Luật Ma Ha Tăng Kỳ

15. GIỚI: TRẢI ĐỒ CỦA TĂNG Ở CHỖ KHUẤT

Khi Phật an trú tại Thành Xá Vệ, nói rộng như trên. Bấy giờ có Bà la môn [342c] mời chúng Tăng ở lại cúng dường ẩm thực và dâng y phục. Các Tỷ kheo bày biện các tọa cụ trong Tăng phòng không dọn cất mà ra đi. Thế Tôn vì năm lợi ích nên cứ năm hôm đi thị sát phòng các Tỷ kheo một lần. Ngài thấy trên các tọa cụ ấy có phân chuột gián và bụi đất bẩn thỉu, tuy biết nhưng Phật vẫn hỏi. Các Tỷ kheo liền đem nhân duyên ấy bạch lên Thế Tôn. Phật liền nói với các Tỷ kheo: "Các ông là người xuất gia không có ai lo liệu cho các ông những việc trước sau, vì sao lúc ra đi không đem cất đồ đạc? Đó là việc phi pháp, phi luật, trái lời Phật dạy, không thể dùng việc đó để nuôi lớn thiện pháp được". Thế rồi Phật truyền lệnh cho các Tỷ kheo sống tại Thành Xá Vệ tập họp lại tất cả, vì mười lợi ích mà chế giới cho các Tỷ kheo, dù ai nghe rồi cũng phải nghe lại:

--"Nếu Tỷ kheo tự trải giường nệm hay sai người khác trải giường nệm ở trong chỗ che khuất mà khi ra đi không đem cất, cũng không sai người đem cất, thì phạm Ba dạ đề".

Giải thích:

Ở trong: Tức là chỗ che khuất .

Giường ghế: Gồm mười bốn loại như trên đã nói.

Gối nệm: Cũng như trên đã nói.

Trải: Hoặc tự mình trải, hoặc sai người trải.

Đi: Đi đến nơi khác .

Không tự cất: Không tự mình đem cất.

Không sai người cất: Không sai người khác đem cất thì phạm Ba dạ đề.

Nếu Tỷ kheo muốn đi nơi khác, thì trước khi đi phải rảy nước quét phòng, dùng khăn lau sàn nhà cho sạch, lại phải đem mền gối phơi khô, rồi nói với người giữ mền gối như sau: "Này trưởng lão đây là giường mền gối ", nhất thiết phải dặn dò lại như vậy. Nếu người giữ giường nệm là hàng hạ tọa, thì nên đáp: "Tôi sẽ cất giường nệm ấy". Nếu người giữ giường nệm là hàng Thượng tọa, thì khi người kia trả lại giường nệm, nên đáp: "Được rồi". Nếu ra đi mà không bạch thì phạm Ba dạ đề. Nếu không bạch mà ra đi, rồi có Tỷ kheo khác vào ở, phòng ấy không còn trống, thì phạm tội Việt tì ni. Nếu khi đi rồi mà để quên y bát, bèn trở lại lấy, nhân đó mới bạch, thì không có tội.

Nếu Tỷ kheo đang đi trên đường trong lúc trời u ám sắp mưa, rồi Tỷ kheo trẻ tuổi bèn đi trước về tinh xá, lấy giường nệm của Hòa thượng A Xà Lê đem cất, thì khi trời tạnh muốn ra đi, phải bạch với Hòa thượng, nếu không bạch mà đi thì phạm Ba dạ đề.

Nếu nhiều Tỷ kheo dừng chân nghĩ tại một tinh xá ở thôn xóm, cùng nhận lấy giường nệm của chúng Tăng, rồi mọi người đều suy nghĩ khi ra đi: "Mỗ giáp sẽ dặn họ cất". Thế rồi đi đến nữa đường, người này hỏi người khác, chung cục không ai dặn lại cả. Nếu vậy, thì lúc ấy, nên sai hai người trở lại dặn họ đem cất.

Nếu các Tỷ kheo đi dường đến nghỉ tại một tinh xá, rồi khi ra đi không dặn thầy tri sự cất giường nệm, đến khi đi một đoạn đường xa bèn hỏi nhau, thì mới biết không ai dặn lại cả. Lúc ấy bỗng gặp [343a] một Tỷ kheo khác đi ngược chiều, liền hỏi: "Trưởng lão định đi đâu đó?". Nếu người ấy đáp: "Tôi muốn đến nơi đó", thì các Tỷ kheo kia nên bạch: "Tối qua chúng tôi nghỉ tại đó, nhưng lúc ra đi quên không dặn họ cất giường nệm. Vậy trưởng lão đến đó hãy dặn giúp chúng tôi". Tỷ kheo ấy cũng nói: "Lúc ra đi tôi cũng quên không dặn, vậy các trưởng lão đến tinh xá ấy hãy vì tôi mà dặn giúp". Như vậy hai đàng cùng nhờ vả lẫn nhau, cho đến khi cả hai cùng vào đến ranh giới của mỗi tinh xá, thì được gọi là có dặn dò.

Nếu Tỷ kheo nghĩ tại nhà người thế tục, rồi họ cung cấp cho giường nệm tọa cụ, thì lúc ra đi nên nhắc họ đem cất. Nếu đó là tọa cụ bằng cỏ, thì khi đi nên hỏi họ: "Nệm cỏ này nên cất ở đâu?". rồi tùy chủ nhân chỉ chỗ, ta sẽ đem cất tại đó. Nếu đàn việt nói: "Thầy cứ đi đi rồi tôi sẽ thu dọn", thì Tỷ kheo nên xếp lại một góc nhỏ, rồi đi.

Nếu Tỷ kheo lúc đi đường đến một nơi kia vạch cỏ ra để trải tòa ngồi, thì lúc ra đi phải vuốt cho cỏ thẳng lại rồi mới đi. Thế nên nói (như trên).

16. GIỚI: LÔI TỶ-KHEO KHÁC RA KHỎI PHÒNG

Khi Phật an trú tại Thành Xá Vệ, nói rộng như trên. Bấy giờ, có Tỷ kheo khách đến phòng nhóm sáu Tỷ kheo, nhóm sáu Tỷ kheo nói: "Lành thay trưởng lão!"Nói như thế rồi bèn đưa nước rửa chân, dầu thoa chân, nước giải khát, để nghĩ ngơi. Sau khi nghĩ xong, họ bèn hỏi Tỷ kheo khách: "Thưa trưởng lão thầy định nghỉ ở đâu?".

- Nghỉ trong phòng này đây .

- Ông biết phòng này của ai không?

- Tôi biết đây là phòng của chúng Tăng .

- Tuy phòng này là của chúng Tăng nhưng nhóm sáu Tỷ kheo chúng tôi đã ở đây trước rồi .

- Đây là phòng của chúng Tăng bốn phương giả sử có nhóm mười sáu Tỷ kheo ở đây trước, ta cũng theo thứ tự mà ở đây, huống gì là sáu Tỷ kheo?

- Nếu trưởng lão muốn ở thì cứ ở .

Khi Tỷ kheo khách ở đó rồi, nhóm sáu Tỷ kheo ập đến, kẻ nắm tay chân, người tóm lấy đầu, dở cao lên định vứt thầy ấy ra khỏi phòng. Khi ấy Thế Tôn dùng thần túc đang lơ lửng trên hư không đi đến. Nhóm sáu Tỷ kheo trông thấy Thế Tôn, liền ném ông ta xuống đất và bỏ đi. Phật liền nói với Tỷ kheo khách: "Ông cứ ở trong phòng này đi".

Lại nữa, Tôn giả Nan Đà là anh của Ưu Ba Nan Đà. Nan Đà có người đệ tử tùy tùng, người này sau bị đuổi ra khỏi phòng bèn la lớn lên. Các Tỷ kheo nghe tiếng la đều thất kinh, ra xem nói như sau: "Tỷ kheo này hôm nay mất hai thứ lợi: Không được ăn, lại mất phòng". Thế rồi, các Tỷ kheo bèn đem sự việc ấy đến bạch lên Thế Tôn. Phật liền bảo gọi nhóm sáu Tỷ kheo đến. Khi họ đến rồi, Phật bèn hỏi Nan Đà, Ưu ba Nan Đà: "Các ông có thật như thế chăng?". Họ đáp: "[343b] Có thật như vậy".

Phật liền khiển trách: "Vì sao các ông ở trong phòng của Tăng bốn phương, rồi lôi Tỷ kheo khách ra ngoài? Đó là việc xấu. Các ông không từng nghe ta dùng vô lượng phương tiện tán thán những người phạm hạnh cần phải tu tập tâm từ bi, tu tập khẩu ý từ bi và thường cúng dường, cung cấp (cho khách Tăng) hay sao? Đó là điều phi pháp, phi luật trái lời ta dạy, không thể dùng việc đó để nuôi lớn thiện pháp được". Thế rồi Phật truyền lệnh cho các Tỷ kheo đang sống tại Thành Xá Vệ phải tập họp lại tất cả, vì mười lợi mà chế giới cho các Tỷ kheo, dù ai nghe rồi cũng phải nghe lại:

-- "Nếu Tỷ kheo tự mình hoặc sai người khác kéo Tỷ kheo khác ra khỏi Tăng phòng, thậm chí nói: "Tỷ kheo ông ra đi", thì phạm Ba dạ đề".

Giải thích

Tỷ kheo: Như trên đã nói .

Nếu Tỷ kheo lôi Tỷ kheo khác ra khỏi phòng, rồi Tỷ kheo ấy hoặc ôm cột nhà, hoặc nắm cánh cửa, hoặc tựa vào vách, mà Tỷ kheo kéo rời khỏi mỗi chỗ, thì phạm mỗi tội Ba dạ đề. Hoặc dùng lời nói trách mắng, xua đuổi Tỷ kheo kia, rồi Tỷ kheo kia tùy theo lời trách mắng mà rời đi từng chỗ, thì phạm từng tội Ba dạ đề. Nếu dùng phương tiện đuổi thẳng ra khỏi cửa, thì phạm một tội Ba dạ đề.

Nếu Tỷ kheo tức giận chuột rắn mà đuổi chúng đi, thì phạm tội Việt tì ni. Nhưng nếu nói: "đây là vật vô ích ", rồi đuổi chúng đi, thì không có tội.

Nếu lạc đà, bò, ngựa đứng trong chùa tháp, rồi Tỷ kheo vì sợ ô uế chùa tháp mà đuổi chúng đi thì không có tội.

Nếu Tỷ kheo này đuổi Tỷ kheo khác đi, thì phạm Ba dạ đề. Nếu đuổi Tỷ kheo ni đi, thì phạm tội Thâu lan giá.

Nếu đuổi Thức xoa ma na, Sa di, Sa di ni, thì phạm tội Việt tì ni. Sau cùng, cho đến đuổi người thế tục, thì phạm tội Việt tì ni tâm niệm sám hối. Thế nên nói (như trên) .

Hết quyển thứ mười bốn.

Quyển thứ mười lăm - NÓI RÕ PHẦN THỨ TƯ, CHÍN MƯƠI HAI PHÁP ĐƠN ĐỀ

[344a]

17. GIỚI: CƯỠNG CHIẾM CHỖ NẰM CỦA NGƯỜI KHÁC

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn du hành trong nhân gian đến Câu diệm di, thế rồi vào một hôm đầu đêm, Thế Tôn thuyết pháp cho các Thanh Văn; sau khi nghe thuyết pháp xong, các Tỷ kheo trở về phòng an trú. Khi ấy, nhóm sáu Tỷ kheo còn nấn ná, chuyện vãn với các người khác đến khuya mới trở về, gõ cửa phòng. Người trong phòng hỏi: "Ai đó?", thì họ đáp: "Chúng tôi là nhóm sáu Tỷ kheo đây, muốn nghỉ lại trong phòng này". Các Tỷ kheo trong phòng đáp: "Phòng này đã hết chỗ rồi".

Nhóm sáu Tỷ kheo bèn hạ giọng nhỏ nhẹ van nài: "Cho chúng tôi một chỗ để ngồi một lát thôi".

Họ van nài như thế mà không được, rồi họ đi đến phòng khác van nài lại cũng không được. Họ bèn đi tới chỗ trú của các Tỷ kheo Hạ tọa, như căn phòng sưởi, phòng tọa thiền, giảng đường gõ cửa. Các Tỷ kheo trong phòng hỏi: "Ai đó?"thì họ đáp: "Chúng tôi là nhóm sáu Tỷ kheo, muốn xin nghỉ ở đây".

Các Tỷ kheo trong phòng đáp: "Phòng này đã đầy cả rồi".

Nhóm sáu Tỷ kheo lại kỳ kèo, van nài không ngừng. Các Tỷ kheo trong phòng liền mở cửa. Họ bèn bước vào trong phòng, rồi nằm ngang dọc trên giường, hoặc dùng tay chân gác lên người bên cạnh, hoặc dùng cùi chỏ, đầu gối húc vào hông những người đó, hoặc nói: "Nếu các trưởng lão thấy khó chịu thì đi chỗ khác". Nói thế xong họ liền thổi tắt đèn, rồi gọi các Tỷ kheo bạn hữu ở ngoài, nói: "Các vị phạm hạnh có thể vào đây".

Khi vào phòng xong, họ nằm quay đầu ngược nhau, người này gác cùi chỏ lên đầu gối người kia, mặc sức đùa giỡn. Các Tỷ kheo suy nghĩ: "Ai mà có thể nằm chung với những kẻ phi oai nghi này", rồi cầm tọa cụ đi ra khỏi phòng. Thế rồi, các Tỷ kheo đem sự kiện ấy bạch lên Thế Tôn. Phật dạy: "Đợi ta đi Kiều Tát La xong, trở về lại Thành Xá Vệ, các thầy hãy trình bày lại việc này với ta, Ta sẽ chế giới cho các Tỷ kheo".

Lại nữa, khi Phật an trú tại Thành Xá Vệ, nói rộng như trên. Các Tỷ kheo khách nhận được phòng của nhóm sáu Tỷ kheo, ban đêm họ đóng cửa nằm ngủ. Nhóm sáu Tỷ kheo vì trước đó có mối hiềm khích với Tỷ kheo khách nên họ hốt bùn lầøy đổ ngay lối đi trước cửa phòng, rồi bỏ đá gạch lẫn lộn vào. Tỷ kheo khách ban đêm đi ra khỏi phòng, đạp nhằm bùn lầy, té trên gạch đá, bèn la lên: "Các trưởng lão! Nhóm sáu Tỷ kheo hại tôi [344b] làm gãy cổ tôi. Họ làm cái việc như thế (đổ bùn đá trên lối đi) là muốn nhiễu loạn tôi. Ai mà có thể sống với họ được".

Các Tỷ kheo bèn đem sự việc ấy đến bạch lên Thế Tôn. Phật liền bảo các Tỷ kheo đi gọi nhóm sáu Tỷ kheo đến. Khi họ đến rồi, Phật liền hỏi: "Các ông có làm chuyện ấy thật chăng?".

- Có thật như vậy, bạch Thế Tôn.

- Đó là việc ác.

Thế rồi, các Tỷ kheo liền bạch với Phật: "Bạch Thế Tôn! Nhóm sáu Tỷ kheo không những làm một việc ác này mà lúc Thế Tôn đi du hành đến nước Kiều Tát La, họ cũng đã từng nhiễu loạn các Tỷ kheo, đến nỗi các Tỷ kheo ấy phải mang tọa cụ rời khỏi trú xứ".

Phật liền hỏi nhóm sáu Tỷ kheo:

- Các ông có làm việc ấy thực chăng?

- Có thực, bạch Thế Tôn .

- Vì sao các ông đã biết những người ấy đến trước, trải tọa cụ rồi, mà các ông đến sau làm nhiễu loạn muốn đuổi họ đi? Đó là việc ác, phi pháp, phi luật, trái lời ta dạy, không thể dùng việc đó để nuôi lớn thiện pháp được.

Thế rồi Phật truyền lệnh cho các Tỷ kheo đang cư trú tại Thành Xá Vệ phải tập họp lại tất cả, vì mười lợi ích mà chế giới cho các Tỷ kheo, dù ai nghe rồi cũng phải nghe lại:

--"Nếu Tỷ kheo biết Tỷ kheo khác đến trước trải giường nệm rồi, mình đến sau cũng trải đồ đạc ra rồi suy nghĩ: "Nếu người kia không thích thì bỏ đi". Làm việc đó với dụng tâm như thế chứ chẳng có gì khác, thì phạm tội Ba dạ đề".

Giải thích:

Biết: Tự biết hoặc nghe từ người khác mà biết.

Trải đồ đạc ra trước: Trải ra từ lúc đầu.

Giường nệm: Như trước đã giải thích.

Đến sau rồi bày đồ đạc ra: Vì muốn nhiễu loạn người trước muốn cho họ bỏ đi. Nếu vì nguyên nhân ấy chứ không có lý do nào khác thì phạm tội Ba dạ đề.

Ba dạ đề: Như trên đã nói.

Nếu chỗ ở thiếu thì mỗi Tỷ kheo nên chiếm cứ trong phạm vi một cây cột, trải giường nệm, tọa cụ, rồi đi đến các Hòa Thượng, A xà lê lễ bái, hoặc thăm hỏi, hoặc đọc Kinh. Thế rồi Tỷ kheo đến sau bèn cuốn tọa cụ người trước, trải tọa cụ mình ra, ngồi tán kệ rầm rì. Vị Tỷ kheo ở trước trở về phòng, thấy thế, suy nghĩ: "Ai mà có thể nhiếp phục được người này!", bèn cầm tọa cụ bỏ đi, thì vị Tỷ kheo đến sau ấy phạm tội Ba dạ đề. Hoặc ngồi thiền, tụng kinh, dưỡng bệnh cũng như vậy. Hoặc mình là Thượng tọà đến sau rồi nằm ngủ trên giường người khác, thì người kia nên nói: "Trưởng lão không biết Thế Tôn ngăn cấm việc đó sao?". Nếu Tỷ kheo nằm ngủ này là Hạ Tọa, thì người kia nên khiển trách: "Ông không biết rõ giới luật. Ông không biết Thế Tôn đã chế giới sao? Vì sao đến sau mà ngủ trên giường người khác?".

Nếu Tỷ kheo đi kinh hành tại chỗ của một Tỷ kheo khác mà trông thấy người ấy đến thì nên lánh đi. Nếu Tỷ kheo ban đêm nằm ngủ rồi nói mớ mà không có ý nhiễu loạn tha nhân thì vô tội. Nhưng nếu có chủ tâm nhiễu loạn thì phạm tội Ba dạ đề.Nếu Tỷ kheo ni có tâm nhiễu loạn bạn đồng phạm hạnh thì phạm tội Thâu lan giá [344c]; nhiễu loạn Thức xoa ma ni, sa di, sa di ni thì phạm tội Việt tì ni; nhiễu loạn người thế tục thì phạm tội Việt tì ni tâm niệm sám hối. Thế nên nói (như trên).

18. GIỚI: NGỒI GIƯỜNG CÓ CHÂN NHỌN

Khi Phật an trú tại tinh xá Khoáng Dã, lúc ấy có hai Tỷ kheo cũng sống tại đó, Thượng tọa ở tầng trệt, Hạ tọa ở trên gác. Thượng tọa ngồi thiền, Hạ tọa tụng kinh. Đến giờ khất thực, Thượng tọa khoác y, cầm bát vào thôn Khoáng Dã khất thực, nhanh chóng đủ thức ăn bèn trở về, thì Hạ tọa mới đi. Thượng tọa ăn xong, rửa bát đem cất lại chỗ cũ, rồi rửa chân ngồi kiết già. Hạ tọa đi khất thực nhận được thức ăn chậm chạp nên về muộn, bèn leo lên gác, để bát ở chỗ cũ, rồi kêu lên: "Mệt quá", đoạn đặt đít xuống ngồi thì bỗng dưng chân giường sút ra rơi nhằm đầu Thượng tọa làm cho bị thương máu chảy ra. Thượng tọa liền kêu lên: "Chết tôi rồi! Chết tôi rồi!". Các Tỷ kheo nghe tiếng kêu liền chạy đến hỏi vì sao như vậy, Thượng tọa liền trình bày đầy đủ sự kiện kể trên. Các Tỷ kheo liền đem sự việc ấy đến bạch với Thế Tôn. Phật bèn bảo họ đi gọi Tỷ kheo ấy đến. Khi thầy đến rồi Phật liền hỏi: "Ông có điều đó thật không?".

- Có thật như vậy bạch Thế Tôn. - Vì sao ở trên gác mà ông đặt giường có chân nhọn, rồi ngồi mạnh lên đó? Từ nay trở đi ta không cho phép đặt giường có chân nhọn trên gác mà ngồi.

Thế rồi Phật truyền lệnh cho các Tỷ kheo đang sống tại thôn Khoáng Dã phải tập họp lại tất cả, vì mười lợi ích mà chế giới cho các Tỷ kheo, dù ai nghe rồi cũng phải nghe lại:

--"Nếu Tỷ kheo đặt giường có chân nhọn ở trên gác, trên lầu, rồi ngồi hoặc nằm trên đó, thì phạm Ba dạ đề".

Giải thích:

Gác: Tầng thứ hai.

Trên lầu: Như đức Thế Tôn đã cho phép.

Chân nhọn: Như cái cọc.

Giường: Gồm có mười bốn loại, như trước đã nói.

Nếu ngồi hoặc nằm (trên giường có chân nhọn) thì phạm tội Ba dạ đề.

Ba dạ đề: như trên đã nói.

Nếu dùng đất sét làm nền ở dưới vững chắc, hoặc dùng gỗ lát kín ở dưới, hoặc chân giường tròn, hoặc xung quanh gác và dưới gác không có người ngồi thì đều vô tội. Nếu đục đẽo làm chân giường nhọn dùng để ngồi hay nằm thì phạm Ba dạ đề. Nếu ngồi trên tấm ván mỏng thì phạm tội Việt tì ni. Nếu ngồi trên trường kỷ (ghế dài) thì phạm tội Việt tì ni (?).Nếu làm cái giường một chân nhọn, ba chân tròn, hay hai chân nhọn, ba chân, bốn chân nhọn đều phạm Ba dạ đề. Nhưng làm cái giường bốn chân tròn thì vô tội. Thế nên nói (như trên).

19. GIỚI: DÙNG NƯỚC CÓ SINH TRÙNG

Khi Phật an trú tại tịnh xá Khoáng Dã có Tỷ kheo quản sự dùng nước có trùng tưới lên cỏ trên đất bùn khiến cho người đời chê trách rằng: "Sa môn Cù Đàm dùng vô lượng phương tiện khiển trách việc sát sinh, ca ngợi từ bỏ sát sinh, thế mà nay sa môn đệ tử dùng nước có trùng tưới lên cỏ, trên bùn. Đó là những kẻ bại hoại [345a] nào có đạo hạnh gì!".

Các Tỷ kheo nghe thế, liền đem sự kiện ấy đến bạch với Thế Tôn. Phật bèn bảo gọi Tỷ kheo quản sự đến. Khi thầy đến rồi Phật liền hỏi đầy đủ sự việc kể trên: "Ông có làm việc đó thật chăng?".

- Có thật như vậy, bạch Thế Tôn .

- Đó là việc ác đáng bị người đời chê trách. Đó là điều phi luật, phi pháp, trái với lời ta dạy, không thể dùng việc ấy để nuôi lớn thiện pháp được. Từ nay về sau, Ta không cho phép dùng nước có trùng tưới lên cỏ lên đất.

Thế rồi, Phật truyền lệnh cho các Tỷ kheo đang cư trú tại thôn Khoáng Dã phải tập họp lại tất cả, vì mười lợi ích mà chế giới cho các Tỷ kheo, dù ai nghe rồi cũng phải nghe lại:

--"Nếu Tỷ kheo đem nước có trùng tưới lên cỏ lên bùn hoặc sai người khác tưới, thì phạm Ba dạ đề".

Giải thích :

Biết: Hoặc tự biết, hoặc do nghe người khác mà biết.

Trùng: Kể cả những loại bé nhỏ nhất mà có mạng sống đều gọi là trùng .

Nước: Gồm có mười loại như trên đã nói .

Cỏ: Chỉ các loại cỏ tranh, cỏ gai .v.v.

Bùn (mùn): Chất mục nát của cỏ, của rác hoặc phân voi, phân ngựa, phân bò .v.v.

Tưới: Hoặc tự mình tưới hoặc sai người khác tưới, đều phạm Ba dạ đề như trên đã nói .

Nếu Tỷ kheo biết trong nước có trùng mà đem tưới rồi dừng lại, thì phạm một tội Ba dạ đề, tùy theo dừng lại nhiều ít, cứ mỗi lần dừng thì phạm một tội Ba dạ đề. Nếu sai người khác tưới, thì một lần bảo phạm một tội Ba dạ đề. Nếu lại nhắc nhở: "Hãy tưới nhanh nhanh lên", thì mỗi lần nhắc phạm một tội Ba dạ đề. Nếu Tỷ kheo làm phòng xá, nhà sưởi ấm cần đến nước, thì có thể lấy nước hồ, nước sông, nước giếng đem lọc đựng vào trong thùng xem kỹ mà không thấy có trùng thì mới dùng. Nếu vẫn còn trùng thì phải dùng đãy lọc lại rồi xem kỹ, nhưng nếu vẫn còn trùng thì lọc đi lọc lại ba lần. Tuy thế, nếu chưa hết trùng thì phải đào giếng khác, rồi tuần tự lọc và xem như trước, nếu vẫn có trùng thì bỏ nơi này mà đi đến chỗ khác. Phương pháp lọc nước phải trồng ba cây trụ cứng rồi dùng dây buộc vào các đầu trụ bên trên cột đãy lọc, ở dưới đặt thùng hứng nước. Nước đọng trong đãy lọc, ta đem đỗ đi thì nó lại chảy trỡ lại xuống giếng; trùng sinh ra không nhất định, hoặc trước không có bây giờ mới có, hoặc bây giờ có mà sau này thì không. Thế nên Tỷ kheo hằng ngày phải xem kỹ trong nước không có trùng mới được dùng. Nếu Tỷ kheo biết trong nước có trùng mà tự mình đem tưới trên cỏ, trên đất mùn, hoặc sai người khác đem tưới, thì phạm Ba dạ đề. Nếu đem nước có trùng đưa cho Hòa Thượng, A xà lê tắm rửa, cũng phạm Ba dạ đề. Nếu dùng nước rửa chén, rửa cơm thừa canh cặn, các thứ tương chao có trùng trong đó đem tưới trên cỏ trên đất bùn, thì phạm tội Ba dạ đề. Thế nên nói (như trên).

20. GIỚI: LỢP NHÀ QUÁ 3 LỚP

Khi Phật an trú tại Câu Diệm Di, nói rộng như trên, lúc ấy tôn giả Xiển Đà đi khuyến hóa [345b] về làm phòng. Xiển Đà gom góp các vật dụng lợp nhà như cỏ cây, tre v.v. xong xuôi, rồi đi đến thợ lợp nhà nói: "Tôi đã chuẩn bị các vật dụng lợp nhà xong rồi, nhờ ông hãy đến lợp nhà giúp cho". Người thợ lợp nhà nói: "Thưa thầy, thầy hãy cho tôi ăn cơm và trả tiền công cho tôi".

Khi ấy, Xiển Đà tùy theo giá trị đồng ý trả tiền công cho ông. Thế rồi ông ta đi tới chỗ lợp nhà, Xiển Đà chỉ cho ông xem những vật dụng để lợp nhà, ông nói: "Lợp nhà có ba trường hợp dày mỏng không giống nhau, vậy thầy muốn lợp theo cách nào?".

Xiển Đà nói: "Ông cứ tùy theo ba mức độ dày mỏng đó mà dùng hết loại cỏ này để lợp".

Thợ lợp nói: "Tất cả các việc ở đời đều có chừng mực nhất định, làm đúng chừng mực thì người đời mới khen ngợi". Xiển Đà nói: "Ông cứ việc lợp hết lên, cần chi phải nói nhiều lời".

Thợ lợp theo lời chỉ bảo dùng hết cỏ để lợp lên. Vì cỏ nhiều, dày nên buộc không chặt do thế vừa mưa xuống liền sút sổ ra hết, giống như hoa nở mà bị cơn mưa suốt đêm tàn phá. Cho nên y bát bị ướt hết cả. Bởi thế, sáng sớm hôm sau, Xiển Đà tới nhà thợ lợp nói: "Vì sao ông lợp nhà cho tôi lại để xảy ra sự cố như thế?".

Thợ lợp hỏi: "Sự cố gì?".

Xiển Đà nói: "Bị mưa suốt đêm khiến y bát của tôi ướt cả".

Thợ lợp nói: "Lúc đầu tôi đã không bảo với thầy rằng lợp nhà có ba trường hợp dày mỏng khác nhau là gì? Thế mà thầy lại bảo cứ lợp hết cả lên".

Xiển Đà nói: "Ông phải lợp lại cho tôi".

Thợ lợp nói: "Thầy phải cho tôi ăn và trả tiền công cho tôi".

-Tiền công ông đã nhận trước rồi .

-Tiền nhận trước thì đã làm việc trước xong rồi. Nếu thầy muốn làm lại thì phải trả gấp ba lần giá trước kia .

Thế nhưng Xiển Đà ỷ thế lực của vua chúa, bắt buộc thợ lợp phải lợp lại mà không chịu trả tiền. Thầy đi xung quanh nhà thợ lợp đay nghiến, trách móc.

Lúc ấy, có người đi qua đó, thợ lợp bèn phân bua với họ: "Các vị hãy xem ông Sa môn con dòng họ Thích này ỷ thế lực của vua chúa bắt buộc tôi phải làm việc mà không trả tiền công".

Những người đi đường liền chê trách: "Vì sao con nhà họ Thích ỷ thế lực của vua chúa bắt người ta phải làm việc mà không trả tiền công, thật là điều không thể chấp nhận. Lại còn đi quanh nhà người ta giống như con ngựa dẫm đạp tàn phá cỏ tươi. Đây là kẻ bại hoại chứ nào có đạo hạnh gì!".

Các Tỷ kheo liền đem sự việc ấy bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Phật bảo họ đi gọi Xiển Đà đến. Khi thầy tới rồi Phật bèn hỏi: "Ông có việc đó thật chăng?".

- Có thật như vậy .

- Đó là việc ác, phi pháp, phi luật, trái lời ta dạy, không thể dùng việc ấy để nuôi lớn thiện pháp được.

Thế rồi Phật truyền lệnh cho các Tỷ kheo đang sống tại Câu Diệm Di phải tập họp lại tất cả [345c] vì mười lợi ích mà chế giới cho các Tỷ kheo, dù ai nghe rồi cũng phải nghe lại:

--"Nếu tỷ kheo nào làm phòng lớn có cửa lớn cửa sổ thì nên làm tại chỗ ít cỏ mọc và chỉ bảo người ta lợp ba lớp là vừa, nếu lợp quá ba lớp thì phạm Ba dạ đề".

Giải thích:

Làm: Hoặc tự làm, hoặc sai người khác làm.

Lớn: Quá mức qui định .

Phòng: Đức Thế Tôn đã cho phép .

Cửa lớn: Chỗ người ta ra vào thông thoáng.

Cửa sổ: Chỗ để ánh sáng chiếu vào .

Chỉ bảo: Sai bảo chỉ vẽ .

Lợp: Có mười cách: Hoặc bằng cỏ, hoặc bằng đất dẻo, hoặc bằng ván, hoặc bằng xi măng ; hoặc lợp theo cách của nước A Bàn Đầu ; theo cách của nước Ma Kiệt Đề; theo cách của nước Câu Diệm Di ; theo cách của Sơn Quốc ; theo cách của nước Cung Kính ; theo cách của nước Tàng Ngữ. Đó là mười cách lợp .

Ba lớp: Tối đa là ba lớp chứ không phải 5, 6 lớp.

Chỗ đất ít cỏ: Chỗ đất mà cỏ ít sinh trưởng.

Ba dạ đề: như trên đã nói .

Khi đi thuê người lợp nhà định giá cả thì phải căn cứ theo thời giá, không được cao hay thấp, và nên nói với người thợ lợp: "Nếu ông lợp được như thế, thì tôi sẽ trả cho ông giá như thế. Nếu ông không lợp được như thế thì tôi sẽ không trả cho ông giá như thế", cần phải yêu cầu rõ ràng như vậy.

Khi đã đặt điều kiện xong, Tỷ kheo liền suy nghĩ: "Ta hãy dùng phương tiện đem cỏ cây, tre tới chỗ anh ta, để anh ta trông thấy mà lợp nhanh và đẹp", thì người thợ lợp khi thấy rồi, dù làm đẹp hay không đẹp, Tỷ kheo đều phạm tội Ba dạ đề. Hoặc là dùng phương tiện muốn cho người lợp nhà trông thấy mình, thầy bèn đi đến Hòa Thượng, A xà lê đảnh lễ hoặc nghe kinh, hoặc đi kinh hành hoặc vào thôn xóm, với suy nghĩ: "Mong người thợ lợp trông thấy mình để anh ta sẽ lợp nhanh và đẹp", thì khi thợ lợp trông thấy, dù có lợp đẹp hay không đẹp, Tỷ kheo này đều phạm Ba dạ đề. Nghĩa là dùng bất cứ phương tiện nào với dụng tâm như vậy, đều phạm Ba dạ đề. Nếu không có ý đồ dùng phương tiện mà chỉ đến xem anh ta lợp có nhanh và đẹp hay không, thì vô tội. Thế nên nói:

"Chủng tử và nói khác

Hiềm trách ngồi chỗ trống

Trải đồ đuổi người ra Trải đồ trước trên gác

Nước trùng, làm phòng lớn

Phần hai Bạt cừ xong".

21. GIỚI: TỰ ĐI DẠY NI

Khi Phật an trú tại Thành Xá vệ, nói rộng như trên ; bấy giờ các trưởng lão Tỷ kheo theo thứ tự đi giáo giới Tỷ kheo ni, nhưng Nan Đà và Ưu Ba Nan Đà không được sắp xếp theo thứ tự giáo giới, nên tự bảo nhau: "Các trưởng lão Tỷ kheo đều được sắp xếp theo thứ tự đi giáo giới Tỷ kheo ni, còn chúng ta thì không được theo thứ tự đi giáo giới; Vậy nay chúng ta hãy tự đi giáo giới trước". Họ bèn suy nghĩ: "Ta phải theo thứ tự trước ai đây? Đại Mục Kiền Liên chăng? Nhưng tôn giả ấy có đại thần lực, lỡ có điều gì thất thố thì ông ta sẽ xách chúng ta ném đến một thế giới xa xôi khác mất. Vậy chúng ta nên theo thứ tự trước tôn giả Đại Ca Diếp [346a] mà đi. Nhưng tôn giả ấy có đại uy đức, nếu ta có điều gì không hợp lý thì ông ta có thể làm nhục chúng ta giữa đại chúng. Chỉ có tôn giả Xá Lợi Phất là nhu nhuyến hòa nhã, vậy ta hãy theo thứ tự của ông ấy". Suy nghĩ thế rồi, họ bèn theo thứ tự, sớm tinh sương, khoác y đi đến trước tinh xá của Tỷ kheo ni, nói như sau: "Các chị em hãy tập trung lại trong sự hòa hợp, chúng tôi đến để giáo giới đây".

Bấy giờ, các Tỷ kheo ni bèn tập họp Ni chúng (để nghe giáo giới). Tỷ kheo Nan Đà này vốn đa văn, có biện tài, khéo thuyết pháp, liền tùy nghi thuyết pháp cho chúng Tỷ kheo ni.

Khi ấy, tôn giả Xá Lợi Phất đến giờ đi giáo giới bèn khoác y, đi đến trước cổng tinh xá của Tỷ kheo ni, đứng lại đó, thì nghe tiếng thuyết pháp. Lúc này các Tỷ kheo ni từ xa trông thấy tôn giả Xá Lợi Phất, nhưng vì tôn kính pháp nên không ra cửa đón tiếp. Tôn giả Xá Lợi Phất thấy sự kiện như thế liền suy nghĩ : "Nay ta không nên làm gián đoạn thời thuyết pháp", bèn trở về, đến chỗ Phật, cúi đầu đảnh lễ chân Phật, rồi đứng qua một bên. Phật biết nhưng vẫn hỏi Xá Lợi Phất: "Ông đã giáo giới Tỷ kheo ni xong rồi sao?".

- Không giáo giới, bạch Thế Tôn.

- Vì sao thế?

Xá Lợi Phất bèn đem nhân duyên trên bạch đầy đủ với Thế Tôn. Phật liền bảo đi gọi Nan Đà, Ưu Ba Nan Đà đến. Khi họ đến rồi, Phật liền hỏi:

- Các ông có việc đó thật chăng?

- Có thật như vậy bạch Thế Tôn .

Vì sao Tăng không sai mà các ông đi giáo giới Tỷ kheo ni? Đó là điều phi pháp, phi luật, trái lời ta dạy, không thể dùng việc đó để nuôi lớn thiện pháp được.

Thế rồi Phật truyền lệnh cho các Tỷ kheo sống tại Thành Xá Vệ phải tập họp lại tất cả, vì mười lợi ích mà chế giới cho các Tỷ kheo, dù ai nghe rồi cũng phải nghe lại:

--"Nếu Tỷ kheo không được Tăng sai mà đi giáo giới Tỷ kheo ni thì phạm Ba dạ đề".

22. GIỚI: GIÁO GIỚI NI CHO ĐẾN TRỜI TỐI

Khi Phật an trú tại Thành Xá Vệ, nói rộng như trên, bấy giờ các trưởng lão Tỷ kheo theo thứ tự đi giáo giới Tỷ kheo ni, nhưng tôn giả Nan Đà đến phiên mình đi giáo giới mà không chịu đi, khiến Tỷ kheo ni Đại Ái Đại Kiều Đàm Di, đi đến chỗ Phật cuối đầu đảnh lễ chân Phật rồi bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Tôn giả Nan Đà theo thứ tự đi giáo giới [346b] Tỷ kheo ni mà không chịu đi, vậy thì ai là người nên đi đây?". Nói thế xong, bà cuối đầu đảnh lễ chân Phật rồi ra đi .

Phật liền bảo một Tỷ kheo đi gọi Nan Đà đến. Khi thầy tới rồi, Phật bèn hỏi: "Đến phiên ông phải đi giáo giới Tỷ kheo ni, mà vì sao không đi?".

- Bạch Thế Tôn! Vì con chưa được Tăng làm yết ma cử đi, do thế mà không đi.

Phật liền nói với các Tỷ kheo: "Người nào thành tựu mười hai việc thì Tăng nên cử đi giáo giới Tỷ kheo ni". Thế nào là mười hai việc? Đó là:

Trì giới thanh tịnh .

Học nhiều A tì đàm .

Am tường tì ni.

Học giới .

Học định .

Học tuệ.

Có thể đoạn trừ ác kiến, tà kiến cho kẻ khác .

Tự mình giữ giới tinh nghiêm lại có thể làm gương cho người khác .

Rành ngôn ngữ lý luận

Không làm hoen ố phạm hạnh .

Không hỷ hoại trọng giới của Tỷ kheo ni.

Đủ hai mươi hạ lạp, hoặc hơn hai mươi hạ lạp.

Đó là mười hai pháp.

Người làm yết ma nên tác bạch (đề cử) như sau:

- Xin đại đức Tăng lắng nghe! Tôn giả Nan Đà thành tựu mười hai pháp, nay Tăng sai Nan Đà giáo giới Tỷ kheo ni, các đại đức nào bằng lòng Nan Đà giáo giới Tỷ kheo ni thì im lặng, ai không bằng lòng hãy nói.

Tăng đã bằng lòng sai Nan Đà giáo giới Tỷ kheo ni, vì Tăng đã im lặng. Vậy việc ấy cứ như thế mà thi hành.

Thế rồi, tôn giả Nan Đà tới đó thuyết pháp cho các Tỷ kheo ni kéo dài đến lúc mặt trời lặn, các Tỷ kheo ni mới vội vả trở về lại trong thành, khiến người đời trông thấy thế, chê trách rằng: "Sa môn Thích tử dẫn Tỷ kheo ni này đi mua vui cho đến mặt trời lặn mới trở về. Khá thương thay cho thân phận nữ nhi không được tự tại! Đến như thế thì thật là những kẻ bại hoại, nào có đạo hạnh gì!".

Các Tỷ kheo nghe thế, bèn đem sự kiện ấy đến bạch lên Thế Tôn. Phật liền bảo đi gọi Nan Đà đến. Khi thầy đến rồi, Phật bèn hỏi: "Ông có việc đó thật chăng?".

- Có thật như vậy bạch Thế Tôn .

- Đó là việc xấu, phi pháp, phi luật, trái lời ta dạy, không thể dùng việc ấy để nuôi lớn thiện pháp được.

Thế rồi Phật truyền lệnh cho các Tỷ kheo đang sống tại thành Xá Vệ phải tập họp lại tất cả, vì mười lợi ích mà chế giới cho các Tỷ kheo, dù ai nghe rồi cũng phải nghe lại:

--"Nếu Tỷ kheo được Tăng sai đi giáo giới Tỷ kheo ni mà ở lại từ lúc mặt trời lặn cho đến bình minh chưa xuất hiện, thì phạm tội Ba dạ đề".

Giải thích:

Tăng sai: Người thành tựu mười hai pháp. Tăng chúng thành tựu, tác bạch thành tựu và yết ma thành tựu .

Giáo giới [346c]: Hoặc là dạy về A tì đàm (luận), hoặc là dạy về tì ni (luật) .

Trời tối: Từ lúc mặt trời lặn cho đến khi ánh sáng mặt trời chưa xuất hiện.

Ba dạ đề: Như đã nói trên

Mặt trời đã lặn mà tưởng là mặt trời chưa lặn cứ việc giáo giới thì phạm tội Việt tì ni.

Mặt trời chưa lặn mà tưởng là mặt trời đã lặn cũng phạm tội Việt tì ni.

Mặt trời đã lặn mà tưởng là mặt trời đã lặn (nhưng vẫn tiếp tục giáo giới) thì phạm tội Ba dạ đề.

Mặt trời chưa lặn mà tưởng chưa lặn thì không có tội.

Minh tướng (Ánh sáng bình minh) trong bốn trường hợp cũng như vậy.

Tỷ kheo ni mà tưởng là Thức xoa ma ni rồi giáo giới họ thì phạm tội Ba dạ đề.

Thức xoa ma ni mà tưởng là Tỷ kheo ni, rồi giáo giới thì phạm tội Việt tì ni.

Thức xoa ma ni mà tưởng là thức xoa ma ni rồi giáo giới, thì không có tội.

Tỷ kheo ni mà tưởng là Tỷ kheo ni rồi giáo giới (đến tối), thì phạm tội Ba dạ đề.

Sa di ni, nữ ngoại đạo xuất gia, Ưu bà di, trong bốn trường hợp, cũng như vậy.

Nếu Tỷ kheo ni ban đêm đảnh lễ dưới chân Tỷ kheo, rồi Tỷ kheo nói: "Mong hết khổ được giải thoát", thì phạm tội Ba dạ đề. Nếu nói: "Lành thay, cô đến đây", thì không có tội.

Nếu trong đêm bốn bộ chúng tập họp để nghe pháp mà Tỷ kheo có dụng ý muốn thuyết pháp riêng cho Tỷ kheo ni rồi nói về các kinh Đại ái đạo xuất gia, Kinh Hắc cù đàm di, Kinh pháp dự Tỷ kheo ni thì phạm tội Ba dạ đề. Nếu lâu nay chỉ đọc các kinh này, không biết các kinh khác rồi theo thứ tự mà đọc, thì không có tội.

Nếu ban đêm Tỷ kheo ngồi trên tòa cao thuyết pháp mà nói như sau: "Tất cả hội chúng ngồi lắng nghe cho rõ", thì phạm tội Ba dạ đề. Nếu không nói như thế mà chỉ lo thuyết pháp thì không có tội. Thế nên nói (như trrên) .

23. GIỚI: KHÔNG BẠCH TỈ-KHEO KHÁC TẠI CHÙA NI

Khi Phật an trú tại thành Xá Vệ, nói rộng như trên. Bấy giờ các trưởng lão Tỷ kheo theo thứ tự đi giáo giới Tỷ kheo ni, nhóm sáu Tỷ kheo liền suy nghĩ: "Các trưởng lão Tỷ kheo theo thứ tự đi giáo giới Tỷ kheo ni, nhưng chúng ta thì không được đi. Vậy ta hãy đi trước đến giáo giới Tỷ kheo ni". Lúc ấy có người nói: "Đức Thế Tôn chế giới: Tăng không sai thì không được giáo giới Tỷ kheo ni".

Nhóm sáu Tỷ kheo nói: "Chúng tôi biết làm pháp yết ma", bèn đem nhau ra khỏi cương giới làm pháp yết ma đề cử nhau theo thứ tự, rồi đi đến tinh xá Tỷ kheo ni, nói như sau: "Này các chị em hãy tập trung ni chúng lại trong sự hòa hợp để tôi dạy bảo".

Lúc ấy nhóm sáu Tỷ kheo ni liền nhanh chóng tập họp lại, nhưng trong ni chúng có người biết pháp nói như sau: "Ai mà chịu nhận sự giáo giới của các kẻ làm trái giới luật". Thế rồi nhóm sáu Tỷ kheo ni bèn tự ý tập họp lại bàn chuyện thế tục, xong rồi liền giải tán.

Khi đến giờ đi giáo giới, tôn giả Nan Đà bèn khoác y, đi đến tinh xá Tỷ kheo ni, nói như sau: "Các Tỷ kheo ni hãy tập họp hết lại, tôi sẽ giáo giới". Lúc ấy các thiện Tỷ kheo ni liền tập trung lại trong sự hòa hợp, nhưng [347a] nhóm sáu Tỷ kheo ni thì không đến. Nan Đà bèn hỏi: "Chúng Tỷ kheo ni đã hòa hợp chưa?".

- Chưa .

- Ai không đến?

- Nhóm sáu Tỷ kheo ni không đến.

Ni chúng cho sứ giả đi gọi, nhưng họ vẫn không đến, mà còn nói như sau: "Trước đây chúng tôi đã nhận sự dạy bảo của nhóm sáu Tỷ kheo rồi".

Nan Đà nói: "Ni chúng không hòa hợp thì không được giáo giới". Nói xong liền trở về tinh xá, đến chỗ Thế Tôn, cúi đầu đảnh lễ chân Phật rồi đứng hầu một bên. Phật biết mà vẫn hỏi: "Ông đã giáo giới Tỷ kheo ni xong rồi sao?". Nan Đà bèn đem sự việc trên bạch đầy đủ lên Thế Tôn . Phật liền bảo đi gọi nhóm sáu Tỷ kheo đến. Khi họ đến rồi, Phật liền hỏi lại sự việc trên: "Các ông có việc đó thật chăng?".

- Có thật bạch Thế Tôn .

- Này nhóm sáu Tỷ kheo! Vì sao Tăng không sai mà giáo giới Tỷ kheo ni?

- Chúng con đã nhận sự sai bảo xong rồi.

- Này những kẻ ngu si! Ai sai bảo các ông?

- Chúng con ra ngoài đại giới (làm yết ma) tự sai (đề cử) lẫn nhau .

- Từ nay trở đi ta không cho phép ra ngoài đại giới (làm yết ma) sai bảo nhau đi đến tinh xá Tỷ kheo ni.

Lại nữa, khi Phật an trú tại Thành Xá Vệ, Đại Ái Đạo Cù Đàm Di lâm bệnh, tôn giả A Nan đến viếng thăm, hỏi rằng: "Thân thể thế nào, bệnh có giảm không? Không tăng thêm đấy chứ?".

- Thưa tôn giả, bệnh hoạn khổ sở không thuyên giảm; lành thay mong tôn giả hãy thuyết pháp cho tôi nghe.

- Đức Thế Tôn chế giới: không bạch với các Tỷ kheo trong đại giới thì không được thuyết pháp cho Tỷ kheo ni.

- Hòa nam (mô Phật).

- Mong ni sư được an ổn .

Nói thế xong, tôn giả liền trở về, đến thẳng chỗ Thế Tôn, cúi đầu đảnh lễ chân Phật, rồi đứng hầu một bên. Phật biết mà vẫn hỏi A nan. A nan bèn đem sự việc kể trên bạch đầy đủ với Thế Tôn.

Phật nói: "Nếu ông thuyết pháp cho bà ấy nghe thì bệnh của bà ấy sẽ bớt, thân thể sẽ được an lạc. Từ nay về sau Ta cho phép thuyết pháp cho Tỷ kheo ni đang lâm bệnh". Thế rồi Phật truyền lệnh cho các Tỷ kheo đang sống tại Thành Xá Vệ phải tập họp lại tất cả, vì mười lợi mà chế giới cho các Tỷ kheo, dù ai nghe rồi cũng phải nghe lại:

--"Nếu Tỷ kheo đến trú sứ của Tỷ kheo ni, muốn giáo giới, thấy có Tỷ kheo khác mà không bạch - ngoại trừ lúc khác - thì phạm Ba dạ đề".

Giải thích:

Lúc khác: Tức là lúc lâm bệnh .

Giáo: Dạy bảo .

Có Tỷ kheo: Tỷ kheo đang có mặt tại trú xứ đó không phải Tỷ kheo quen biết .

Không bạch: Nếu nói: "Tôi vào thôn xóm phi thời", hoặc nói: "Tôi rời bỏ người cùng ăn chung (?)", thì không gọi là bạch .

Bạch: Phải nói như thế này: "Xin trưởng lão ghi nhớ cho, tôi vào tinh xá Tỷ kheo ni để giáo giới". Người kia nên đáp: "Chớ phóng dật".

Trừ lúc khác (347b): Lúc khác là lúc Tỷ kheo ni bị bệnh, thì Thế Tôn cho phép giáo giới mà không có tội

Ba dạ đề: Như trên đã nói .

Nếu hai Tỷ kheo đang sống tại nơi hoang vắng mà một người muốn vào tinh xá Tỷ kheo ni thì phải bạch với người thứ hai như sau: "Xin trưởng lão ghi nhớ cho, tôi vào tinh xá Tỷ kheo ni để giáo giới". Người kia nên nói: "Chớ phóng dật". Người nọ đáp: "Xin cúi đầu vâng lời".

Nếu cả hai người muốn đi thì nên bạch với nhau rồi mới đi. Nếu một người đi rồi, người còn lại muốn đi thì suy nghĩ thế này: "Nếu đi giữa đường gặp Tỷ kheo, tôi sẽ bạch, hoặc vào thôn xóm thấy Tỷ kheo tôi sẽ bạch". Khi tới cổng tinh xá Tỷ kheo ni, không nên vào liền, mà nên hỏi xem có Tỷ kheo trong đó hay không đã. Nếu có thì mời họ ra tác bạch, bạch xong rồi mới vào. Nếu không bạch mà bước một chân vào khỏi cổng thì phạm tội Việt tì ni. Nếu cả hai chân đã vào khỏi cổng thì phạm tội Ba dạ đề.

Nếu Tỷ kheo ni mời Tỷ kheo đến thọ trai, thì vị Thượng tọa trong chúng nên bạch như sau: "Vào trú xứ Tỷ kheo ni để giáo giới". Nếu Thượng tọa đệ nhất không rành đối đáp, thì đệ nhị Thượng tọa nên bạch. Nếu chư Tăng đã vào ngồi (tại trú của ni), rồi Tỷ kheo ni đến hỏi việc này việc khác, mà trong chúng có Tỷ kheo trẻ có biện tài đối đáp, thuyết pháp ngay khi ấy, thì không có tội.

Nếu Tỷ kheo, Tỷ kheo ni ở hai phòng gần nhau, rồi Tỷ kheo tán tụng nho nhỏ mà Tỷ kheo ni cách tường nghe được bèn hỏi: "Tôn giả nào tán tụng vậy?".

- Tôi tán đấy .

- Tôn giả tán tụng hay thật .

- Cô muốn nghe lại không?

- Muốn nghe .

Thế rồi, Tỷ kheo liền tán tụng, thì phạm tội Ba dạ đề.

Nhưng nếu Tỷ kheo ni bị bệnh mà Tỷ kheo tán tụng (kinh chú) thì không có tội. Nếu Tỷ kheo ni ấy chết, rồi đệ tử của Tỷ kheo ni bảo Tỷ kheo rằng thầy mình đã chết, thì Tỷ kheo nên dừng lại .

Nếu tán tụng về lý vô thường cho cô ấy thì phạm Ba dạ đề.

Nếu Tỷ kheo ni đảnh lễ dưới chân Tỷ kheo rồi Tỷ kheo chú nguyện rằng: "Mong cô dứt hết đau khổ,được giải thoát", thì phạm tội Ba dạ đề; chỉ nên nói: "Lành thay cô đã đến!". Thế nên nói (như trên).

24. GIỚI: PHỈ BÁNG VỊ GIÁO THỌ NI

Khi Phật an trú tại thành Xá Vệ, nói rộng như trên, nhóm sáu Tỷ kheo khoác y, ra đứng trước cửa tinh xá Kỳ hoàn từ tờ mờ sáng, bỗng thấy Tỷ kheo đi giáo giới Tỷ kheo ni ra cửa. Nhóm sáu Tỷ kheo trông thấy thầy ấy liền nói như sau: "Các ông nay vào trong thành tha hồ buông thả các căn, chỉ vì thích ăn uống mà đi chứ chẳng có lý do nào khác". Khi ấy Tỷ kheo đi giáo giới này lấy làm xấu hổ. Các Tỷ kheo nghe thế, liền đem sự kiện ấy đến bạch với Thế Tôn [347c]. Phật bèn bảo họ đi gọi nhóm sáu Tỷ kheo đến. Khi nhóm sáu Tỷ kheo đến rồi, Phật liền hỏi: "Các ông có việc đó thật chăng?".

- Có thật như vậy bạch Thế Tôn .

- Đó là việc xấu, phi pháp, phi luật, trái lời ta dạy ; không thể dùng việc ấy để nuôi lớn thiện pháp được.

Thế rồi, Phật truyền lệnh cho các Tỷ kheo đang sống tại thành Xá Vệ phải tập họp lại tất cả, vì mười lợi ích mà chế giới cho các Tỷ kheo, dù ai nghe rồi cũng phải nghe lại:

--"Nếu Tỷ kheo nói với Tỷ kheo khác rằng: "Trưởng lão vì thức ăn mà giáo giới Tỷ kheo ni", thì phạm tội Ba dạ đề".

Giải thích

Thức ăn: Như bún, bánh, cơm, thịt, cá lại có thức ăn khác gọi là: sắc, thanh, hương, vị, xúc .

Giáo giới: Như trên đã nói .

Ba dạ đề: Như trên đã nói .

Nếu Tỷ kheo nói với Tỷ kheo khác rằng: "Nay thầy vì việc ăn uống mà đi giáo giới Tỷ kheo ni", thì phạm tội Ba dạ đề.

Nếu nói: "Thầy vì thuốc men mà đi giáo giới Tỷ kheo ni", thì phạm tội Việt tì ni.

Nếu Tỷ kheo nói với các Tỷ kheo ni như sau: "Thầy Tỷ kheo kia vì việc ăn uống mà giáo giới các cô đó", thì phạm tội Việt tì ni.

Nếu Tỷ kheo nói với các Tỷ kheo ni như sau: "Thầy Tỷ kheo kia vì thuốc men mà giáo giới các cô đó", thì phạm tội Việt tì ni tâm niệm sám hối .

Nếu Tỷ kheo nói với Tỷ kheo khác: "Thầy vì việc ăn uống mà đi giáo giới Thức xoa ma ni, Sa di ni", thì phạm tội Việt tì ni.

Nếu nói: "Vì việc thuốc men mà đi giáo giới", thì phạm tội Việt tì ni tâm niệm sám hối .

Cũng thế, cho đến đối với Ưu bà tắc, Ưu bà di mà nói rằng: "Thầy ấy vì sự ăn uống mà giáo giới các người đó", thì phạm tội Việt tì ni.

Nếu nói: "Thầy ấy vì thuốc men mà giáo giới các người đó", thì phạm tội Việt tì ni tâm niệm sám hối. Thế nên nói (như trên) .

25. GIỚI: NGỒI VỚI NI Ở CHỖ KHUẤT

Khi Phật an trú tại thành Xá Vệ nói rộng như trên, bấy giờ Tỷ kheo ni Thiện sinh - vốn là vợ cũ của tôn giả Ưu Đà Di - nói với tôn giả Ưu Đà Di rằng: "Ngày mai đến phiên tôi sẽ nhận được phòng ở, thầy có thể đến để chúng ta cùng nói chuyện". Thế rồi, sáng hôm sau, trong khi các Tỷ kheo ni vào xóm làng khất thực thì Ưu Đà Di đi đến phòng của Tỷ kheo ni Thiện Sinh, ngồi xoài chân ra tại chỗ khuất, kề cận nhau nói chuyện, khiến dục tâm phát sinh, nam căn khởi lên, rồi họ nhìn chăm chú vào nó. Bất thần có một Tỷ kheo ni già bệnh, từ trong phòng đi ra, trông thấy cảnh tượng ấy lấy làm hổ thẹn, liền trở về phòng. Đoạn bà đem việc ấy thuật lại với các Tỷ kheo ni. Các Tỷ kheo ni bèn khiển trách Tỷ kheo ni Thiện Sinh: "Cô là người xuất gia, vì sao lại làm việc phi pháp như vậy? thật là đáng xấu hổ!’.

Tỷ kheo ni Thiện sanh liền nổi sân lên, nói: "Kỳ quái thay! Kỳ quái thay! Đó là Tỷ kheo thân tình với tôi [348a] thường thường đến thăm tôi, nếu tôi không tiếp chuyện vui vẻ thì ai làm việc đó? Đó là phép nhà của tôi, có gì mà lấy làm lạ!". Hễ các Tỷ kheo ni cật vấn đến đâu thì Tỷ kheo ni Thiện Sinh - vì có tài biện luận - trả lời đến đó. Các Tỷ kheo ni bèn đem việc ấy bạch với Đại Ái Đạo, Đại Ái Đạo liền bạch lên Thế Tôn. Phật bèn bảo gọi Ưu Đà Di đến. Khi thầy đến rồi, Phật liền hỏi: "Ông có việc đó thật căng?".

- Có thật như vậy bạch Thế Tôn .

- Đó là việc xấu . Ông không từng nghe ta dùng vô lượng phương tiện ca ngợi phạm hạnh, chê trách dâm dục hay sao? Vì sao ông lại làm một việc xấu bất thiện như thế? Đó là điều phi pháp, phi luật, trái lời ta dạy, không thể dùng việc ấy để nuôi lớn thiện pháp được.

Thế rồi, Phật truyền lệnh cho các Tỷ kheo đang sống tại Thành Xá Vệ phải tập họp lại tất cả, vì mười lợi ích mà chế giới cho các Tỷ kheo, dù ai nghe rồi cũng phải nghe lại:

--"Nếu Tỷ kheo ngồi một mình với một Tỷ kheo ni tại chỗ vắng vẻ, trống trãi thì phạm Ba dạ đề".

Giải thích

Một mình: Một Tỷ kheo ngồi với một Tỷ kheo ni, dù cho có người khác mà người này cuồng si điên loạn, hoặc đang ngủ, hoặc là loài phi nhân, súc sinh, thì tuy có những đối tượng như thế cũng được xem như không có người thứ ba.

Chỗ vắng vẻ: Tức nơi hoang vắng.

Ngồi: (hai người) cùng ngồi.

Ba dạ đề: Như trên đã nói.

Nếu Tỷ kheo ni mời một Tỷ kheo đến thọ trai, rồi một Tỷ kheo ni cùng ngồi với một Tỷ kheo, một Tỷ kheo ni khác đi lại tiếp thức ăn, thì cứ mỗi lần Tỷ kheo ni tiếp thức ăn đi khỏi, Tỷ kheo phạm một tội Ba dạ đề. Nếu Tỷ kheo ni ngồi thì khi ấy Tỷ kheo nên đứng dậy, nhưng không được im lặng đứng dậy khiến cho Tỷ kheo ni nghi ngờ mình định làm điều phi pháp mà nên nói: "Tôi muốn đứng dậy". Nếu Tỷ kheo ni hỏi: "Vì sao đứng dậy?", thì nên đáp: "Đức Thế Tôn chế giới Tỷ kheo không được ngồi với Tỷ kheo ni". Nếu Tỷ kheo ni nói: "Tôn giả cứ ngồi tôi sẽ đứng dậy". Thì khi ấy Tỷ kheo ngồi lại không có tội.

Thậm chí nếu Tỷ kheo cùng ngồi với Sa di ni tại các chỗ như trên gác, dọc đường trên tấm ván, trên giày, hễ cứ mỗi lần Sa di ni di chuyển chỗ khác mà Tỷ kheo di chuyển theo thì phạm một tội Ba dạ đề. Hoặc giả Sa di ni dưới bảy tuổi đi nữa, thì Tỷ kheo cũng phạm tội Ba dạ đề.

Tỷ kheo ngồi một mình với Tỷ kheo ni ở chỗ khuất thì phạm Ba dạ đề. (ý này ở trên đã nói rồi).

Tóm lại, nếu Tỷ kheo ngồi một mình với một Tỷ kheo ni tại tinh xá mà cửa hướng ra đường, và ngoài đường người qua lại không gián đoạn ; hoặc giả ngồi tại chỗ che khuất không trống trải, ngồi gần nhau chứ không xa, ngồi với một người chứ không phải với nhiều người, không kể ngày hay đêm, thì tất cả giống như giới: "thuyết pháp cho phụ nữ"đã nói rõ ở trước. Thế nên nói (như trên).

26. GIỚI: HẸN ĐI CHUNG ĐƯỜNG VỚI NI

[248b] Khi Phật an trú tại thành Xá Vệ, nói rộng như trên ; bấy giờ nhóm sáu Tỷ kheo cùng đi chung với nhóm sáu Tỷ kheo ni trên dọc đường, thì trời vừa chạng vạng nên họ ngồi lại bên một hồ nước định tìm chỗ tạm trú . Khi ấy, Tỷ kheo ni bạch với nhóm sáu Tỷ kheo: "Các tôn giả hãy ngối đây để con vào trong xóm tìm chỗ tạm trú", nói xong, liền vào xóm tìm chỗ để nghỉ, thì được chủ nhà bằng lòng cho nghỉ tạm. Do thế, Tỷ kheo ni bèn trở ra thưa với nhóm sáu Tỷ kheo: "Thưa các tôn giả, con đã xin được chỗ trú chân rồi, chúng ta cùng vào để nghỉ ngơi". Khi các Tỷ kheo vào an trú xong, cô lại bạch: "Thưa các tôn giả con định vào trong thôn khuyến hóa thức ăn cho buổi sáng mai". Thế rồi cô vào nhà có phụ nữ nói với họ: "Hai chúng phạm hạnh Tỷ kheo, Tỷ kheo ni đều đã đến đây, các vị hãy sắm sửa thức ăn cho buổi sớm mai, thức uống phi thời và dầu xoa chân". Các phụ nữ nghe thế rồi, người thì chuẩn bị một phần cúng dường, kẻ thì sắm sửa hai phần cúng dường, ai nấy đều sửa soạn các thức cúng dường. (Sáng hôm sau, các Tỷ kheo, Tỷ kheo ni) ăn uống no nê, thứ gì còn lại thì mang đi hết. Khi đi dọc đường, họ cùng nhau cười nói đùa giỡn, khiến cho dân chúng trông thấy thế đàm tiếu rằng: "Các vị hãy xem kìa! Sa môn Thích tử đều còn trẻ tuổi mà cùng nhau cạo đầu (nói cười với nhau) giống như bọn dâm nữ đùa cợt, thật là những kẻ bại hoại, nào có đạo hạnh gì!".

Các Tỷ kheo nghe thế, liền đến bạch với Thế Tôn. Phật bảo gọi nhóm sáu Tỷ kheo đến. Khi họ đến rồi Phật liền hỏi: "Các ông có việc đó thật chăng?"

- Có thật như vậy, bạch Thế Tôn .

- Đó là việc xấu, phi pháp, phi luật, trái lời ta dạy ; không thể dùng việc đó để nuôi lớn thiện pháp được. Từ nay trở đi ta không cho phép Tỷ kheo hẹn cùng đi chung đường với Tỷ kheo ni.

Lại nữa, khi Phật an trú tại Tì Xá Ly nơi thành Xá Vệ, các Tỷ kheo an cư mùa hạ xong định đến thăm viếng Thế Tôn. Các Tỷ kheo ni nghe tin ấy bèn hỏi các Tỷ kheo: "Các đại đức định đi thăm viếng Thế Tôn, vậy ngày nào khởi hành?". Các Tỷ kheo liền cho biết ngày khởi hành. Bản tính phụ nữ vốn nhiều tình cảm cho nên tính ngày rồi đi tới trước dọc đường dừng lại đợi các Tỷ kheo. Các Tỷ kheo thấy họ liền hỏi: "Các chị em định đi đâu đó?". Họ đáp: "Định đến Kỳ Hoàn thăm viếng đức Thế Tôn". Các Tỷ kheo nghe thế sợ (đi chung với họ) phạm giới, liền vội vã bỏ họ mà đi. Những Tỷ kheo ni còn trẻ liền quấn y lại tức tốc chạy theo sau, còn những Tỷ kheo ni già yếu vì theo không kịp chúng bạn nên bị bọn giặc cướp đoạt. Các Tỷ kheo ni bèn đem nhân duyên ấy đến bạch với Đại Ái Đạo. Đại Ái Đạo liền đi đến chỗ Thế Tôn, cúi đầu đảnh lễ chân Phật, đứng hầu một bên, rồi đem sự kiện trên bạch đầy đủ lên Thế Tôn . Đoạn bà than phiền: "Nếu các Tỷ kheo không giúp đỡ [348c] các Tỷ kheo ni thì ai giúp đỡ?". Do thế, Phật dạy: "Từ nay về sau ta cho phép khi nào có sự nguy hiểm thì Tỷ kheo được đi chung đường với Tỷ kheo ni". Rồi Phật truyền lệnh cho các Tỷ kheo đang sống tại thành Xá Vệ phải tập họp lại tất cả, vì mười lợi ích mà chế giới cho các Tỷ kheo, dù ai nghe rồi cũng phải nghe lại:

--"Nếu Tỷ kheo với Tỷ kheo ni hẹn nhau cùng đi chung đường thì phạm Ba dạ đề ; ngoại trừ lúc khác".

Giải thích:

Cùng hẹn nhau: Hoặc hôm nay, hoặc ngày mai, hoặc nửa tháng, hoặc một tháng .

Đường đi: Hoặc ba do tuần, hoặc hai do tuần, hoặc một do tuần, hoặc một câu lô xá .

Ngoại trừ lúc khác: Tức là lúc có sự nguy hiểm thì đức Thế Tôn cho phép .

Nguy hiểm: Có thể bị mất mạng trong khoảnh khắc, hoặc bị mất của cải, hoặc bị hủy hoại phạm hạnh. Tuy thật sự không có những việc ấy, nhưng nếu có nghi ngờ bị mất mạng trong giây lát, bị mất của hoặc bị hủy hoại phạm hạnh (thì Phật cũng châm chước) .

Ba dạ đề: Như trên đã nói .

Nếu Tỷ kheo cùng đi với một Tỷ kheo ni trên con đường trong phạm vi một thôn xóm, thì phạm một tội Ba dạ đề. Nếu cùng đi nơi vùng hoang dã không có xóm làng, trong phạm vi một câu lô xá, thì phạm một tội Ba dạ đề.

Nếu Tỷ kheo cùng với mẹ, chị, em đã xuất gia làm Tỷ kheo ni cùng đi theo hành khách trên một chiếc xe, khi hành khách dừng nghỉ rồi đi lại mà Tỷ kheo gọi Tỷ kheo ni như sau: "Hãy lại nhanh lên kẻo không kịp với hành khách", thì phạm Ba dạ đề.

Nếu nói: "Đi đi chị em, chớ để lạc bạn bè"thì không có tội.

Nếu Tỷ kheo ni dừng lại dọc đường để nghỉ, rồi Tỷ kheo gọi: "Lại lại đây chị em", đó gọi là kỳ hẹn. Nếu đã dở lên một chân thì phạm tội Việt tì ni. Nếu đã dở lên cả hai chân thì phạm tội Ba dạ đề. Nếu nói: "Đi đi kẻo không theo kịp hành khách", thì không có tội.

Nếu Tỷ kheo cùng đi đường với khách buôn, rồi khách buôn vào trong thôn xóm, Tỷ kheo không biết họ đi đâu bèn chạy tìm, bỗng gặp Tỷ kheo ni, liền hỏi: "Này chị em, chỉ đường giúp cho tôi với", đó gọi là cùng kỳ hẹn. Nếu Tỷ kheo ni dở một chân bước tới thì phạm tội Việt tì ni. Nếu đã dở cả hai chân thì phạm tội Ba dạ đề. Trái lại, nếu nói: "Đi đi chỉ đường giùm cho tôi với", thì không phạm tội.

Nếu đàn việt trong thôn mời Tỷ kheo đến thọ trai, mà Tỷ kheo không biết nhà họ ở đâu, bèn đi tìm, bỗng gặp Tỷ kheo ni, liền hỏi: "Cô có biết nhà đàn việt ở đâu không, chỉ chỗ cho tôi đến với?". Đó gọi là kỳ hẹn. Nếu dở một chân thì phạm tội Việt tì ni. Nếu đã dở cả hai chân thì phạm tội Ba dạ đề. Trái lại, nếu nói: "Đi đi chị em, chỉ nhà đàn việt giúp tôi", thì không có tội.

Nếu Tỷ kheo ni hẹn (với Tỷ kheo) mà không đến, thì phạm tội Việt tì ni. Nếu không hẹn mà ngẫu nhiên đến, thì không có tội. Nếu cùng hẹn, cùng đến thì phạm tội Ba dạ đề. Nếu không hẹn, không đến thì không có tội. Nếu cùng ra đi mà đến nơi khác nhau, thì phạm tội Việt tì ni. Nếu xuất hành khác nhau mà đến cùng một chỗ, cũng phạm tội Việt tì ni. Nếu cùng phát xuất [349a], cùng đến một nơi, thì phạm tội Ba dạ đề. Nếu xuất hành khác chỗ, đến khác chỗ, thì không có tội. Thế nên nói (như trên).