "Hiện nay đức Thế Tôn ở đâu? Chúng tôi muốn diện kiến đức Như Lai."

Ta-kiệt-đà bảo:

"Chờ một chút! Trưởng giả hãy để tôi bạch Phật. "

Trưởng lão Ta-kiệt-đà liền biến mất khỏi tảng đá, trong khoảnh khắc như đại lực sĩ co duỗi cánh tay, đến trước đức Phật, bạch: "Trưởng giả Chiêm-ba muốn diện kiến đức Thế Tôn." Phật bảo:

"Ông đến nơi nhà mát trải chỗ ngồi. Ta sẽ đến đó." Ta-kiệt-đà vâng lời dạy, trải chỗ ngồi xong, đến chỗ Phật, đảnh lễ sát chân, đứng qua một bên bạch:

"Con đã trải chỗ ngồi xong. Bây giờ là phải thời." 1 Pāli, cho 80 ngàn thôn trưởng.

2 Ta-kiệt-đà 娑竭陀. Pāli: Sāgata. Truyện về vị thị giả này, xem Phần I, Ch. v, duyên khởi ba-dật-đề 51 (tỳ-kheo uống rượu).

308

T22. 843c Chương v. Da thuộc

Đức Thế Tôn từ trong nhà bước ra, đến ngồi vào chỗ ngồi đã trải sẵn, bảo Ta-kiệt-đà:

"Mời trưởng giả Chiêm-ba đến."

Trưởng lão Ta-kiệt-đà liền biến mất trước đức Phật, trong khoảnh khắc như kẻ lực sĩ co duỗi cánh tay, đã có mặt nơi tảng đá. Ông trưởng giả thấy liền khen:

"Thật chưa từng có! Đệ tử đức Thế Tôn thần túc còn như thế, huống là đức Như Lai."

Ta-kiệt-đà nói:

"Thưa Trưởng giả, bây giờ là phải thời."

Ông chủ thành Chiêm-ba đến chỗ đức Phật, đầu mặt kính lễ rồi lui ra ngồi một bên. Đức Thế Tôn liền vì ông chủ thành Chiêm-ba và các con trưởng giả phương tiện nói pháp. Ngài nói pháp về bố thí, về trì giới, về sanh thiên. Họ liền ngay trên chỗ ngồi mà được sự thanh tịnh của con mắt pháp, thấy pháp, đắc pháp, đạt được quả chứng, không còn thối lui; bạch Phật rằng:

"Đại Đức, chúng con từ nay về sau, xin quy y Phật, Pháp, Tăng. Cúi xin đức Thế Tôn nhận chúng con làm người ưu-bà-tắc, trọn đời không sát sanh, cho đến không uống rượu.

"

Con ông trưởng giả có tên Thủ-lung-na ngồi trong đám đông, nghĩ rằng: "Ta nghe lời Phật dạy, ở tại gia cùng vợ con khó tu hạnh thanh tịnh. Nay ta nên theo Phật, xin cạo bỏ râu tóc, xuất gia làm đạo.

" Rồi có ý chờ mọi người giải tán.

Bấy giờ, chủ thành Chiêm-ba nghe đức Phật phương tiện nói các pháp, sanh tâm đại hoan hỷ, liền rời chỗ ngồi đứng dậy làm lễ, nhiễu quanh đức Phật và cáo lui. Con ông trưởng giả tên là Thủlung-na trở lại, đến chỗ đức Phật, đầu mặt làm lễ, rồi lui ra đứng một bên, bạch đức Thế Tôn:

"Con vừa nghe Phật nói, nếu ở tại gia cùng vợ con khó có thể tu hạnh thanh tịnh. Nay con muốn theo đức Thế Tôn, xin cạo bỏ râu tóc, cho con xuất gia làm đạo."

309

844a

Đức Phật hỏi Thủ-lung-na.

"Cha mẹ ông đã cho phép chưa?"

Thủ-lung-na thưa:

"Thế Tôn, cha mẹ con chưa cho phép." Đức Phât [844a1] dạy:

"Nếu cha mẹ con không cho phép, Như Lai không nhận con xuất gia."

Thủ-lung-na thưa:

"Con sẽ tìm cách để cha mẹ con cho phép." Đức Phật dạy: "Nay phải thời."

Bấy giờ Thủ-lung-na trở lại thành Chiêm-ba, đến chỗ cha mẹ thưa: "Con vừa nghe Phật nói, sống tại gia cùng vợ con không thể tu hạnh thanh tịnh được. Nay con muốn theo Phật cạo bỏ râu tóc để xuất gia hành đạo. Xin cha mẹ cho phép." Cha mẹ Thủ-lung-na nói:

"Phép xuất gia quá khó. Làm sa-môn cũng không phải dễ. Chi bằng con sống tại gia, vui với ái dục, tuỳ ý làm việc phước. Khỏi phải xuất gia."

Thủ-lung-na nghe cha mẹ nói như vậy, vẫn cố xin lần thứ hai, lần thứ ba như vậy, chứ không chịu thôi. Thủ-lung-na ba lần thưa xin cha mẹ như vậy, cha mẹ vẫn không cho. Bấy giờ, Thủ-lung-na liền rời chỗ ngồi đứng dậy, rồi ngồi xuống đất và nói: "Từ nay trở đi, con không tắm rửa, không thoa hương thơm, không uống nước, không ăn. Hoặc chết, hoặc xuất gia." Một ngày không ăn, cho đến năm ngày không ăn. Bà con, bạn bè của Thủ-lung-na nghe Thủ-lung-na muốn theo Phật cạo bỏ râu tóc, xuất gia làm đạo mà cha mẹ không cho, đã không ăn cho đến năm ngày. Các bà con thân quen của Thủ-lung-na bèn đến chỗ Thủlung-na, nói: 310

T22. 844b Chương v. Da thuộc

"Đứng dậy đi, Thủ-lung-na. Hãy đi tắm, thoa hương thơm, ăn uống, làm việc phước đức theo ý muốn. Chứ xuất gia không phải dễ. Làm sa-môn cũng rất khó. Thôi đi, đừng xuất gia nữa." Thủ-lung-na nghe các bà con thân quen nói như vậy, vẫn giữ nguyên ý nguyện. Bấy giờ các bạn của Thủ-lung-na đến chỗ cha mẹ của Thủ-lung-na nói: "Hãy cho Thủ-lung-na xuất gia làm đạo. Nếu vui sống xuất gia thì còn thường gặp. Nếu không vui xuất gia nữa, sẽ trở về lại. Chứ nếu để Thủ-lung-na chết thì làm sao?" Cha mẹ Thủ-lung-na nghe xong liền nói:

"Thôi thì tùy ý xuất gia."

Thủ-lung-na nghe cha mẹ cho phép rồi, trong lòng tự nghĩ: "Nay ta gầy yếu thế này không kham ngày ăn một bữa. Cần phải bồi dưỡng một chút.

" Khi Thủ-lung-na có ít nhiều sức khỏe, liền đến chỗ cha mẹ thưa:

"Nay con xin đi xuất gia."

Cha mẹ nói:

"Nay hợp thời."

Thủ-lung-na liền đến chỗ đức Thế Tôn trong núi Kỳ-xà-quật, thành Vương xá, đầu mặt kính lễ rồi đứng qua một bên, bạch Phật [844b] rằng:

"Cha mẹ con đã cho con xuất gia làm đạo. Cúi xin Phật độ cho con, được thọ đại giới."

Đức Phật liền cho xuất gia thọ đại giới.

Bấy giờ cha mẹ Thủ-lung-na, trong khoảng cách giữa hai thành, thiết lập bảy trạm ngựa để mang thức ăn còn nóng đến Thủ-lung-na cho kịp thời.

Đến giờ, Thủ-lung-na đem thức ăn này cúng dường các Thượng tọa, rồi tự mình vào thành khất thực. Cha mẹ Thủ-lung-na nghe con mình đem thức ăn này dâng cúng cho các tỳ-kheo, rồi tự mình khất thực, nên từ đó về sau không đưa thức ăn nữa. 311

844b

2. Giây đàn căng

Rồi thì, Thủ-lung-na đến ở bên sông Ôn thủy, trong rừng Thi-đà,1 siêng năng tinh tấn kinh hành, đến độ bàn chân rỉ máu, khiến chỗ kinh hành đất dính đầy máu như chỗ lò sát sanh. Thủ-lung-na ở chỗ vắng tư duy như vầy: "Nay ta siêng năng tinh tấn, trong hàng đệ tử của đức Phật không có ai hơn. Tại sao không được vô lậu giải thoát? Gia đình ta có của cải, có thể vui sống, tuỳ ý làm việc phước đức. Hay là ta xả giới về nhà, không tiếp tục làm đạo nữa. "

Bấy giờ đức Thế Tôn biết tâm niệm đó của Thủ-lung-na nên trong khoảnh khắc như người lực sĩ co duỗi tay, từ Kỳ-xà-quật đến rừng Thi-đà, thấy chỗ kinh hành đất dính máu như lò sát sanh. Ngài biết mà vẫn hỏi các tỳ-kheo:

"Ai kinh hành nơi đây mà đất dính máu, như chỗ lò sát sanh thế này?"

Các tỳ-kheo bạch Phật: "Tỳ-kheo Thủ-lung-na siêng năng tinh tấn kinh hành, bàn chân rỉ máu, nên đất dính máu như vậy." Đức Phật bảo kêu Thủ-lung-na đến. Tỳ-kheo vâng lời dạy của đức Phật đến chỗ Thủ-lung-na nói:

"Đức Thế Tôn bảo gọi thầy đến."

Thủ-lung-na nghe đức Phật gọi liền đến chỗ Phật, đảnh lễ sát chân Ngài rồi lui ra ngồi một bên. Đức Phật biết mà vẫn cố hỏi: "Vừa rồi ở nơi chỗ vắng ông nghĩ như vầy: 'Nay ta siêng năng tinh tấn, trong hàng đệ tử của đức Phật không có ai hơn. Tại sao không được vô lậu giải thoát? Gia đình ta có của cải, có thể vui sống, tuỳ ý làm việc phước đức. Hay là ta xả giới về nhà, không tiếp tục làm đạo nữa.

' Có thật vậy chăng?"

"Kính bạch đức Thế Tôn, có thật như vậy."

1 Thi-đà lâm 尸陀林. Pāli: Sītavana, bãi tha ma ngoại thành Vương-xá. Chỗ thiêu vất xác người chết.

312

T22. 844c Chương v. Da thuộc Đức Thế Tôn nói:

"Nay Ta hỏi ông. Cứ tuỳ ý mà trả lời. Khi ông còn ở nhà, có hay chơi đàn không?"

"Bạch đức Thế Tôn, đúng như vậy, lúc còn ở nhà con hay chơi đàn."

"Này Thủ-lung-na, khi dây đàn căng quá thì âm thanh có hay hay không?"

"Bạch Đức Thế Tôn, không."

"Này Thủ-lung-na, khi dây đàn chùng, âm thanh có hay hay không?"

"Bạch Đức Thế Tôn, không."

"Này Thủ-lung-na, khi dây đàn không chùng không căng quá, thì âm thanh có tốt hay không?"

"Kính bạch Đức Thế Tôn, âm thanh hay." [844c] Đức Thế Tôn nói:

"Cũng vậy, này Thủ-lung-na, nếu tinh tấn quá thì bị chao động. Ít tinh tấn thì sanh biếng nhác. Nên tinh tấn vừa phải đối với các căn."1

Thủ-lung-na nghe đức Phật lược nói giáo giới rồi, một mình ở nơi chỗ vắng siêng năng tinh tấn, tâm không phóng dật, đầu đêm, sau đêm cảnh giác lòng mình, tu hành pháp trợ đạo, để đạt mục đích của người xuất gia, không bao lâu đắc quả, ngay trong đời này mà chứng đắc vô thượng tịnh hạnh, biết rằng, 'Sự sanh đã dứt; phạm hạnh đã vững; điều cần làm đã làm xong; không còn tái sinh đời sau nữa.

' Thủ-lung-na đắc quả A-la-hán. 1 Cf. Vin.i. 183: accāraddhavīriyaṃ uddhaccāya saṃvattati, atilīnavīriyaṃ kosajjāya saṃvattati…indriyānañca samataṃ paṭivijjha, "nỗ lực tinh tấn thái quá đưa đến loạn động. Ít gắng sức tinh tấn sinh ra dã dượi. Hãy giữ các căn quân bình.

"

313

844c

3. Sáu tín giải

Khi Thủ-lung-na đắc đạo A-la-hán rồi, đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, đứng qua một bên bạch Phật:1 "Nếu có tỳ-kheo đạt được A-la-hán rồi, dứt sạch các hữu lậu, vị ấy an lạc trong sáu trường hợp:2 an lạc với xuất ly, an lạc nơi sự không sân hận, an lạc nơi đời sống tịch tĩnh, an lạc nơi sự diệt tận ái dục, an lạc nơi sự diệt tận thủ uẩn, an lạc nơi sự không si. Nếu có tỳ-kheo đạt được Ala-hán, sạch các hữu lậu, vị ấy an lạc nơi sáu xứ này. Bạch đức Thế Tôn, có trường hợp nào không y nơi tín mà được xuất ly hay chăng?" "Không nên có ý nghĩ là không y trên tín mà có an lạc nơi sự xuất ly để đạt được đạo A-la-hán, dứt sạch hữu lậu, diệt tận dục, vô dục, diệt tận nhuế, không còn nhuế, diệt tận si, vô si."3 "Bạch Đức Thế Tôn, có trường hợp nào, không y vào trì giới mà được an lạc nơi sự không sân nhuế hay chăng?"4

"Không nên có ý nghĩ là không y vào trì giới mà có an lạc nơi sự không sân nhuế để đạt được đạo A-la-hán, dứt sạch hữu lậu, diệt tận dục, vô dục, diệt tận nhuế, không còn nhuế, diệt tận si, vô si." "Bạch Thế Tôn, có trường hợp nào, không đoạn các lợi dưỡng mà có an lạc nơi sự tịch tĩnh5 hay chăng?"6

1 Tham chiếu, Trung A-hàm 29 (T01, tr.611c), Tạp A-hàm 9 (T02, tr.62b), Tăng nhất 13 (T02, tr.162). Pāli, A. iii. 374 Soṇa-sutta. 2 Cf. Vin.ibid., chaṭṭhāni adhimutto, sáu thắng giải hay tín giải (xác tín): nekkhamma, xuất ly hay thoát ly gia đình; paviveka, viễn ly hay sống ẩn dật; avyāpajja, không thù hận; upādānakkhata, đã sạch các thủ (phiền não); taṇhakkhaya, ái tận; asammoha, vô si.

3 Tham chiếu, Pāli, Vin.i.ibid.,

"Chớ có quan điểm rằng, tôn giả này duy chỉ y

trên tín mà có tín giải về sự xuất ly... Y trên sự diệt tận của tham, do ly tham, có tín giải về xuất ly. Y trên sự diệt tận sân, do vô sân, mà có tín giải xuất ly…" 4 Tham chiếu Pāli, ibid., "Đừng nên có quan điểm rằng, tôn giả này tin giới cấm thủ (sīlabbataparāmāsa) là tối thắng, do đó mà có tín giải nơi sự không não hại." 5 Tịch tĩnh; Pāli: paviveka: viễn ly, sống xa lánh, ẩn dật. 6 Tham chiếu Pāli, ibid., "Đừng có quan điểm rằng, tôn giả này vì tham trước lợi dưỡng mà có tín giải nơi sự viễn ly."

314

T22. 845a Chương v. Da thuộc

"Không nên có ý nghĩ là không đoạn lợi dưỡng mà có an lạc sự tịch tĩnh để đạt được đạo A-la-hán, dứt sạch hữu lậu, diệt tận dục, vô dục, diệt tận nhuế, không còn nhuế, diệt tận si, vô si. "Vị kia do có sự an lạc nơi ái tận, an lạc nơi sự diệt tận thủ uẩn, an lạc nơi vô si mà đạt được đạo A-la-hán, dứt sạch hữu lậu, diệt tận dục, vô dục, diệt tận nhuế, không còn nhuế, diệt tận si, vô si. "Tỳ-kheo như vậy tâm giải thoát hữu lậu, đối với sắc được nhận thức nhiều bởi con mắt, huệ giải thoát, tâm giải thoát, cả hai đều không nhiễm ô. Thức không cùng với tạp sắc, trú thiền thứ tư. Tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng như vậy.

"Bạch Thế Tôn, cũng như núi đá lớn nguyên vẹn, không bị sứt, không không bị thủng, không kẽ nứt. Nếu từ phương đông có trận mưa to gió lớn đưa đến thì núi này không bị di chuyển, không bị lay động. Từ phương nam, tây, bắc cũng như vậy. Cũng vậy, bạch đức Thế Tôn, nếu tỳ-kheo được đạo A-la-hán, tâm được giải thoát, dứt sạch các hữu lậu, đối với sắc được nhận thức nhiều bởi con mắt, huệ giải thoát, tâm [845a1] giải thoát, cả hai đều không nhiễm ô, thức không cùng với tạp sắc, trú thiền thứ tư. Tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng như vậy."

Nói như vậy rồi nói kệ:

Người tin tưởng xuất ly,

Tỳ-kheo ưa vắng lặng,

Ưa thích không sân nhuế,

An lạc nơi ái tận,

An lạc không thủ uẩn,

Tâm không còn ngu si,

Xét biết không khởi nữa;

Từ đây được giải thoát.

Chính nhờ giải thoát này

Liền được tâm tĩnh lặng.

Đã đạt được vô quán,

Không còn gì phải làm.

315

845a

Thí như hòn núi lớn

Gió không thể hoại được.

Sắc, thanh cũng như vậy,

Cùng hương, vị, xúc, pháp;

Đối với pháp thiện ác,

Kẻ trí không dao động

Tâm an trụ giải thoát,

Mà quán sự diệt tận.

1

Thủ-lung-na sau khi nói bài kệ như vậy, được đức Phật ấn chứng, rời chỗ ngồi đứng dậy, đến trước đức Phật kính lễ sát chân rồi cáo lui.

Thủ-lung-na ra đi không lâu, đức Phật bảo các tỳ-kheo: "Nên tự ghi nhận như vầy về sự đắc đạo. Chỉ nói về nghĩa, chứ không nói thẳng là đã đắc. Đừng nên như những tỳ-kheo ngu si kia hoan hỷ tự ghi nhận, rồi sau không có sở đắc, luống tự khổ nhọc." Một hôm, Thủ-lung-na đến chỗ đức Phật, đảnh lễ sát chân rồi lui ngồi qua một bên, đức Phật bảo Thủ-lung-na: "Bình sanh của ông quen sung sướng, không quen đi bộ. Cho phép ông ở trong chùa mang dép một lớp."

Thủ-lung-na liền bạch Phật:

"Con đã xả bỏ năm cỗ voi chúa, xuất gia làm đạo. Nay nếu con mang giày một lớp không khỏi có người cười rằng, Thủ-lung-na bỏ năm cỗ voi chúa, xuất gia làm đạo, lại tham dép một lớp. Nếu đức Thế Tôn cho phép các tỳ-kheo dùng thì con mới dùng." Đức Phật im lặng chấp nhận và do nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, vì các tỳ-kheo tùy thuận nói pháp, dùng vô số phương tiện khen ngợi hạnh đầu đà, thiểu dục tri túc, ưa xuất ly, rồi bảo các tỳkheo: 1 Tham chiếu Pāli, ibid., ṭhitaṃ cittaṃ vippamuttaṃ, vayañcas-sānupassatīti, Tâm đã giải thoát, an trụ; vị ấy quan sát sự chìm xuống của nó. 316

T22. 845b Chương v. Da thuộc

"Vì hộ thân, hộ y, hộ ngọa cụ, cho phép khi ở trong chùa được mang dép một lớp."

Bấy giờ các tỳ-kheo mang dép một lớp, không bao lâu bị lủng hư. Đức Phật cho dùng vỏ cây hoặc da vá lại, dùng chỉ để may. Nếu bị đứt thì nên dùng gân hay lông may lại. Bấy giờ cần dùi để dùi, tỳkheo bạch Phật. Đức Phật cho phép sử dụng dùi để dùi.1 II. NHÂN DUYÊN ỨC NHĨ

1. Tăng-già biên địa

[845b7]Bấy giờ Đại Ca-chiên-diên ở trong sườn núi Câu-lưu Hoan hỷ2 tại nước A-bàn-đề,

3 cùng với Ức Nhĩ ưu-bà-tắc,4 có cả người

sai khiến.5

Bấy giờ, Ức Nhĩ lòng tự nghĩ rằng:

"Như lời Phật dạy, nếu ta sống tại gia cùng với vợ con, không thể tu hạnh thanh tịnh được. Ta hãy cạo bỏ râu tóc xuất gia làm đạo." Ức Nhĩ liền đến chỗ Đại Ca-chiên-diên thưa:

1 Bản Hán, hết quyển 38.

2 Câu-lưu Hoan hỷ sơn khúc 拘留歡喜山曲. Pāli, Vin.i. 194: Kuraraghare papāte pabbate, trên sườn núi Papāta, thị trấn Kuraraghara. Ngũ phần 21 (tr.144a13): Athấp-ba A-vân-đầu quốc Ba-lâu-đa sơn 阿濕波阿雲頭國波樓多山. Thập tụng 25: A-thấp-ma-già A-bàn-đề quốc 阿濕摩伽阿槃提國.

3 A-bàn-đề quốc, 阿槃提國. Pāli, Vin.i. 194, Avantī. 4 Ức Nhĩ ưu-bà-tắc 億耳優婆塞. Ngũ phần 21, ibid., cư sĩ tên là Sa-môn Ức Nhĩ 沙門億耳. Pāli, Vin.i. 194, Soṇa Kuṭikaṇṇa. Tăng kỳ 23: trưởng giả Thát-bà 闥 婆, người ở nước Thâu-na 輸那國土. Bấy giờ Phú-lâu-na 富樓那 đang du hóa ở đây.

5 Hán: sử nhân câu 使人俱. Cf. Pāli, ibid., Soṇo upasako Kuṭikaṇṇo āyasmato Mahā-Kaccānassa upaṭṭhako hoti, ưu-bà-tắc Soṇa Kuṭikaṇṇa là người phục vụ cho Trưởng lão Đại Ca-chiên-diên. Bản Hán hiểu upaṭṭhako, người phục vụ, là nhân vật thứ ba; không phải là từ đồng cách với Soṇo. 317

845b

"Con nghe lời Phật dạy, nếu sống tại gia cùng với vợ con, không thể tu hạnh thanh tịnh được. Cúi xin Đại đức cho con xuất gia thọ đại giới."

Ca-chiên-diên nói:

"Xuất gia là việc rất khó. Làm sa-môn cũng không phải là dễ. Ông nên sống tại gia, hộ trì Phật giới, tùy theo thời tu hành theo lời Phật dạy."

Ức Nhĩ thưa xin ba lần. Đại Ca-chiên-diên thấy Ức Nhĩ ân cần ba phen, bèn cho xuất gia, nhưng đến ba năm1 mới được thọ đại giới. Tại sao vậy? Bởi vì không đủ Tăng gồm mười vị. Ức Nhĩ thọ giới chưa bao lâu liền đắc đạo A-la-hán. Tự ghi nhận sự đắc đạo như trước đã nói.

Bấy giờ Ức Nhĩ nghe đức Phật có công đức tướng hảo trang nghiêm, các căn tịch tịnh, vô thượng điều phục, như tượng vương, như vực suối trong vắt, người nghe đều hoan hỷ. Ức Nhĩ muốn đến yết kiến đức Phật nên đến chỗ Ca-chiên-diên thưa: "Con nghe công đức của Phật như vậy, muốn đến yết kiến Như Lai, Vô sở trước, Đẳng chánh giác."

Ca-chiên-diên nói: "Công đức của Phật như lời ông nói." Ca-chiên-diên nói tiếp:

"Ông nhân danh tôi đến chỗ đức Phật, đảnh lễ sát chân, thăm hỏi Thế Tôn: 'Thế Tôn đi đứng khỏe mạnh không? Ít bệnh, an lạc không?' Rồi ông đem năm việc sau đây đến bạch đức Thế Tôn: "1. Tại nước A-thấp-bà A-bàn-đề ít tỳ-kheo, nên thọ đại giới khó khăn, ba năm mới tổ chức được. Tại sao như vậy? Vì không đủ Tăng mười vị. Từ nay về sau, cúi xin đức Thế Tôn phương tiện khai cho thế nào để nước A-thấp-bà A-bàn-đề được thọ đại giới dễ dàng.

1 Ngũ phần 21: hành sa-di 6 năm. Tăng kỳ 23: Thát-bà hành sa-di 7 năm. 318

T22. 845c Chương v. Da thuộc

"2. A-thấp-bà A-bàn-đề nhiều [845c] gai gốc, sỏi đá; dép một lớp dễ bị hư rách. Cúi xin đức Thế Tôn cho phép mang dép hai lớp. "3. A-thấp-bà A-bàn-đề người đời ưa tắm. Cúi xin đức Thế Tôn cho phép tỳ-kheo thường thường tắm rửa.

"4. Như các phương khác có những loại ngọa cụ tốt như y-lê-diênđà, mạo-la, mạo-mạo-la, cù lâu1 như vậy. Nước A-thấp-bà A-bànđề cũng dùng da làm ngọa cụ như da sơn dương, da cừu, da hươu. 2

Cúi xin đức Thế Tôn cho phép được dùng ngọa cụ bằng da. "5. Có tỳ-kheo đến địa phương khác. Sau đó, trú xứ cũ được y, 3

không dám nhận; vì sợ phạm ni-tát-kỳ. Cúi xin đức Thế Tôn phương tiện khai cho được nhận."

Tỳ-kheo Ức Nhĩ nghe Đại Ca-chiên-diên nói, im lặng thọ trì, rời chỗ ngồi đứng dậy, đầu mặt kính lễ, nhiễu quanh rồi cáo lui. Ức Nhĩ nghe đức Thế Tôn ở trong núi Kỳ-xà-quật, thành Vương xá. Ức Nhĩ mang đầy đủ ba y và bát đến chỗ đức Phật, đảnh lễ sát chân, rồi ngồi qua một bên, đức Phật liền ủy lạo bằng cách hỏi: "Các ông sống có được an lạc hay không? Có vất vả vì sự ăn uống không ?"

Ức Nhĩ bạch Phật, đời sống được an lạc, không bị vất vả bởi thức ăn. Đức Phật bảo Tôn giả A-nan:

"Sửa soạn chỗ cho khách tỳ-kheo nghỉ."

Tôn giả A-nan tự biết, theo thường pháp của đức Thế Tôn, là muốn cho khách tỳ-kheo cùng nghỉ với Ngài, nên mới bảo A-nan sửa soạn. Tôn giả vâng lời Phật dạy, vào trong phòng nơi đức Phật 1 Y-lê-diên-đà, mạo-la, mạo-mạo-la, cù lâu 伊梨延陀耄羅耄耄羅氍氀. Pāli (Vin.i. 195): eragu, moragu, majjhāru, jantu. Thập tụng: ma nhục phú (phủ đệm gai), mao nhục phú (phủ đệm lông), hoa y nhục phú (phủ đệm áo bông) 麻褥覆 毛褥覆花衣褥覆.

2 Cổ dương, bạch dương, lộc 羖羊白羊鹿. Pāli: eḷakacamma, ajacamma, migacamma.

3 Y được dành cho tỳ-kheo vắng mặt tại trú xứ cũ. 319

846a

nghỉ, sửa soạn một chỗ ngồi đối diện với chỗ ngồi của Phật. Rồi trở lại chỗ Phật, đảnh lễ sát chân, đứng qua một bên, bạch đức Thế Tôn:

"Con đã sửa soạn chỗ cho khách tỳ-kheo nghỉ xong. Con xin phép được mời khách vào."

Đức Thế Tôn liền đứng dậy vào phòng, đến chỗ ngồi. Ức Nhĩ cùng vào phòng với đức Phật, ngồi vào chỗ ngồi đối diện. Đức Thế Tôn ngồi tĩnh lặng trong giây lát, rồi bảo Ức Nhĩ: "Ông có thể nói pháp không?"

Ức Nhĩ nghe lời Phật dạy, bèn ở trước đức Phật, nói "Mười sáu cú nghĩa",1 không thêm, không bớt, không hoại, âm thanh trong trẻo, chương cú thứ tự rõ ràng có thể hiểu được. Bấy giờ, đức Thế Tôn nghĩ: 'Hay thay, tỳ-kheo này nói kinh pháp mười sáu cú nghĩa, không tăng, không giảm, không hư hoại, âm thinh trong trẻo, thứ tự chương cú rõ ràng, có thể hiểu được.' Đức Phật hỏi Ức Nhĩ: "Trước đây ông làm gì?"

Ức Nhĩ thưa:

"Từ lâu, con thấy dục là tai hại. Nhưng thọ giới được thì rất khó. Phải đợi đến ba năm. Vì sao vậy? Vì không đủ chúng mười vị." Ức Nhĩ nghĩ rằng nay đã đúng lúc bạch lên đức Thế Tôn năm việc mà Hòa thượng Ca-chiên-diên dặn. Ức Nhĩ bạch Phật: "Hòa thượng Ca-chiên-diên của con dặn con nhân danh người đê đầu đảnh lễ sát chân đức Thế Tôn và xin được vấn an sức khỏe Thế Tôn: Thế Tôn đi đứng khỏe mạnh không? Ít [846a1] bệnh, an lạc không?"

1 Thập lục cú nghĩa 十六句義. Ngũ phần, ibid., Thập lục nghĩa phẩm kinh 十六 義品 經. Thập tụng 25 (tr.181b25): Ba-la-diên-tát-giá-đà-xá-tu-đố-lộ 波羅延薩 遮陀舍修妒路. Pāli, Vin.i. 196, Aṭṭhakavaggikāni, được hiểu là Nghĩa phẩm, hay Bát kệ phẩm, gồm 16 kinh, 210 kệ, Phẩm thứ tư thuộc bộ Suttanipāta. 320

T22. 846a Chương v. Da thuộc

Rồi Ức Nhĩ trình bày năm việc như trên lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn chấp thuận bằng sự im lặng.

Sáng sớm hôm sau, đức Phật vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳkheo, vì các tỳ-kheo tùy thuận nói pháp, dùng vô số phương tiện khen ngợi hạnh đầu đà, oai nghi tề chỉnh, thiểu dục tri túc, ưa nơi không nhàn, và bảo các tỳ-kheo:

"Cho phép nước A-thấp-bà A-bàn-đề có người thứ năm là người trì luật1 thì được thọ đại giới. Các nơi khác gặp trường hợp như vậy cũng cho phép. Nơi khác là: phương Đông có nước tên là Bạch mộc điều;2 ngoài nước ấy thì được phép. Phương Nam có tháp tên là Tĩnh thiện,3 ngoài tháp ra thì được phép. Phương Tây có Quốc sơn tên là Nhất-sư-lê Tiên nhân chủng,4 ngoài núi ra thì được phép. Phương Bắc có nước tên là Trụ,

5 ngoài ra thì được phép. Ngoài các

nơi như trên nếu có người thứ năm là người trì luật thì được phép thọ giới.

1 Trì luật ngũ nhân 持律五人. Nên hiểu, thứ năm là người trì luật. Tăng năm người, có một người trì luật. Không đòi hỏi tất cả năm vị đều là trì luật. Do đó không nên hiểu nhóm từ Hán này là "Năm người trì luật." Thập tụng 25 (tr.181c29): trì luật đệ ngũ 持律第五. Cf. Vin.i. 197: vinayadharapañcamena. 2 Bạch mộc điều 白木調. Hán dịch này phù hợp Pāli: Setakaṇṇika; nhưng Vin.i.197 nói thị trấn này ở về phía nam, gần với Thập tụng, ibid., trung nam phương, Bạch mộc tụ lạc 白木聚落. Lấy đây làm mốc. Qua khỏi đây, được xem là biên địa. Bì cách sự, tr.1053a9: phía đông qua khỏi sông Bôn-trà 奔荼, rừng Bôn-trà, là biên địa.

3 Tĩnh thiện 靜善. Không tìm thấy tương đương trong Thập tụng và Pāli. Tham chiếu, Thập tụng: phương đông có tụ lạc bà-la-môn tên là Già-lang 伽郎. Tương đương Pāli: Kajaṅgala, thị trấn nhỏ ở về phía đông. Bì cách sự, tr.1053a10: phía nam qua khỏi nước Nhiếp-phạt-la-phật-để 攝伐羅佛底.

4 Nhất-sư-lê Tiên nhân chủng 一師梨仙人種. Có lẽ Thập tụng nói là Ưu-thi-la sơn 優尸羅山, ở phương bắc; Tương đương Pāli: Usīraddhaja, về phía bắc. Bì cách sự: phía tây qua khỏi nước Tốt-thổ-nô 窣吐奴.

5 Trụ 柱. tên nước. Thập tụng: phương tây có tụ lạc bà-la-môn tên là Trụ 住婆羅 門聚落. Pāli: về phía tây có ngôi làng bà-la-môn tên là Thūna, mà hai bản Hán đều đọc là Thāna. Bì cách sự: phía bắc qua khỏi núi Ôn-thi-la 嗢尸羅. 321

846a

"Cho phép nước A-thấp-bà A-bàn-đề mang dép hai lớp. "Cho phép nước A-thấp-bà A-bàn-đề thường xuyên được tắm rửa. "Cho phép nước đó trải da của loài sơn dương, cừu, da hươu làm ngọa cụ.

"Cho phép các tỳ-kheo nhận được y đủ mười ngày. Quá hạn nên xả. Xả rồi sám hối."

2. Những quy định về da thuộc

2.1. Quy định chung về dép

Bấy giờ, có tỳ-kheo nhận được đôi dép vá bằng da; khi ở cách Phật không xa, bèn xé lột ra cho hư hoại, vì sợ phạm mang dép hai lớp. Đức Thế Tôn biết mà vẫn hỏi tỳ-kheo ấy:

"Sao ông xé đôi dép cho hư hoại?"

Vị tỳ-kheo thưa:

"Vì con sợ phạm giới mang dép hai lớp."

Đức Phật dạy: "Dép bị lủng hư, được phép vá hai lớp." Các tỳ-kheo nhận được loại da chưa thuộc. Đức Phật dạy: "Cho phép thuộc da cho mềm. Hoặc tự mình làm cho nó mềm, hoặc nhờ người làm cho mềm rồi mới cắt làm dép một lớp." Cần dao, Phật cho phép chứa dao. Cần ván, Phật cho phép chứa ván. Cần gân, cần lông, cần chỉ da... đức Phật đều cho phép chứa. Cần kéo, đức Phật cho phép chứa kéo. Dao lụt, cho phép mài, cho phép chứa đá mài.

Bấy giờ, các tỳ-kheo để rải rác dao, dùi, gân, lông, chỉ da, kéo, không có chỗ cất. Đức Phật dạy:

"Cho phép làm cái túi để đựng. Hoặc lấy tre đan thành lồng; hoặc lấy vỏ cây làm thành cái lồng. Cho phép dùng đãy bằng lông bọc bên ngoài. Có thể dùng một trong mười loại vải để làm cái đãy. Các tỳ-kheo dùng da để làm. Đức Phật dạy: "Không được dùng da làm."322

T22. 846b Chương v. Da thuộc

Các tỳ-kheo để y mới trên dép da rồi ngồi, làm bẩn y. Đức Phật dạy:

"Không được để y mới lên trên dép da rồi ngồi lên trên. Các tỳkheo cũng không được ngồi trên da. Trừ nước A-thấp-bà A-bànđề." Các tỳ-kheo đem [846b] dép da để ở trước rồi ngủ, chó ngậm đem đi. Đức Phật dạy:

"Không được để dép da ở trước rồi ngủ. Nên lấy cỏ phủ lại. Hoặc úp hai đế lại với nhau rồi để dưới ni-sư-đàn." Tỳ-kheo đem dép da để một bên rồi ngủ. Khi lăn qua, nằm trên dép da, với tâm cẩn thận, vị ấy sợ phạm tội nằm ngủ trên da. Đức Phật dạy:

"Không phạm."

Có tỳ-kheo đem dép da để trong bình bát rồi mang đi. Tỳ-kheo khác thấy, nhờm gớm. Đức Phật dạy:

"Không nên để dép da trong bình bát. Nên giữ bát cho sạch sẽ." Có tỳ-kheo một tay cầm cả dép da và bình bát. Tỳ-kheo khác thấy, nhờm gớm. Đức Phật dạy:

"Không được một tay cầm cả dép da và bình bát. Nên một tay cầm bình bát, một tay xách dép."

Các tỳ-kheo lội qua nước bùn, vén y không được. Y rớt trong nước bùn. Đức Phật dạy:

"Cho phép dùng ngón tay móc dép. Bình bát để trong bàn tay. Một tay vén y."

2.2. Các loại da

Các tỳ-kheo ở nước Câu-tát-la, du hành trong nhân gian. Đến nơi thôn không có trú xứ tỳ-kheo. Nghỉ đêm tại nhà ông thợ làm đồ gốm, gần bên chỗ nhồi bùn có da thú. Tỳ-kheo ngủ bên trên, sáng ngày mới thấy, sợ phạm ngủ trên da. Đức Phật dạy: "Không phạm."

323

846b

Nhóm sáu tỳ-kheo tích trữ loại da lớn1 như sư tử, cọp, beo, rái cá, mèo rừng, ca-la,2 cáo. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được chứa tất cả da lớn."

Nhóm sáu tỳ-kheo ngồi trên giường cao lớn, hoặc ngồi một mình trên giường dây, giường cây, giường ngà voi, trải bằng da ngựa, da voi; đệm bông, ngọa cụ tạp sắc, cù lâu,

3 dùng các loại lông con rái

cá độn làm nệm. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được ngồi trên giường cao lớn, cho đến dùng lông con rái cá độn làm nệm."

Các tỳ-kheo đến nhà bạch y. Họ trải giường cao rộng tốt đẹp cho tỳ-kheo, mời tỳ-kheo ngồi. Các tỳ-kheo nói: "Đức Phật không cho phép chúng tôi ngồi trên giường cao lớn." Các bạch y thưa: "Chúng con đâu có cái giường nào khác." Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Cho phép ngồi. Trừ loại giường bằng vật báu, ngoài ra, nơi nhà bạch y, được phép ngồi."

Các tỳ-kheo đến nhà bạch y. Họ vì tỳ-kheo trải giường bằng da, giường đơn.4 Các tỳ-kheo e ngại không dám ngồi, nghĩ rằng: 'Đức Phật không cho chúng ta ngồi trên da thú, trừ tại nước A-thấp-bà A-bàn-đề.

' Các bạch y thưa:

"Chúng con không có cái giường nào khác."

1 Đại bì 大皮; Cf. Thập tụng 25 (tr.182a 23), da của năm loại thú gọi là da lớn (kích cỡ): sư tử, cọp, beo, rái cá và chồn. 2 Ca-la 迦羅. không biết con gì. Có lẽ Pāli (Vin.i.186): kāḷaka, con sóc (?). Hoặc Skt. kālaka, một loại rắn nước (Wogihara: hắc long). 3 Cù-lâu 氍氀; chưa rõ. Có lẽ như cù-du 氍毹, Skt. citrāstaraṇa, đệm hay thảm nhiều màu. Xem cht. 31 Ch. vi: Y ở sau. Tham chiếu Trương A-hàm 3, kinh số 2. Du hành, T01, tr. 23b.

4 Độc tọa sàng 獨坐床. Xem Phần I, ch. v, ba-dật-đề 18 & cht. 116; Phần II, tỳkheo-ni, ba-dật-đề 83, cht. 106. 324

T22. 846c Chương v. Da thuộc

Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép nơi nhà bạch y được ngồi." Các tỳ-kheo đến nhà bạch y. Họ trải giường dây, giường cây dài. Các tỳ-kheo e ngại không dám ngồi vì Phật không cho phép họ và thượng tọa cùng ngồi trên một giường. Các bạch y [846c] thưa: "Chúng con không đủ chỗ cho mỗi vị ngồi riêng một giường." Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép nơi nhà bạch y được ngồi chung." Các tỳ-kheo đến nhà bạch y. Họ trải đãy bằng da. Tỳ-kheo có tâm e ngại, nghĩ rằng: 'Đức Phật không cho phép ngồi trên da.' Các cư sĩ thưa:

"Chúng con không có chỗ ngồi nào khác." Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép nơi nhà bạch y được ngồi." Bấy giờ, Bạt-nan-đà Thích tử có đàn-việt là một người chăn bò. Sáng sớm, Bạt-nan-đà khoác y đến nhà đàn-việt, trải chỗ ngồi. Lúc đó, người chăn bò đến ngồi nghe pháp. Bạt-nan-đà Thích tử khéo léo vì ông nói pháp, dùng mọi phương tiện khuyến hóa người đànviệt khiến rất hoan hỷ, nên hỏi: "Đại đức cần gì?"

Bạt-nan-đà nói:

"Thôi. Tôi không cần gì. Như thế là cúng dường rồi." Người đàn-việt lại thưa:

"Xin thầy cần gì cứ nói."

Bạt-nan-đà nói:

"Thôi, tôi không cần gì. Tôi có nói ra cũng không đáp ứng được đâu!"

Người đàn-việt nói: "Đại đức cứ nói, con sẽ dâng cúng." 325

846c

Cách đó không xa có một con bê khoang, Bạt-nan-đà nói: "Tôi cần loại da đó."

Người đàn-việt thưa:

"Xin ngài đợi một chút, để con giết nó đã." Người ấy liền giết con bê, lột da cúng cho Bạt-nan-đà. Bạt-nan-đà nhận được da rồi, rời chỗ ngồi đứng dậy mang đi. Con bò mẹ rống la thống thiết, đi theo Bạt-nan-đà đến cửa Kỳ-hoàn. Các tỳ-kheo thấy hỏi:

"Con bò này tại sao rống la và đi theo thầy?" Bạt-nan-đà nói:

"Đây là da của con nó. Tôi mang về nên nó đi theo." Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được xin da sống. Nếu xin, sẽ như pháp trị." 2.3. Các vật dụng bằng da

1. Các tỳ-kheo e ngại không dám đeo phao nổi qua sông. Đức Phật dạy: "Được phép."

Các tỳ-kheo nắm đuôi bò lội qua sông. Khi qua khỏi sông mới biết là trâu cái nên e ngại. Đức Phật dạy: "Không phạm. Tuy nhiên, từ nay về sau, không nên nắm đuôi trâu cái qua sông."

Các tỳ-kheo không dám ngồi trên thảm bằng da để qua sông. Đức Phật dạy: "Được phép ngồi."

Các tỳ-kheo e ngại không dám ngồi trên thuyền bằng da để qua sông. Đức Phật dạy:

"Cho phép được ngồi trên thuyền bằng da để qua sông. Hoặc ngồi hay nằm tùy ý."

2. Các tỳ-kheo dùng da làm đãy đựng dao, không dùng vật gì bao phủ dao lại nên bị hư. Đức Phật dạy: "Nên dùng lông mịn hoặc kiếp-bối hay da lớn bao phủ dao lại."326

T22. 847a Chương v. Da thuộc

Các tỳ-kheo chứa dép da hai lớp. Đức Phật dạy: "Không được chứa dép da hai lớp." Các tỳ-kheo chứa dép da ca-na-phú-la.1 Đức Phật dạy: "Không được chứa dép da ca-na-phú-la." Tỳ-kheo cùng với bạch [847a1] y nước Câu-tát-la cùng đi trên đường, bị vật nhọn đâm chảy máu dưới chân rất trầm trọng, không thể đi được. Bạch y thấy vậy liền đưa dép mình mang cho tỳ-kheo. Tỳ-kheo e ngại phạm xử dụng dép da ca-na-phú-la nên không dám nhận. Đức Phật dạy:

"Có nhân duyên như vậy thì cho phép thọ dụng." Nhóm sáu tỳ-kheo chứa dép da bằng sừng xoay. 2 Đức Phật dạy:

"Không được chứa dép bằng sừng xoay." Các tỳ-kheo chứa dép bằng sừng nai. Đức Phật dạy: "Không được chứa dép bằng sừng nai." Các tỳ-kheo chứa dép a-la-lê.3 Đức Phật dạy: "Không được chứa như vậy."

Nhóm sáu tỳ-kheo dùng da nhiều màu làm dây cột dép. Đức Phật dạy:

"Không được chứa."

Nhóm sáu tỳ-kheo dùng bố bằng lụa làm dây cột dép. Đức Phật dạy: "Không được chứa."

1 Ca-na-phú-la 迦那富羅. Phiên Phạn ngữ 10 (T54n2130, tr.1052a9): ca-na-phúla 迦那腹羅, một loại giày ống có tai? (ca-na: lỗ tai); Skt. karṇapūla? Xem Phần I, Ch. vii chúng học, điều 65, cht. 85. 2 Triền giác cách tỷ 旋角革屣. Không hiểu "sừng xoay" là cái gì. Đoạn tương đương trong Mahāvagga v (Vin.i.186): meṇḍavisāṇavaddhika (có mõm giày làm bằng sừng con cừu), ajavisāṇavaddhika (có mõm giày làm bằng sừng hươu). 3 A-la-lê cách tỷ 阿羅梨革屣. Phiên phạn ngữ 10 (tr.1052a10): a-la-lê dịch là cỏ 草. Skt. alāri?

327

847a

Nhóm sáu tỳ-kheo chứa dép phú-la-bạt-đà-la.1 Đức Phật dạy: "Không được chứa."

Nhóm sáu tỳ-kheo mang dép chân-thệ-lê.2 Đức Phật dạy: "Không được chứa."

Nhóm sáu tỳ-kheo mang dép bện hai bên.3 Đức Phật dạy: "Không được chứa."

Nhóm sáu tỳ-kheo mang dép có nhiều dây. Đức Phật dạy: "Không được chứa."

Nhóm sáu tỳ-kheo mang dép hình cuốn.4 Đức Phật dạy: "Không được chứa."

Nhóm sáu tỳ-kheo mang dép bằng da lớn, da sư tử, da cọp, da beo, da rái cá, da mèo rừng, da nhiều màu, da cáo. Đức Phật dạy: "Tất cả loài da đó không được chứa." Nhóm sáu tỳ-kheo dùng da lớn viền dép hoặc dùng làm dây, hoặc dùng để vá. Đức Phật dạy:

"Không được dùng để viền hay làm dây hoặc vá." Nhóm sáu tỳ-kheo mang dép màu xanh. Đức Phật dạy: "Không được chứa."

Nhóm sáu tỳ-kheo dùng màu xanh viền dép, hoặc dùng làm dây hay vá. Đức Phật dạy:

1 Phú-la-bạt-đà-la 富羅跋陀羅. Pāli, ibid., puṭabaddha, một loại giày ống, cao đến đầu gối. Phiên phạn ngữ 10 (tr.1052a11): phú-na bạt-đà-la thảo tỷ腹羅跋陀 羅草屣; nên đọc là đâu-la-bạt-la, dây làm bằng sợi gòn. Tức loại dép cỏ có dây buộc làm bằng gòn.

2 Chân-thệ-lê 真誓梨. Phiên phạn ngữ 10 (tr. 1052a12): chân-thệ-lê thảo tỷ真誓 梨草屣; chân-thệ-lê dịch là tế thanh 細聲, Skt.? 3 Biên biên cách tỷ 編邊革屣.

4 Quyển hình cách tỷ 捲形.

328

T22. 847b Chương v. Da thuộc

"Không được dùng màu xanh viền dép, hoặc làm dây hay vá." Nhóm sáu tỳ-kheo mang dép màu vàng. Đức Phật dạy: "Không được mang."

Nhóm sáu tỳ-kheo mang dép viền màu vàng, hoặc làm dây cột hay vá. Đức Phật dạy:

"Không được dùng dép da, hoặc dây cột vá có viền màu vàng." Nhóm sáu tỳ-kheo mang dép màu đỏ. Đức Phật dạy: "Không được mang dép màu đỏ, dây cột và vá cũng như vậy." Nhóm sáu tỳ-kheo mang dép da màu trắng. Đức Phật dạy: "Không được mang dép da màu trắng, dây cột viền, đường vá viền cũng như vậy."

Nhóm sáu tỳ-kheo mang dép da giống như lông công. Đức Phật dạy:

"Không được như vậy."

Nhóm sáu tỳ-kheo mang dép da màu gấm.1 Đức Phật dạy: "Không được dùng như vậy."

Tỳ-kheo kia nhận được dép màu gấm đã làm thành. Đức Phật dạy: "Không được chứa; nếu làm mất màu thì được phép chứa." Nhóm sáu tỳ-kheo mang dép độn bằng loại lông mịn. Đức Phật dạy:

"Không được [847b] chứa."

Nhóm sáu tỳ-kheo mang dép độn bằng kiếp-bối.2 Đức Phật dạy: "Không được chứa."

Nhóm sáu tỳ-kheo dùng tơ lụa độn dép. Đức Phật dạy: "Không được chứa dùng."

1 Cẩm sắc 錦色; nên hiểu là "được thêu màu." 2 Tức bông gòn.

329

847b

Nhóm sáu tỳ-kheo dùng cỏ bẹ, cỏ bà-sa, cỏ xá-la, cỏ hán-đà-la1 độn dép. Đức Phật dạy:

"Không được chứa."

"Này nhóm sáu tỳ-kheo, các ông là những người si. Điều này Ta ngăn cấm, lại làm các điều khác. Từ nay về sau, tất cả loại dép có độn đều không được chứa để dùng."

Bấy giờ, các tỳ-kheo gặp trời mưa bùn bẩn chân, bẩn tọa cụ, bẩn thân ngọa cụ. Đức Phật cho phép vì hộ thân, hộ tọa cụ, trong Tănggià-lam được mang dép bằng cỏ bồ để rửa chân. Khi mang dép bằng cỏ bồ để rửa chân rồi, nước vào trong dép bẩn chân, bẩn tọa cụ, bẩn thân, bẩn ngọa cụ. Đức Phật cho phép dùng vỏ cây, hoặc da đóng dưới gót.

3. Bấy giờ, trong nước Xá-vệ, nhóm sáu tỳ-kheo mang guốc bằng khâm-bà-la.2 Đức Phật dạy:

"Không được dùng guốc bằng bốn loại cỏ như vậy và không được mang."

Bấy giờ đức Phật ở tại thành Vương xá, nhóm sáu tỳ-kheo lột vỏ cây đa-la3 để làm guốc, nên cây bị khô héo. Các cư sĩ thấy cùng nhau cơ hiềm: 'Sa môn Thích tử không biết hổ thẹn, đoạn mạng sống mà tự nói tôi biết chánh pháp. Lột vỏ cây đa-la để làm guốc khiến cho cây bị khô chết. Như vậy có gì là chánh pháp?' Tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Không được như vậy."

1 Bà-sa 婆娑, Pāli (Vin.i. 189): pabbaja, một loại cỏ lau (cỏ tim đèn). Hán-đà-la 漢陀羅; Pāli: hintāla, giống cây chà-là; một loại cây cọ. Xá-la 舍羅. Chưa rõ loại cỏ này; hoặc Pāli: sara, cỏ lau.

2 Khâm-bà-la 欽婆羅, vải dệt bằng lông thú. Pāli (Vin. i. 190): kambala. 3 Đa-la 多羅. Pāli (Vin.i. 189): tālataruṇa, tāla non hay chồi cây tāla; loại cây lá hình quạt; loại cây cọ.

330

T22. 847c Chương v. Da thuộc

Bấy giờ Thế Tôn ở tại nước Câu-thiểm-di, nhóm sáu tỳ-kheo mang guốc bằng gỗ đi như ngựa, âm thanh rối loạn các vị tọa thiền. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Không được mang guốc gỗ."

Các tỳ-kheo e ngại không dám mang guốc vào nhà đại tiểu tiện, không dám mang guốc để rửa chân. Đức Phật dạy: "Trừ mang đi đường. Các trường hợp trên được mang." Thế Tôn ở tại nước Ta-kiệt-đề. Bấy giờ, tỳ-kheo Tỳ-xá-ly Bạt-xà Tử1 mang guốc bằng vàng, guốc bằng bạc. Đức Phật dạy: "Không được mang."

Ông ta lại mang guốc bằng lưu ly. Đức Phật dạy: "Không được dùng."

Ông ta tự làm và mang guốc bằng vật báu. Đức Phật dạy: "Không được mang."

Sau đó ông lại mang guốc gỗ quí. Đức Phật dạy: "Không được mang."

Đức Phật dạy tiếp:

"Ông là người si. Ta cấm thứ này, ông lại vội sắm các thứ khác để mang. Từ nay về sau, không được mang tất cả loại guốc." 4. Thế Tôn ở tại nước Tỳ-xá-ly. Bấy giờ nhóm sáu tỳ-kheo cùng đức Phật đi kinh hành mà mang dép. Phật bảo các tỳ-kheo: "Đệ tử thọ học với các công xảo sư ở bên ngoài còn có sự cung kính đối với thầy. Còn nhóm sáu tỳ-kheo này là những người ngu si, mới mang dép [847c] cùng Phật đi kinh hành." Đức Phật dạy tiếp:

1 Tỳ-xá-ly Bạt-xà Tử 毘舍離跋闍子. Người họ Bạt-xà (Pāli: Vajjiputta) ở Tỳxá-ly (Pāli: Vesāli). 331

847c

"Từ nay về sau, không được mang tất cả mọi thứ dép như vậy." Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo đối với Hòa thượng, đồng hàng Hòa thượng, A-xà-lê, đồng hàng A-xà-lê, mà kinh hành nơi chỗ tốt, còn đồng hàng Hòa thượng kinh hành nơi chỗ xấu. Mình kinh hành nơi chỗ cao, còn đồng hàng Hòa thượng kinh hành nơi chỗ thấp. Mình đi trước, còn đồng hàng Hòa thượng đi sau. Cùng nói với đồng hàng Hòa thượng, cùng kinh hành, lật ngược y, y quấn cổ, y trùm đầu, trùm hai vai, mang dép. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được để Hòa thượng, đồng hàng Hòa thượng, hoặc A-xàlê, đồng hàng A-xà-lê kinh hành nơi chỗ xấu mà mình kinh hành nơi chỗ tốt, cho đến mang dép, tất cả đều không được." Nhóm sáu tỳ-kheo đối trước Hòa thượng, đồng hàng Hòa thượng, A-xà-lê, đồng hàng A-xà-lê mà phủ y lên hai vai, mang dép, hoặc có việc trao hay nhận, không trống vai bên hữu, không cởi bỏ dép. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được như vậy." Đức Phật dạy:

"Từ nay về sau, khi đối trước Hòa thượng đồng hàng Hòa thượng, A-xà-lê, đồng hàng A-xà-lê phải trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, khi có việc trao hay nhận."

Các tỳ-kheo ở tại nhà bạch y đối trước Hòa thượng đồng hàng Hòa thượng, A-xà-lê đồng hàng A-xà-lê, có việc trao hay nhận, trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, nên bị lộ hình. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Tại nhà bạch y, đối trước Hòa thượng, đồng hàng Hòa thượng, Axà-lê, đồng hàng A-xà-lê khỏi phải trống vai bên hữu, khỏi phải cởi bỏ dép, khi có việc trao hay nhận."

Bấy giờ, có tỳ-kheo cùng tỳ-kheo khác cùng đi trên đường. Một tỳkheo đến tỳ-kheo khác xin nước. Các tỳ-kheo nghĩ: 'Đức Phật không cho phép mang dép khi có việc trao hay nhận. ' Tỳ-kheo kia

liền cởi bỏ dép để lấy nước, nên bị mất dép. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép trên đường đi, tùy ý mang dép khi có việc trao hay nhận."332

T22. 848a Chương v. Da thuộc

Có tỳ-kheo, lúc xẩm tối, đến tỳ-kheo khác xin nước. Vị kia nghĩ: 'Đức Phật không cho phép mang dép khi có việc trao hay nhận.' Bấy giờ, trú xứ nọ lại cách xa chỗ lấy nước, tuy sợ độc trùng, nhưng tỳ-kheo kia vẫn cởi bỏ dép, đến đó để lấy nước, nên bị độc trùng cắn chân đau nhức, không an lạc. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Sau khi mặt trời lặn mà phải đi xa lấy nước, vì sợ độc trùng nên được phép mang dép, khi có việc trao hay nhận." Nhóm sáu tỳ-kheo thấy Hòa thượng, đồng hàng Hòa thượng, A-xàlê, đồng hàng A-xà-lê mà không đứng dậy đón rước. Các [848a1] tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Nên đứng dậy chào tiếp. Trừ khi ăn hoặc khi làm pháp dư thực, hay khi bệnh thì nói: 'Đại đức biết cho, tôi vì nhân duyên như vậy nên không đứng dậy chào đón được.

'"

Hòa thượng là người trao giới cho mình. Đồng hàng Hòa thượng là những vị đã đủ mười hạ.

A-xà-lê có năm hạng: xuất gia A-xà-lê, thọ giới A-xà-lê, giáo thọ A-xà-lê, dạy kinh A-xà-lê, y chỉ A-xà-lê.

Xuất gia A-xà-lê là người hướng dẫn mình xuất gia. Thọ giới A-xà-lê là vị làm yết-ma khi mình thọ giới. Giáo thọ A-xà-lê là vị dạy mình oai nghi.

Dạy kinh A-xà-lê là từ nơi vị đó mình được học kinh, đọc kinh, noi theo đường tu hành, hoặc thuyết nghĩa cho đến một câu trong bốn câu của bài kệ.

Y chỉ A-xà-lê là vị ấy mình nương vào để sống, dù chỉ trong một đêm.

Đồng hàng A-xà-lê là những vị đã đủ năm tuổi. Trừ y chỉ A-xà-lê.1 1 Chưa đủ 10 tuổi hạ, không được làm y chỉ.

333

848b

5. Phòng ở của tỳ-kheo này nên lau quét. Lau quét rồi mà còn bụi thì dùng nước bùn trét lên trên. Trét bùn rồi mà còn bẩn thì lấy đồ trải lên. Đồ trải đó hoặc là y-lê-diên-đà, mạo-la, mạo-mạo-la, cù lâu, hoặc một trong mười loại y.

Các tỳ-kheo không rửa chân mà đi trên đồ trải. Đức Phật dạy: "Bên cửa nên để đồ chùi chân. Nếu vẫn không sạch, thì ngoài cửa nên để nước rửa chân."

Tỳ-kheo rửa chân rồi, khi chân chưa khô, bước lên trên đồ trải, nên đồ trải bị hư mục. Đức Phật dạy:

"Chân chưa khô, không được bước lên trên đồ trải. Nếu có việc gấp thì lấy chân chùi trên đầu gối, hoặc chùi nơi lòng bàn chân, hoặc lấy tay chùi, hoặc dùng vật xấu chùi."

Các tỳ-kheo vì Hòa thượng, đồng hàng Hòa thượng, A-xà-lê, đồng hàng A-xà-lê trao hay nhận điều gì, phải rửa chân mãi cực nhọc, bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Từ nay về sau, nếu vì Hòa thượng, đồng hàng Hòa thượng, A-xàlê, đồng hàng A-xà-lê cần trao hay nhận điều gì cho phép dùng cái mâm đồng, cái khay, cái kỷ. Tất cả vật cần dùng hay thức ăn đều để hết lên trên đó, rồi trao một lần."

Có tỳ-kheo dưới chân bị thủng, gặp lúc trời mưa. Các tỳ-kheo dìu đến nơi nhà vệ sinh bị ngã, nằm trên bùn rất khổ sở. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Cho phép vì hộ thân, hộ y, hộ ngọa cụ, trong Tăng-già-lam được mang dép một lớp."

Các tỳ-kheo trên đường đi với Hòa thượng, đồng hàng Hòa thượng, A-xà-lê, đồng hàng A-xà-lê [848b] có việc trao hay nhận, phải trống vai bên hữu, cởi bỏ dép mệt nhọc. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Nếu trên đường đi mà có việc trao hay nhận, nên đưa lên trên đầu hoặc trên vai để trao hay nhận với Hòa thượng, đồng hàng Hòa thượng, A-xà-lê, đồng hàng A-xà-lê."334

T22. 848b Chương v. Da thuộc

6. Phật ở nước Xá-vệ. Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo mang dép vào tụ lạc. Các cư sĩ thấy đều cơ hiềm nói: 'Sa-môn Thích tử tự nói mình biết chánh pháp. Nhưng vào tụ lạc mà mang dép, giống như vua hay đại thần của vua. Như vậy có gì là chánh pháp?' Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Không được mang dép vào tụ lạc."

Các tỳ-kheo bệnh, với tâm e ngại không dám mang dép vào tụ lạc. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Cho phép các tỳ-kheo bệnh mang dép vào tụ lạc." Nhóm sáu tỳ-kheo mượn cớ bệnh mang dép vào tụ lạc. Các tỳ-kheo thấy nói: 'Đức Phật đâu cho phép mang dép vào tụ lạc?' Vị kia nói: "Tôi bị bệnh."

Các tỳ-kheo hỏi: "Bệnh gì?"

Vị kia nói: "Thưa trưởng lão, đức Phật há không nói, nếu có người nào đó chỉ trong chốc lát mà không an lạc, thì gọi là bệnh hay sao? Vì vậy cho nên chúng tôi mượn cớ bị bệnh." Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được mượn cớ bệnh để mang dép vào tụ lạc."

Bấy giờ, trưởng lão Tất-lăng-già-bà-ta có gót chân bị đau, cần mang dép trùm ngoài gót chân. Các tỳ-kheo bạch Phật, đức Phật cho phép mang dép trùm ngoài gót chân. Trưởng lão Tất-lăng-giàbà-ta trên đường đi, mắt bị mờ, ngón chân bị thương tích bởi đá sỏi. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép mang dép trùm ngoài ngón chân." Tất-lăng-già-bà-ta có nhiều thân hữu, trên đường cùng đi, nhận được nhiều đại mạch, tiểu mạch, đậu ban, gạo tẻ. Các tỳ-kheo nghi không dám nhận, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép nhận."

Các tỳ-kheo nhận rồi không biết để đâu, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép đựng trong cái đãy hay cái khăn." 335

848c

Trưởng lão Tất-lăng-già-bà-ta, trên đường đi, nhận được bơ, dầu, mật, mật mía. Các tỳ-kheo không dám lấy bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Cho phép nhận lấy."

Nhận lấy rồi không biết để đâu bạch Phật. Đức Phật dạy: "Dùng cái bát cạn cho vào trong cái bát nhỏ hay cái bát vừa để nhận. Cái bát cạn để vào trong cái bát nhỏ, cái bát nhỏ để vào cái bát vừa, cái bát vừa để vào trong cái bát lớn." Các tỳ-kheo không biết cái bát cạn để trong cái bát nhỏ, cái bát nhỏ để vào trong cái bát vừa, thì cái bát vừa phải tịnh thí [848c] hay không,1 bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Khỏi phải tịnh thí."

7. Trưởng lão Tất-lăng-già-bà-ta già yếu không thể đi bộ được, bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Cho phép dùng cái xe kéo bộ hay cái kiệu, hoặc xe ngựa. Nhưng không được kéo bởi người nữ, trâu bò cái, ngựa cái, không được sử dụng."

Tất-lăng-già-bà-ta, trên đường đi có người cúng loại xe kéo,2 không dám nhận, bạch Phật. Phật cho phép nhận.

Lại có người cúng loại xe kéo bằng da, không dám nhận, bạch Phật. Phật cho phép nhận, rồi dùng một trong mười loại vải phủ lên trên chỗ da.

Lại có người cúng loại xe kéo được bện bằng da, không dám nhận, bạch Phật. Phật cho phép nhận, với điều là bỏ loại dây bằng da, bằng tóc, còn các loại dây khác thì không sao. Các tỳ-kheo cần cái càng xe, bạch Phật; đức Phật cho phép làm. 1 Tác tịnh, vì sợ phạm súc trưởng bát; ni-tát-kỳ 21. 2 Liễn 輦; xe do người kéo.

336

T22. 848c Chương v. Da thuộc

Các tỳ-kheo cần dây cột xe, bạch Phật. Đức Phật cho phép làm. Nếu dây thừng bị đứt thì cho phép làm bằng da. Nếu khiêng xe, vai bị đau; cho phép làm gối để lót. Nếu phía sau đau, cũng cho phép làm cái gối để lót. Bấy giờ không biết nên để ai khiêng, bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Cho phép tỳ-kheo, hoặc người giúp việc trong Tăng-già-lam, hoặc ưu-bà-tắc hay sa-di. Nếu nhận được xe thì cũng như vậy. Nếu xe bằng da thì nên dùng một trong mười loại vải phủ chỗ da lại rồi dùng. Nếu được xe bện bằng da thì trừ loại dây bằng da, bằng tóc, ngoài ra được dùng.

" Các vị không biết nên để ai kéo, bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Cho phép tỳ-kheo, hoặc người giúp việc trong Tăng-già-lam, hoặc ưu-bà-tắc hay sa-di kéo."

Trưởng lão Tất-lăng-già-bà-ta nhận được người coi Tăng-già-lam. Đức Phật dạy: "Được phép nuôi."

8. Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo làm giường bằng da, giường đơn bằng da. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được chứa."

Họ lại làm nệm da, gối da, ngọa cụ da, đồ trải dưới đất bằng da. Khi trải dưới đất bị sanh trùng, đem vào phòng, hôi thối. Các tỳkheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được chứa."

Bấy giờ, có bà-la-môn xuất gia làm đạo, đem da y-sư1 làm vật chùi chân, để trong cửa. Đức Phật dạy: "Cho phép chứa." Các tỳ-kheo xách nước, dây xách nước thường bị đứt. Đức Phật dạy:

Cho phép dùng da làm dây để xách. Nếu gàu bị hư, Phật cho phép dùng da để làm. Dây bị đứt, Phật cho phép làm bằng da. 1 Y-sư bì 伊師皮.

337

849a

Dây cửa ngõ thường bị đứt, Phật cho phép làm bằng da. Khi mở cửa, đóng cửa đau tay, Phật cho phép dùng miếng da lớn trùm lên. Chốt cửa không xoay được, đức Phật cho phép để miếng da. Trên cái chốt bị hư, Phật cho phép dùng da xâu lại. Nếu bị kêu cũng vậy. Chân giường dây, giường cây bị hư, Phật cho phép dùng da xâu lại. Có các tỳ-kheo bị đau chân, Phật cho phép dùng miếng da lớn phủ lên trên cho [849a1] chỗ đau lành. Sau đó, bỏ đi. Tỳ-kheo dùng dây lợp lại nhà bị đứt, Phật cho phép dùng da làm. Dây cửa sổ thường bị đứt, Phật cho phép dùng cước hay lông để làm.

9. Nhóm sáu tỳ-kheo chứa đãy đựng bình bát, đãy đựng dép, đãy đựng kim chỉ bằng da. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được chứa như vậy."

Bấy giờ có người thợ mộc xuất gia làm Tỳ-kheo, chứa đãy da để đựng đồ nghề. Đức Phật dạy: "Không được chứa." Thợ mộc xuất gia làm Tỳ-kheo, tất cả đồ nghề không được cất chứa. Chúng Tăng được gỗ làm đồ dùng, bạch Phật. Đức Phật cho phép chứa. Không biết dùng đựng vật gì. Đức Phật dạy: "Mười loại vải, tùy ý chứa đựng."

Bình đựng dầu, bơ của tỳ-kheo để không kín đáo. Đức Phật dạy: Cho phép dùng da ướt phủ lên. Nếu bị trùng cắn lủng thì dùng bùn trét lên.

Tỳ-kheo nhận được đồ đựng dầu bằng da có hình hoa, e ngại không dám chứa. Đức Phật cho phép chứa.

Tỳ-kheo nhận được đồ đựng dầu bằng sừng, e ngại không dám chứa. Đức Phật cho phép chứa. Nếu phía trên, phía dưới hay bên hông bị lủng thì dùng da ràng lại.

10. Khi đức Thế Tôn ở tại thành Vương xá, bấy giờ có tỳ-kheo bị cây nhọn đâm vào chân bị thương, cần dép mềm. Đức Phật cho phép sử dụng.338

T22. 849a Chương v. Da thuộc

Bấy giờ, đức Phật cùng Tôn giả A-nan đi đến rừng Thi-đà, cách chỗ gò mả không xa, thấy có đôi giày hai lớp quý giá. Đức Thế Tôn biết mà vẫn hỏi A-nan: "Tại sao ông không lấy đôi giày ấy?" Tôn giả A-nan thưa: "Sợ phạm phải điều dùng giày hai lớp." Đức Phật dạy: "Xem đó như vật phấn tảo thì được lấy." Có tỳ-kheo trên đường đi, cách chỗ gò mả không xa, thấy da người chết dày, được xâu nơi cây gỗ, bèn lột lấy đem về phòng cắt làm đôi giày một lớp. Trong phòng có mùi thối. Các tỳ-kheo khác hỏi: "Tại sao trong phòng có mùi hôi thối?"

Tỳ-kheo kia trình bày sự việc với các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Không được chứa da người. Nếu chứa, phạm thâu-lan-giá. Ngoài ra, các thứ da bất tịnh khả ố khác cũng không được chứa, nếu chứa phạm đột-kết-la."

11. Bấy giờ, có tỳ-kheo từ nước giá lạnh1 đến, chân bị nứt, đến chỗ đức Phật, đảnh lễ sát chân rồi đứng lui qua một bên. Đức Phật biết mà vẫn hỏi: "Tại sao chân ông bị nứt?"

Vị ấy bạch Phật: "Con từ xứ lạnh đến nên bị nứt. "

Đức Phật hỏi tỳ-kheo ấy: "Nước đó họ mang bằng thứ gì?" Vị tỳ-kheo ấy thưa:

"Mang dép da phú-la-am-đề."2

1 Hàn tuyết quốc 寒雪國.

2 Phú-la-am-đề 富羅菴鞮. Cf. Bì cách sự (T23, tr.1059b1): tại vùng có tuyết lạnh, cho dùng giày phú-la. Xem thêm Ngũ phần 21 (T22n1421 tr.146c24) Có lẽ là một loại giày ống. Wogihara, Skt. pūla: loại giày có dây đai. Mahāvyutpatti, 272 (21): pūlā, hữu đái ngoa 有帶靴, phú-la 富羅. Nhất thiết kinh âm nghĩa (T54n2128 tr.740b07): phúc-la 腹羅, cũng viết là 福羅; hoặc nói là phú-la 富羅, chính xác nói là bố-la 布羅; dịch là đoản áo ngoa 短靿靴, loại giày ống cổ ngắn (?). Phiên dịch danh nghĩa (T54n2131, tr.1108b17): phú-la 富羅, chính xác là phúc-la 腹羅, dịch là đoản áo ngoa 短靿靴. Không rõ Pāli tương đương. 339

849b

Đức Phật dạy:

"Cho phép mang như vậy. Nếu cần dùng tất thì cho phép dùng bít tất (vớ). Cho phép đến nơi cư sĩ, vợ cư sĩ chẳng phải bà con để xin. Không được dùng vào việc khác. Nếu dùng vào việc khác, sẽ như pháp [849b] trị."

Nhóm sáu tỳ-kheo dùng da làm dây lưng. Đức Phật dạy: "Không được dùng da làm dây lưng, dây thiền."1 Tỳ-kheo chứa đồ bằng da. Đức Phật dạy: "Không được chứa."

Tỳ-kheo dùng da làm mão. Đức Phật dạy: "Không được dùng như vậy." Tỳ-kheo làm khẩn-thù-thán2 bằng da. Phật dạy: "Không được."

Tỳ-kheo không lau chùi dép nên bẩn chân, bẩn ngọa cụ. Đức Phật dạy:

"Phải lau chùi dép."

Tỳ-kheo rửa chân chưa khô mang dép nên dép bị hư mục. Phật dạy: "Không được như vậy."

Tỳ-kheo không thường giặt vật lau chân. Các tỳ-kheo thấy bẩn gớm. Đức Phật dạy:

"Nên giặt."

Vị ấy giặt rồi không vắt không phơi, bị sanh trùng. Phật dạy: "Nên giặt rồi vắt, hong cho khô." 1 Thiền đái 禪帶, không rõ. 2 Khẩn-thù-thán 緊殊炭. Chưa rõ cái gì. 340

CHƯƠNG VI

Y

I. Y PHẤN TẢO

Một thời Thế Tôn ở trong vườn Lộc dã, nước Ba-la-nại. Bấy giờ, có năm tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ sát chân rồi đứng lui qua một bên, bạch Phật:

"Chúng con nên thọ trì loại y nào?"

Đức Phật dạy:

"Nên thọ trì y phấn tảo1

và mười loại y

2 như: câu-xá, kiếp-bối,

khâm-bạt-la, sô-ma, xoa-ma, xá-nâu, ma, sí-di-la, câu-nhiếp-la, thẩn-la-bát. Mười loại y như trên nhuộm thành màu sắc ca-sa3 để thọ trì.

Tỳ-kheo được y nơi gò mả, đức Phật cho phép dùng. Tỳ-kheo nhận được y nguyện,4 đức Phật cho phép dùng.

1 Phấn tảo 糞掃. Thập tụng: bàn-tẩu y 槃藪衣. Pāli: paṃsukūla, (vải) lượm từ đống rác.

2 Mười loại y hay mười loại vải: 1. câu-xá 拘舍, Pāli: koseyya (Skt. kauśeya), vải quyến, lụa; 2. kiếp-bối 劫貝, Pāli: kappāsa (Skt. karpāsa), miên bố, vải bông; 3. khâm-bạt-la 欽跋羅, Pāli: kambala (Skt. nt.), mao bố, vải lông, lông thú; 4. sôma 芻摩, Pāli: khoma (Skt. kṣauma), ma bố, á ma, vải lanh; 5. xoa-ma 叉摩, Pāli: ? 6. xá-nâu 舍兔, Pāli: sāṇa (Skt. śāṇa), vải gai thô; 7. ma 麻 Pāli: bhaṅga (Skt. đồng); 8. sí-di-la 翅夷羅, Pāli: (?); 9. câu-nhiếp-la 拘攝羅, Pāli: (?); 10. thẩn-la-bát 嚫羅缽, Pāli: (?); . Phiên âm ở đây không giống với các chương trước. Xem Phần I, Ch. iv. Ni-tát-kỳ 1 & cht. 9. Cf. Mahāvagga viii, Vin.i. 281: chỉ quy định sáu loại y hợp pháp: anujānāmi bhikkhave cha cīvarāni - khomaṃ kappāsikaṃ koseyyaṃ kambalaṃ sāṇaṃ bhaṅganti.

3 Ca-sa 袈裟. Pāli: kāsāya (Skt. kāṣāya), hạt sắc y, hoại sắc y, y màu vàng nâu. 4 Nguyện y 願衣, lượm được do đứng chờ người vất bỏ trong bãi tha ma (Pāli: āgamenta: đến đợi), xem đoạn dưới.

849c

Tỳ-kheo trên đường đi cách gò mả không xa, thấy y phấn tảo quý giá,1 e ngại không dám lấy, đức Phật cho phép lấy. Thế Tôn ở nước Xá-vệ. Có một người con của một giòng họ lớn xuất gia. Từ những nơi chợ búa, nơi đường hẻm đi đến nghĩa địa, chỗ bỏ đồ rác rưới, ông lượm được y xấu cũ đem về làm y tăng-giàlê để thọ trì. Phu nhân vua Ba-Tư-Nặc trông thấy, tâm từ niệm phát sanh, liền lấy y rất quý giá xé ra, dùng đồ bất tịnh bôi rồi đem bỏ nơi đó để tỳ-kheo lượm. Tỳ-kheo e ngại không dám lấy, bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Nếu họ vì tỳ-kheo thì nên lấy."

Có tỳ-kheo thuộc giòng họ lớn xuất gia. Ông lượm những y cũ xấu nơi đống rác, nơi cầu tiêu, nơi đường hẻm, nơi chợ búa đem về làm tăng-già-lê. Vị trưởng giả thành Xá-vệ thấy, sanh tâm từ mẫn, đem nhiều y tốt bỏ nơi đường hẻm, nơi cầu tiêu, và sai người coi chừng đừng cho ai lấy, để cho tỳ-kheo lấy. Bấy giờ có các tỳ-kheo đi vào thôn xóm, nhìn thẳng xuống trước bước chân mà đi nên không thấy. Người được sai coi chừng kia, thưa [849c] rằng: "Sao Đại đức không nhìn qua nhìn lại?"

Khi ấy tỳ-kheo nhìn thấy, nhưng e ngại không dám lấy. Các tỳkheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Nếu họ vì tỳ-kheo thì cho phép nhận."

Có tỳ-kheo lấy áo của người chết ở nơi hố chôn, e ngại, bạch Phật, đức Phật hỏi: "Với tâm niệm nào khi ông lấy chiếc áo ấy?" Vị ấy thưa: "Với tâm niệm là đồ phấn tảo, chứ không với tâm trộm."

Đức Phật dạy: "Như vậy thì không phạm. Tuy nhiên, từ nay về sau không được lấy áo người chết nơi hố chôn người." 1 Quý giá phấn tảo y 貴價糞掃衣. Vải tốt, quý, nhưng được vất bỏ đống rác. Thường là vải bọc thây người chết của phú gia. Xem đoạn sau. 342

T22. 849c Chương vi. Y

Có cư sĩ giặt y rồi phơi nơi tường rào. Các tỳ-kheo mặc nạp y, thấy tưởng là y phấn tảo nên lấy. Cư sĩ thấy, kêu nói: "Y của tôi đó, đừng lấy!"

Tỳ-kheo nói: "Tôi tưởng là y phấn tảo nên lấy." Nói xong, bỏ y lại đi. Tỳ-kheo kia e ngại, bạch Phật. Đức Phật hỏi: "Với tâm niệm gì khi ông lấy y đó?" Tỳ-kheo kia thưa: "Với ý nghĩ là y phấn tảo cho nên lấy, chứ không lấy có tâm của kẻ trộm."

Đức Phật dạy: "Không phạm. Từ nay về sau không được lấy y phấn tảo nơi tường, nơi rào."

Bấy giờ, có y một người chết ở trước đại quan đoán sự. Tỳ-kheo lấy y của người ấy. Sau đó quan đoán sự sai Chiên-đà-la đem xác chết bỏ. Chiên-đà-la nói:

"Tại sao không bảo người lấy y đem xác chết bỏ?" Quan đoán sự hỏi: "Người nào lấy y?" Chiên-đà nói: "Sa-môn Thích tử lấy." Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không nên lấy y người chết, chỗ quan đoán sự." Bấy giờ tỳ-kheo trên đường đi, cách gò mả không xa, thấy y của người chết chưa rã, liền lấy đi. Người chết liền đứng dậy nói: "Đại đức chớ lấy y của tôi đi!"

Tỳ-kheo nói: "Ngươi là người chết, làm gì có y!" Nói rồi vẫn lấy y đi, không bỏ lại. Người chết theo tỳ-kheo đến ngoài cửa ngõ Kỳ-hoàn, ngã xuống đất. Các tỳ-kheo khác thấy hỏi tỳ-kheo này: "Người ấy nói gì vậy?" Tỳ-kheo này trả lời: "Tôi tưởng người ấy đã chết nên lấy y đem về đây.

" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không nên lấy y của người chết chưa rã." 343

850a

Có người chăn bò để áo trên đầu ngủ. Tỳ-kheo thọ trì y phấn tảo thấy tưởng là người chết, nhưng nghĩ: "Đức Thế Tôn không cho phép tỳ-kheo lấy áo của người chết chưa rã. " Nghĩ như vậy xong,

liền lấy xương tay của người chết đánh trên đầu của người chăn bò; khiến cho vỡ đầu. Người chăn bò liền đứng dậy hỏi: "Tại sao Đại đức đánh tôi?"

Tỳ-kheo nói: "Tôi tưởng ông chết."

Người chăn bò nói: "Thầy không phân biệt được tôi sống hay chết sao?"

Nói xong liền đánh tỳ-kheo gần chết. Các tỳ-kheo [850a1] bạch Phật. Đức Phật dạy: "Người chết chưa rã, không được đánh." Nhóm sáu tỳ-kheo sử dụng phi y làm đãy đựng bát, đãy đựng dép, ống đựng kim, và chứa ngọa cụ bằng gấm bông, đệm bằng dạ, nệm gối, da rái cá. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được dùng phi y làm đãy đựng bát, cho đến đựng kim, không được chứa ngọa cụ bằng gấm bông, đệm bằng dạ, nệm gối, da rái cá."

Bấy giờ, có tỳ-kheo bắt gặp ngọa cụ bằng gấm bông, đệm bằng dạ, gối, nơi gò mả, e ngại không dám lấy, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép lấy dùng."

Có tỳ-kheo bắt gặp y-lê-diên-đà, mạo-la, mạo-mạo-la, cù-lâu, 1 nơi

gò mả, e ngại không dám lấy, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép lấy, nhưng lột bỏ da và cỏ; ngoài ra, được phép chứa làm đồ trải đất."

Có tỳ-kheo bắt gặp giường dây bằng da, giường cây, giường đơn nơi gò mả, bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Cho phép lấy, nhưng lột bỏ da, rồi chọn một trong mười loại y bao lại."

1 Xem cht. 22, Ch. v. Da thuộc.

344

T22. 850a Chương vi. Y

Có tỳ-kheo bắt gặp giường dây, giường cây, giường đơn nơi gò mả, e ngại không dám lấy, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép lấy, trừ hai loại giường làm bằng dây da và tóc. "

Có tỳ-kheo thấy được xe kéo, dù, xe kéo bộ tại gò mả, e ngại không dám lấy, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép lấy." Có tỳ-kheo thấy được bình đựng nước rửa, gậy, quạt tại gò mả, e ngại không dám lấy, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép lấy." Có tỳ-kheo thấy được liềm, lưỡi dao, móc tại gò mả, e ngại không dám lấy, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép lấy." Có tỳ-kheo thấy được tiền nơi gò mả, tự mình mang đi. Tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Không được lấy."

Có tỳ-kheo cầm lấy đồng, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Phải đập cho mất hình tướng rồi mới được mang đi." Có tỳ-kheo thấy được y bị bò nhơi, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép lấy dùng."

Có tỳ-kheo thấy được y chuột gặm, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép lấy dùng."

Có tỳ-kheo thấy được y bị cháy, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép lấy dùng."

Y phấn tảo có mười loại:1

y bị bò nhơi, y bị chuột gặm, y bị lửa

cháy, y kinh nguyệt, y sản phụ, y trong miếu thần hoặc y bị chim tha đi hay gió bay rơi các nơi thì được lấy, y gò mả, y nguyện,2 y

thọ vương chức, y vãng hoàn. Mười loại y trên gọi là y phấn tảo. 1 Thập tụng 27 (tr.195a27), 4 loại phấn tảo: 1. trũng gian y, bọc thây người chết, vất trong bãi tha ma; 2. xuất lai y, lượm trong bãi tha ma đem về cho tỳ-kheo; 3. vô chủ, bọc xác chết vô chủ; 4. thổ y, vất trong các đống rác trong xóm. 2 Cầu nguyện y 求願衣; trên kia nói là nguyện y. Vải lượm từ bãi tha ma đem về chia giữa các tỳ-kheo, do có giao ước trước. Thập tụng gọi là xuất lai y; Pāli: āgamenta: đến và đợi (paṃsukūlapariyesana, tìm cầu y phấn tảo) 345

850b

Bấy giờ, vua Ba-tư-nặc nước Câu-tát-la cùng với vua A-xà-thế nước Ma-kiệt-đà đánh nhau, nên có nhiều người chết. Các tỳ-kheo muốn đến đó để lấy [850b] y người chết, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Cho phép đến đó. Nếu có người thì nên nói rồi mới lấy. Không có người thì mới tự ý lấy."

Bấy giờ vua A-xà-thế cùng Tỳ-lê-xa đánh nhau, có nhiều người chết. Tỳ-kheo muốn đến lấy y của người chết, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Nên đến nói rồi mới lấy. Nếu không có người thì tùy ý lấy." Trường hợp có số đông cư sĩ tụ họp nơi gò mả, cởi y bỏ một đống, để chôn người chết. Tỳ-kheo trì phấn tảo thấy, tưởng là y phấn tảo, nên lấy đi. Các cư sĩ thấy nói:

"Y của chúng tôi. Chớ lấy!"

Các tỳ-kheo nói: "Chúng tôi tưởng là y phấn tảo." Nói xong liền bỏ xuống đất rồi đi. Tỳ-kheo e ngại, bạch Phật. Đức Phật hỏi: "Các ông lấy với tâm niệm thế nào?" Các tỳ-kheo thưa: "Chúng con nghĩ là y phấn tảo chứ không lấy với tâm trộm cắp."

Đức Phật dạy: "Như vậy thì không phạm. Nhưng không được lấy y đang để thành đống."

Có các cư sĩ đốt người chết nơi gò mả. Các tỳ-kheo trì phấn tảo thấy khói, gọi các tỳ-kheo khác đến để lấy y phấn tảo. Các vị ấy nói: "Vâng."

Các tỳ-kheo liền đến, im lặng đứng một chỗ. Bấy giờ có cư sĩ trao cho tỳ-kheo một chiếc y quý giá. Vị tỳ-kheo thứ hai nói: "Hãy mang lại đây. Tôi chia với thầy."

Vị tỳ-kheo kia nói: "Chia cho ai? Người cư sĩ nói cho tôi kia mà!" Hai tỳ-kheo tranh nhau. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Nên đến hỏi người cư sĩ y này cho ai, tùy theo người cư sĩ trả lời mà quyết định. Nếu người cư sĩ nói,

'Không biết', hoặc nói,

'Cho

cả hai' thì mới phân làm hai phần."346

T22. 850c Chương vi. Y

Bấy giờ, có tỳ-kheo đến nơi gò mả lấy y phấn tảo. Từ xa trông thấy y phấn tảo, một tỳ-kheo liền chỉ và nói: "Y đó của tôi." Tỳ-kheo thứ hai liền chạy đến lấy. Hai vị tranh nhau, đều nói là của mình. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Y phấn tảo không có chủ, ai lấy trước thì được." Có hai tỳ-kheo cùng đến nơi gò mả để lấy y phấn tảo. Hai vị từ xa thấy y, đều chỉ tay, và nói y ấy của tôi. Vừa nói hai người đều chạy đến để lấy. Hai người cùng tranh nhau, đều nói của mình. Tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Y phấn tảo không có chủ. Hai người đồng thời lấy thì chia làm hai phần."

Bấy giờ có số đông cư sĩ chở người chết đến gò mả. Tỳ-kheo trì y phấn tảo thấy, liền nói với các tỳ-kheo khác: "Chúng ta nên đến để lấy y phấn tảo. Hôm nay chắc lấy được nhiều." Tỳ-kheo kia nói: "Các thầy đi đi. Tôi không đi được." Các tỳ-kheo liền đi, lấy được nhiều y phấn tảo, đem về [850c] trong Tăng-già-lam, giặt sạch, sửa sang lại. Tỳ-kheo kia thấy, nói với tỳkheo này rằng: "Thầy làm gì mà không cùng tôi đi lấy y? Tôi đi lấy được khá nhiều đem về đây."

Tỳ-kheo này nói: "Đem đến đây chia cho tôi với." Tỳ-kheo kia nói: "Thầy không cùng tôi đi lấy, sao đòi chia?" Hai vị tranh cãi nhau. Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Thuộc về vị đi lấy kia."

Có số đông tỳ-kheo trì y phấn tảo, hẹn nhau đến gò mả lấy y phấn tảo. Có hai tỳ-kheo được y quý giá. Các tỳ-kheo kia nói: "Chia cho chúng tôi với."

Tỳ-kheo kia trả lời: "Tôi được y này, tại sao bảo chia cho thầy?" Nhiều vị cùng tranh, tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: "Tùy theo sự cam kết trước. Được nhiều ít nên cùng chia cho nhau." Phật ở tại nước Xá-vệ. Có các cư sĩ, khi ông bà hay cha mẹ chết, 347

850c

dùng tràng phan bảo cái, y vật trang trí nơi mộ của ông bà hay cha mẹ. Tỳ-kheo trì y phấn tảo thấy, bèn lột lấy đi. Các cư sĩ thấy đều cơ hiềm: "Sa-môn Thích tử không biết hổ thẹn, trộm lấy vật của người mà tự nói tôi biết chánh pháp. Xem thế thì có gì là chánh pháp? Chúng ta vì tổ phụ mẫu hay phụ mẫu xây mộ phần, dùng tràng phan bảo cái để cúng dường, sao họ tự tiện lột lấy đi. Làm như chúng ta vì sa-môn Thích tử xây mộ phần cúng dường! Sự thật chúng ta vì ông bà, cha mẹ của chúng ta mà dùng tràng phan bảo cái trang trí nơi mộ phần để cúng dường kia mà!" Các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Không được lấy vật như vậy."

Trường hợp các vật ấy gió thổi bay đến chỗ khác, hoặc chim ngậm bay đi rớt chỗ khác. Tỳ-kheo thấy, e ngại không dám lấy, bạch Phật. Đức Phật dạy: "Trường hợp như vậy thì cho phép lấy." Các tỳ-kheo thấy y vật trang nghiêm cúng dường nơi tháp, liền lấy. Lấy rồi e ngại, bạch Phật. Phật hỏi:

"Với tâm niệm nào khi ông lấy?"

Tỳ-kheo thưa: "Với ý nghĩ là y phấn tảo nên lấy, chứ không với tâm niệm trộm cắp."

Đức Phật dạy: "Như vậy thì không phạm. Nhưng không được lấy y vật trang nghiêm cúng dường nơi tháp."

II. KỲ-BÀ ĐỒNG TỬ

1. Kỹ nữ thành Vương xá

Thế Tôn ở tại thành Vương xá. Bấy giờ, ở Tỳ-xá-ly có một dâm nữ tên là Am-bà-la-bà-lợi,1 nhan sắc vô cùng xinh đẹp. Ai muốn cùng ngủ một đêm thì phải trả năm mươi lượng vàng. Ban ngày cũng 1 Am-bà-la-bà-lợi 菴婆羅婆利. Pāli: Ambapālī.

348

T22. 851a Chương vi. Y

phải trả năm mươi lượng vàng như vậy. Bấy giờ, Tỳ-xá-ly do có dâm nữ này nên người trong bốn phương tụ tập về đó. Quốc pháp nhờ vậy mà cực kỳ sáng chói.

Các đại thần thành Vương xá nghe đồn: "Tỳ-xá-ly có một dâm nữ [851a1] tên là Am-bà-la-bà-lợi, nhan sắc vô cùng xinh đẹp. Ai muốn cùng ngủ một đêm thì phải trả năm mươi lượng vàng. Ban ngày cũng phải trả năm mươi lượng vàng như vậy. Bấy giờ, Tỳ-xály do có dâm nữ này nên người trong bốn phương tụ tập về đó. Tỳda-ly nhờ vậy mà cực kỳ sáng chói." Các đại thần đến chỗ vua Bình-sa tâu:

"Đại vương biết chăng, tại nước Tỳ-xá-ly có một dâm nữ tên là Am-bà-la-bà-lợi, nhan sắc vô cùng xinh đẹp. Ai muốn cùng ngủ một đêm thì phải trả năm mươi lượng vàng. Ban ngày cũng phải trả năm mươi lượng vàng như vậy. Bấy giờ, Tỳ-xá-ly do có dâm nữ này nên người trong bốn phương tụ tập về đó. Tỳ-xá-ly nhờ vậy mà cực kỳ sáng chói."

Vua nghe xong liền ra lệnh cho các đại thần: "Các khanh sao không đưa dâm nữ ấy về đây?"

Bấy giờ trong thành Vương xá, có một đồng nữ tên là Sa-la-bạtđề, 1

xinh đẹp không ai sánh kịp, hơn cả Am-bà-la-bà-lợi. Các đại thần liền an trí dâm nữ này. Ai muốn ngủ với dâm nữ này một đêm phải trả với giá một trăm lượng vàng, và một ngày cũng như vậy. Bấy giờ thành Vương xá nhờ có dâm nữ này nên người bốn phương tụ tập về, nhờ vậy mà cực kỳ sáng chói. Bấy giờ con vua Bình-sa tên là Vô Úy2 cùng dâm nữ này chung ngủ trong đêm. Dâm nữ có thai. Từ đó dâm nữ ra lệnh cho người giữ cửa rằng: "Nếu có khách cần gặp thì nói tôi bị bệnh.

" Sau đó, đủ ngày tháng,

dâm nữ hạ sanh một bé trai, tướng mạo xinh đẹp. Dâm nữ liền dùng 1 Sa-la-bạt-đề 娑羅跋提. Trong Để bản đọc là Bà-la…婆羅. Theo âm Pāli mà sửa lại. Vin.i. 268: Sālavatī.

2 Vô Úy vương tử 無畏王子. Pāli: Abhaya-rājakumāra. 349

851a

vải trắng bọc hài nhi này, bảo tớ gái đem bỏ ra ngoài đường. Người tớ gái làm theo lời sai bảo, bồng hài nhi đem bỏ. Cũng vào buổi sáng tinh sương lúc ấy, Vương tử Vô Úy muốn đi xe đến yết kiến phụ vương nên sai người dọn dẹp dọc đường. Bất ngờ, từ xa Vương tử trông thấy một vật trắng dọc đường, liền dừng xe, hỏi người bên đường rằng:

"Cái gói trắng đó là gì?"

Người bên đường trả lời: "Một đứa bé." Vương tử hỏi: "Còn sống hay chết?

Người bên đường nói: "Nó sống."

Vương tử liền ra lệnh bồng về. Vương tử Vô Úy không có con nên đem về nhà giao cho nhũ mẫu nuôi dưỡng. Vì "Nó sống" nên đặt tên là Kỳ-bà.1 Đồng tử được vương tử lượm nên gọi là Đồng tử. 2

Theo thời gian lớn khôn, Vương tử rất yêu mến. Một hôm Vương tử kêu Kỳ-bà Đồng tử đến và nói: "Con muốn ở lâu nơi vương gia mà không có tài nghề gì thì không được thọ hưởng bổng lộc của vua. Con cần học kỹ thuật." Kỳ-bà Đồng tử trả lời:

"Con sẽ học."

2. Học thuốc

Kỳ-bà Đồng tử tự nghĩ: "Nay ta nên học nghề gì để có được nhiều của cải mà ít bận rộn?" Nghĩ xong, Kỳ-bà Đồng tử quyết định học nghề thầy thuốc. Nghề này đại tài phú mà ít bận rộn. Kỳ-bà Đồng tử nghĩ tiếp: "Ai dạy nghề thầy thuốc cho ta đây. " Thời gian ấy,

1 Kỳ-bà 耆婆. Pāli: do được trả lời jīvati (nó sống), nên đặt tên là Jīvaka. 2 Đồng tử 童子. Do Vương tử (Kumāra) lượm được, nên cho hiệu là Komārabhacca. Hán dịch không phân biệt hai từ Phạn khác nhau này: Komārabhacca, hiệu riêng của Kỳ-bà, và Kumāra, danh từ chung, Vương tử hay Đồng tử.

350

T22. 851b Chương vi. Y

Kỳ-bà Đồng tử nghe tại nước Đắc-xoa-thi-la1 [851b] có vị thầy thuốc họ A-đề-lê, tên là Tân-ca-la,2 tay nghề rất cao. Vị này có thể dạy ta được.

" Kỳ-bà Đồng tử liền đến nước kia, chỗ Tân-ca-la ở, thưa:

"Con muốn theo thầy học nghề làm thuốc, xin thầy dạy cho con." Tân-ca-la trả Lời: "Được!"

Thời gian bảy năm, Kỳ-bà Đồng tử theo học nghề thầy thuốc. Một hôm tự nghĩ: "Nghề thầy thuốc này ta phải học tập bao lâu mới xong?" Nghĩ rồi, Kỳ-bà Đồng tử liền đến chỗ vị thầy thưa: "Con học nghề làm thuốc này bao lâu mới xong?" Vị thầy liền trao cho một cái giỏ và dụng cụ đào rễ cây, nói với Kỳbà Đồng tử: "Con đến nơi nước Đắc-xoa-thi-la, trong phạm vi một do-tuần, tìm xem các loại cây, có loại cây nào không phải là thuốc đem về đây." Kỳ-bà Đồng tử liền vâng lời thầy dạy, đến nước Đắc-xoa-thi-la, trong phạm vi một do-tuần tìm kiếm mà không thấy loại cây nào không phải là thuốc. Những loại cây mà Kỳ-bà Đồng tử thấy đều là vật có thể phân tích để dùng vào thuốc được cả. Kỳ-bà Đồng tử mang giỏ không trở về, đến chỗ vị thầy thưa:

"Thưa thầy con đã đến nước Đắc-xoa-thi-la tìm loại cây nào không phải là thuốc, trong phạm vi một do-tuần. Con tìm khắp nơi, không thấy có loại cây nào là chẳng phải thuốc. Tất cả đều có thể phân chất dùng vào thuốc được hết."

Ông thầy dạy thuốc trả lời Kỳ-bà Đồng tử rằng: "Nay con có thể về. Y đạo như vậy đã thành. Trong cõi Diêm-phùđề này, ta là hạng nhất. Sau khi thầy qua đời, con là người kế thế." 1 Đắc-xoa-thi-la 得叉尸羅. Pāli: Takkasilā, thủ phủ của Gandhāra, được xem là một trung tâm học thuật danh tiếng thời bấy giờ. Nhiều vua chúa học ở đó. 2 Tân-ca-la 賓迦羅, Skt. Piṅgala (?). Cf. Jātaka 240: chuyện Mahā-piṅgala. 351

851c

3. Chữa bệnh

1. Bấy giờ Kỳ-bà Đồng tử tự nghĩ: "Nay ta, trước hết nên trị bệnh cho ai? Nước này vừa nhỏ, lại ở vùng biên phương. Ta nên về lại bổn quốc để bắt đầu mở y đạo tại đó.

" Nghĩ xong, Kỳ-bà Đồng tử

liền trở về lại thành Bà-già-đà.1

Trong thành Bà-già-đà, bấy giờ có người vợ của đại trưởng giả mang phải trọng bệnh đau đầu mười hai năm, các thầy thuốc đều không thể chữa trị được. Kỳ-bà Đồng tử nghe liền đến nơi nhà đó nói với người giữ cửa rằng: "Nhà ngươi vào thưa với trưởng giả là có người thầy thuốc ở ngoài cửa."

Người giữ cửa liền vào thưa. Vợ ông trưởng giả hỏi: "Tướng mạo của ông thầy thuốc thế nào?"

Người giữ cửa thưa: "Ông thầy thuốc tuổi còn nhỏ." Bệnh nhân liền nghĩ: "Các vị thầy thuốc lớn tuổi có kinh nghiệm kia còn chưa chữa trị được, huống là tuổi nhỏ. " Bà ta liền bảo

người giữ cửa ra nói với ông thầy thuốc là nay ta không cần thầy thuốc nữa. Người giữ cửa liền ra nói: "Tôi đã vì ông vào thưa với vợ ông trưởng giả. Mà vợ ông trưởng giả nói nay không cần thầy thuốc nữa."

Kỳ-bà Đồng tử lại nói: "Người có thể vì tôi vào thưa với vợ ông trưởng giả cho phép tôi chữa trị. Nếu lành thì tùy ý cho tôi thứ gì cũng được."

Bấy giờ người giữ cửa lại vào thưa với bà chủ: "Ông thầy thuốc nói cho phép ông ấy được chữa. [851c] Nếu lành thì tùy ý cho ông ấy thứ chi cũng được."

Vợ ông trưởng giả nghe xong liền nghĩ: "Nếu như vậy thì không tốn gì.

" Bà ra lệnh cho người giữ cửa gọi vào. Được gọi, Kỳ-bà Đồng tử vào, đến chỗ vợ ông trưởng giả hỏi: "Bệnh khổ của bà thế nào?"

1 Bà-già-đà thành 婆伽陀城, tức thành Ma-kiệt-đà hay Vương xá. 352

T22. 851c Chương vi. Y

Vợ ông trưởng giả trả lời: "Bệnh như vậy, như vậy." Kỳ-bà Đồng tử lại hỏi: "Bắt đầu từ chỗ nào?"

Bà ta nói: "Bệnh bắt đầu như vậy, như vậy.

"

Kỳ-bà Đồng tử hỏi tiếp: "Bệnh bao lâu rồi?"

Bà trả lời: "Bệnh chừng ấy thời gian."

Kỳ-bà Đồng tử hỏi xong nói: "Bệnh này tôi có thể chữa trị được." Kỳ-bà Đồng tử liền dùng thuốc tốt như bơ đem chưng rồi nhểu vào lỗ mũi bệnh nhân. Bơ được nhểu vào đó đều chảy ra nơi miệng của bệnh nhân. Bà vợ ông trưởng giả liền lấy đồ hứng lấy tinh bơ ấy để riêng một chỗ. Kỳ-bà Đồng tử thấy vậy, trong lòng rầu rĩ, vì nghĩ: "Với một ít bơ bất tịnh như vậy mà bà ta còn tiếc như thế, huống chi khi lành bệnh bà này trả ơn ta được là bao!" Bà vợ ông trưởng giả thấy Kỳ-bà Đồng tử có vẻ buồn hỏi:

"Tại sao thầy có vẻ rầu rĩ?"

Kỳ-bà Đồng tử nói: "Thật vậy, tôi có hơi rầu rĩ." Bà ta hỏi: "Tại sao thầy rầu rĩ?"

Kỳ-bà Đồng tử đáp: "Vì tôi tự nghĩ với một ít bơ bất tịnh như thế mà bà còn tiếc, thì khi bà lành bệnh trả ơn cho tôi thế nào? Vì vậy mà rầu.

"

Bà vợ trưởng giả nói: "Vì việc nhà nên không dễ vất bỏ. Nó có thể dùng thắp đèn được nên tôi hứng lấy. Thầy cứ chữa bệnh chuyện gì phải sầu ưu."

Kỳ-bà Đồng tử nghe nói như vậy liền tiếp tục chữa trị. Sau khi bệnh lành, vợ ông trưởng giả tạ ơn Kỳ-bà Đồng tử bốn trăm ngàn lượng vàng và tôi tớ, xe cộ. Kỳ-bà Đồng tử nhận được những phẩm vật này rồi, về lại thành Vương xá. Đến cửa nhà của Vô Úy Vương tử, nói với người giữ cửa:

"Người vào tâu với Vương tử rằng Kỳ-bà Đồng tử ở ngoài cửa." Người giữ cửa liền vào tâu. Vương tử ra lệnh người giữ cửa gọi vào. Kỳ-bà Đồng tử vào rồi, đầu mặt kính lễ xong, đứng qua một 353

852a

bên, tường trình đầy đủ tất cả sự việc đã qua với Vô Úy Vương tử và nói: "Tất cả tặng vật nhận được xin dâng lên Vương tử." Vương tử nói:

"Thôi đi! Khỏi phải làm điều đó. Con cứ tự tiện sử dụng." Đây là con bệnh đầu tiên mà Kỳ-bà Đồng tử chữa trị. 1

[852a8] 2. Lúc bấy giờ, vua Bình-sa mắc phải chứng bệnh xuất huyết nơi đường đại tiểu tiện. Các thị nữ thấy đều cười bảo rằng: "Hiện Đại vương cũng mắc phải bệnh như bọn phụ nữ chúng ta." Vua Bình-sa nghe qua hổ thẹn, liền kêu Vô Úy Vương tử bảo rằng: "Hiện cha mắc chứng bệnh như vậy, con có thể vì cha tìm thầy thuốc chữa gấp được không?"

Vô Úy thưa: "Có Kỳ-bà Đồng tử rành về nghề thuốc, có thể chữa trị bệnh cho phụ vương được."

Vua bảo gọi đến. Vô Úy vương tử gọi Kỳ-bà Đồng tử đến hỏi rằng: "Con có thể chữa bệnh cho phụ vương của ta được không?" Kỳ-bà Đồng tử thưa: "Có thể chữa được." Vô Úy bảo: "Nếu được, con hãy đến chữa gấp." Kỳ-bà Đồng tử đến chỗ vua Bình-sa, kính lễ sát chân vua xong, đứng lui qua một bên, rồi hỏi vua rằng: "Đại vương bị bệnh khổ thế nào?"

Nhà vua trả lời: "Bị bệnh như vậy, như vậy." Kỳ-bà Đồng tử hỏi: "Bệnh phát khởi từ đâu?" Vua trả lời: "Bệnh bắt đầu như vậy, như vậy." Kỳ-bà Đồng tử hỏi tiếp: "Bệnh phát bao lâu rồi?" Nhà vua nói: "Bệnh phát từ lúc đó." 1 Bản Hán, hết quyển 39.

354

T22. 852b Chương vi. Y

Hỏi xong, Kỳ-bà Đồng tử thưa: "Có thể chữa trị được." Kỳ-bà Đồng tử liền lấy cái máng bằng sắt, đựng đầy nước ấm, bảo vua Bình-sa vào trong máng nước. Vua liền vào. Bảo vua ngồi trong nước, vua liền ngồi. Bảo vua nằm trong nước, vua liền nằm. Khi ấy, Kỳ-bà Đồng tử dùng nước rưới lên vua mà chú thuật; vua liền ngủ. Kỳ-bà Đồng tử nhanh nhẹn bước vào trong nước, dùng dao bén mổ ngay chỗ ung nhọt của vua; rửa sạch, dùng thuốc thoa. Thoa xong, bệnh lành. Nơi mụt nhọt mọc lông lại, giống như chỗ không bệnh. Đâu đó xong, Kỳ-bà Đồng tử liền thay máng nước đầy, dùng nước rưới lên vua, chú thuật. Vua tỉnh dậy hỏi: "Chữa cho ta đi!"

Kỳ-bà Đồng tử thưa: "Tôi đã trị xong."

Nhà vua nói: "Chữa khỏi không?"

Kỳ-bà Đồng tử thưa: "Đã khỏi rồi."

Nhà vua liền dùng tay sờ mà không biết mụt nhọt ở chỗ nào. Vua hỏi: "Nhà ngươi chữa trị bằng cách nào, đến nỗi không còn dấu mụt nhọt nữa?"

Kỳ-bà Đồng tử thưa:

"Tôi chữa bệnh há có thể còn lại dấu mụt nhọt ư?" Bấy giờ vua tập hợp các thị nữ mà nói [852b] rằng: "Kỳ-bà Đồng tử, người thầy thuốc này đại lợi ích. Ta nghĩ rằng ta phải ban thưởng của cải rất nhiều mới được." Các thị nữ liền lấy các loại anh lạc, vòng xuyến đeo nơi tay chân, kể cả các vật quý báu dùng để che kín thân người nữ và tiền vàng, ma ni, chân châu, lưu ly, bối ngọc, pha lê, gom thành một đống lớn. Bấy giờ, vua kêu Kỳ-bà Đồng tử đến nói rằng: "Nhà ngươi chữa bệnh cho ta lành, ta dùng những vật này để trả ơn ngươi." Kỳ-bà Đồng tử thưa với đại vương: "Thôi, tâu Đại vương, như vậy đã là ban cho tôi rồi. Tôi vì Vương tử Vô Úy mà chữa bệnh cho Đại vương."

355

852b

Khi ấy, vua ra lệnh rằng: "Nhà ngươi không được chữa bệnh cho người khác.1 Chỉ chữa bệnh cho ta, cho Phật, cho Tăng tỳ-kheo và người trong cung mà thôi." Đây là con bệnh thứ hai mà Kỳ-bà Đồng tử đã chữa trị.

3. Lúc bấy giờ, tại thành Vương xá có ông trưởng giả thường bị đau đầu, không có thầy thuốc nào chữa trị được. Bấy giờ, có vị thầy thuốc nói với ông trưởng giả là sau bảy năm ông trưởng giả sẽ chết. Có ông lại nói, sau sáu năm, sau năm năm, cho đến sau một năm sẽ chết. Có ông lại nói sau bảy tháng sẽ chết, hoặc sáu tháng, cho đến một tháng sẽ chết. Có ông lại nói sau bảy ngày sẽ chết. Ông trưởng giả tự mình đến nhà Kỳ-bà Đồng tử nói rằng: "Ông chữa bệnh cho tôi. Tôi sẽ đền ơn ông một trăm ngàn lượng vàng." Kỳ-bà Đồng tử nói: "Không thể được."

Ông trưởng giả lại nói: "Tôi sẽ trả ơn ông hai trăm ngàn. Ba trăm ngàn. Bốn trăm ngàn lượng vàng."

Kỳ-bà Đồng tử nói: "Không thể được."

Bệnh nhân nói: "Tôi sẽ làm tôi tớ và tất cả gia nghiệp của tôi sẽ thuộc về ông."

Kỳ-bà Đồng tử nói rằng: "Không phải tôi vì tiền bạc ít mà nói là không thể chữa được bệnh cho ông. Nhưng vì trước đây vua Bìnhsa có ra lệnh cho tôi rằng: 'Khanh chỉ chữa bệnh cho ta, cho Phật, cho Tăng tỳ-kheo và người trong cung mà thôi, chứ không được chữa cho người khác.

' Cho nên tôi nói không thể được. Nay nếu

ông đến xin phép vua thì tôi mới dám chữa."

Ông trưởng giả liền đến tâu với vua: "Nay tôi có bệnh ngoặt nghèo. Xin vua cho phép Kỳ-bà Đồng tử trị bệnh cho tôi." Vua liền gọi Kỳ-bà Đồng tử đến nói rằng: "Trong thành Vương xá có ông trưởng giả bị bệnh, ông có thể trị được không?" 1 Trong truyện kể Pāli, Kỳ-bà không nhận tiền, mà xin chức thái y. Vua chấp nhận, và bảo kiêm luôn việc chữa bệnh cho Phật và các tỳ-kheo. 356

T22. 852c Chương vi. Y

Kỳ-bà Đồng tử trả lời: "Được."

Nhà vua nói: "Nếu trị được thì đến trị."

Lúc ấy, Kỳ-bà Đồng tử liền đến nhà ông trưởng giả, và hỏi rằng: "Chứng bệnh của ông thế nào?"

Trưởng giả trả lời: "Chứng bệnh tôi như vậy, như vậy." Kỳ-bà Đồng tử lại hỏi: "Bệnh phát khởi từ đâu?" Bệnh nhân nói: "Bệnh từ như vậy, như vậy khởi phát." Kỳ-bà Đồng tử hỏi tiếp: "Thời gian bệnh lâu mau rồi?" Trưởng giả nói: "Thời gian bệnh là chừng ấy." Hỏi xong, Kỳ-bà Đồng tử nói: "Bệnh này tôi chữa được." Khi ấy, Kỳ-bà Đồng tử liền cho uống nước muối, khiến bệnh nhân bị khát; rồi cho uống rượu đến say. Kế đó, buộc bệnh nhân vào giường, tập hợp thân nhân đến xung quanh. Kỳ-bà Đồng tử dùng dao bén mổ đầu, banh xương sọ ra, chỉ cho thân quyến [852c] thấy trùng đầy trong đầu của bệnh nhân. Đây là căn nguyên của chứng bệnh. Kỳ-bà Đồng tử nói với mọi người:

"Như lời thầy thuốc trước đây đã nói, sau bảy năm bệnh nhân sẽ chết. Ý là sau bảy năm cái não hết nên phải chết. Nói như vậy là vì không khéo thấy. Hoặc có những vị nói sau sáu, năm, bốn, ba, hai và một năm sẽ chết, vì nghĩ rằng, sau khi hết não sẽ chết. Tất cả cũng không thấy rõ. Hoặc nói sau bảy tháng cho đến một tháng sẽ chết, cũng không thấy rõ. Còn vị thầy thuốc nói bảy ngày sẽ chết. Nói như vậy là vì nghĩ, trong vòng bảy hôm, não của bệnh nhân sẽ hết nên phải chết. Chính vị thầy thuốc này mới là người khéo thấy. Nếu nay không chữa trị, qua bảy ngày, não hết, sẽ phải chết. "

Bấy giờ, Kỳ-bà Đồng tử trừ sạch bệnh trong đầu xong, đổ bơ, mật vào đầy trong đầu, sau ghép xương sọ rồi may lại, dùng thuốc tốt bôi. Tức thì, bệnh khỏi, thịt đầy lại như cũ, tóc mọc lại, như chỗ không bị mổ không khác.

Kỳ-bà Đồng tử hỏi ông trưởng giả:

357

852c

"Ông nhớ lời hứa trước đây không?"

Ông trưởng giả trả lời: "Tôi nhớ trước đây có nói, 'Nếu thầy chữa bệnh tôi lành, tôi sẽ làm tôi tớ và tất cả gia nghiệp của tôi sẽ giao cho thầy.

'"

Kỳ-bà Đồng tử nói: "Thôi, trưởng giả, như thế là đã cho tôi rồi. Cần gì nhắc lại lời hứa đầu tiên."

Khi ấy, ông trưởng giả liền đem bốn mươi vạn lượng vàng để tạ ơn. Kỳ-bà Đồng tử dùng một trăm ngàn lượng dâng lên vua; một trăm ngàn lượng cho cha; hai trăm ngàn lượng tự mình sử dụng. Đây là bệnh nhân thứ ba, mà Kỳ-bà Đồng tử chữa trị.

4. Lúc bấy giờ, tại nước Câu-thiểm-di có con ông trưởng giả vì ham đùa trên cái bánh xe,1 nên ruột bên trong bị thắt lại, ăn uống không tiêu, không bài tiết được, nhưng tại nước đó không ai chữa trị được. Ông nghe nước Ma-kiệt có vị thầy thuốc rất giỏi, có thể chữa được bệnh này, liền sai sứ đến tâu với vua: "Con ông trưởng giả nước Câu-thiểm-di bệnh. Kỳ-bà Đồng tử có thể chữa được. Cúi xin vua cho phép đến."

Vua Bình-sa cho gọi Kỳ-bà Đồng tử đến hỏi rằng: "Có con ông trưởng giả nước Câu-thiểm-di bị bệnh, ngươi có thể chữa được không?"

Kỳ-bà Đồng tử trả lời là được.

Vua nói: "Nếu chữa được, thì đi chữa cho họ." Kỳ-bà Đồng tử đi xe đến nước Câu-thiểm-di. Kỳ-bà Đồng tử vừa mới đến nơi thì con ông trưởng giả đã chết, nghe tiếng kỹ nhạc đưa ma. Kỳ-bà Đồng tử liền hỏi rằng:

"Ở đây có việc gì mà có tiếng kỹ nhạc, tiếng trống kèn vậy?" Người bên cạnh trả lời:

1 Chơi trò nhào lộn, dộng ngược đầu xuống đất, rồi di chuyển như bánh xe lăn. Pāli (Vin.i. 275): mokkhacikāya kīlantassa.

358

T22. 853a Chương vi. Y

"Con ông trưởng giả bị bệnh mà ông đến chữa đó, đã chết rồi. Đó là tiếng kèn trống đưa đi chôn."

Cậu Kỳ-bà Đồng tử có tài giỏi phân biệt tất cả các loại âm thanh, nên bảo khiêng trở lại, và nói: "Người này chưa chết." Kỳ-bà Đồng tử nói như vậy, họ liền khiêng trở lại. Kỳ-bà Đồng tử xuống xe, lấy dao bén mổ ngay bụng, vạch chỗ ruột bị thắt, chỉ cho cha mẹ và thân nhân của bệnh nhân xem và nói rằng: "Đây là vì đùa trên bánh xe nên khiến cho ruột bị thắt lại như vầy. Do đó ăn uống không [853a1] tiêu, chứ không phải là chết." Kỳ-bà Đồng tử liền giải thông ruột ra, sắp lại như cũ, rồi may ngoài da, dùng thuốc tốt thoa nó. Sau đó vết mổ lành, lông mọc trở lại giống như chỗ không mổ.

Con ông trưởng giả trả ơn cho Kỳ-bà Đồng tử bốn mươi vạn lượng vàng. Vợ của con ông cũng đem bốn mươi vạn lượng vàng để đền ơn người đã cứu chồng mình sống lại. Cha mẹ của bệnh nhân mỗi người cũng đem bốn mươi vạn lượng vàng để hậu tạ cho Kỳ-bà Đồng tử. Đây là bệnh thứ tư mà Kỳ-bà Đồng tử đã cứu chữa. 5. Lúc bấy giờ, quốc vương Úy-thiền1 là vua Ba-la-thù-đề, 2 ròng rã

mười hai năm bị bệnh đau đầu, không có thầy thuốc nào chữa được. Vua nghe vua Bình-sa có vị thầy thuốc đại tài có thể chữa trị chứng bệnh của mình được, liền sai sứ đến tâu với vua Bình-sa rằng: "Ba-la-thù-đề mắc bệnh, Kỳ-bà Đồng tử có thể chữa trị được. Xin vua cho phép Kỳ-bà Đồng tử được đến chữa." Vua liền gọi Kỳ-bà Đồng tử đến hỏi:

"Ngươi có thể chữa bệnh cho Ba-la-thù-đề không?" Kỳ-bà Đồng tử trải lời: "Có thể được."

Nhà vua nói: "Nếu chữa được thì đi chữa."

1 Úy-thiền 尉禪. Pāli: Ujjenī, thủ phủ của nước Avantī (A-bàn-đề). 2 Ba-la-thù-đề 波羅殊提. Pāli: Pajjota (Caṇḍa-Pajjota). 359

853a

Vua nói tiếp: "Vua ấy từ bọ cạp mà ra. Khanh khéo giữ mình, chớ để mất mạng."

Kỳ-bà Đồng tử thưa: "Xin vâng."

Kỳ-bà Đồng tử đến nước Úy-thiền, chỗ của Ba-la-thù-đề, kính lễ sát chân, rồi đứng qua một bên, hỏi vua rằng: "Bệnh trạng thế nào?"

Nhà vua trả lời: "Bệnh trạng như vậy, như vậy." Kỳ-bà Đồng tử hỏi: "Bệnh bắt đầu từ đâu?" Nhà vua nói: "Bệnh bắt đầu như vậy, như vậy. "

Kỳ-bà Đồng tử hỏi tiếp: "Từ khi phát bệnh đến nay, bao lâu rồi?" Bệnh nhân nói: "Thời gian bệnh là chừng ấy." Theo thứ tự hỏi xong, Kỳ-bà Đồng tử nói: "Bệnh này tôi có thể chữa được."

Vua nói: "Nếu dùng bơ hay thuốc trộn bơ, ta không uống được. Nếu cho ta uống thuốc trộn bơ, ta sẽ giết ngươi." Chứng bệnh này các thứ thuốc khác không trị được. Chỉ có bơ trị được mà thôi.

Kỳ-bà Đồng bèn bày chước, tâu với vua: "Y pháp trị bệnh của tôi, mai, trưa, chiều, tối xin được phép tự do ra vào. "

Vua nói với Kỳ-bà Đồng tử: "Tùy ý ngươi cứ ra vào." Kỳ-bà Đồng tử lại tâu tiếp.

"Nếu cần vị thuốc quý giá, phải cởi ngựa để đi cho nhanh, xin vua cho phép."

Vua liền cấp cho con lạc đà đi năm mươi do-tuần ngày. Kỳ-bà Đồng tử liền dùng thức ăn rất mặn cho vua ăn. Rồi ở chỗ kín đáo, nấu bơ làm thuốc. Làm cho nó thành màu nước, vị nước. Kỳ-bà Đồng tử đưa thuốc cho mẹ của vua và dặn: "Khi nào vua thức dậy, khát nước, đòi uống nước, thì đưa thứ thuốc này cho vua dùng."360

T22. 853b Chương vi. Y

Kỳ-bà Đồng tử đưa thuốc cho mẹ của vua rồi, liền cưỡi con lạc đà có sức chạy năm mươi do-tuần ngày mà đi. Vua thức dậy khát nước, đòi uống. Bà mẹ đưa thứ thuốc nước đó cho vua uống. Khi thuốc tiêu hóa, cảm thấy có mùi bơ, vua nói: "Kỳ-bà cho ta uống bơ, là oan gia của ta, làm sao chữa bệnh ta được. Hãy cấp tốc kiếm nó, đưa đến đây." Sứ giả liền đến chỗ Kỳ-bà Đồng tử ở mà tìm, không thấy có. Hỏi người [853b] giữ cửa rằng: "Kỳ-bà Đồng tử ở đâu?" Người giữ cửa nói: "Kỳ-bà Đồng tử cưỡi con lạc đà đi năm mươi do-tuần ngày, đã đi rồi."

Vua càng thêm lo sợ, nói: "Cho ta uống bơ là oan gia của ta, làm sao chữa trị cho ta được!"

Lúc ấy, nhà vua có một người đi bộ giỏi, tên là Ô, một ngày có thể đi sáu mươi do-tuần. Vua liền kêu đến bảo: "Ngươi có thể truy đuổi Kỳ-bà Đồng tử được chăng?" Người ấy thưa: "Có thể."

Vua nói: "Ngươi đi gọi nó về đây!"

Vua dặn: "Kỳ-bà Đồng tử có kỹ thuật cao, ngươi chớ nên ăn những thức ăn gì do Kỳ-bà Đồng tử đưa. Có thể ngươi bị thuốc độc đó." Ô thưa: "Vâng."

Và y theo lời dạy của vua.

Kỳ-bà Đồng tử đi đến nửa đường, khỏi phải lo sợ nữa, ngừng lại làm thức ăn, nên Ô, người chạy nhanh, đuổi theo kịp. Y nói với Kỳ-bà Đồng tử: "Vua Ba-la-thù-đề sai gọi ông. "

Đáp: Tôi sẽ đi liền.

Kỳ-bà Đồng tử mời Ô ăn. Ô không chịu ăn. Kỳ-bà Đồng tử tự mình ăn nửa trái a-ma-lặc,1 để lại nửa trái, uống nước cũng để lại nửa ly. 1 A-ma-lặc 阿摩勒. Hán thường dịch là dư cam tử. Pāli: āmalaka. 361

853b

Dưới móng tay Kỳ-bà Đồng tử đã phục sẵn thuốc độc, thuốc ấy ngấm vào nửa trái và nửa ly nước còn lại. Kỳ-bà Đồng tử nói với ông Ô rằng: "Tôi đã ăn nửa trái và uống nửa ly nước rồi, còn lại mỗi thứ phân nửa đây, ông có thể dùng đi."

Ô liền nghĩ: "Kỳ-bà Đồng tử đã tự mình ăn nửa trái và uống nửa ly nước rồi, số còn lại bảo ta ăn, chắc không có độc. " Nghĩ như vậy

rồi, Ô liền ăn nửa trái a-ma-lặc và uống nửa ly nước còn lại. Y liền bị ói,1 không thể đi được nữa. Kỳ-bà Đồng tử đem thuốc để trước Ô và nói rằng: "Giờ đó, giờ đó, ông uống thuốc này sẽ khỏi bệnh." Kỳ-bà Đồng tử liền cưỡi con lạc đà đi năm mươi do-tuần ngày đó tiếp tục đi.

Sau đó, vua cùng Ô đều lành bệnh. Vua Ba-la-thù-đề sai sứ gọi Kỳbà Đồng tử, nói rằng: "Nhà ngươi đã trị lành bệnh cho ta. Ta xin tạ ơn nhà ngươi gấp bội lần so với phẩm vật mà nhà ngươi đã thu được nhiều hay ít nơi nước kia."

Kỳ-bà Đồng tử nói: "Thôi, tâu Đại vương, như thế là đã ban cho tôi rồi. Tôi vì vua Bình-sa nên trị bệnh cho vua mà thôi." Bấy giờ, vua Ba-la-thù-đề cho đưa đến một chiếc y quý giá, trị giá bằng phân nửa nước để tạ ơn.

Nhà vua nói với Kỳ-bà Đồng tử: "Nhà ngươi không thuận ý, nay ta xin biếu chiếc y này để gọi là báo ân.

"

Đây là con bệnh thứ năm mà Kỳ-bà Đồng tử đã chữa trị. 7. Bấy giờ, đức Thế Tôn bị bệnh dư nước,2 nói với Tôn giả A-nan: "Ta bị bệnh dư nước. Cần được chữa trị."3

1 Nguyên Hán: tiệp 啑; không có nghĩa gì ở đây. Pāli: nicchāresi, tiêu chảy (hạ lỵ).

2 Hán: hoạn thuỷ 患水. Pāli: kāyo dosābhisanno, rối loạn dịch trong cơ thể (theo bản dịch Anh, B.D.iv. 394, n.1).

3 Pāli (Vin.i. 279): icchati tathāgato virecanaṃ pātun ti, "Như Lai muốn uống

thuốc xổ (hạ tể)."

362

T22. 853c Chương vi. Y

Tôn giả A-nan nghe đức Thế Tôn dạy như vậy, đến chỗ Kỳ-bà Đồng tử nơi thành Vương xá, nói rằng:

"Đức Như Lai bị chứng dư nước, cần được chữa trị." Kỳ-bà Đồng tử cùng A-nan đến chỗ đức Phật, đảnh lễ sát chân, rồi đứng lui qua một bên, bạch Phật:

"Đức Như Lai bị chứng dư nước phải không?"

Đức Phật dạy: "Đúng như vậy, Kỳ-bà Đồng tử. Như Lai muốn chữa trị."

Kỳ-bà Đồng tử bạch Phật: "Như Lai muốn xổ bao nhiêu lần?" Phật dạy: "Cần ba mươi lần."

Bấy giờ, Kỳ-bà Đồng tử cùng [853c] A-nan đến thành Vương xá lấy ba bó hoa ưu-bát1 đem về nhà. Kỳ-bà Đồng tử lấy một bó xông thuốc và chú thuật, dặn đưa đức Như Lai ngửi, sẽ xổ được mười lần. Lấy bó thứ hai, xông với thuốc và chú thuật, dặn đưa đức Như Lai ngửi, sẽ xổ được mười lần nữa. Sau lấy bó thứ ba xông với thuốc và chú thuật, dặn đưa đức Như Lai ngửi, thì sẽ xổ được chín lần. Kế đó uống một bụm nước nóng,2 sẽ xổ được một lần nữa. Theo đó Kỳ-bà Đồng tử lấy ba bó hoa đặt trên tay Tôn giả A-nan. Tôn giả A-nan đem hoa ra khỏi thành Vương xá, đến chỗ đức Thế Tôn, lấy một bó hoa dâng lên đức Thế Tôn. Ngài ngửi, liền xổ được mười lần. A-nan dâng bó hoa thứ hai, lại xổ được mười lần tiếp. Bó thứ ba, xổ được chín lần. Kỳ-bà Đồng tử quên dặn Tôn giả A-nan dâng nước nóng lên đức Phật. Nhưng đức Thế Tôn biết rõ tâm niệm Kỳ-bà Đồng tử, liền kêu A-nan bảo lấy nước nóng đem đến. A-nan nghe Phật dạy liền lấy nước nóng đem đến dâng lên đức Phật. Đức Phật liền uống một bụm nước nóng. Chứng dư nước liền khỏi. Phong khí cũng theo đó mà điều hoà.

1 Ưu-bát 優缽; hay ưu-bát-la, hoa sen xanh. Pāli: uppala (Skt. utpala). 2 Nhất chưởng noãn thuỷ 一掌煖水. Pāli, ibid., xổ xong lần thứ 29, Thế Tôn sẽ tắm (bhagavā viritto nahāyissati), sau đó sẽ xổ thêm một lần nữa. 363

854a

8. Bấy giờ, vua Bình-sa nghe đức Phật bị bệnh, liền cùng tám vạn bốn ngàn người hộ giá đi đến chỗ đức Thế Tôn; kính lễ hỏi thăm Ngài, rồi ngồi lui qua một bên.

Lúc ấy, vua Ưu-điền nghe Đức Thế Tôn bệnh, cũng dẫn bảy vạn người đến thăm. Vua Ba-la-thù-đề cùng với sáu vạn người đến thăm. Vua Phạm Thí cùng với năm vạn người.

Mạt-lợi phu nhân, Lê-sư-đạt-đa, Phú-la-na; bốn Đại thiên vương và các thuộc hạ tuỳ tùng; Thích Đề-hoàn Nhân cùng Đao-lợi chư thiên; Diệm thiên tử cùng với Diệm thiên; Đâu-suất thiên vương cùng Đâu-suất chư thiên; Hóa lạc thiên vương cùng Hóa lạc chư thiên; Tha hóa tự tại thiên vương cùng Tha hóa tự tại thiên; Phạm thiên vương cùng với chúng Phạm thiên; Ma-hê-thủ-la thiên vương cùng với Ma-hê-thủ-la chư thiên; tất cả đều đi đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ sát chân Ngài, rồi đứng qua một bên. Lúc ấy, Tôn giả Xá-lợi-phất cũng cùng với năm trăm tỳ-kheo đi đến chỗ đức Thế Tôn đảnh lễ sát chân, lui đứng qua một bên. Tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề nghe đức Thế Tôn bệnh, cũng cùng năm trăm tỳ-kheo-ni; A-nan-tân-đê1 cùng năm trăm ưu-bà-tắc; Tỳxá-khư Mẫu cùng năm trăm ưu-bà-di, đều đi đến chỗ đức Thế Tôn, [854a1] đầu mặt kính lễ thăm hỏi Ngài.

Bấy giờ, Đề-bạt-đạt-đa nghe đức Thế Tôn bị bệnh cũng đi đến chỗ đức Thế Tôn, đầu mặt lễ sát chân, ngồi qua một bên. Lúc ấy, Đềbạt-đạt-đa thấy trước đức Thế Tôn bốn bộ chúng nhóm hợp, liền khởi ý nghĩ như vầy: "Nay ta có thể uống thuốc như Phật, khiến bốn bộ chúng đến thăm hỏi ta.

" Nghĩ xong, liền đến chỗ Kỳ-bà

Đồng tử nói rằng: "Tôi muốn uống thứ thuốc như Phật uống. Ông có thể cho tôi uống được không?"

Kỳ-bà Đồng tử nói: "Thứ thuốc đức Thế Tôn dùng tên là Na-la-1 A-nan-tân-đê 阿難賓坻; phiên âm từ Skt. Ānāthapiṇḍada (Pāli: Āanāthapiṇḍika), dịch nghĩa: Cấp Cô Độc.

364

T22. 854a Chương vi. Y

diên,1 thứ thuốc này chẳng phải ai cũng dùng được. Chỉ có Chuyển luân vương, bậc đã thành tựu Bồ-tát, đức Như Lai mới có thể dùng được."

Đề Bà nói: "Nếu không cho tôi dùng tôi sẽ hại ông." Kỳ-bà Đồng tử sợ bị hại mạng nên liền đưa thuốc cho Đề-bà-đạtđa. Do uống thuốc này mà Đề-bà-đạt-đa bị bệnh nặng, thân tâm đều đau khổ, cô đơn một mình, không ai tới lui thăm viếng, cũng không có bà con chăm sóc. Đề-bà-đạt-đa tự nghĩ: "Như ta hiện nay, không ai cứu giúp. Chỉ có đức Như Lai."

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn biết tâm nghĩ Đề-bà-đạt-đa như vậy, liền từ núi Kỳ-xà-quật, thân phóng ra ánh sáng "thi dược"2 chiếu đến Đề-bà-đạt-đa, khiến tất cả bệnh khổ liền được chấm dứt. Sau khi Đề-bà-đạt-đa được lành bệnh không lâu, đến các ngả đường trong thành Vương xá xướng lên rằng:

"Thái tử Tất-đạt-đa xả bỏ ngôi vị Chuyển luân vương xuất gia làm đạo. Nay làm nghề thầy thuốc để nuôi sống. Tại sao biết như vậy? Chính tôi vừa được chữa lành đây, nên tôi biết." Các tỳ-kheo nghe biết; trong đó có vị thiểu dục tri túc sống khổ hạnh, ưa học giới, biết hổ thẹn, hiềm trách Đề-bà-đạt-đa: "Đức Như Lai rủ lòng thương đối với ông, sao ông không biết đền đáp?" Bấy giờ, các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, bạch Phật: "Thật chưa từng có! Thế Tôn đã rủ lòng thương đối với Đềbà-đạt-đa. Nhưng Đề-bà-đạt-đa lại không trả ơn." Đức Phật bảo các tỳ-kheo: "Không phải chỉ đến hôm nay Ta rủ lòng thương đối với Đề-bà-đạt-đa mà không được trả ơn đâu. Vào đời quá khứ, có vua tên là Nhất Thiết Thí,3 làm vua cõi Diêm-phù-1 Na-la-diên 那羅延. Skt. nārāyaṇa, lực sĩ của trời; biệt danh của thần Víṣṇu. 2 Thi dược quang minh 施藥光明, ánh sáng cho thuốc. Tống-Nguyên-Minh: thi lạc...施樂. Cf. Skt. bhaiṣjya-da(-raśmi) (Bodhisattva-bhūmi). 3 Pāli: Sabbadatta, nhưng nội dung truyện kể không đồng. Xem Jataka, truyện 460.

365

854b

đề. Khi ấy cõi đất Diêm-phù-đề rộng và bằng phẳng, nhân dân đông đúc, no đủ vui sướng vô cùng. Hồi ấy Diêm-phù-đề có tám vạn bốn ngàn thành, năm ngàn ức tụ lạc, sáu vạn biên thành. Bấy giờ, có bệnh nhân đến chỗ vua Nhất Thiết Thí, thưa với vua rằng: "Tôi nay không ai cứu giúp. Chỉ có vua thôi. "

Vua liền tập hợp các danh y trong cõi Diêm-phù-đề, chỉ cho thấy bệnh nhân này và hỏi các lương y rằng:

"Bệnh nhân này [854b] cần dùng thứ thuốc gì?" Các lương y khám bệnh rồi thưa:

"Theo bệnh của người này, người thường không thể cho thuốc được. Chỉ có các bậc thành tựu Bồ-tát mới có thể cho phương thuốc được."

Vua hỏi: "Cần thứ thuốc gì?"

Lương y nói: "Bệnh nhân này nếu có được thịt máu sống do Bồ-tát từ tâm để ăn trong hai mươi chín ngày thì mới lành được." Vua Nhất Thế Thí khởi tâm nghĩ rằng:

"Sanh tử miên viễn, luân chuyển không bờ, chịu các khổ não; hoặc đọa địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh bị chặt chân tay, xẻo tai, xẻ mũi, móc mắt, bổ đầu, cuối cùng đâu có ích gì" vua liền giao việc nước cho quần thần, vào trong chỗ vắng, tư duy bốn hạnh vô lượng. Bấy giờ, vua Nhất Thế Thí dùng dao bén cắt thịt nơi đùi vế, sai người đem đến cho bệnh nhân ăn, trải qua hai mươi chín ngày như vậy, sau đó vua hỏi sứ giả rằng:

"Bệnh nhân thế nào?"

Sứ giả tâu với vua: "Bệnh nhân đã lành."

Nhà vua bảo, dẫn đến ta xem.

Sứ giả liền tắm rửa người bệnh, mặc áo mới dẫn đến chỗ vua. Vua hỏi: "Bệnh của ngươi thế nào?"

Người bệnh nói: "Đã lành."

Nhà vua nói: "Thôi, nhà ngươi tuỳ ý mà lui."366

T22. 854c Chương vi. Y Khi người kia ra khỏi cửa, chân bên hữu vấp phải đá chảy máu. Người khác thấy vậy hỏi: "Này nam tử, tại sao chân của ngươi bị chảy máu?" Người kia liền nói: "Ông vua phi pháp này! vua tệ ác này! vua dâm dục phi pháp này! vua ham mê tà kiến này! Tôi vấp phải then cửa trong nhà của ông ấy, nên chân bị thương chảy máu như vậy." Mọi người nói:

"Chưa từng có hạng người nào vô ân như thế này. Vua Nhất Thiết Thí trong vòng hai mươi chín ngày tự lấy thịt và máu thân mình, để chữa trị bệnh cho được lành, mà đối với vua không có sự trả ơn, lại còn thêm tiếng oán!" Đức Phật bảo các tỳ-kheo: "Vua Nhất Thiết Thí lúc bấy giờ chính là thân Ta vậy. Bệnh nhân lúc ấy chính là Đề-bà-đạt-đa hiện nay. Đời trước Ta tỏ lòng từ mẫn đối với Đề-bà-đạt-đa, nhưng đã không được trả ơn. Hiện nay cũng như vậy, không hề trả ơn." Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn vì Đề-bà-đạt-đa nói kệ này rằng: Tất cả núi và biển, Ta không cho là nặng. Người không trả ơn kia, Ta cho đó là nặng.

Người không đền đáp ơn, Như bệnh hủi xấu ác; Hoặc là bệnh hủi trắng, Không trả ơn cũng vậy. "Vậy các tỳ-kheo luôn luôn cần nghĩ đến việc trả ơn. Hãy học như vậy.

" Lúc bấy giờ, Kỳ-bà Đồng tử chăm sóc bệnh đức Thế Tôn và dùng [854c] thang tiêu xổ, cùng thịt loài chim đồng nội, chữa lành căn bệnh. Đây là bệnh nhân thứ sáu được Kỳ-bà Đồng tử chữa lành.

367

854c

III. ĐÀN VIỆT THÍ Y

1. Kỳ-bà thỉnh nguyện

Một hôm, Kỳ-bà Đồng tử mang chiếc y quý giá1 đi đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, rồi đứng lui qua một bên, bạch đức Thế Tôn: "Con trị bệnh cho Quốc vương, trị bệnh cho Đại thần, hoặc được một quốc độ, hoặc được một tụ lạc. Cúi xin đức Thế Tôn cho một ước nguyện."

Đức Phật dạy: "Ta không hề cho ai ước nguyện mà vượt quá điều nguyện."2

Kỳ-bà Đồng tử lại thưa: "Con xin một ước nguyện thanh tịnh."3 Đức Phật dạy: "Nguyện thanh tịnh ấy là gì?"

Kỳ-bà Đồng tử thưa: "Chiếc y quý giá này, con nhận được từ vua Ba-la-thù-đề, giá trị bằng phân nửa đất nước. Cúi xin đức Thế Tôn ai mẫn, vì con nạp thọ. Từ nay về sau, nguyện đức Thế Tôn cho phép các tỳ-kheo nào muốn khoác y của đàn-việt cúng, hay y phấn tảo, thì tùy ý được mặc."

Bấy giờ, đức Thế Tôn chấp thuận bằng cách im lặng. Kỳ-bà Đồng tử được đức Thế Tôn chấp thuận, liền đem bình nước rửa bằng vàng rửa tay đức Phật, rồi đem chiếc y rất quý giá dâng lên Ngài. Đức Phật vì lòng từ mẫn nên vì ông mà nhận. Kỳ-bà Đồng tử đảnh lễ sát chân, rồi ngồi lui qua một bên. Đức Phật vì Kỳ-bà Đồng tử nói các bài pháp, khiến sanh hoan hỷ, rồi Kỳ-bà Đồng tử lễ Phật cáo lui.

Bấy giờ, đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp các Tăng tỳ-kheo, vì các tỳ-kheo mà tùy thuận nói pháp, Ngài dùng vô số phương tiện 1 Pāli: y Siveyyaka, vải được sản xuất tại nước Sivi, cao giá nhất. 2 Câu văn chuẩn khi Phật chấp thuận một ước nguyện. Nhưng văn Hán tối nghĩa. Xem Phần I, Ch.iv ni-tát-kỳ 27 & cht. 170.

3 Thanh tịnh, ở đây nên hiểu là "hợp thức.

" Tham chiếu, Pāli, ibid., yañca

kappati, yañca anavajanti, ước nguyện ấy đúng pháp và không lỗi. 368

T22. 855a Chương vi. Y

khen ngợi hạnh đầu đà, nhiếp trì oai nghi, thiểu dục tri túc, có trí tuệ, ưa xuất ly. Đức Phật bảo các tỳ-kheo:

"Tất cả các loại y quý giá, y nầy là bậc nhất. Như bò cho ra sữa, trong sữa cho ra lạc, trong lạc cho ra tô, trong tô cho ra thục tô, trong thục tô cho ra đề hồ là tinh chất đệ nhất. Y nầy cũng như vậy, trong tất cả các loại y nó là đệ nhất. Từ nay về sau, cho phép các tỳ-kheo tùy ý khoác y của đàn-việt dâng cúng, hay y phấn tảo." 2. Các loại y quý