Tứ Phần Luật, quyển 1

TỨ PHẦN LUẬT Quyển 1

VIỆN CAO ĐẲNG PHẬT HỌC HẢI ĐỨC 四分律

PHẦN THỨ NHẤT

Quyển 1

Hán dịch:

Tam tạng Phật-đà Da-xá và Trúc-phật-niệm Việt dịch:

Tỳ-kheo Thích Đỗng Minh Tỳ-kheo Thích Đức Thắng Hiệu chính và chú thích: Tỳ-kheo Thích Nguyên Chứng BAN TU THƯ PHẬT HỌC Pl. 2550 - 2006

Lời giới thiệu

Nhân ngày tiểu tường của Hòa thượng, các đệ tử và môn đồ phát nguyện ấn hành Luật T ứ ph ần để tưởng nhớ ân đức giáo dưỡng tài bồi, và cũng ước mong hoàn thành một phần tâm nguyện của Hòa thượng mà suốt đời đã cống hiến cho sự nghiệp đào tạo Tăng tài, hoằng truyền Luật tạng làm y chỉ cho sinh hoạt ổn định của Tăng già hòa hiệp và thành tịnh, đồng thời góp phần duy trì nền tảng đạo đức xã hội. Kính nguyện Giác linh Hòa thượng chứng tri. Vạn Hạnh, 2550

Lê Mạnh Thát

TỰ NGÔN

Bản dịch Luật T ứ ph ần ấn hành lần thứ nhất PL 2546 (2002) chỉ mới gồm 30 quyển trong bản Hán, phân thành ba tập, nội dung thuyết minh giới pháp Tỳ-kheo (tập1 & 2), và giới pháp Tỳ-kheo-ni (tập 3), phổ biến giới hạn trong các giảng khóa và các trường Luật để làm tư liệu học tập, nghiên cứu Gi ới b ổn Tỳ-kheo và Tỳ-kheo-ni. Mặc dù đã có rất nhiều cố gắng để ấn hành tiếp các phần còn lại, nhất là trước khi Hòa thượng dự tri thời chí; nhưng do điều kiện hoàn cảnh cho nên công việc ấn hành chưa được hoàn tất. Ngay sau ngày Hòa thượng xả bỏ thắng dị thục thân, các đệ tử, các học trò môn hạ của Hòa thượng tập trung nỗ lực hoàn tất các sự việc còn lại để ấn hành kịp trước ngày Đại tường.

Hòa thượng là một số rất ít trong các Tỳ-kheo trì luật của Tăng-già Việt Nam kể từ khi Phật giáo được trùng hưng, Tăng thể được chấn chỉnh và khôi phục. Thế hệ thứ nhất trong phả hệ truyền thừa Luật tạng của Tăng-già Việt Nam thời trùng hưng hiện đại bao gồm bóng mờ của nhiều bậc Thượng tôn Trưởng lão, uy nghi đĩnh đạc nhưng khó hình dung rõ nét đối với các thế hệ tiếp bước theo sau. Các Ngài xứng đáng là bậc Long Tượng trong chốn tòng lâm, mà đời sống phạm hạnh nghiêm túc, phản chiếu giới đức sáng ngời, tịnh như băng tuyết, mãi mãi ghi dấu trên các nẻo đường hành cước, tham phương, hoằng truyền Chánh pháp.

Trước sự phá sản của các giá trị đạo đức truyền thống càng lúc càng trầm trọng diễn ra cho các cộng đồng xã hội đang mất dần tính tự chủ, dễ bị tha hóa theo những giá trị vật chất; những tín điều đạo đức tôn giáo mới càng lúc càng trở thành tiêu chuẩn cho văn minh tiến bộ theo hướng vật dục và nuôi dưỡng tinh thần cuồng tín và kỳ thị. Sự phá sản tinh thần không chỉ xảy ra trong một phạm vi xã hội, mà nó lan dần

Luật tứ phần 1

đến cả trong sinh hoạt Thiền môn. Thanh quy của Thiền môn chỉ còn là một lớp vỏ, mà lại là lớp vỏ rách nát không đủ che đậy những dấu hiệu thoái hóa. Tăng-già đang trên chiều hướng tục hóa, có nguy cơ trở thành một cộng đồng ô hợp tồn tại chỉ vì quyền lợi vật chất thế gian. Trên những lối đi đầy gai góc của rừng Thiền bấy giờ, vẫn luôn luôn ẩn hiện những dấu chân Long Tượng dấn bước tìm lại lối mòn cổ đạo đồng thời thuận hướng với trào lưu lịch sử của đất nước và nhân loại. Đó là những bước đi tái khai phá, dò dẫm một cách thận trọng.

Trong trào lưu lịch sử đó, hòa thượng là vị trì luật của thế hệ thứ hai; thế hệ mà căn bản của cơ chế Tăng-già Việt Nam đã tương đối ổn định lần hồi. Các Tăng sự thường hành như thuyết giới, an cư, tự tứ, truyền giới được tuân thủ có nền tảng như quy định trong Luật tạng; mặc dù sự hành trì nghiêm túc chỉ giới hạn trong các Phật học đường hay Phật học viện trong ba miền Bắc, Trung, Nam. Cho đến khi Tănggià Việt Nam trưởng thành để hòa nhập vào các cộng đồng đệ tử Phật trên khắp thế giới, bấy giờ vấn đề đối chiếu, tham chiếu các điều khoản học xứ, các Tăng sự thường hành, các nguyên tắc khai-trì-già-phạm, được đặt ra trong các hệ truyền thừa Luật Nam và Bắc phương. Từ những đồng và bất đồng giữa hai hệ, những gì thuộc căn bản Phạm hạnh, những gì do ảnh hưởng bởi sự phát triển các định chế xã hội trên nhiều khu vực địa lý khác nhau trong đó Tăng-già tồn tại, bấy giờ từ những giá trị chung, những nguyên lý căn bản giữa hai hệ Nam Bắc, hình ảnh Tăng-già đệ tử Phật được xác định, tuy chưa thể hợp nhất trong một hướng hành trì, điều khó có thể xảy ra do điều kiện khách quan bởi sự phát triển các xã hội và giao hưởng của các nền văn minh nhân loại dị biệt. Chính trong điều kiện và bối cảnh xã hội này, hình ảnh Hòa thượng thường xuyên xuất hiện trong các Tăng sự thường hành giữa hai hệ truyền Luật Nam Bắc, hoặc chính thức, hoặc viii

Tự ngôn

dự khán. Hòa thượng có kể lại cho chúng tôi nghe những lần Hòa thượng được phép dự khán để quan sát Tăng-già Nam phương tác pháp yết-ma; trong đó sima hay cương giới được ấn định sao cho sự dự khán của Hòa thượng không làm cho Tăng yết-ma bị nghi là phi pháp, phi luật. Những điểm tế nhị như vậy trong sinh hoạt Tăng-già không phải là điều dễ cảm nhận đối với những ai không trực tiếp dự phần hay được nghe từ chính người trực tiếp dự phần; và do đó cũng tương đối khó khăn để lý giải bản thể thanh tịnh và hòa hiệp của Tăng-già.

Chính do nỗ lực suy tầm, suy cứu, bằng tư duy lý luận, hoặc bằng thực tế hành trì, tham vấn, mà Hòa thượng phát hiện một số điều rất quan trọng trong ngôn ngữ diễn đạt của Luật. Xét ra, về mặt văn tự, đây tuy chỉ là chi tiết nhỏ, nhưng xét từ góc độ tư duy triết học Luật, nó bộc lộ sự nhận thức về hiệu lực của Tăng yết-ma, mà nói theo A-tì-đàm, hiệu lực của ngữ biểu nghiệp. Chúng ta hãy phân tích một vài liên hệ chi tiết này.

Thông thường, kết ngữ trong các yết-ma theo hầu hết các dịch giả Hán đều nói: "Thị sự như thị trì" . Kết ngữ này được

hiểu phổ thông, và phổ biến, theo ngôn ngữ Việt như sau: "Việc ấy như vậy mà hành trì (hay thọ trì)"; hoặc có vị giải rằng "Việc ấy cứ như vậy mà suốt biết.

" Trong cách hiểu này,

từ Hán t rì , theo ngữ pháp nó là động từ, chủ ngữ của nó như vậy được hiểu là tất cả Tỳ-kheo hiện diện, nghĩa là ngôi thứ nhất hoặc ngôi thứ ba, số nhiều nếu là động từ mệnh lệnh cách. Vấn đề ngữ pháp như vậy thật đơn giản; điều còn lại cần làm là dịch thế nào để động từ t rì chuyển tải đầy đủ ý nghĩa. Tuy nhiên, vấn đề không hẳn đơn giản như vậy. Vị Trưởng Lão đầu tiên đặt lại vấn đề ngữ pháp để xác định lại chủ ngữ có lẽ là hòa thượng Trí Quang, theo như điều mà hòa thượng Đỗng Minh thuật lại. Bởi vì khi đối chiếu với cách dịch của Luật sư Nghĩa Tịnh, kết cú yết-ma này nói: "Thị sự ix

Luật tứ phần 1

n gã như thị trì.

" Chủ ngữ là ngôi thứ nhất, số ít. Nhưng điều này gây nên khó khăn trong hai khía cạnh. Về ngữ pháp, những vị không hề có ấn tượng tối thiểu về tiếng Phạn khó có thể hội thông giữa hai cách dịch, một đằng gần như đương nhiên dẫn đến cách hiểu chủ ngữ là ngôi thứ nhất hoặc ngôi thứ ba số nhiều; một đằng khẳng định chủ ngữ ở ngôi thứ nhất, số ít. Về nội dung, ý nghĩa cần minh giải ở đây là, trách nhiệm chấp trì, hay chấp hành, pháp yết-ma mà Tăng đã công bố thuộc về ai: cá nhân hay tập thể? Kết ngữ của yết-ma như vậy nêu lên vấn đề tư duy triết học Luật ở đây: kết ngữ này là xác định trách nhiệm chấp hành quyết định của Tăng, hay kết ngữ này xác định thẩm quyền công bố quyết định của Tăng thuộc về ai, như người ta thường thấy trong các hội nghị. Từ đó dẫn đến vấn đề hiệu lực của yết-ma. Chính vì không thể đi đến một kết luận thống nhất, hòa thượng Đỗng Minh tự thân đi tham khảo các Trưởng lão trì luật thuộc hệ Nam phương. Trong hệ Luật Pāli, kết cú yết-ma này không có vấn đề, vì nó rất rõ; dù vậy, cũng cần phải có những giải thích y cứ trên cơ sở tư duy của Luật. Kết cú này theo văn Pāli (Sanskrit cũng đồng nhất): eva ṃ ta ṃ dh ārayāmi , trong đó dh ārayāmi là động từ ngôi thứ nhất, số ít, nghĩa đen là "tôi duy trì, tôi ghi nhớ/ ghi nhận." Dịch sang Hán có thể là ( n gã ) trì hay ( n gã ) ức t rì. Kết cú theo văn Pāli hay Sanskrit có thể được đề nghị dịch như sau: "Việc ấy t ôi ghi nhận như vậy

" Trong câu Pāli, chủ ngữ không hiện diện

mà được hiểu ngầm bằng đuôi biến hóa động từ, do đó trong các bản Hán dịch, khi dịch sát, cũng lược bỏ nó để hiểu ngầm. Trong tiếng Phạn, khi lược bỏ chủ ngữ, nhưng do hình thức của đuôi biến hóa mà chủ ngữ vẫn được xác định không thể mơ hồ; trong khi đó, tiếng Hán không có đuôi biến hóa động từ, nên khi lược bỏ chủ ngữ, nó trở thành bất định. Đây là trở ngại ngôn ngữ sơ đẳng, nhưng lại gây nên nhiều khó khăn cho các vị nghiên cứu Luật theo Hán tạng. Chính những vấn đề ngữ pháp nhỏ nhặt tương tợ đã gây trở ngại không ít chox

Tự ngôn

sự hội thông, ít nhất là trên mặt nhận thức, giữa hai hệ Luật Nam và Bắc.

Qua chi tiết nhỏ này chúng ta thấy công phu nghiên tầm giáo nghĩa Luật của Hòa thượng và các bậc Tôn túc khai đạo, với những điều chưa hề được ký tải thành văn, đã bằng tâm thức nhạy bén được sách tấn bằng giới ba-la-mật mà định được hướng đi chân chính cho Tăng-già Việt Nam trong nhận thức cũng như trong hành trì.

***

Trong ước nguyện kế thừa di sản vô giá của Hòa thượng, chúng tôi đã vận dụng tất cả giới hạn hiểu biết của mình về ngôn ngữ để chú giải bản Việt dịch của Hòa thượng, được thực hiện với sự hỗ trợ của Đức Thắng, trưởng tử của Hòa thượng.

Bản ý của Hòa thượng muốn có một căn bản Luật tạng y cứ trên sự đối chiếu giữa hai hệ Luật Nam Bắc, là hệ Pāli và hệ Hán tạng, với hy vọng trong tương lai tiến tới sự thống nhất Luật tạng của cả hai hệ, ít nhất về mặt nhận thức. Vì vậy, trong khi hiệu chính và chú thích, chúng tôi đã tham chiếu thường xuyên Luật Pāli, đối chiếu dụng ngữ, cú pháp, cho đến nội dung các điều khoản học xứ.

Về Hán tạng, những vấn đề liên hệ đến lịch sử truyền thừa, cũng như công tác xử lý văn bản, chỉnh lý những điểm sai sót về sao chép bằng đối chiếu giữa các ấn bản, đồng thời hiệu chính những điểm được nhận thức là nhầm lẫn của dịch giả Hán căn cứ trên giáo nghĩa được chứa đựng trong Kinh tạng, tham khảo các giải thích có được trong Luận tạng, đối chiếu với Luật của các bộ phái khác được phiên dịch ra Hán, và sau hết, đối chiếu với văn cú Pāli; những vấn đề như vậy được trình bày chi tiết trong phần khác, in riêng thành một biệt tập.

xi

Luật tứ phần 1

Trong tự ngôn trước khi đi vào bản dịch Việt này, chúng tôi thấy cần nêu một số điểm đáng quan tâm đã được đặt thành nguyên tắc để tuân thủ trong khi hiệu đính và chú thích bản dịch Việt.

Việc phải làm trước khi phiên dịch là công tác xử lý văn bản, chỉnh lý những sai sót trong khi sao chép của các bản Hán. Điều này thoạt xem có vẻ đơn giản, vì ban Biên tập ấn hành Đại chánh đã đối chiếu rất công phu các dị bản của các bản Đại tạng được ấn hành trong nhiều thời kỳ khác nhau, tại Trung Quốc, Cao Ly và Nhật Bản. Người dịch chỉ có việc chọn lựa từ cú y trên trình độ nhận thức của mình được cho là thích hợp. Tuy vậy, trong nhiều trường hợp tất cả các ấn bản đều giống nhau, có nghĩa là sự sao chép đã nhầm lẫn ngay từ ấn bản nguyên thủy. Trong những trường hợp này cần phải dựa trên nhiều nguồn tư liệu khác nhau để tham khảo ý nghĩa, đối chiếu nội dung văn nghĩa, để có thể có được văn bản đáng tin cậy cho công việc phiên dịch.

Thí dụ, trong trang 578b6, bản Hán, từ đoan n gh i ê m 端嚴 phải được hiểu là tá n t h án mà trong tất cả các ấn bản Đại tạng đều đồng loạt nhầm lẫn. Trang 585a17, in thừa mấy chữ T ỳ-k h eo b á o n gôn 比丘報言. Những trường hợp đại loại như vậy có thể y trên sự phán đoán cá nhân mà sửa chữa những chữ được cho là chép sai.

Có nhiều trường hợp căn cứ trên các Phạn bản, chủ yếu là bản Pāli để chỉnh lý những điểm sai sót trong bản Hán do sao chép. Thí dụ, trang 851a, bản Hán, chép Bà-la-bạt-đề 婆羅跋 提, đây là tên của một cô gái đọc theo Pāli là Sālavatī, do đó mà biết rằng Hán đã chép nhầm từ sa thành bà. Vậy, từ đúng là Sa-la-bạt-đề, thay vì là Bà-la-bạt-đề trong các ấn bản Hán. Mặt khác, những sai sót do sao chép, thường là nhầm lẫn tự dạng mà Khuy Cơ (T h à nh d u y th ức luận t hu ật k ý t ự) nói là "suyển ph ượn g n goa ph on g, quai ngư m ậu l ỗ" 舛鳳訛風乖魚xii

Tự ngôn

謬魯, chữ ph ượn g 鳳 nhầm lẫn với chữ ph on g 風, chữ ngư 魚 lẫn lộn với chữ l ỗ 魯; những trường hợp như vậy rất thường xuyên, và việc chỉnh lý không khó khăn lắm, tùy thuộc trình độ ngôn ngữ, và trình độ nhận thức giáo nghĩa. Về cơ bản, văn bản được chấp nhận của Đại chánh gọi là để b ản. Những bản tham chiếu để hiệu đính được tìm thấy ở cước chú. Trong đó đối chiếu nhiều bản chép khác nhau. Các bản được tin tưởng nhiều nhất là bản in Tống, Nguyên, Minh, mà trong phần hiệu chính chúng tôi sẽ ghi tắt là TNM. Những bản khác khi cần, chỉ nêu gọn là b ản k h ác.

Một số trường hợp cần được hiệu chính, là những sai lầm có thể có do chính dịch giả Hán, hoặc nhầm lẫn bởi văn bản truyền khẩu, trình độ ngôn ngữ để phân tích cú pháp trong nguyên bản, hay để chuyển ngữ sang Hán. Thí dụ, bản Hán trang 596b, có điểm ngữ pháp đáng lưu ý trong bản Hán dịch. Trong bản Pāli (Vin. iii. 8): (...) k il āsuno a h esuṃ sāvak āna ṃ vi tth ārena d h amma ṃ d esetuṃ,

"(Các đức Thế tôn này)

không tích cực (=mệt mỏi) thuyết pháp một cách rộng rãi cho các đệ tử.

" Tính từ k il āsuno (mệt mỏi = không tích cực, chủ cách, số nhiều, Hán: b ì yếm 疲厭) phẩm định danh từ Thế tôn (b h a gavā ) chứ không phẩm định cho danh từ sāvak āna ṃ (chỉ định cách, số nhiều, Hán: ch ư đệ t ử 諸弟子) như trong Hán dịch.

Trang 571b, giới văn của ba-la-di thứ nhất, Hán dịch: "Giới luy bất tự hối 戒羸不自悔", mà phổ thông có thể hiểu là "giới

yếu kém (hay sút kém), không tự sám hối (hay tự hối hận)." Cách hiểu như vậy khiến cho nội dung của giới văn trở nên tối. So sánh các bản dịch Luật bộ khác, như Th ập t ụng: giới luy bất xuất 戒羸不出. Câu dịch này cũng không rõ nghĩa. Rõ nghĩa, không mơ hồ có lẽ phải đối chiếu với câu văn Pāli: d ubb al ya ṃ anāvi k atvā, không tuyên bố sự bất lực của mình (không kham nổi đời sống tỳ-kheo); trong đó, từ anāvi k atvā, có nghĩa là "đã không công khai công bố, không nói rõ choxiii

Luật tứ phần 1

mọi người biết,

" tức là không tuyên bố xả giới. Tất nhiên, bala-di chỉ có ý nghĩa với tỳ-kheo mà giới thể còn tồn tại. Với người đã mất giới thể tỳ-kheo, mà bản chất đã trở thành người thế tục, thì không có vấn đề vi phạm ba-la-di. Mọi người đều hiểu điều đó, nhưng từ h ối, nếu được hiểu là sám hối, khiến cho một trong các yếu tố cấu thành tội ba-la-di trở thành vô lý. Trong trường hợp như vậy, sự đối chiếu Pāli thật là hữu ích.

Hoặc kết cú trong phần lớn giới văn của các học xứ có nêu các trường hợp đặc miễn, Hán văn thường nói: thử thị thời. So sánh Pāli: a ya ṃ tatt h a samīcī, đây là điều hợp cách. Và giải thích: a ya ṃ tatt h a anud h ammat ā, ở đây điều này tùy thuận pháp tánh. Bản Hán đọc: a ya ṃ tatt h a sama ya ṃ. Ngũ ph ần , Th ập t ụng: thị sự ưng nhĩ 是事應爾, sự việc phải đó như vậy. T ăn g k ỳ: thị sự pháp nhĩ 是事法爾. C ăn b ản: thử thị thời 此是 時. Hoặc trang 626c, Hán dịch: bất linh thô hiện 不令麤現. So sánh Pāli, Vin.i.198: na ca o ḷāri k o āh āro paññ āye yya, không thể quan niệm là thức ăn thô (=thực phẩm chính). Có lẽ bản Hán để rơi mất từ āh āra (thực phẩm) nên câu văn bất xác. Trong giới văn kết giới lần thứ hai của ba-dật-đề 41, nơi trang 664c, bản Hán chép thiếu hai chữ l õ a h ì nh 裸形 đã được nêu trong văn kết giới lần đầu. So sánh Pāli: acel ak assa vā pari bb āj ak assa vā pari bb ājik āya vā, cho các loã hình (nam), hay xuất gia (ngoại đạo) nam hay xuất gia (ngoại đạo) nữ; không có lõa hình ngoại đạo nữ. Ngũ ph ần: cho ngoại đạo lõa hình nam hay nữ. T ăn g k ỳ: vô y ngoại đạo và xuất gia nam, nữ. C ăn b ản: vô y ngoại đạo, và các nam, nữ ngoại đạo khác. Trong nhiều trường hợp nhầm lẫn có thể do chính bởi dịch giả Hán như vậy, người dịch và chú thích khi thực hiện bản Việt cần phải tham khảo các Luật bộ khác để tìm hiểu ý nghĩa thống nhất, đồng thời so sánh với Pāli để đoán định từ cú nguyên thủy.

xiv

Tự ngôn

Điều cũng cần nêu ra ở đây, theo đó, Luật là những điều khoản quy định điều gì nên làm, không nên làm đối với tỳkheo, mà những điều này phần lớn liên hệ đến tư cụ sinh hoạt, như y phục, thức ăn, phòng xá, vân vân, trong đó có khá nhiều thứ không có tương đương trong ngôn ngữ Hán, khiến cho khi đối chiếu các bản dịch các Luật bộ, các điều khoản Luật liên hệ có khi tưởng như liên hệ vật khác nhau; trong nhiều trường hợp nếu không thận trọng có thể tưởng là hai sự kiện tương phản, đối nghịch nhau. Hoặc giả, vì không tìm ra Hán ngữ tương đương, dịch giả Hán đành chấp nhận phiên âm.

Trong các trường hợp như vậy, sự tham khảo Pāli giúp ích rất nhiều. Nếu tìm thấy Pāli tương đương, quả thật may mắn để xác định vật dụng liên hệ đó là cái gì. Nếu không tìm thấy Pāli tương đương, chú thích phải suy đoán nguyên hình Phạn ngữ, để từ đó xác định vật liên hệ. Nếu không đủ cơ sở để suy đoán, chú thích đành phải để khuyết nghi, chờ đợi tra cứu sau này.

Thí dụ, trong Ni-tát-kỳ xvi, bản Hán trang 617c, đề cập các loại y hay vải: Câu-giá-la 拘遮羅, cỏ nhũ diệp 乳葉草, sô-ma 芻摩, ma 麻, xí-la-bà-ny 廁羅婆尼. Trong đó câu-giá-la có thể là phiên âm của kauśeya (Sanskrit), hoặc liên hệ Pāli: k ose yya, chỉ tơ lụa, hay vải quyến.

Về nh ũ di ệp th ảo thì khó suy đoán chính xác nguyên ngữ Sanskrit để biết nó là loại vải gì. Trong từ điển Sanskrit của Monier, chúng ta có tên loại cây cho ra dịch sữa, gọi là k ṣīrav ṛk ṣa hay k ṣīra-taru, từ điển Phạn-Hòa của Wogihara dịch là nh ũ th ọ, nh ũ m ộc th ọ, nh ũ quả th ọ. Đây là một loại cây sung mà loại nhánh của nó là các cây n ya grod h a , ud umb ara , aśvat h a , madh ūka. Hoặc giả, vỏ của nó được dùng để dệt thành vải. Hán dịch nh ũ di ệp th ảo, là một loại cỏ sữa, mà được dùng làm chất liệu để dệt thành vải, thì điều này không tìm thấy trong các từ điển Sanskrit hiện có. xv

Luật tứ phần 1

Mặt khác, ăn uống là sự thường, đâu cũng có, nhưng phân loại thức ăn thành hai thứ loại cứng và loại mềm, mà nguyên ngữ Sanskrit (=Pāli) kh ād anīya, và b h o j anīya; điều này không có ở Trung quốc, dịch giả không tìm ra từ Hán tương đương nên phiên âm là khư-xà-ni 佉闍尼 và bồ-xà-ni 蒱闍尼. Nội dung các loại thức ăn này cũng bất đồng giữa các bộ; lý do tất nhiên là vì khác biệt phong thổ. Thí dụ, theo Th ập t ụng (tr.91b11), có 5 loại khư-đà-ni 佉陀尼: rễ, cọng, lá, mài, quả 根 莖葉磨果. Theo luật C ăn b ản (tr.821b22): rễ, cọng, lá, hoa, quả 根莖葉花果. Luật Ngũ ph ần 7 (tr.52c12): phạn (cơm), can phạn (cơm khô), bính xiếu (bánh bột?), ngư (cá), nhục (thịt) 飯乾飯餅糗魚肉. Luật T ứ ph ần (tr. 660a15), thức ăn khư-xàni, gồm có thức ăn khư-xà-ni củ, thức ăn nhánh, lá, hoa, trái khư-xà-ni, thức ăn dầu, mè, đường mía, (thức ăn) nghiền nát. Thật sự, Luật bao gồm những quy ước cho các quan hệ xã hội. Mỗi xã hội, do yếu tố địa lý, lịch sử, hình thành những truyền thống dị biệt, những nền văn minh dị biệt. Cho nên, không thể tìm thấy hoàn toàn sự nhất trí giữa hai truyền thống văn minh trong một bộ Luật. Luật Tỳ-kheo cũng không thoát ly khỏi giới hạn này. Cho nên, trong nhiều trường hợp, vấn đề chuyển ngữ là bất khả. Chính vì vậy mà các dịch giả Luật trong Hán tạng nhiều khi chỉ có thể phiên âm, và cũng không có bất cứ giải thích để biết từ phiên âm ấy trỏ vào vật gì, cụ thể là cái gì. Điều này các dịch giả Luật từ Pāli sang tiếng Anh cũng gặp phải. Như I. B Horner, T h e B ook of T h e D i sci pl i ne, và F. Max Muller, V i na ya T exts (The Sacred Books of The East) nhiều từ, nhiều đoạn văn phải để trống, và thú nhận là không thể dịch.

Trên đây chỉ nêu một số trường hợp điển hình để lưu ý khi đọc bản dịch Việt mà cần tra cứu lại bản Hán dịch có thể biết rõ lý do và căn cứ của hiệu chính và chú thích. ***

xvi

Tự ngôn

Bản dịch T ứ ph ần luật này của Hòa thượng cùng với sự hiệu chính và chú thích đã được Hòa thượng xem lại, nhưng chúng tôi không thấy Hòa thượng chỉ dạy gì thêm về những sai lầm có thể có trong khi hiệu chính và chú thích; vì vậy đây có thể được coi là bản dịch chuẩn với sự ấn khả của Hòa thượng. Ngoài bản dịch T ứ ph ần luật , hòa thượng còn dịch các văn bản Luật khác như Luật T r ù n g tr ị của Trí Húc, chú giải giới bản của Tỳ-kheo, T ỳ-k h eo sớ n gh ĩa ngài Truyền Nghiêm soạn tập, D i-sa-t ắc b ộ H ò a-h ê ng ũ ph ần luật , và luật C ăn b ản t h uyết nh ất t hi ết H ữu b ộ T ỳ-n ại-d a , C ăn b ản t h uyết nh ất t hi ết H ữu b ộ B í-sô -ni T ỳ-n ại-d a , C ăn b ản t h uyết nh ất t hi ết H ữu b ộ B á ch nh ất yết-ma. Các bản dịch này được biên tập dưới dạng bản thảo, chưa được nhuận sắc, hiệu chính và chú thích. Chúng tôi hy vọng những đệ tử kế thừa y bát của Hòa thượng sẽ chú tâm thực hiện các phận sự này, một là để không phụ ân đức giáo dưỡng tài bồi của Sư Trưởng, hai là góp phần vào sự tăng trưởng hưng thịnh của Tăng-già, tiếp nối mạng mạch của Chánh pháp, làm chỗ nương tựa và phước điền cho thế gian.

Quảng hương Già-lam,

Cuối Đô n g, 2 5 49

Thích Nguyên Chứng

C ẩn ch í

xvii

PHẦN THỨ NHẤT 初分

(Hán dịch quyển 1- 21) 1. BA-LA-DI 波羅夷 2. TĂNG TÀN 僧殘 3. BẤT ĐỊNH 不定 4. XẢ ĐỌA 捨墮 5. ĐƠN ĐỀ 單提 6. ĐỀ XÁ NI 提舍尼 7. BÁCH CHÚNG HỌC 百眾學

[567c] TÁN DUYÊN KHỞI1 [567b26]Cúi đầu lễ chư Phật, Tôn Pháp, Tăng tỳ-kheo. Nay diễn pháp Tì-ni Để Chánh pháp trường tồn. Ưu-ba-li đứng đầu, 2

Và các Thân chứng 3 khác,

Nay nói yếu nghĩa giới Các hiền đều cùng nghe. Nay muốn nói thâm giới Cho người ưa trì giới, Cho người hay phúng tụng; Lợi ích các trưởng lão. Nay nói mười cú nghĩa Giới pháp của chư Phật:4 Khiến Tăng hỷ, an lạc, 5

1 (T22n1428, tr.567b26) 2 Tứ phần 54, tr.968a4 "Tập pháp tì-ni ngũ bách nhân": trong đại hội kết tập tại Vương-xá, Ưu-ba-li được chấp thuận làm thuyết trình viên về Luật tạng. 3 Thân chứng (Skt. kāya-sākṣin, Pāli: kāya-sakkhin), Câu-xá 24, tr.126a17: vị Bất-hoàn khi chứng đắc diệt định, chuyển danh là thân chứng 得滅定不還轉名 為身證. Trong đây, thân chứng có thể không chỉ đến vị A-na-hàm, mà chỉ là diễn tả sự chứng ngộ tự thân của A-la-hán. 4 Thập cú nghĩa 十句義, xem cht. Ch.i sau 5 Hán: hỉ vĩnh an 喜永安; cú nghĩa 2&3: khiến Tăng hoan hỷ và an lạc.

567c

Và để nhiếp thủ Tăng, 1

Người không tín sẽ tín, Người đã tín tăng trưởng, Dứt trừ kẻ phá giới, Đưa tà đạo vào chánh,2 Người tàm quý an ổn, Phật pháp được lâu dài.3 Vì vậy, Đấng Tối Thắng Diễn nói Kinh Cấm giới.4 Các núi, Tu-di hơn; Các sông, biển là nhất; Các Kinh trăm ngàn ức, Giới kinh là bậc nhất. Muốn cầu điều tối thượng Đời này và đời sau, Phải trì giới cấm này Trọn đời đừng hủy phạm. Trừ kết, không chướng ngại, Trói buộc do đây mở. Dùng giới tự quán sát, 1 Cú nghĩa 1.

2 Cú nghĩa 6: điều phục những ai chưa được điều phục. 3 Trong đây không đề cập hai cú nghĩa 8 & 9: đoạn trừ hữu lậu hiện tại, đoạn trừ hữu lậu vị lai.

4 Cấm giới kinh 禁戒經, hay Giới kinh, chỉ Ba-la-đề-mộc-xoa 波羅提木叉 (Skt. Prātimokṣa-sūtra, Pāli: Pāṭimokkha-sutta). 2

T22. 567c Tán duyên khởi Như gương soi diện mạo. Muốn tạo các pháp lành, Đầy đủ ba món nghiệp. Nên xét kỹ ý mình Như kinh La-vân nói.1 Sở dĩ lập ngôi vua, Bởi do đời tranh tụng. Nhân dân suy cử lên, Pháp thường đời thượng cổ. 2

Người phạm tội biết pháp, Thuận theo pháp thành tựu. Giới luật cũng như vậy; Như vua Chánh pháp trị; Như thầy thuốc xét bệnh, Chữa trị tùy theo chứng. Trị được thì cho thuốc; Không thể trị thì buông. Như sách thuốc đã nói: 1 Trung A-hàm 3,

"14. kinh La-vân, " (T1, tr.436a-437b). Pāli, M. 61. Ambalaṭṭhikā-Rāhulovāda-sutta (M.i.414-424): Phật hỏi Rāhula, cái gương để làm gì?

2 Trường A-hàm 6, "kinh Tiểu duyên, " (T1, tr.36tt). Pāli: D. 24. Aggaññasuttanta (D.iii.tr. 93): Vào thời thái cổ, do tranh chấp ruộng đất, nhân dân bầu lên một người để giải quyết, gọi là vị trọng tài được bầu lên bởi đại hội (Mahāsammato-rājā; Hán dịch: Đại bình đẳng vương 大等平王). 3

Luật tứ phần 1 [568a] 4 T22. 568a

Bốn chứng không thể trị, Mười ba có thể cứu. Ngoài ra chẳng cần cứu. Ví như có thây chết, Biển cả không dung chứa, Bị gió mạnh trôi dạt Đưa nó lên trên bờ. Các người làm ác hạnh Cũng như thây chết kia Đại chúng không dung chứa; Do vậy nên trì giới. Như giữ cửa kiên cố, Khỏi lo mất của cải. Nếu tường bị khoét, đổ; Có của sẽ phải lo. Giới Phật không khuyết, thủng; Người phụng trì không lo. Cấm giới không kiên cố Người hủy phạm lo âu. Chiếc bát sành lủng chảy, Thợ gốm lòng sầu lo. Nếu dụng cụ hoàn bị, Quyến thuộc đều hoan hỉ.

T22. 568a Tán duyên khởi Trì giới có khuyết, thủng; Người làm ác thường lo. Kẻ không hủy cấm giới Tâm thường được hoan hỉ. Như đốm lửa tuy bé; Đừng khinh nó là nhỏ. Nếu gặp cỏ, cây khô Nó đốt cháy không sót. Ác ta làm tuy nhỏ, Cẩn thận chớ xem thường. Như rách y-la diệp 1,

Thường sinh làm thân rồng. Như sư tử rống gầm, Người say không biết sợ. Thú nhỏ tiếng tuy bé, Người tỉnh nghe vẫn sợ. Người ba cấu

2

cũng vậy,

1 Y-la diệp 伊羅葉; Skt. erapatra, hoặc elāpattra, H: hương diệp 香葉, hoắc hương diệp 藿香葉, một loại tiểu đậu khấu (Cardamom). Ở đây chỉ tên một con voi chúa, hay rồng, Pāli: erakapatta. Tiền thân là Tỳ-kheo thời Phật Ca-diếp (Pāli: Kassapa), bị té thuyền, vớ nhằm lá eraka. Ông chết đuối với tâm ưu uất nên tái sinh làm thân rồng. (Pháp cú truyện giải, Dh.A.iii.230-6). Theo tài liệu Hán, Phúc cái chánh hạnh sở tập kinh 11 (T32n1671): tiền thân là tỳ-kheo phạm 2 tội, ngắt lá y-la và khất thực sau giờ ngọ, do đó sinh làm thân rồng với 7 đầu trên đó mọc cây y-la. 2 Tam cấu nhân 三垢人, ba hạng người dơ bẩn: như cái chậu rửa chân còn lưu 5

568a

Tất cả ác không sợ. Người trí việc ác nhỏ, Thường ôm lòng lo sợ. Như khi bào chế thuốc, Loại bỏ thứ không tốt; Người bệnh uống được lành, Thân khỏe được an lạc. Người tu giới cũng vậy; Hay tránh các ác hành, Trừ các hoạn kết sử, An ổn vào Niết-bàn. Nếu muốn đi đường xa, Phải tự bảo vệ chân. Nếu chân bị thương tổn Không thể đi xa được. Cầu cõi trời, Niết-bàn; Phương tiện thủ hộ giới. Không hủy hoại như vậy, Ắt vượt khỏi đường hiểm. Như người muốn qua sông, một ít nước dơ; cái chậu đã đổ hết nước dơ, và cái chậu dơ bị lật úp. Xem, Trung A-hàm 3, "La-vân kinh, " (T1, tr.436a). Pāli, M. i. 141-424. Tam cấu, cũng thường chỉ tham, sân, si. 6

T22. 568b Tán duyên khởi Dùng tay và phao nổi; Nước sâu không sợ chìm, Có thể đến bờ kia. Đệ tử Phật cũng vậy, Tu hành gốc cấm giới, Không bị cuốn dòng tà, Đắm chìm biển sinh tử. Ví như cung Đế Thích1 Các báu khắc chạm thành, Thềm bậc bằng thất bảo, Chỗ đi2

của người, trời. [568b] Điện chánh pháp3 cũng vậy;

Bảy giác ý4 trang nghiêm, Cấm giới làm thềm bậc; Chỗ đi của thánh hiền. Như khéo học hết thảy Các kỹ nghệ thế gian, 1 Đế Thích đường 帝釋堂. Đây chỉ Chánh pháp điện 正法殿, cũng gọi là Thiện pháp đường hay Thiện pháp giảng đường 善法講堂, Hội trường của chư thiên Tam thập tam (Đao-lị thiên). Pāli: Sudhammāsabhā. Đế Thích còn có cung điện riêng khác nữa, gọi là Tối thắng giảng đường (Pāli: Vejayanta-pāsāda) 2 Sở hành 所行, cũng thường nói là sở hành cảnh giới 所行境界, hay hành xứ 行 處; Skt. (=Pāli) gocara, môi trường hay phạm vi nhận thức và hành động. 3 Chánh pháp đường 正法堂, xem cht. trước. 4 Giác ý 覺意, hay giác chi 覺支, bồ-đề phần 菩提分; Pāli: bojjhaṅga (Skt. bodhyaṅga).

7

568b

Sẽ được vua sủng ái; Do vậy được sung sướng. Người khéo hay tu học Cấm giới do Phật nói, Trọn không đọa ác thú, Thường được nơi an ổn. Như binh mình đủ mạnh Mới phá được binh người. Chúng hiền thánh kiên cố Sau đó phá quân ma. Chúng Thánh nếu hòa hợp, Được Thế Tôn khen ngợi. Do chúng hòa hợp vậy Phật pháp được lâu dài. Như sữa mẹ từ ái Nuôi dưỡng, giữ gìn con; Tất cả nạn nước, lửa, Bảo vệ không xâm hại. Cấm giới như từ mẫu Giữ gìn người hành giả Trọn không đọa súc sinh, Ngạ quỷ hay địa ngục. Như có tướng dũng mãnh 8

T22. 568b Tán duyên khởi Khéo tập pháp chiến đấu, Hàng phục kẻ địch kia, Tử chiến không tiếc thân. Con Phật cũng như vậy, Khéo học các cấm giới; Khi năm ấm tan hoại, Trọn không sợ mạng hết. Sinh ra từ giới Phật, Mới là con chân thật. Cũng như Ương-quật-ma, 1

Được Như Lai ký biệt. Nếu có người xả giới, Đối Phật pháp là chết. Trì giới như hộ mạng, Giữ gìn không để mất. Ví như được ấn vua, Đến đâu không trở ngại. Khuyết thì bị cật vấn; Mất hết thì bị trói. 1 Ương-quật-ma-(la) 鴦崛魔(=摩)羅, Pāli: Aṅgulimāla (Skt. Aṅgulimālya) dịch: Chỉ Man 指鬘, tên tướng cướp lừng danh thời Phật. Sau được Phật hóa độ thành tỳ-kheo và đắc quả A-la-hán. Xem Tạp A-hàm 36.16 (T2, tr.280c); Hiền ngu kinh 11 (T4, tr. 423b); Ương-quật-ma kinh (T2, tr.508b); Ương-quật-ma-la kinh (T2, tr.512b); Avadāśataka (Skt.) No.27; DhpA (Pāli).i. tr.146; iii.185; Therag. 864-891. 9

568c

Người toàn đủ giới-ấn Đến đâu không trở ngại. Hủy ít thì bất định; Hủy nhiều vào ba ác. Vì tất cả mọi người Hàng phục các ma quỷ, Nên Tiên nhân ngũ thông1 Sáng tác các chú thuật. [568c] Vì người tàm quý kia Nhiếp người không tàm quý, Nên Như Lai chế giới, Nửa tháng thuyết một lần. Đã thuyết ích lợi giới, Cúi đầu lễ chư Phật. (Đoạn kệ tụng này không phải được sáng tác khi Ca-diếp cùng Thánh chúng nghìn vị kết tập Luật. Đây căn cứ theo sở truyền riêng của mỗi bộ trong năm bộ phân trương về sau. Tức được thuyết bởi vị đứng đầu của mỗi chúng. Nay vì muốn phân biệt giải thích Luật tướng, cho nên trước tiên đọc kệ tán thán, sau đó giải thuyết.)2 1 Hán: thần tiên ngũ thông nhân 神仙五通人. 2 Đoạn phụ chú của vị truyền luật. Không thuộc chính văn của Luật. 10

CHƯƠNG I

BA-LA-DI1

I. BẤT TỊNH HẠNH2

A. DUYÊN KHỞI

1. Sự kiện Tỳ-lan-nhã

[568c07]Một thời, đức Phật cùng đại chúng tỳ-kheo gồm năm trăm vị, du hóa đến nước Tô-la-bà,3 tuần tự du hành đến Tỳ-lan-nhã,4 và

đêm ấy ngủ dưới bóng cây na-lân-la-tân-châu-man-đà-la.5 Bấy giờ bà-la-môn Tỳ-lan-nhã6 nghe sa-môn Cù-đàm, họ Thích, bỏ dòng họ Thích đi xuất gia tầm đạo, đã từ nước Tô-la-bà dẫn chúng tỳ-kheo gồm năm trăm vị, tuần tự du hành đến Tỳ-lan-nhã này, và nghỉ đêm dưới bóng cây na-lân-la-tân-châu-man-đà-la. Sa-môn Cù-đàm này có danh xưng lớn như vầy: "Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sỹ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhơn Sư, Phật, Thế Tôn. Ngài ở giữa 1 (T22n1428, tr.568c6 四波羅夷法之一)

2 Ngũ phần 1 (T22n1421, tr.1a08); Tăng kỳ 1 (T22n1425, tr.227a08); Thập tụng 1 (T23n1435, tr.1a09); Căn bản 1 (T23n1442, tr.627c27). Pāli, Suttavibhaṅga, Vin. iii. 1.

3 Tô-la-bà quốc 蘇羅婆國; Ngũ phần: Tu-lại-bà quốc 須賴婆國; cả hai phiên âm từ Skt. Śūrasena (Pāli: Sūrasena), 1 trong 16 đại quốc thời Phật; xem Trường Ahàm 5, "Kinh Xà-ni-sa"; D.18. Javasabha. Tăng kỳ: Xá-vệ quốc 舍衛國, (Skt. Śrāvasti, Pāli: Sāvatthī). Thập tụng: Phật tại Tỳ-da-li 毘耶離, Skt. Vaiśāli (Pāli: Vesālī): Căn bản: Phật tại nước Lật thị 栗氏國.

4 Tỳ-lan-nhã 毘籣若. Pāli: Verañjā, thị trấn gần Sāvatthī, trên đường đi Vesālī. 5 Na-lân-la-tân-châu-man-đà-la 那隣羅濱洲曼陀羅; Pāli: Naḷeru-pucimanda, cây pucimanda (Nimba, Azadirachta Indica) có miếu thờ dạ-xoa Naḷeru (Sớ giải, i. 109). Ngũ phần: trú lâm thọ hạ 住林樹下.

6 Tỳ-lan-nhã bà-la-môn 毘蘭若婆羅門. Xem Trung A-hàm, kinh 157 (Hoàng lô viên). Pāli: Verañjo brāhmaṇo.

568c

các chúng Thiên, Ma, Phạm, sa-môn, bà-la-môn công bố chánh pháp do tự thân chứng nghiệm bằng thắng trí.1 Pháp ấy thiện xảo ở khoảng đầu, khoảng giữa, khoảng cuối, có nghĩa và vị;2 phạm hạnh thanh tịnh, tự nhiên, được tu tập đầy đủ.

3 Lành thay! Chúng ta được

chiêm ngưỡng con người Vô trước4 như vậy. Nay ta nên đến thăm hỏi sa-môn Cù-đàm."

Bấy giờ, bà-la-môn Tỳ-lan-nhã đi đến chỗ đức Thế Tôn. Khi đến nơi, sau khi hỏi chào thăm viếng nhau rồi, ông ngồi qua một bên. Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện thuyết pháp, khai hóa, khiến được hoan hỷ. Bà-la-môn sau khi nghe đức Phật nói pháp, lòng sinh hoan hỷ, liền thưa: "Cúi xin đức Thế Tôn thương xót chấp thuận thỉnh cầu của con, cùng với chúng tỳ-kheo an cư ba tháng mùa mưa."

Đức Thế Tôn và Tăng tỳ-kheo im lặng nhận lời. Bà-la-môn Tỳ-lannhã biết đức Thế Tôn đã im lặng nhận lời thỉnh của mình, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, nhiễu Phật rồi cáo lui.

Thế Tôn cùng chúng tỳ-kheo gồm năm trăm vị nhận lời an cư ba tháng mùa mưa. Bấy giờ có người lái ngựa từ nước Ba-ly5 lùa năm 1 Pāli, thành cú: So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti.

"Sau khi tứ thân chứng nghiệm bằng thắng trí, Ngài thuyết minh thế giới này bao gồm Thiên, Ma, Phạm, cùng với sa-môn, bà-la-môn, sanh loại, cùng với chư thiên và loài người."

2 Pāli, thành cú: So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhe-kalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ.

"Ngài diễn thuyết pháp; pháp ấy

thiện xảo phần đầu, thiện xảo phần giữa, thiện xảo phần cuối, có nghĩa, có văn." 3 Pāli, thành cú: kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahma-cariyaṃ pakāseti; "Ngài hiển thị phạm hạnh tuyệt đối hoàn bị, hoàn toàn thanh tịnh." 4 Vô trước nhân 無著人, một dịch nghĩa khác của từ A-la-hán. 5 Ba-ly quốc 波離國; Ngũ phần: Ba-lị quốc 波利國. Pāli (Vin.iii. 6): Uttarāpathakā assavāṇijā, những người buôn ngựa từ Uttarāpatha, địa danh chỉ chung vùng Bắc Ấn.

12

T22. 569a Ba-la-di

trăm thớt ngựa đến Tỳ-lan-nhã và ở đây đóng trại chín mươi ngày mùa hạ.

Thời điểm này gặp lúc mất mùa, lúa gạo quý giá, nhân dân đói khát, xương trắng ngổn ngang, khất thực khó được. Bà-la-môn Tỳlan-nhã tuy thỉnh Như Lai và Tăng tỳ-kheo an cư ba tháng, nhưng hoàn toàn không cúng dường, cung cấp những nhu cầu cần thiết. Tại sao vậy? [569a] Vì bị ám bởi Ma Ba-tuần.

Bấy giờ, các tỳ-kheo ở Tỳ-lan-nhã khất thực không được, nên phải đến khất thực nơi người lái ngựa kia. Lúc ấy, người lái ngựa nghĩ: "Hiện nay mất mùa, lúa gạo khan hiếm, nhân dân đói khát, khất thực khó được, xương trắng ngổn ngang. Các tỳ-kheo kia khất thực không được nên đến đây. Nay ta có nên dùng lúa mạch của ngựa mỗi ngày bố thí cho tỳ-kheo năm thăng, Thế Tôn một đấu hay chăng?" Nghĩ như vậy rồi, mỗi ngày ông bố thí cho các tỳ-kheo năm thăng lúa mạch của ngựa, Thế Tôn một đấu. Đức Thế Tôn nhận được phần lúa ngựa rồi, trao cho A-nan. A-nan khiến người xay làm cơm khô để dâng Phật. Đức Phật dùng cơm khô, còn các tỳ-kheo nấu chín rồi mới ăn. Do đó, giữa đức Phật cùng các tỳ-kheo thức ăn có khác.

Lúc bấy giờ, Tôn giả Đại Mục-liên đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi lui ngồi một bên, thưa:

"Kính bạch Đại đức, hiện nay lúa gạo khan hiếm, nhân dân đói khát, khất thực khó được; thực phẩm của các tỳ-kheo rất là thô xấu, nên tất cả đều bị gầy ốm. Nếu đức Thế Tôn cho phép, các tỳ-kheo có thần túc đến nước Uất-đơn-việt1 lấy thức ăn bằng gạo của loại lúa chín mọc tự nhiên,2 thì chúng con sẽ đi." 1 Uất-đơn-việt 鬱單越; Skt.(=Pāli): Uttarāpatha. 2 Tự nhiên canh mễ 自然粳米, một thứ lúa tự nhiên mọc, không do người trồng; xem Trường A-hàm 6, kinh Tiểu duyên, Đại 1 tr. 38a1. Cf., D.iii.88 (Aggaññasuttanta): akaṭṭha-pāko sāli pātur ahosi akaṇo athuso, xuất hiện loại lúa chín tự nhiên không do gieo trồng, không vỏ, không cám. 13

569a

Đức Phật bảo Tôn giả Mục-liên:

"Các vị tỳ-kheo có thần túc thì có thể đến đó để lấy thức ăn bằng gạo lúa tự nhiên, còn các vị tỳ-kheo không có thần túc thì thế nào?" Tôn giả Mục-liên thưa:

"Kính bạch đức Thế Tôn, các vị có thần túc thì họ tùy ý đến, còn các vị không có thần túc thì con sẽ dùng sức thần túc của con để giúp các vị đến đó."1

Đức Phật bảo Tôn giả Mục-liên: "Thôi đi, thôi đi, đừng nói vậy! Tại sao? Các ông là những con người2 đã chứng đắc thần túc thì có thể làm như vậy. Còn các vị tỳ-kheo ở đời vị lai sẽ làm sao?" 2. Xá-lợi-phất thưa hỏi

Lúc bấy giờ, Tôn giả Xá-lợi-phất ở nơi nhàn tĩnh, nghĩ như vầy: "Vị Đẳng Chánh Giác nào có phạm hạnh tu tập và Phật pháp tồn tại lâu dài? Vị Đẳng Chánh Giác nào có phạm hạnh tu tập và Phật pháp không tồn tại lâu dài?" Tôn giả Xá-lợi-phất từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa y phục, đến chỗ Thế Tôn, đầu mặt đảnh lễ, rồi ngồi qua một bên. Một lát sau, Tôn giả rời chỗ ngồi, đứng dậy thưa: "Kính bạch đức Thế Tôn, vừa rồi ở chỗ nhàn tĩnh, con nghĩ: 'Vị Đẳng Chánh Giác nào có phạm hạnh tu tập và Phật pháp tồn tại lâu dài? Vị Đẳng Chánh Giác nào có phạm hạnh tu tập và Phật pháp không tồn tại lâu dài?' Cúi xin đức Thế Tôn khai thị cho con." Đức Phật bảo Tôn giả Xá-lợi-phất:

"Đức Phật Tỳ-bà-thi, đức Phật Thức-khí, đức Phật Câu-lưu-tôn, đức Phật Ca-diếp, các vị Phật này có phạm hạnh tu tập và Phật pháp tồn tại lâu dài. Pháp của Phật Tùy-diếp, Phật Câu-na-hàm Mâu-ni, thì không tồn tại lâu dài."

1 Pāli (Vin.iii. 7), Mahāmoggallāna bạch Phật: "Phần dưới kia của đại địa này rất sung túc. Con sẽ chuyển ngược đại địa để các tỳ-kheo có thể có thức ăn." 2 Nguyên Hán: trượng phu 丈夫.

14

T22. 569b Ba-la-di

Tôn giả Xá-lợi-phất bạch Phật:

"Do nhân duyên gì mà [569b] Phật Tỳ-bà-thi,1 đức Phật Thức,2 đức Phật Câu-lưu-tôn,3 đức Phật Ca-diếp,4 các vị Phật này có phạm hạnh tu tập và Phật pháp tồn tại lâu dài; Pháp của Phật Tùy-diếp,5 Phật Câu-na-hàm Mâu-ni,6 thì không tồn tại lâu dài?"7 Đức Phật bảo Tôn giả Xá-lợi-phất:

"Đức Phật Câu-na-hàm Mâu-ni, đức Phật Tùy-diếp không công bố pháp rộng rãi như: Khế kinh, Kỳ-dạ kinh, Thọ ký, Kệ kinh, Cú kinh, Nhân duyên kinh, Bản sinh kinh, Thiện đạo kinh, Phương đẳng kinh, Vị tằng hữu kinh, Thí dụ kinh, Ưu-bà-đề-xá kinh. 8 Không vì người rộng nói Khế kinh, cho đến Ưu-bà-đề-xá kinh, không kết giới cũng không thuyết giới, cho nên các đệ tử mỏi mệt nhàm chán,9

vì vậy cho nên pháp không tồn tại dài lâu. Khi đức 1 Tỳ-bà-thi Phật 毘婆尸佛; Ngũ phần: Duy-vệ Phật 維衛佛. Pāli: Vipassī. 2 Thức Phật 式佛; Ngũ phần: Thi-diếp Phật 尸葉佛. Pāli: Sikhī. 3 Câu-lưu-tôn Phật 拘留孫佛; Ngũ phần: Câu-lâu-tôn Phật 拘樓孫佛. Pāli: Kakusandha.

4 Ca-diếp Phật 迦葉佛. Pāli: Kassapa.

5 Tuỳ-diếp Phật 隨葉佛. Pāli: Vissabhu.

6 Câu-na-hàm Mâu-ni Phật 拘那含牟尼佛. Pāli: Konāgamana. 7 Pāli, Vin. iii, tr.7: các Thế Tôn Vipassī, Sikkhī và Vessabhu, phạm hạnh không tồn tại lâu dài. Các Thế Tôn Kakusandha, Koṇāgamana, Kassapa có phạm hạnh tồn tại lâu dài. Ngũ phần (tr.1b26) cũng nói như Pāli. 8 12 bộ phận Thánh điển: Khế kinh 契經, Kỳ-dạ kinh 祇夜經, Thọ ký 授記經, Cú kinh 句經, Nhân duyên kinh 因緣經, Bản sanh kinh 本生經, Thiện đạo kinh 善道經, Phương đẳng kinh 方等經, Vị tằng hữu kinh 未曾有經, Thí dụ kinh 譬 喻經, Ưu-bà-đề-xá kinh 優波提舍經. Liệt kê theo Pāli, chỉ có 9: suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhuta-dhammaṃ vedallaṃ. 9 Có điểm ngữ pháp đáng lưu ý trong bản Hán dịch. Trong bản Pāli (Vin. iii. 8): (...) kilāsuno ahesuṃ sāvakānaṃ vitthārena dhammaṃ desetuṃ, "(Các đức Thế

Tôn này) không tích cực (=mệt mỏi) thuyết pháp một cách rộng rãi cho các đệ tử.

" Tính từ kilāsuno (mệt mỏi = không tích cực, chủ cách, số nhiều, Hán: bì yếm 疲厭) phẩm định danh từ Thế Tôn (bhagavā ) chứ không phẩm định cho danh từ sāvakānaṃ (chỉ định cách, số nhiều, Hán: chư đệ tử 諸弟子) như trong Hán dịch. 15

569b

Thế Tôn kia biết tâm các đệ tự mỏi mệt nhàm chán thì chỉ dạy như vầy:1 'Điều này nên niệm; điều này không nên niệm. Điều này nên tư duy; điều này không nên tư duy. Điều này nên đoạn; điều này nên thành tựu và an trú.

'

"Này Xá-lợi-phất, xa xưa về trước, đức Phật Tùy-diếp cùng với một ngàn tỳ-kheo sống trong rừng Kinh sợ.

2 Này Xá-lợi-phất, nếu

có người nào chưa lìa dục mà vào trong rừng kia, thì lông trong người đều bị dựng ngược lên, cho nên gọi là rừng Kinh sợ. 3

"Lại nữa, này Xá-lợi-phất, đức Phật Câu-na-hàm Mâu-ni, đức Phật Tùy-diếp Như lai, là bậc Chí Chơn, Đẳng Chánh Giác, quán trong tâm một ngàn vị tỳ-kheo, thấy họ mỏi mệt nhàm chán, bèn nói pháp: 'Điều này nên niệm; điều này không nên niệm. Điều này nên tư duy; điều này không nên tư duy. Điều này nên đoạn; điều này nên thành tựu và an trú.'

"Này Xá-lợi-phất, nên biết, lúc bấy giờ đức Phật kia và các vị Thanh văn còn ở đời thì Phật pháp được truyền rộng rãi. Nhưng sau khi đức Phật kia và các Thanh văn4 diệt độ, mọi người trong thế gian đời sau, đủ mọi thành phần khác nhau, đủ các dòng họ, đủ các gia tộc khác nhau xuất gia. Đó là lý do khiến cho Phật pháp mau diệt, không tồn tại lâu dài. Tại sao vậy? Vì không được thâu nhiếp bằng kinh pháp.

1 Ngũ phần (tr.1c10): "Thuyết pháp cho đệ tử bằng tâm niệm chứ không nói ra miệng rằng..."

2 Khủng úy lâm 恐畏林. Ngũ phần: khủng bố lâm 恐怖林. Pāli.: aññtarasmiṃ bhiṃsanake vanasaṇḍe, trong một khu rừng có nhiều sự kinh sợ kia. Hình như không chỉ khu rừng có tên là Kinh sợ (Khủng bố hay Khủng uý). Trong thời Thích tôn, cũng có một khu rừng mang tên như vậy, Pāli: Bhesakalāvana (Khủng bố lâm) thuộc nước Bhagga (Bà-kỳ); Cf. A.ii. 61, iii. 295; S.iii. 1, iv. 116.

3 Pāli kết luận: "Do nguyên nhân này, phạm hạnh (brahmacariya) của các Thế Tôn Vipassī, Sikkhī, Vessabhu không tồn tại lâu dài (na ciraṭṭhitikaṃ ahosi)." 4 Pāli: buddhānubhānaṃ sāvakānaṃ, các đệ tử đã giác ngộ theo Phật, chỉ các đại đệ tử đã đắc quả A-la-hán.

16

T22. 569c Ba-la-di

"Này Xá-lợi-phất, ví như các loại hoa rải trên mặt bàn, gió thổi thì bay. Tại sao vậy? Vì không dùng sợi chỉ xâu nó lại, cho nên như vậy.

"Này Xá-lợi-phất, đức Phật kia và các chúng Thanh văn khi còn ở đời thì Phật pháp lưu bố. Nhưng sau khi đức Phật kia và chúng Thanh văn diệt độ, người trong thế gian, đủ mọi thành phần khác nhau, đủ các dòng họ, đủ các gia tộc khác nhau xuất gia khiến cho chánh pháp mau diệt, không tồn tại lâu dài. Tại sao? Vì không được thâu nhiếp bằng kinh pháp."

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn bảo Tôn giả Xá-lợi-phất: "Đức Phật Tỳ-Bà-thi, đức Phật Thức, đức Phật Câu-lưu-tôn, đức Phật Ca-diếp vì các đệ tử rộng nói kinh pháp, từ Khế kinh cho đến Ưu-bà-xá kinh, cũng kết giới, cũng thuyết giới. Khi tâm chúng đệ tử [569c] mỏi mệt nhàm chán; đức Phật biết tâm của họ mỏi mệt nhàm chán, chỉ dạy như vầy: 'Điều này nên niệm; điều này không nên niệm. Điều này nên tư duy; điều này không nên tư duy. Điều này nên đoạn; điều này nên thành tựu và an trú.' "Như vậy, này Xá-lợi-phất, các đức Phật kia và chúng Thanh văn khi còn ở đời thì Phật pháp lưu bố. Nếu các đức Phật kia và chúng Thanh văn sau khi diệt độ; người trong thế gian đời sau, đủ mọi thành phần khác nhau, đủ các dòng họ, đủ các gia tộc khác nhau xuất gia, không khiến cho Phật pháp mau diệt.

"

Tại sao vậy? Vì được thâu nhiếp bằng kinh pháp. "Này Xá-lợi-phất, ví như các loại hoa rải trên mặt bàn được xâu lại bằng sợi chỉ; tuy bị gió thổi nhưng không bị phân tán. Tại sao vậy? Nhờ sợi chỉ khéo xâu giữ lại. Cũng vậy, này Xá-lợi-phất, đức Phật kia cùng chúng Thanh văn ở đời rộng nói Phật pháp, như trên." "Này Xá-lợi-phất, do nhân duyên này mà Phật pháp thời đức Phật Tỳ-bà-thi, cho đến đức Phật Ca-diếp được tồn tại lâu dài, và cũng do nhân duyên này mà Phật pháp thời đức Phật Câu-na-hàm Mâuni, đức Phật Tùy-diếp không tồn tại lâu dài." 17

569c

Lúc bấy giờ, Tôn giả Xá-lợi-phất từ chỗ ngồi đứng dậy, mặc y trống vai bên hữu, đầu gối hữu chấm đất, chấp tay bạch Phật: "Kính bạch đức Thế Tôn, nay chính là lúc. Cúi xin đức Đại Thánh vì các tỳ-kheo kết giới, thuyết giới, khiến cho phạm hạnh được tu tập, pháp được tồn tại lâu dài." Đức Thế Tôn bảo Tôn giả Xá-lợiphất: "Hãy thôi!1 Như Lai tự biết thời. Này Xá-lợi-phất, vì sao Như Lai chưa vì các tỳ-kheo kết giới? Vì trong chúng tỳ-kheo chưa có ai phạm pháp hữu lậu. Nếu có người nào phạm pháp hữu lậu, nhiên hậu Thế Tôn mới vì các tỳ-kheo kết giới để đoạn pháp hữu lậu kia. Này Xá-lợi-phất, khi tỳ-kheo chưa được lợi dưỡng thì chắc chắn chưa sinh pháp hữu lậu. Nếu tỳ-kheo được lợi dưỡng thì pháp hữu lậu liền sinh. Nếu pháp hữu lậu đã sinh, Thế Tôn mới vì các tỳkheo kết giới, vì muốn khiến cho họ đoạn pháp hữu lậu vậy. "Này Xá-lợi-phất, tỳ-kheo chưa sinh pháp hữu lậu chỉ vì chưa có danh tiếng, chưa ai biết đến nhiều, chưa có tiếng tăm nhiều, chưa có tài nghiệp nhiều. Nếu tỳ-kheo được danh tiếng, cho đến nhiều tài nghiệp thì pháp hữu lậu liền sinh. Nếu có pháp hữu lậu sinh, nhiên hậu Thế Tôn sẽ vì đệ tử kết giới để đoạn pháp hữu lậu. Này Xá-lợi-phất, hãy thôi! Như lai tự biết thời."

3. Nhân duyên Tu-đề-na: Kết giới lần thứ nhất

Bấy giờ Thế Tôn ở tại Tỳ-xá-ly. Khi ấy, có Tu-đề-na Tử ở thôn Calan-đà.2 Trong thôn này, ông là người có nhiều tiền của, lắm đồ châu báu, với tín tâm kiên cố, xuất gia hành đạo. 1 Hán: thả chỉ 且止. Pāli: āgamehi tvaṃ Sāriputta, "Hãy chờ đợi, này Xá-lợiphất."

2 Con trai của Tu-đề-na ở thôn Ca-lan-đà 迦蘭陀村須提那子. Ngũ phần: con trai của trưởng giả Na-lan-đà tên là Tu-đề-na. Tăng kỳ: thành Tỳ-da-ly có con trai trưởng giả tên là Da-xá 耶舍. Thập tụng: Con trai trưởng giả tên là Tu-đề-na Gia-lan-đà 加蘭陀 Căn bản: Con trai của Yết-lan-đạc-ca tên là Tô-trần-na 羯蘭 鐸迦子蘇陳那. Pāli (Vin.iii. 11): Sudinno nāma Kalanda(ka)putto seṭṭhiputto, Sudinna, con trai của phú hộ Kalandaka.

18

T22. 570a Ba-la-di

[570a1] Vào lúc bấy giờ, lúa thóc khan hiếm, các tỳ-kheo khất thực khó được. Tu-đề-na Tử tự nghĩ như vầy: "Hiện nay mất mùa, các tỳ-kheo khất thực khó được. Ta nên hướng dẫn các tỳ-kheo đến thôn Ca-lan-đà để khất thực. Các tỳ-kheo sẽ nhân bởi ta mà được lợi dưỡng lớn để có thể tu phạm hạnh. Cũng khiến cho dòng họ ta tích cực hành bố thí, làm các phước đức.

" Nghĩ như vậy rồi, Tu-đềna Tử liền dẫn các tỳ-kheo về thôn Ca-lan-đà. Mẹ của ông Tu-đề-na nghe con mình dẫn các tỳ-kheo về lại bổn thôn, liền đến đón. Khi đến chỗ con, bà nói với con trai của mình: "Con nên bỏ đạo, trở về làm người bạch y. Tại sao vậy? Vì cha con đã qua đời, mẹ sống đơn độc, sợ gia tài sẽ rơi vào cửa nhà quan. Của cải của cha con vốn đã nhiều, huống là tài sản của tổ phụ để lại vô lượng. Thật là đáng tiếc! Do vậy, nay con hãy bỏ đạo để trở về đời."

Tu-đề-na trả lời mẹ:

"Con không thể bỏ đạo để làm những việc phi pháp này. Hiện tại con rất thích phạm hạnh, tu đạo vô thượng."

Ba lần người mẹ bảo như vậy, cũng ba lần người con thưa: "Không thể bỏ đạo để trở về thế tục được!"

Bà mẹ liền bỏ ra về. Bà ta đến chỗ người con dâu, nói: "Khi nào nguyệt kỳ của con đến, tin cho mẹ biết. "

Người dâu tự biết nguyệt kỳ sắp đến, nên đến thưa với mẹ chồng: "Thưa đại gia, nguyệt kỳ của con sắp đến."

Bà mẹ chồng bảo: "Con nên dùng y phục và nữ trang của ngày cưới trang điểm thân con rồi đến đây.

"

Người con dâu theo lời mẹ chồng dạy, liền tự trang điểm thân mình; rồi cùng mẹ đến chỗ người chồng. Đến nơi, bà mẹ chồng nói với con bà:

"Nay đã đến lúc, con phải bỏ đạo về đời. Tại sao vậy? Vì nếu con không bỏ đạo, tài vật của nhà ta sẽ bị thu vào cửa nhà quan." 19

570b

Người con thưa với mẹ: "Con không thể bỏ đạo!" Sau khi ba lần nói như vậy, bà nói với con trai: "Hôm nay hoa thủy của vợ con đã xuất. Con nên lưu lại đứa con để dòng dõi của con không bị đứt."

Người con thưa: "Việc này rất dễ. Con có thể làm được." Lúc bấy giờ, trước khi Phật chế giới, Ca-lan-đà Tử không thấy được dục là ô uế, liền nắm tay người vợ cũ dẫn vào trong vườn, nơi chỗ khuất vắng, ba lần làm việc bất tịnh. Ngay khi ấy, trong vườn có con quỷ vừa mệnh chung liền gá vào thai. Nương nơi thai đủ chín tháng, sinh ra một hài nhi nam, dung mạo đoan chánh, có một không hai trên đời, được đặt tên là Chủng Tử, 1 các căn đầy đủ.

Theo thời gian, Chủng Tử khôn lớn, cạo tóc, mặc cà sa, với tín tâm vững chắc xuất gia học đạo, tinh cần không biếng nhác, đắc quả Ala-hán, thần thông biến hóa, oai đức vô lượng, cho nên có hiệu là Tôn giả Chủng Tử.

2

Tu-đề-na tập oai nghi của sa-môn, không việc gì không biết, gặp việc gì cũng làm được; [570b] và cũng có thể dạy bảo người khác. Từ khi Tu-đề-na làm việc bất tịnh rồi, về sau thường ôm lòng sầu ưu. Các đồng học thấy vậy hỏi:

"Thầy có điều gì sầu ưu phải chăng? Thầy tu phạm hạnh lâu, oai nghi lễ tiết không việc gì không biết, tại sao sầu ưu? Hay là không thích sống đời sống phạm hạnh nữa?"

Tu-đề-na nói: "Tôi rất thích đời sống phạm hạnh. Nhưng gần đây, nơi chỗ khuất vắng, tôi đã phạm ác hạnh; cùng vợ cũ3 làm việc bất tịnh, nên ưu sầu."

1 Tứ phần, Căn bản: Chủng Tử 種子. Tăng kỳ, Thập tụng: Tục Chủng 續種. Pāli: Bījaka.

2 Pāli, Vin.iii.19, về sau, Bījaka và mẹ đều xuất gia, và cả hai đều đắc quả A-lahán. 3 Nguyên Hán: cố nhị 故二. Pāli: purāṇadutiyakā. 20

T22. 570b Ba-la-di

Các tỳ-kheo nói với Tu-đề-na:

"Tại sao thầy lại làm việc xấu như vậy? Trong pháp thanh tịnh của đức Như Lai, ở trong dục mà không dục, ở trong cấu bẩn mà không cấu bẩn, hay đoạn trừ khát ái, phá bỏ hang ổ, 1 trừ các trói buộc, ái

diệt tận chứng Niết-bàn. Tại sao nay ở trong pháp thanh tịnh này Thầy lại cùng vợ cũ làm việc bất tịnh ?"

Lúc bấy giờ, các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, cúi đầu lễ dưới chân, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này trình bày đầy đủ lên đức Thế Tôn. Lúc ấy đức Thế Tôn do nhân duyên này mà tập hợp các tỳ-kheo.

Đức Thế Tôn có khi biết mà vẫn hỏi, có khi biết mà không hỏi; đôi khi đúng lúc thì hỏi, đôi khi đúng lúc mà không hỏi; chỉ hỏi khi nào hợp nghĩa2. Bấy giờ đức Thế Tôn biết đúng thời, hợp nghĩa, cho nên hỏi Tu-đề-na: "Thật sự ông có cùng vợ cũ làm hạnh bất tịnh hay không?"

"Đúng như vậy, bạch Thế Tôn. Con đã phạm bất tịnh hạnh." Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách: "Việc ông làm là sai, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận. Ông đã làm điều chẳng nên làm.

"Tu-đề-na, tại sao ở trong pháp thanh tịnh này, (như trên, cho đến) ái diệt tận chứng Niết-bàn, lại cùng vợ cũ làm hạnh bất tịnh?" Đức Phật bảo các tỳ-kheo: "Thà để nam căn vào trong miệng con rắn độc, không nên để vào nữ căn. Tại sao vậy? Vì duyên này không đọa nơi đường ác, còn nếu phạm vào người nữ thì thân hoại 1 Sào quật 巢窟; một dịch nghĩa của a-lại-da (ālaya). Nghĩa thông dụng: chấp, dục cầu, khát vọng. Phá hoại sào quật, Pāli: anālaya, cf. D.ii. tr. 310, Vin. i. 10: Thế nào là Khổ diệt thánh đế? Đối với khát ái mà hoàn toàn ly dục, diệt tận, xả bỏ, giải thoát, không chấp trì (taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissago mutti anālayo).

2 Nghĩa 義; đây hiểu là phù hợp với mục đích giải thoát. 21

570c

mạng chung, đọa vào ba đường ác. Tại sao vậy? Ta đã dùng vô số phương tiện nói pháp đoạn dục, đoạn dục tưởng, diệt dục niệm, trừ tan sức nóng của dục, vượt ra khỏi sự kết buộc của ái. Ta đã dùng vô số phương tiện nói, dục như lửa, dục như bó đuốc cỏ khô trong tay, cũng như trái cây, lại như vật tạm mượn, cũng như xương khô, như cục thịt, như cảnh mộng, như mũi dao nhọn được dẫm lên, như đồ gốm mới làm đựng nước để dưới nắng sáng giữa ngày, như đầu con rắn độc, như con dao xoay vòng, như trên cọc nhọn, như ngọn lao bén đâm.1 Dục rất là nhớp nhúa, rất là xấu ác, là điều mà Phật quở trách.

"Tu-đề-na, ngươi ở trong giáo pháp thanh tịnh của Ta, (như trên, cho đến) ái diệt tận chứng Niết-bàn, lại cùng vợ cũ làm hạnh bất tịnh."

[570c01] Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách, rồi bảo các tỳ-kheo: "Tu-đề-na là người ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới đầu tiên. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, nhắm đến mười cú nghĩa:2 1. Nhiếp thủ đối với Tăng. 2. Khiến cho Tăng hoan hỷ. 3. Khiến cho Tăng an lạc. 4. Khiến cho người chưa tín thì có tín. 5. Người đã có tín khiến tăng tưởng. 6. Để điều phục người chưa được điều phục. 7. Người có tàm quý được an lạc. 8. Đoạn hữu lậu hiện tại. 9. Đoạn hữu lậu đời vị lai. 10. Chánh pháp được tồn tại lâu dài.3

1 Các thí dụ về tai hại của dục, xem Trung A-hàm 54 (T1, tr.763c17); Cf. Pāli, M.22. Alagaddūpama.

2 Tập thập cú nghĩa 集十句義. Ngũ phần, Thập tụng: dĩ thập lợi cố 以十利故; Tăng-kỳ: thập sự lợi ích 十事利益. Pāli: dasa atthavase paṭicca, căn cứ trên 10 ý nghĩa (mục đích).

3 Ngũ phần (tr.3c1): 1. Tăng hoà hiệp; 2. Tăng đoàn kết; 3. Chế ngự người xấu; 4. Để cho người biết hổ thẹn được yên vui; 5. Đoạn hữu lậu đời này; 6. Diệt hữu lậu đời sau; 7. Khiến người chưa tin có tín tâm; 8. Khiến người có tín tâm được tăng trưởng; 9. Để Chánh pháp lâu dài; 10. Phân biệt tì-ni phạm hạnh tồn tại lâu dài. Tăng kỳ (tr.228c24): 1. Nhiếp Tăng; 2. Cực nhiếp Tăng; 3. Để Tăng an lạc; 4. Chiết phục người không biết hổ thẹn; 5. Để người có tàm quý sống yên vui; 6. 22

T22. 570c Ba-la-di

"Muốn thuyết giới, nên thuyết như vầy:

Tỳ-kheo nào, phạm bất tịnh hạnh, làm pháp dâm dục, tỳkheo ấy là kẻ ba-la-di, không được sống chung." Đức Thế Tôn đã kết giới như vậy cho các tỳ-kheo.

4. Nhân duyên Bạt-xà tử: Kết giới lần thứ hai

Bấy giờ, tỳ-kheo Bạt-xà Tử1 sầu ưu không muốn sống tịnh hạnh, trở về nhà cùng với vợ cũ làm việc bất tịnh. Sau đó suy nghĩ, "Đức Thế Tôn vì các tỳ-kheo kết giới:

'Tỳ-kheo nào phạm bất tịnh hạnh, hành pháp dâm dục, tỳ-kheo ấy là kẻ ba-la-di, không được sống chung.

' Song ta vì sầu ưu, không

muốn sống tịnh hạnh, trở về nhà cùng vợ cũ làm việc bất tịnh. Như vậy ta có phạm ba-la-di không? Ta sẽ làm như thế nào đây?" Bèn nói với các đồng học:

Người chưa tin được tin; 7. Người đã tin thì tin thêm; 8. Trong đời này được lậu tận; 9. Các lậu đời vị lai không sinh; 10. Để chánh pháp cửu trụ. Căn bản (tr.629b22), như Pāli. Pāli, Vin.iii. tr.32: saṅghasuṭṭhutāya (vì sự ưu mỹ của Tăng); saṅghaphāsutāya (vì sự an lạc của Tăng); dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāya (để chế phục hạng người không biết hổ thẹn) ; pesalānaṃ bhikhūnaṃ phāsuvihārāya (để các tỳ-kheo nhu hòa sống an lạc); diṭṭhadhammikānaṃ āsavānaṃ saṃvarāya (để ngăn chặn hữu lậu đời này); sampāratikānaṃ āsavānaṃ paṭighātāya (để đối trị hữu lậu đời sau); appasannānaṃ pasādāya (vì tịnh tín của người chưa có tín); pasannānaṃ bhiyyobhāvāya (vì sự tăng trưởng của người có tín); saddhammaṭṭhitiyā (vì sự trường tồn của chánh pháp); vinayānuggahāya (để nhiếp hộ tì-ni).

1 Bạt-xà Tử 跋闍子. Tăng kỳ (tr.231b24), Phật trụ Tì-xá-li, có hai người Li-xa 離 車子. Thập tụng (tr.1c22), Phật tại Xá-vệ, tỳ-kheo tên Bạt-kì Tử 跋耆子. Ngũ phần (tr.4a1), một số đông các tỳ-kheo; nhưng sự kiện được đề cập sau nhân duyên vượn cái. Pāli, Vin.iii.23, sambahulā vesālikā vajjiputtakā bhikkhū, một số đông các tỳ-kheo người Vajji ở Vesālī. Nhưng sự kiện đề cập sau nhân duyên vượn cái như Ngũ phần.

23

571a

"Thưa Trưởng lão, đức Thế Tôn vì các tỳ-kheo kết giới: 'Tỳ-kheo nào, phạm bất tịnh hạnh, làm pháp dâm dục, Tỳ-kheo ấy là kẻ bala-di, không được sống chung. ' Song tôi vì sầu ưu, không muốn

sống tịnh hạnh, trở về nhà cùng vợ cũ hành bất tịnh hạnh. Như vậy tôi có phạm ba-la-di không? Tôi sẽ làm như thế nào đây? Lành thay, Trưởng lão vì tôi đem việc này bạch lên đức Phật. Tùy theo đức Phật dạy như thế nào, tôi sẽ phụng hành như thế ấy." Lúc bấy giờ, các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn.

Lúc bấy giờ đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp các Tăng tỳkheo. Ngài dùng vô số phương tiện quở trách tỳ-kheo Bạt-xà Tử: "Việc ông làm là sai, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận. Ông đã làm điều chẳng nên làm.

"Thế nào, người ngu si, không thích tịnh hạnh, trở về nhà cùng vợ cũ làm việc bất tịnh? Vừa mới để vào là ba-la-di. Ông là người ngu si, phạm ba-la-di, không được sống chung. Cho nên, này các tỳkheo, nếu có ai không thích tịnh hạnh, cho phép xả giới về nhà. Sau đó, muốn xuất gia lại, ở trong Phật pháp tu tịnh hạnh, nên độ cho xuất gia, thọ đại giới. Từ nay về sau [571a01] nên thuyết giới như vầy:

"Tỳ-kheo nào, cùng với tỳ-kheo đồng giới, không xả giới, giới sút kém không tự phát lồ,

1 phạm bất tịnh hạnh, làm

pháp dâm dục, tỳ-kheo ấy là kẻ ba-la-di, không đưđược sống chung."

Thế Tôn vì các tỳ-kheo kết giới như vậy.

1 Nguyên Hán: Giới luy bất tự hối 戒羸不自悔. Thập tụng: giới luy bất xuất 戒 羸不出. Pāli: dubbalyaṃ anāvikatvā, không tuyên bố sự bất lực của mình (không kham nổi đời sống tỳ-kheo).

24

T22. 571a Ba-la-di

5. Nhân duyên vượn cái: Kết giới lần thứ ba

Tỳ-kheo khất thực1 sống ở trong rừng.

Trong khu rừng này, trước đó có một con vượn cái2 đã ở. Tỳ-kheo khất thực này mỗi khi vào thôn khất thực, rồi trở về lại rừng, ăn xong, mang thức ăn còn dư cho con vượn cái này ăn. Cứ như vậy, dần dần thuần phục được nó. Nó đi theo sau tỳ-kheo, thậm chí dùng tay bắt, nó vẫn không chạy. Tỳ-kheo này liền bắt con vượn cái cùng làm việc bất tịnh.

Bấy giờ, có một số đông tỳ-kheo đi xem xét các trú xứ, 3 tuần tự đến

khu rừng này. Lúc ấy, con vượn cái ở trước mặt các tỳ-kheo, xoay lưng lại, bày tỏ dấu hiệu hành dâm. Các tỳ-kheo suy nghĩ: "Con vượn cái này ở trước mặt chúng ta, xoay lưng lại, bày tỏ dấu hiệu hành dâm, đâu không cùng với tỳ-kheo khác làm việc bất tịnh hay chăng?" Các tỳ-kheo cùng bảo nhau ẩn mình nơi chỗ vắng để rình xem.

Tỳ-kheo khất thực kia trở lại khu rừng, ăn xong, dùng thức ăn dư cho con vượn. Con vượn ăn rồi, cùng làm việc bất tịnh. Các tỳkheo thấy vậy, liền đến nói với tỳ-kheo khất thực ấy rằng: "Đức Như Lai há không chế cấm tỳ-kheo không được làm việc bất tịnh hay chăng?"

Vị tỳ-kheo kia bảo:

"Đức Như Lai chế cấm nam phạm với nữ chứ không chế cấm với súc sinh."

1 Khất thực tỳ-kheo 乞食比丘; Tỳ-kheo sống chỉ bằng khất thực; một trong 12 hạnh đầu-đà. Ngũ phần (tr.3c6): a-luyện-nhã tỳ-kheo 阿練若比丘; Thập tụng (tr.2a1), một tỳ-kheo sống một mình trong rừng, ở Câu-tát-la. Pāli (Vin. iii. 22), một tỳ-kheo sống trong rừng Đại lâm (Mahāvana), Vesāli. 2 Hán: thư di hầu 雌獼猴; Pāli: makkaṭī.

3 Hán: án hành trú xứ 案行住處; Ngũ phần: án hành ngoạ cụ 案行臥具. Pāli, nt., senāsanacarikaṃ āhiṇḍantā, du hành để tìm chỗ ngủ nghỉ. 25

571a

Các tỳ-kheo nghe nói lời như vậy rồi, đến chỗ đức Phật, đảnh lễ, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này liền tập hợp Tăng tỳ-kheo, dùng vô số phương tiện quở trách vị tỳ-kheo khất thực kia:

"Tỳ-kheo, sao lại cùng với vượn cái làm việc bất tịnh? Vừa để vào liền phạm ba-la-di. Nay muốn thuyết giới, nên thuyết như vầy: B. GIỚI VĂN

Tỳ-kheo nào, cùng với tỳ-kheo đồng giới, không hoàn giới, giới sút kém không tự phát lồ, cho đến cùng với loài súc sinh, phạm bất tịnh hạnh; Tỳ-kheo ấy là kẻ ba-la-di, không được sống chung.

C. THÍCH NGHĨA

Tỳ-kheo nào: gồm có tỳ-kheo danh tự, tỳ-kheo tương tợ, tỳ-kheo tự xưng, tỳ-kheo thiện lai, tỳ-kheo khất cầu,

1 tỳ-kheo mặc y cát tiệt,2

tỳ-kheo phá kết sử, tỳ-kheo thọ đại giới do bạch tứ yết-ma như pháp thành tựu hợp cách.3 Trong số các tỳ-kheo này, tỳ-kheo ở đây đề cập đến là tỳ-kheo thọ đại giới bạch tứ yết-ma như pháp thành tựu hợp cách. Trụ trong pháp tỳ-kheo đó gọi là tỳ-kheo. 1 Khất cầu tỳ-kheo 乞求比丘; Ngũ phần: khất tỳ-kheo 乞比丘; Thập tụng (tr.2b30): khất tỳ-kheo, vì xin ăn nơi người khác. Như bà-la-môn khi đi xin ăn cũng tự nói ‹Ta là tỳ-kheo.› Pāli: bhikkhakoti bhikkhu, bhikkhācaryaṃ ajjhupagatoti bhikkhu, tỳ-kheo, là người hành khất, là người chấp nhận sống cuộc đời hành khất.

2 Cát tiệt y 割截衣; Ngũ phần: hoại sắc cát tiệt y 壞色割截衣. Pāli: bhinnapaṭadharoti bhikkhu, tỳ-kheo, là người mặc y từ những miếng vải rách (khâu lại).

3 Pāli: samaggena saṅghena ñatticatutthena kammena akuppena ṭhānārahena upasampanno ti bhikkhu, tỳ-kheo, là người thọ cụ túc (=đã thành tựu) với sự hợp cách không di động do bạch tứ yết-ma bởi Tăng hoà hiệp. 26

T22. 571b Ba-la-di

Cùng với tỳ-kheo:1 ở đây chỉ các tỳ-kheo khác thọ đại giới bạch tứ yết-ma [571b1] như pháp thành tựu hợp cách, trụ trong pháp tỳkheo. Đó là nghĩa 'cùng với tỳ-kheo.' Thế nào gọi là đồng giới?2 Đối với giới mà Ta (Phật) đã kết cho các đệ tử, thà chết chứ không phạm. Trong đây, cùng với các tỳkheo khác duy nhất giới, đồng nhất giới, bình đẳng giới; đó gọi là đồng giới.

Thế nào gọi là không xả giới? Xả giới khi đang điên cuồng; xả giới trước người điên cuồng; xả giới khi đau đớn; xả giới trước người đau đớn; xả giới khi điếc; xả giới khi câm; xả giới khi câm điếc; xả giới trước người câm; xả giới trước người điếc; xả giới trước người câm điếc. Người trung quốc xả giới trước người biên địa; người biên địa xả giới trước người trung quốc. Chỗ không tĩnh, tưởng là tĩnh mà xả giới. 3 Tĩnh tưởng là không tĩnh mà xả giới. Giỡn cười xả giới. Trước trời, rồng, dạ xoa, ngạ quỷ, người ngủ, người chết, người không biết gì, không tự nói hoặc nói mà người nghe không hiểu..., các trường hợp như vậy không gọi là xả giới. Thế nào gọi là xả giới? Nếu tỳ-kheo không thích tu phạm hạnh, muốn được trở về nhà, nhàm chán pháp tỳ-kheo, thường ôm lòng hổ thẹn,4 tham thú vui tại gia, tham muốn pháp ưu-bà-tắc, hoặc chỉ 1 Hán: cộng tỳ-kheo 共比丘. Pāli: bhikkhūnaṃ, sở hữu cách số nhiều của bhikkhu: (học xứ) của các tỳ-kheo. Bản Hán hiểu là chỉ định cách: ‹đối với (=dành cho) các tỳ-kheo›.

2 Đồng giới 同戒; Ngũ phần: đồng học giới pháp 同學戒法; Thập tụng: đồng nhập tỳ-kheo học pháp 同入比丘學法 ; Căn bản: đồng đẳng học xứ. Pāli: sikkhāsājīvasamāpanno, đã chấp nhận đời sống và học xứ (của các tỳ-kheo); giải thích (Vin. iii. 23): sikkhā (học) chỉ cho ba học: tăng thượng giới, tăng thượng tâm, tăng thượng tuệ (adhisīla, adhicitta, adhipaññā); sājīvaṃ (đời sống): chỉ các học xứ mà Phật đã qui định (bhagavatā paññattaṃ sikkhāpadaṃ). 3 Ngũ phần: độc tưởng 獨想: tưởng chỉ có một mình; Căn bản: độc tĩnh xứ 獨靜 處, chỗ vắng vẻ một mình.

4 Nghĩa là, cảm thấy xấu hổ khi nghĩ mình là tỳ-kheo. Cf. Pāli, Vin.iii.24: bhikkhubhāvaṃ aṭṭīyamāno harāyamāno, khó chịu và xấu hổ vì mình là tỳ-kheo. 27

571c

niệm tưởng pháp sa-di,1 hoặc ưa pháp ngoại đạo, ưa pháp đệ tử ngoại đạo,2 ưa pháp phi sa-môn, phi Thích tử, bèn nói lên lời nói như vầy: "Tôi xả Phật, xả Pháp, xả tỳ-kheo Tăng, xả Hòa-thượng, xả đồng Hòa-thượng, xả A-xà-lê, xả đồng A-xà-lê, xả các phạm hạnh,3

xả giới, xả luật, xả học sự, nhận pháp tại nhà. Tôi làm tịnh nhân. Tôi làm ưu-bà-tắc. Tôi làm sa-di. Tôi làm ngoại đạo. Tôi làm đệ tử ngoại đạo. Tôi làm phi sa-môn, phi Thích tử. "

Hoặc lại nói như vầy: "Thôi, không cần Phật. Phật đối với tôi đâu có ích gì. Tôi lìa bỏ chỗ Phật.

" Cho đến đối với học sự cũng nói

như vậy. Hoặc lại nói những lời hủy báng Phật, Pháp và Tăng cho đến học sự; khen ngợi gia nghiệp, cho đến phi sa-môn, phi Thích tử. Bằng lời nói như vậy một cách rõ ràng để nói thì gọi là xả giới. Giới sút kém:4 hoặc có giới sút kém mà không xả giới, hoặc có giới sút kém mà xả giới.

Tại sao gọi là giới sút kém mà không xả giới? Nếu tỳ-kheo sầu ưu, không thích phạm hạnh, muốn được về nhà, nhàm chán pháp tỳkheo, ôm lòng xấu hổ, ý muốn ở nhà, cho đến ưa muốn làm pháp phi sa-môn, phi Thích tử, bèn nói như vầy: "Tôi nghĩ đến cha mẹ, anh em, chị em, vợ con, xóm làng, thành ấp, [571c1] ruộng vườn, ao hồ. Tôi muốn xả Phật, Pháp, Tăng, cho đến học sự. " Liền muốn

thọ trì gia nghiệp, cho đến, phi sa-môn, phi Thích tử. Như vậy gọi là giới sút kém mà không xả giới.

Thế nào gọi là giới sút kém mà xả giới? Nếu khởi tư duy như vầy: 'Tôi muốn xả giới.

' Rồi xả giới. Như vậy gọi là giới sút kém mà xả giới.

1 Cf. Pāli, nt., sāmaṇerabhāvaṃ patthayamāno, ước muốn làm sa-di (hơn là làm tỳ-kheo).

2 Cf. Pāli, nt., titthayasāvakabhāvaṃ patthayamāno, ước muốn làm đệ tử của ngoại đạo

3 Chư phạm hạnh 諸梵行; cũng nói là đồng phạm hạnh (Pāli: sabrahmacārin) đây chỉ các tỳ-kheo đồng học, hay bạn đồng tu. 4 Hán: giới luy 戒羸. Pāli, nt., dubbalyaṃ, sự yếu đuối (của mình). 28

T22. 571c Ba-la-di

Bất tịnh hạnh:1 là pháp dâm dục.

Cho đến cùng với súc sinh: là chỉ đối tượng có thể hành dâm. Thế nào là ba-la-di?2 Ví như cái đầu của con người đã bị chặt thì không thể mọc trở lại. Tỳ-kheo cũng như vậy, người phạm pháp này không còn thành tỳ-kheo nữa, cho nên gọi là ba-la-di. Thế nào gọi là không được sống chung?3 Có hai trường hợp gọi là được sống chung: đồng một yết-ma, đồng một thuyết giới. Không được cùng chung làm hai việc này cho nên gọi không được sống chung.

D. PHẠM TƯỚNG

Có ba trường hợp hành bất tịnh hạnh thành ba-la-di: loài người, phi nhơn, súc sinh.

Lại có năm loại hành bất tịnh hạnh phạm ba-la-di: thuộc loài người 1 Bất tịnh hạnh (hành) 不淨行, cũng nói là phi phạm hạnh. Phạm hạnh (Skt.=Pāli: brahmacariya) nguyên nghĩa, sống cuộc đời (đoạn dục để) phụng sự Phạm thiên. Trong Phật giáo, chỉ sự đoạn trừ dâm dục. Luận trí độ 20: "Chư thiên đoạn trừ dâm dục đều được gọi là Phạm.

" Hán dịch "tịnh hạnh" theo nghĩa

ly dục thanh tịnh.

2 Ngũ phần (tr.4c21): "Ba-la-di, gọi là đọa pháp, là ác pháp, là đoạn đầu pháp." Tăng kỳ (tr.237b24): "Ba-la-di, là đối với pháp trí mà thối thất, đọa lạc, không có đạo quả phần." Thập tụng (tr.4b13): "Ba-la-di, là đọa lạc, không bằng 墮不如; là tội cực ác, sâu nặng." Căn bản (tr.630c6): "Ba-la-thị-ca 波羅市迦, là tội cực trọng, rất đáng ghê tởm, rất đáng bị ruồng bỏ... mất thể tính Bí-sô, trái ngược với thể tính Niết-bàn; là sự đọa lạc, sụp đổ, bị kẻ khác đánh bại không còn cứu được nữa.

" Pāli, Vin.iii.28: pārājiko hotī ti seyyathāpi nāma puriso sīrascchinno abhobbo tena sarīrabandhanena jīvituṃ, "Pārājika, người phạm ba-la-di, như một người mà cái đầu đã bị chặt không thể sống với thân được ráp nối lại." 3 Bất cộng trú 不共住. Pāli, nt., asaṃvāso ti saṃvāso nāma ekakammaṃ ekuddeso samasikkhatā, "Bất cộng trú: đồng nhất yết-ma, đồng nhất thuyết giới, đồng đẳng học xứ, đó là cộng trú."

29

571c

là phụ nữ, đồng nữ, có hai hình,1 huỳnh môn,2 người nam. Nơi năm đối tượng này hành bất tịnh hạnh phạm ba-la-di.

Đối với ba loại giống cái hành bất tịnh hạnh, thành ba-la-di. Những gì là ba? Người nữ, phi nhân3 nữ, súc sinh cái. Đối với ba đối tượng này hành bất tịnh hạnh, thành ba-la-di. Ba loại đồng nữ, ba loại nhị hình, ba loại bất năng nam, ba loại người nam; đối với những loại này hành bất tịnh hạnh, thành ba-la-di. Cũng như vậy, phạm ba nơi của người phụ nữ, thành ba-la-di. Ba nơi là, đường đại tiện, đường tiểu tiện và miệng. Cũng vậy, ba nơi của loài phi nhân cái, súc sinh giống cái, đồng nữ loài người, đồng nữ loài phi nhơn, súc sinh mới lớn, người nhị hình, phi nhân nhị hình, súc sinh nhị hình. Hành bất tịnh hạnh ở hai nơi của người huỳnh môn, thành ba-la-di. Hai nơi là đường đại tiện và miệng. Phi nhân huỳnh môn, súc sinh huỳnh môn cũng vậy. Ở hai nơi loại bất năng nam, súc sinh đực cũng như vậy.

Tỳ-kheo với tâm dâm, hướng đến nơi đường đại tiện, đường tiểu tiện và miệng của người phụ nữ; vừa vào thì phạm; không vào không phạm. Hai bên có vật cách; hoặc bên có vật cách, bên kia không; hoặc bên kia không có vật cách, bên này có; hoặc cả hai bên đều không có vật cách; thảy đều thành ba-la-di.

Nếu tỳ-kheo với ý dâm, hướng đến ba nơi của hạng phi nhân nữ, súc sinh cái, đồng nữ người, đồng nữ phi nhân, súc sinh nhị hình cũng như vậy. Hay hướng đến hai nơi của người huỳnh môn, phi nhân huỳnh môn, súc sinh huỳnh môn; người nam, phi nhân nam; súc sinh đực lại cũng như vậy.

1 Nhị hình 二形. Ngũ phần, Thập tụng: nhị căn 二根. Pāli: ubhatovyañjana, lưỡng tính, ái nam ái nữ.

2 Huỳnh môn 黃門, bất năng nam 不能男. Căn bản: bán-trạch-ca 半擇迦. Pāli: paṇḍaka, người bị hoạn/ thiến.

3 Phi nhân 非人, chỉ các loại trời, thần, và tương tự. Pāli: amanussa. 30

T22. 572a Ba-la-di

Nếu tỳ-kheo với ý dâm hướng đến đường đại tiện, đường tiểu tiện và miệng của người phụ nữ đang ngủ hoặc chết [572a] mà hình chưa hư hoại hay phần nhiều chưa hư hoại, vừa để vào liền phạm, không vào thì không phạm. Có vật ngăn cách hay không vật ngăn cách cũng vậy... cho đến, người nam cũng như vậy. Nếu tỳ-kheo bị oan gia áp bức đưa đến chỗ người phụ nữ, cưỡng đem nam căn đặt vào trong ba nơi. Khi mới để vào có cảm giác thích thú, khi vào rồi, khi ra cũng như vậy, phạm ba-la-di. Khi mới vào, và khi vào rồi có cảm giác thích thú, nhưng khi ra thì không, vẫn phạm ba-la-di. Khi mới vào, khi vào rồi không cảm thấy thích thú, nhưng khi ra có cảm thọ lạc, cũng phạm ba-la-di. Khi vào thọ lạc, khi vào rồi và khi ra không thọ lạc cũng mắc tội ba-la-di. Khi mới vào không thọ lạc, khi vào rồi và khi ra có thọ lạc, mắc tội bala-di. Khi mới vào và khi vào rồi không thọ lạc, khi ra thọ lạc, mắc tội ba-la-di. Có vật ngăn cách, không vật ngăn cách cũng như vậy... từ giống cái chẳng phải người cho đến người nam cũng như vậy. Nếu tỳ-kheo bị oan gia áp bức đưa đến chỗ người phụ nữ đang ngủ, hoặc là thây chết chưa hoại, hay phần lớn chưa hư hoại... mà có cảm giác thọ lạc cũng như vậy. Có vật cách hay không vật cách cũng như vậy. Từ giống cái phi nhân cho đến người nam cũng như vậy.

Nếu oan gia cưỡng nắm nam căn của tỳ-kheo đặt vào trong đường đại tiện để làm việc bất tịnh, khi đặt vào có cảm giác thọ lạc, mắc tội ba-la-di. Khi vào rồi thọ lạc, khi ra thọ lạc cũng như trên đã nói, cho đến có vật cách hay không vật cách cũng như vậy. Từ đạo vào đạo; từ đạo vào phi đạo;1 từ phi đạo vào đạo. Hoặc vào có chừng mức, hoặc vào hết; hoặc nói hoặc không nói. Nếu, với tâm dâm, cho đến chỉ vào như sợi lông, đều phạm ba-la-di. Phương 1 Đạo 道, chỉ các đường đại và tiểu tiện; phi đạo 非道, chỉ các đường khác. Pāli: magga: passāva-magga, vacca-magga.

31

572b

tiện mà không vào, phạm thâu-lan-giá.1

Nếu tỳ-kheo phương tiện muốn tìm cầu làm việc bất tịnh, thành thì phạm ba-la-di, không thành thì phạm thâu-lan-giá. Nếu tỳ-kheo xúi tỳ-kheo làm việc bất tịnh; tỳ-kheo kia làm theo lời xúi (thì tỳ-kheo xúi) phạm thâu-lan-giá; (tỳ-kheo kia) không làm theo lời xúi (thì tỳ-kheo xúi) mắc đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni xúi tỳkheo, làm phạm thâu-lan-giá, không làm thì mắc đột-kiết-la. Trừ tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, các chúng khác xúi nhau làm hạnh bất tịnh, làm hay không làm đều mắc đột-kiết-la. Nếu tử thi phân nửa bị hư hoại mà làm việc bất tịnh, khi để vào liền phạm thâu-lan-giá. Nếu phần lớn bị hư hoại, hay bị hoại hết thì phạm thâu-lan-giá. Nơi kẽ hở của xương làm hạnh bất tịnh, phạm thâu-lan-giá. Đào đất làm thành lỗ, hoặc nơi miệng bình, phạm thâu-lan-giá. Tưởng là đạo hay nghi như vậy, tất cả đều phạm thâu-lan-giá.

Nếu nơi đạo mà khởi ý tưởng là đạo, phạm ba-la-di. Nếu nghi là đạo, phạm ba-la-di. Nếu nơi đạo mà tưởng phi đạo, phạm ba-la-di. Phi đạo mà [572b] tưởng là đạo, phạm thâu-lan-giá. Phi đạo mà nghi, phạm thâu-lan-giá. Tỳ-kheo-ni, ba-la-di. Thức-xoa-ma-na, sadi, sa-di-ni mắc đột-kiết-la diệt tẫn. Đó là phạm.2 Sự không phạm: khi ngủ không hay biết, không thọ lạc, hoàn toàn không có ý dâm thì không phạm.

1 Thâu-lan-giá 偷蘭遮. Ngũ phần: thâu-la-giá 偷羅遮. Pāli: thulla/thūlaccaya; Skt. sthūlātyaya, dịch: thô tội, đại tội, trọng tội; Thiện kiến 9: "Thâu-lan (Pāli: thulla, thūla; Skt. sthūla), nghĩa là lớn. Giá 遮, chỉ sự chướng ngại đạo, về sau đọa ác đạo."

2 Thập tụng (tr.2c29), nhân duyên Nan-đề: Phật tại Xá-vệ. Bấy giờ Nan-đề tu thiền trong rừng, bị Ma thiên thần dụ, dẫn đến chỗ hành dâm với con ngựa cái đã chết. Ngay sau đó tức thì tỉnh ngộ, chạy thẳng về tinh-xá, khẩn thiết xin Tăng đừng diệt tẫn. Phật khiến các tỳ-kheo tác pháp bạch tứ yết-ma cho Nan-đề sám tội ba-la-di, gọi là "Yết-ma dữ học pháp 與學法.

" Nhân đó, Phật quy định các

điều kiện và các phận sự cho tỳ-kheo được dữ học pháp. Cf. Tứ phần 35 (tr.809a8), về yết-ma dữ học pháp cho Nan-đề.

32

T22. 572b Ba-la-di

Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới, si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách. Bức bách thì không phạm.1 II. BẤT DỮ THỦ 2

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Thế Tôn du hóa nơi thành La-duyệt, trong núi Kỳxà-quật.3 Bấy giờ trong thành La-duyệt có tỳ-kheo tự là Đàn-ni-ca,4 con người thợ đồ gốm, lưu trú trong một thảo am nơi chỗ khuất vắng.5 Sau khi vị tỳ-kheo kia vào trong thôn khất thực, có người lấy củi, phá thảo am của tỳ-kheo đem về làm củi. Tỳ-kheo kia khất thực xong trở về thấy thảo am không còn, bèn khởi lên ý nghĩ: "Ta đã sống một mình nơi khuất vắng; tự mình lấy cỏ cây làm am để ở. Khi vào thôn khất thực, người lấy củi phá am thất của ta đem đi. Bản thân ta có tay nghề; ta có thể trộn bùn đất làm thành căn nhà toàn bằng gạch6."

1 Tăng kỳ (tr.238a23) phần kết, "Thế Tôn trú tại thành Tỳ-da-ly, sau thành đạo năm thứ 5, nửa tháng thứ năm, ngày 12, sau bữa ăn trưa, bóng ngả về phía đông cỡ nửa người đang ngồi, nhân trường hợp Trưởng lão Da-xá Ca-lan-đà Tử, chế giới này."

2 Ngũ phần, tr. 5b1; Tăng-kỳ, tr. 238a27; Thập tụng, tr. 3b8; Căn bản, tr. 635c24; Vin. iii. tr. 41.

3 La-duyệt thành Kỳ-xà-quật sơn 羅閱城耆闍崛山. Ngũ phần (tr.5b1), Phật tại thành Vương-xá 王舍城. Căn bản (tr.635c24): Phật tại Vương-xá, bên bờ ao Yết-lan-đạc-ca, trong vườn Trúc lâm 王舍城羯闌鐸迦池竹林園中. Pāli, Vni.iii.41: rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. 4 Đàn-ni-ca đào sư tử 檀尼迦陶師子. Ngũ phần, Thập tụng: Đạt-ni-ca 達尼迦. Tăng kỳ: ngoã sư tử trưởng lão Đạt-nị-già 瓦師子長老達膩伽. Căn bản: Đản-nica bí-sô đào sư tử 但尼迦苾芻陶師子. Pāli: dhaniyo kumbhakāraputto, con trai người thợ gồm tên Dhaniya.

5 Nhàn tĩnh xứ 閑靜處, cũng nói là a-lan-nhã (Pāli: arañña), thường chỉ khu rừng vắng, không thú dữ. Ngũ phần: Ất-la sơn 乙羅山. Căn bản: tại a-lan-nhã 阿 蘭若. Pāli: Isigilipassa, hang Tiên nhân.

6 Hán: toàn thành ngõa ốc 全成瓦屋. Pāli: sabbamattikāmayaṃ kūṭikaṃ, căn nhà làm toàn bằng đất sét.

33

572c

Tỳ-kheo kia nghĩ xong, liền trộn bùn đất làm thành căn nhà toàn bằng gạch; rồi lấy củi và phân bò mà nung, căn nhà có màu sắc đỏ tươi như lửa.

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn từ trên núi Kỳ-xà-quật đi xuống. Từ xa trông thấy cái nhà màu đỏ như lửa. Thấy vậy, Ngài biết mà cố hỏi các tỳ-kheo: "Cái gì màu đỏ vậy?"

Các tỳ-kheo bạch Phật: "Kính bạch đức Thế Tôn, có một tỳ-kheo tên là Đàn-ni-ca, con người thợ đồ gốm. Tỳ-kheo ấy một mình ở nơi khuất vắng, làm một cái thất bằng cỏ để ở. Khi đi khất thực, bị những người lấy củi phá cái thất mang đi. Vị tỳ-kheo ấy khi về, thấy thất của mình bị phá liền nghĩ: 'Ta có tay nghề, ta có thể làm một cái thất toàn bằng gạch.

' Nghĩ như vậy rồi liền làm. Cái nhà

sắc đỏ đó là của tỳ-kheo Đàn-ni-ca."

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện để quở trách vị tỳ-kheo kia: "Việc ngươi làm sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Tại sao, tỳ-kheo Đàn-ni-ca, con người thợ gốm, tự mình làm thất, tập trung với nhiều số lượng củi, phân bò v.v... rồi nung. Ta thường dùng vô số phương tiện nói đến lòng từ mẫn đối với chúng sinh. Tại sao người ngu si này tự mình trộn bùn đất làm thất, dồn chứa gai củi và phân bò để nung? Từ nay trở đi, các ông không được làm thất toàn bằng gạch có màu đỏ như lửa như thế.

1 Nếu làm, phạm đột-kiết-la."

Lúc bấy giờ đức Thế Tôn ra lệnh cho các tỳ-kheo: "Các ông tập hợp lại, cùng nhau nhanh chóng đến chỗ thất của Đàn-ni-ca mà phá bỏ đi."2

Các tỳ-kheo vâng lời Phật dạy, đến đập phá cái thất đó. Đàn-ni-ca thấy [572c] các tỳ-kheo đập phá cái thất của mình bèn hỏi: 1 Ngũ phần (tr.5b21): Tỳ-kheo làm nhà toàn bằng gạch nung, phạm thâu-lan-giá. 2 Pāli còn thêm: mā pacchimā janatā pāṇesu pātavyataṃ āpajjati, chớ để người sau gây hại cho các sinh vật.

34

T22. 572c Ba-la-di

"Tôi có lỗi gì mà đập phá thất của tôi ?" Các tỳ-kheo trả lời:

"Thầy không có lỗi. Chúng tôi cũng không ghét Thầy. Song chúng tôi vừa nhận lời dạy của đức Thế Tôn, nên đến đây phá thất của Thầy."

Tỳ-kheo Đàn-ni-ca nói:

"Nếu đức Thế Tôn đã dạy, các Thầy cứ tùy nghi." Lúc bấy giờ Bình-sa, vua nước Ma-kiệt1, có người giữ cây gỗ nhà

nước,2 cùng với tỳ-kheo Đàn-ni-ca là bạn thân từ thời còn nhỏ, nên tỳ-kheo Đàn-ni-ca đến chỗ người giữ cây gỗ ấy nói rằng: "Ông bạn có biết chăng, vua Bình-sa cho tôi cây gỗ. Nay tôi cần gỗ, ông bạn có thể cho tôi nhận được không?" Người giữ gỗ nói:

"Nếu nhà vua đã cho, thì loại tốt hay loại xấu, cần nhiều hay ít, cứ tùy ý lấy.

"

Loại cây gỗ thiết yếu của nhà vua3 để dành, bị tỳ-kheo Đàn-ni-ca chặt mang đi.

Khi ấy có một vị Đại thần tổng giám sát các sự việc của thành,4 đến chỗ chứa gỗ, thấy những cây gỗ thiết yếu, mà nhà vua lưu trữ, bị chặt lung tung, liền hỏi người giữ gỗ rằng: 1 Ma-kiệt quốc Bình-sa vương 摩竭國瓶沙王. Thập tụng: Ma-kiệt quốc chủ Viđề-hi Tử A-xà-thế vương 摩竭國主韋提希子阿闍世王. Căn bản: Ma-yết-đà quốc Thắng Thân chi tử Vị Sinh Oán Vương 摩揭陀國勝身之子未生怨王. Pāli, Vin.iii.43, chuyện xảy ra dưới triều vua Seniya Bimbisāra vua nước Magadha. 2 Thủ tài nhân 守材人. Ngũ phần: điển tài lệnh 典材令. Tăng kỳ: mộc tượng đại thần Da-thâu-đà 木匠大臣耶輸陀. Thập tụng: tài mộc sư 材木師. Căn bản: chưởng mộc đại thần 掌木大臣. Pāli: dārugaha gaṇaka, người quản lý lâm sản. 3 Cf. Vin.iii. 43: devagahadārūni nagarapaṭisaṅkhārikāni, gỗ được giữ cho Vua để tu sửa thành.

4 Ngũ phần: Vũ Xá đại thần 雨舍大臣. Pāli: Vassakāra, đại thần của nước Magadha.

35

573a

"Những cây gỗ thiết yếu này nhà vua lưu trữ ở đây, ai chặt mang đi?"

Người giữ gỗ nói: "Tỳ-kheo Đàn-ni-ca đến nơi tôi và nói, 'Nhà

vua cho tôi gỗ. Nay tôi cần, có thể lấy được không?' Tôi trả lời: 'Nhà vua cho thì thầy cứ lấy.

' Tỳ-kheo liền vào vựa chứa cây lưu

trữ chặt mang đi."

Khi Đại thần nghe nói như vậy rồi, liền phiền trách nhà vua rằng: 'Tại sao đem loại gỗ thiết yếu này cho tỳ-kheo? Trong khi còn có những thứ gỗ khác có thể cho được, mà khiến tỳ-kheo này chặt gỗ thiết yếu mang đi!' Rồi vị Đại thần đến chỗ nhà vua tâu: "Tâu Đại vương, số cây gỗ thiết yếu được lưu trữ, tại sao nay lại cho tỳ-kheo chặt mang đi? Còn có nhiều thứ gỗ khác có thể cho được, sao lại phá hoại loại gỗ quí đó?"

Nhà vua bảo rằng: "Ta hoàn toàn không nhớ đã đem gỗ cho ai. Nếu Đại thần có nhớ thì nhắc lại cho ta."

Khi ấy vị Đại thần liền cho đi bắt người giữ cây gỗ đến chỗ nhà vua. Người giữ cây gỗ từ xa thấy tỳ-kheo Đàn-ni-ca, liền kêu nói: "Đại đức, vì thầy lấy gỗ mà tôi bị bắt. Đại đức hãy vì tôi, đi đến đó để giải quyết. Xin thương xót tôi."

Tỳ-kheo trả lời: "Ông cứ đến đó. Tôi cũng đi ngay đây." Sau đó tỳ-kheo Đàn-ni-ca đến chỗ nhà vua, đứng im lặng trước mặt vua.

Nhà vua liền hỏi: "Đại đức, có thật là tôi cho thầy gỗ hay không?" Tỳ-kheo đáp: "Sự thật nhà vua có cho tôi gỗ." Nhà vua nói:

"Tôi không nhớ là có cho người gỗ. Thầy hãy nhắc lại để tôi nhớ." Tỳ-kheo nói rằng:

"Đại vương còn nhớ chăng? Khi mới đăng vị, từ miệng nhà vua nói ra rằng,

'Trong thời tôi còn trị nước, [573a1] trong phạm vi quốc 36

T22. 573a Ba-la-di

giới, có các sa-môn, bà-la-môn nào biết tàm quý, ưa học giới, cho thì lấy, không cho không lấy; cho thì dùng, không cho không dùng; kể từ hôm nay, các sa-môn, bà-la-môn được phép tùy ý dùng cỏ, cây và nước. Không được không cho mà dùng. Từ nay về sau cho phép sa-môn, bà-la-môn tùy ý dùng cỏ, cây và nước. '"

Nhà vua nói:

"Này Đại đức, khi tôi mới đăng vị, thật sự có nói như vậy. Đại đức, tôi nói đối với vật vô chủ chứ không nói đối với vật có chủ. 1 Tội

của Đại đức đáng chết."

Nhà vua lại tự nghĩ: "Ta là Vua Quán đỉnh, dòng Sát-lợi,2 đâu có thể chỉ vì một ít gỗ mà đoạn mạng người xuất gia. Điều ấy không nên."

Bấy giờ, nhà vua dùng vô số phương tiện quở trách tỳ-kheo, rồi ra lệnh các thần thuộc phóng thích tỳ-kheo. Các thần thuộc y lệnh Vua, phóng thích tỳ-kheo.

Sau đó các thần thuộc này lớn tiếng bình luận, bất bình, rằng, 'Nhà

vua nghĩ sao? Tội đáng chết như vậy mà chỉ khiển trách rồi thả.' Lúc ấy, trong thành La-duyệt có các cư sĩ không tin ưa Phật pháp, họ đều chỉ trích rằng,

"Sa-môn Thích tử không có tàm quý, không

biết sợ là gì, nên lấy vật không cho. Bên ngoài tự nói ta biết chánh pháp. Như vậy làm gì có chánh pháp! Gỗ của nhà vua còn lấy, huống là của người khác? Chúng ta từ nay về sau đừng gần gũi với sa-môn Thích tử, lễ bái hỏi chào, cúng dường cung kính. Đừng cho vào thôn ta, cũng đừng cho nghỉ ngơi."

Bấy giờ có các tỳ-kheo nghe chuyện ấy. Trong số đó có những vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, biết tàm quý, ưa học giới, hiềm trách Đàn-ni-ca: "Sao lại ăn trộm cây gỗ của Vua Bình-sa?" 1 Pāli: araññe apariggahitaṃ, vật vô chủ (không được ai thủ hộ) ở trong rừng (alan-nhã). 2 Sát-lợi vương Thủy kiêu đầu chủng 剎利王水澆頭種.

37

573b

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Phật, đảnh lễ dưới chân rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo; tuy biết vẫn cố hỏi tỳ-kheo Đàn-ni-ca:

"Có thật ngươi lấy gỗ mà nhà vua không cho?"

Đàn-ni-ca thưa: "Bạch Thế Tôn, thực sự đúng như vậy." Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách tỳ-kheo Đàn-ni-ca: "Việc ngươi làm sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp samôn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải pháp tùy thuận, làm điều không nên làm. Này, Đàn-ni-ca, sao lại lấy gỗ mà nhà vua không cho? Ta dùng vô số phương tiện khen ngợi sự lấy những gì đã được cho. Nay ngươi sao lại lấy gỗ mà nhà vua không cho?" Khi ấy có một tỳ-kheo tên là Ca-lâu, vốn là Đại thần của nhà vua,1 rành về thế pháp, ngồi trong chúng, [573b] cách đức Thế Tôn không xa. Đức Thế Tôn biết mà vẫn hỏi tỳ-kheo Ca-lâu: "Theo pháp luật của nhà vua, không cho mà lấy, vật trị giá bao nhiêu phải tội chết?"2

Tỳ-kheo Ca-lâu bạch Phật:

"Nếu lấy năm tiền3 hay vật trị giá năm tiền sẽ bị tội chết." "Tỳ-kheo Đàn-ni-ca, sao lại lấy gỗ mà nhà vua không cho?" 1 Ca-lâu 迦樓. Ngũ phần: Ma-kiệt đại thần 摩竭大臣. Thập tụng Căn bản: Phật sai A-nan đi hỏi những người hiểu biết trong thành về mức tội phạm theo luật Vua. V.iii. 45: purāṇavohāriko mahāmatto, (tỳ-kheo) nguyên là đại thần tư pháp. 2 Vin. nt., ... coraṃ gahetvā hanati vā bandhati vā pabbājeti vā, "

... sau khi bắt

tên trộm hoặc sát hại, hoặc cột trói, hoặc trục xuất." 3 Vin.nt., pādena... tena kho pana samayena rājagahe pañcamāsako pādo hoti, "bằng 1 pāda... thời bấy giờ, ở Rājagaha, 1 pāda = 5 māsaka. Ngũ phần, Thập tụng: 5 tiền 五錢. Căn bản: 5 ma-sái 磨灑. Tăng-kỳ 3, Phật trực tiếp hỏi vua Bình-sa. Vua trả lời: "19 tiền là 1 kế-lị-sa-bàn. Phân 1 kế-lị-sa-bàn (Pāli: kahāpaṇa) thành 4; trộm 1 phần, hay vật trị giá 1 phần, tội chết. "

38

T22. 573b Ba-la-di

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách tỳkheo Đàn-ni-ca, rồi bảo các tỳ-kheo: "Tỳ-kheo Đàn-ni-ca là kẻ ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là người đầu tiên phạm giới. Từ nay về sau Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa,... cho đến để chánh pháp tồn tại lâu dài. "

Muốn thuyết giới nên thuyết như vầy:

B. GIỚI VĂN

Tỳ-kheo nào, nơi thôn xóm hay chỗ trống vắng, với tâm trộm cắp, lấy vật không được cho. Tùy theo vật không được cho mà lấy, hoặc bị vua hay Đại thần của vua bắt, hoặc giết, hoặc trói, hoặc đuổi ra khỏi nước, rằng 'Ngươi là giặc, ngươi ngu si, ngươi không biết gì.

' Tỳ-kheo ấy là kẻ ba-ladi, không được sống chung. 1

C. THÍCH NGHĨA

Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Thôn:2 có bốn loại, 1. Chung quanh đều có tường xây thấp. 2. Chung quanh có hàng rào. 3. Có rào và tường nhưng không giáp vòng. 4. Chung quanh đều có nhà.3

Chỗ trống vắng:4 khoảng đất trống và vắng vẻ ở ngoài thôn. 1 Ngũ phần, giới này được kết hai lần. Tăng kỳ, giới được kết ba lần; thời gian kết giới: Thành đạo năm thứ 6, mùa đông, nửa tháng phần hai, ngày 10 (tức ngày 20 tháng âm lịch), sau bữa trưa, lúc bóng sáng ngả về đông dài bằng 2 người rưỡi. Thập tụng, Căn bản, cũng như Tứ phần, giới kết một lần. Pāli, giới kết hai lần.

2 Thôn, hay thôn lạc, tụ lạc. Pāli: gāma, làng xóm. 3 Pāli còn thêm yếu tố: chỗ mà một thương đội đóng trại hơn 4 tháng cũng được gọi là làng (gāma).

4 Nhàn tĩnh xứ. Ngũ phần, Tăng kỳ, Thập tụng: không địa 空地. Căn bản: không nhàn xứ 空閑處. Ngũ phần: ngoài tụ lạc, và đường đi của tụ lạc, còn lại đều được gọi là không địa. Tăng-kỳ: trừ giới của tụ lạc, ngoài ra thảy đều là không địa. Pāli, Vin.iii.48: araññaṃ, khu rừng, và giải thích, trừ làng và các khu phụ 39

573b

Vật không được cho: vật mà người khác không vất bỏ. 1

Trộm cắp: lấy với tâm trộm cắp.2

Tùy theo vật3 không được cho mà lấy: là năm tiền hay trị giá năm tiền.4

Vua: là người tự tại, không lệ thuộc ai.

Đại thần: chỉ chung cho các vị Đại thần trợ giúp nhà vua. Ba-la-di không được sống chung: như trên đã nói. D. PHẠM TƯỚNG

Có ba trường hợp lấy vật không được cho phạm ba-la-di: tự tay lấy, giám sát sự lấy, khiến người lấy.

Lại có ba trường hợp lấy vật không được cho phạm ba-la-di: lấy vật với ý tưởng không phải của mình, lấy vật với ý chẳng phải tạm dùng, lấy vật không được đồng tâm ý.

cận làng, còn lại đều là arañña (ṭhapetvā gāmañ ca gāmūpacārañ ca avasesaṃ araññaṃ nāma).

1 Bất dữ thủ 不與取. Pāli: adinnaṃ nāmaṃ yaṃ adinnaṃ anissaṭṭhaṃ apariccattaṃ rakkhittaṃ gopitaṃ mamāyitaṃ para-pariggahitaṃ (Vin.iii.46), vật không được cho, là những gì không được cho, không được tặng, không bị vất bỏ, được bảo vệ, được canh chừng.

2 Đạo tâm thủ 盜心取; Ngũ phần (tr.6a22): vật sở thuộc của người khác, được người khác bảo vệ, không được cho mà lấy, gọi là đạo tâm 盜心. Pāli: theyyasaṅkhātan ti theyyacitto avaharaṇa-citto, với tâm lén trộm, với tâm cướp giựt, gọi là (lấy) bằng cách lén trộm.

3 Nên hiểu là "bất cứ vật gì."

4 Ngũ tiền 五錢; Tăng kỳ (tr.244b1): Vương pháp không nhất định. Hoặc trộm nhỏ mà chết. Hoặc trộm lớn mà không chết. Theo phép vua Bình-sa, 19 tiền là 1 kế-lị-sa-bàn (Pāli: kahāpaṇa); 1 kế-lị-sa-bàn phân làm tư; trộm vật giá trị ¼ thì bị tội chết. Căn bản: ngũ ma-sái 五摩灑. Pāli, Vin.iii. tr.48: pañcamāsakaṃ. Theo nghĩa đen, 1 māsaka (Skt. māṣaka) là vật có giá trị trao đổi bằng 1 hạt đậu (đỗ).

40

T22. 573c Ba-la-di

Lại có ba loại1 lấy: lấy vật của người, tưởng vật của người, dời khỏi nguyên vị trí.

Lại có ba loại lấy: lấy vật có chủ, tưởng là có chủ, di chuyển khỏi nguyên vị trí.

Lại có ba loại lấy: lấy vật có người khác giám hộ, tưởng có người khác giám hộ, dời khỏi nguyên vị trí.

Lại có bốn loại lấy vật không cho thành ba-la-di:2 tự tay mình lấy, giám sát sự lấy, sai người lấy, dời khỏi nguyên vị trí. Lại có bốn loại lấy thành ba-la-di: lấy vật với ý tưởng chẳng phải của mình, không phải lấy tạm, không được đồng tâm ý mà lấy, và dời khỏi nguyên vị trí.

Lại có bốn loại lấy: lấy vật của người, tưởng vật của người, trọng vật,3 dời khỏi nguyên vị trí.

Lại có bốn loại lấy: có chủ, tưởng là có chủ, trọng vật, dời khỏi nguyên vị trí.

Lại có bốn loại lấy: người khác giám hộ, tưởng có người khác giám hộ, trọng vật, dời khỏi nguyên vị trí.

[573c] Lại có năm loại không cho mà lấy thành ba-la-di: tự tay mình lấy, giám sát người khác lấy, khiến người khác lấy, trọng vật, dời khỏi nguyên vị trí.

Lại có năm loại: lấy vật với ý tưởng chẳng phải của mình, không có ý tạm lấy, chẳng phải đồng tâm ý mà lấy, trọng vật, dời khỏi nguyên vị trí.

Lại có năm loại lấy: lấy vật của người, tưởng là vật của người, trọng vật, với tâm trộm, và dời khỏi nguyên vị trí. 1 Hán: tam chủng 三種, khác với trên chỉ 3 trường hợp; từ đây trở xuống, chủng (loại), chỉ các yếu tố hội đủ để cấu thành tội phạm. 2 Nên hiểu là 4 yếu tố hội đủ để cấu thành tội phạm. 3 Thập tụng: trọng vật 重物, chỉ vật giá trị 5 tiền hoặc quá 5 tiền. 41

573c

Lại có năm loại: có chủ, tưởng có chủ, trọng vật, với tâm trộm, dời khỏi nguyên vị trí.

Lại có năm loại lấy: vật có người khác giám hộ, trọng vật, với tâm trộm cắp, dời khỏi nguyên vị trí.

Lại có sáu loại không cho mà lấy thành ba-la-di: tự tay mình lấy, giám sát người lấy, sai người lấy, trọng vật, với tâm trộm cắp, và dời khỏi chỗ cũ. Chẳng phải vật của mình, tưởng là chẳng phải vật của mình, có sáu loại như vậy. Đó gọi là sáu loại lấy trộm phạm tội ba-la-di.

Vị trí:1

vị trí trong lòng đất, vị trí trên đất, vị trí trên cộ, vị trí trong gánh, vị trí trong hư không, vị trí trên cây, vị trí thôn, vị trí a-lannhã, vị trí ruộng, vị trí xứ sở, vị trí ghe thuyền, vị trí nước. Hoặc lén qua ải mà không đóng thuế. Hoặc lấy vật của người khác ký thác. Hoặc lấy nước; lấy tăm, trái cây, thảo mộc, chúng sinh không chân, hai chân, bốn chân, nhiều chân, sản nghiệp chung. Hoặc cùng hẹn,2 hoặc rình chờ,

3 hoặc canh giữ,

4 hoặc chặn lối đường hiểm. Như vậy

gọi là vị trí.5

Vị trí trong lòng đất:6 các kho tàng chôn dưới đất chưa ai phát hiện, như bảy báu gồm vàng, bạc, lưu ly, chân châu, bích ngọc, xa cừ, mã não; các thứ vàng ròng,7

vật báu làm bằng vàng, áo, chăn; hoặc

1 Hán: xứ 處, xác định nguyên vị trí của vật trộm để xác định yếu tố cấu thành tội phạm.

2 Pāli: saṅketakammaṃ, hẹn nhau ăn trộm.

3 Pāli: ocarako, trinh sát.

4 Pāli: oṇirakkho, người canh giữ tài vật (do người khác ký thác), lấy trộm vật mình canh giữ.

5 Tăng kỳ 3 (tr.245a28), 16 vật: đất, vật trong đất, nước, vật trong nước, thuyền, vật trong thuyền; cộ, vật trong cộ; loài bốn chân, vật trên (thân) loài bốn chân; hai chân, vật trên (thân) loài hai chân; không chân, vật trên (thân) loài không chân; hư không, vật trong hư không.

6 Địa xứ 地處. Pāli: bhūmaṭṭhaṃ.

7 Nguyên Hán: sanh tượng 生像, Pāli, theo nghĩa đen: jātarūpa. 42

T22. 574a Ba-la-di

lại có những nhu yếu phẩm khác có chủ và được chôn trong lòng đất. Những vật này có giá trị năm tiền hoặc quá năm tiền, nếu lấy với tâm trộm cắp; lấy bằng cách lôi kéo đi chỗ khác, hoặc chôn dấu đi, hoặc di chuyển khỏi nguyên vị trí; vật vừa rời khỏi nguyên vị trí, thành ba-la-di. Nếu phương tiện muốn nhấc lên, nhưng không nhấc nổi, phạm thâu-lan-giá.

Vị trí trên đất:1 các thứ không chôn dưới đất như bảy báu gồm vàng, bạc, v.v… cho đến, áo, chăn; hoặc những nhu yếu phẩm khác có chủ và ở trên mặt đất. Những vật này có giá trị năm tiền hoặc quá năm tiền, nếu lấy với tâm trộm cắp; lấy bằng cách lôi kéo đi chỗ khác, hoặc chôn dấu đi, hoặc di chuyển khỏi nguyên vị trí. Vật vừa rời khỏi nguyên vị trí, thành ba-la-di. Nếu phương tiện muốn nhấc lên, nhưng không nhấc nổi, phạm thâu-lan-giá. Vị trí trên cộ:2 cộ có bốn loại, cộ voi, cộ ngựa, cộ xe, cộ đi bộ. Hoặc lại có các phương tiện chuyên chở khác đều gọi là cộ. Các thứ trên cộ như bảy báu gồm vàng, bạc, v.v… cho đến, áo, chăn; hoặc những nhu yếu phẩm khác có chủ. Những vật này có giá trị năm tiền hoặc quá năm tiền, nếu lấy với tâm trộm cắp; lấy bằng cách lôi kéo đi chỗ khác, hoặc chôn dấu đi, hoặc di chuyển khỏi nguyên vị trí; vật vừa rời khỏi nguyên vị trí, thành ba-la-di. Nếu phương tiện muốn nhấc lên, [574a1] nhưng không nhấc, phạm thâu-lan-giá. Hoặc dẫn xe cộ từ đường chính đến đường chính, từ đường chính đến đường phụ, từ đường phụ đến đường chính, từ trong hầm lên trên bờ hầm, từ trên bờ hầm đến trong hầm, như vậy lấy cộ rời khỏi nguyên vị trí. Vừa rời khỏi nguyên vị trí, phạm bala-di. Nếu phương tiện muốn lấy mà không lấy, phạm thâu-lan-giá. Vị trí gánh: vật đội trên đầu, vật vác trên vai, vật cõng sau lưng, hay ôm trước ngực; hoặc lại có các vật khuân vác khác. Trên những gánh này có các vật như bảy báu gồm vàng, bạc, v.v… cho đến, áo, 1 Địa thượng xứ 地上處. Pāli: thalaṭṭhaṃ, vật trên đất liền. 2 Hán: thừa 乘, cũng đọc là thặng. Ngũ phần: thừa thừa vật 乘乘物, xe cộ và vật trong xe cộ. Pāli: yānaṃ yānaṭṭhaṃ xe cộ và vật trong/trên xe cộ. 43

574a

chăn; hoặc những nhu yếu phẩm khác có chủ. Những vật này có giá trị năm tiền hoặc quá năm tiền, nếu lấy với tâm trộm cắp; lấy bằng cách lôi kéo đi chỗ khác, hoặc chôn dấu đi, hoặc di chuyển khỏi nguyên vị trí. Vật vừa rời khỏi nguyên vị trí, thành ba-la-di. Nếu phương tiện muốn nhấc lên, nhưng không nhấc, phạm thâu-lan-giá. Hoặc mang gánh từ đường chính đến đường chính, từ đường chính đến đường phụ, từ đường phụ đến đường chính, từ trong hầm lên trên bờ hầm, từ trên bờ hầm đến trong hầm. Như vậy với tâm trộm mà mang khỏi chỗ cũ; vừa rời khỏi vị trí của vật, thành ba-la-di. Nếu phương tiện muốn lấy mà không lấy mắc tội thâu-lan-giá. Vị trí trong không:1 những vật mà gió thổi bay như lông, kiếp-bối, câu-giá-la, sai-la-ba-ni, sô ma, gai, bông, bát-đam-lam-bà, đầu-đầula, chim nhạn, chim hạc, chim khổng tước, chim anh võ, chim bồ câu. Lại có vật hữu dụng khác, có chủ. Những vật này có giá trị năm tiền hoặc quá năm tiền, nếu lấy với tâm trộm cắp; lấy bằng cách lôi kéo đi chỗ khác, hoặc chôn dấu đi, hoặc di chuyển khỏi nguyên vị trí. Vật vừa rời khỏi nguyên vị trí thành ba-la-di. Nếu phương tiện muốn nhấc lên, nhưng không nhấc nổi, phạm thâu-langiá. Vị trí bên trên: 2

vật được nhấc lên để trên cây, trên tường, trên rào, trên vực, trên cọc bằng ngà voi,3 trên giá móc áo, trên võng, trên 1 Không xứ 空處; Ngũ phần: hư không vật 虛空物, chỉ vật được đặt vào hư không do bởi thần lực, hoặc vật ngậm bởi chim có chủ, hoặc vật có chủ mà gió thổi đến. Tăng kỳ: hư không hư không trung vật 虛空虛空中物, chỉ các loại cây lá, hoa quả. Thập tụng: các loại vải quý giá, vải ba-đầu-ma, đầu-cầu-la, cưu-laxà, những thứ này được treo mà chưa rơi xuống đất. Pāli: ākāsaṭṭhaṃ, vật trong hư không, chỉ những vật phi hành trong hư không (ākāsagataṃ): chim chóc, giải lụa, vải vóc, cho đến vàng (từ trên người) bị rơi xuống đất. 2 Thượng xứ 上處; trong liệt kê nói là thọ thượng 樹上. Pāli: vehāsaṭṭhaṃ, nghĩa gần như trong hư không, nhưng được giải thích là vật trên giường, trên ghế, trên tượng, trên cọc, v.v...

3 Nguyên Hán: long nha dặc 龍牙杙. Pāli: nāgadanta, ngà voi (hay gạc nai) gắn vào vách tường để máng đồ.

44

T22. 574b Ba-la-di

giường gỗ, trên nệm lớn nhỏ, trên gối, trên chiếu trải trên đất. Trên những thứ này mà có vàng, bạc, v.v... cho đến, áo, chăn; hoặc những nhu yếu phẩm khác có chủ. Những vật này có giá trị năm tiền hoặc quá năm tiền, nếu lấy với tâm trộm cắp; lấy bằng cách lôi kéo đi chỗ khác, hoặc chôn dấu đi, hoặc di chuyển khỏi nguyên vị trí. Vật vừa rời khỏi nguyên vị trí thành ba-la-di. Nếu phương tiện muốn nhấc lên, nhưng mà không nhắc nổi, phạm thâu-lan-giá.

Vị trí thôn: Có bốn loại thôn xóm như trên đã nói.1 Trong thôn xóm này, có vàng, bạc, v.v… cho đến, áo, chăn; hoặc những nhu yếu phẩm khác có chủ. Những vật này có giá trị năm tiền hoặc quá năm tiền, nếu lấy với tâm trộm cắp; lấy bằng cách lôi kéo đi chỗ khác, hoặc chôn dấu đi, hoặc di chuyển khỏi nguyên vị trí. Vật vừa rời khỏi nguyên vị trí thành ba-la-di. Nếu phương tiện muốn nhấc lên, nhưng không nhắc nổi, phạm thâu-lan-giá. Dùng máy móc công kích, phá hoại thôn xóm; hoặc cho nước ngập, hoặc dựa vào cường lực của người quen thân, hoặc dùng lời lẽ biện bác mê hoặc lừa dối mà lấy; vừa lấy được, thành ba-la-di; phương tiện [574b] muốn lấy mà không lấy được, mắc tội thâu-lan-giá.

Vị trí a-lan-nhã: vùng đất trống ở ngoài thôn mà có chủ. Nơi chỗ đất trống này mà có vàng, bạc, v.v… cho đến, áo, chăn; hoặc những nhu yếu phẩm khác có chủ. Những vật này có giá trị năm tiền hoặc quá năm tiền, nếu lấy với tâm trộm cắp; lấy bằng cách lôi kéo đi chỗ khác, hoặc chôn dấu đi, hoặc di chuyển khỏi nguyên vị trí. Vật vừa rời khỏi nguyên vị trí, thành ba-la-di. Nếu phương tiện muốn nhấc lên, nhưng không nhấc, phạm thâu-lan-giá. Hoặc bằng phương tiện phá hoại vùng đất trống của người khác, hoặc cho nước ngập, hoặc dựa vào cường lực của người quen thân, 1 Pāli: gāmaṭṭhaṃ, trong thôn xóm, vật được cất tại bốn chỗ: trong đất (bhūmaṭṭhaṃ), trên đất liền (thalaṭṭhaṃ), trong hư không (ākāsaṭṭhaṃ), trong khoảng trống (vehāsaṭṭhaṃ).

45

574b

hoặc dùng lời lẽ biện luận, mê hoặc, lừa dối để lấy. Vừa lấy được, thành ba-la-di. Phương tiện muốn lấy mà không lấy được, mắc tội thâu-lan-giá.

Vị trí ruộng: ruộng trồng lúa dé, ruộng trồng lúa mạch, ruộng trồng mía. Hoặc lại có các loại ruộng khác mà nơi đó có vàng, bạc, v.v… cho đến, áo, chăn; hoặc những nhu yếu phẩm khác có chủ. Những vật này có giá trị năm tiền hoặc quá năm tiền, nếu lấy với tâm trộm cắp; lấy bằng cách lôi kéo đi chỗ khác, hoặc chôn dấu đi, hoặc di chuyển khỏi nguyên vị trí. Vật vừa rời khỏi nguyên vị trí, thành bala-di. Nếu dùng phương tiện phá hoại ruộng của người hoặc cho nước ngập, hoặc dựa vào cường lực của người quen thân, hoặc dùng lời lẽ biện luận, mê hoặc, lừa dối để lấy. Vừa lấy được, thành ba-la-di. Phương tiện muốn lấy mà không lấy được, mắc tội thâulan-giá. Xứ sở:1 hoặc là khu vực của nhà, hoặc khu vực chợ quán, hoặc là vườn cây, hoặc là vườn rau, hoặc ao hồ, hoặc sân trước, hoặc sau nhà, hoặc là những nơi khác mà ở đó có vàng, bạc, v.v… cho đến, áo, chăn; hoặc những nhu yếu phẩm khác có chủ. Những vật này có giá trị năm tiền hoặc quá năm tiền, nếu lấy với tâm trộm cắp; lấy bằng cách lôi kéo đi chỗ khác, hoặc chôn dấu đi, hoặc di chuyển khỏi nguyên vị trí. Vật vừa rời khỏi nguyên vị trí, thành ba-la-di. Nếu dùng phương tiện phá hoại xứ sở của người, hoặc cho nước ngập, hoặc dựa vào cường lực của người quen thân, hoặc dùng lời lẽ biện luận, mê hoặc, lừa dối để lấy. Vừa lấy được, thành ba-la-di. Phương tiện muốn lấy mà không lấy được, mắc tội thâu-lan-giá. Vị trí ghe thuyền: thuyền nhỏ, thuyền lớn, thuyền bầu, 2 thuyền độc

mộc,3 thuyền bành, thuyền buồm, thuyền hình con rùa, thuyền hình 1 Xứ sở 處所, chỉ phạm vi cư trú của người. Pāli: vihāraṭṭhaṃ, vật trong khu vực cư trú, có bốn chỗ, như trong thôn xóm, xem cht. trước. 2 Bản Cao Ly: đài thuyền 臺船; Tống-Nguyên-Minh: hồ thuyền 壺船. Pāli: nāvā nāma yāya tarati, thuyền, chỉ phương tiện qua sông. 3 Nhất mộc thuyền 一木船, loại ghe thuyền được làm từ một khúc cây/gỗ. 46

T22. 574c Ba-la-di

con ba ba, thuyền bằng da, thuyền bằng phao nổi, thuyền bằng trái cây,

1 thuyền treo,2 thuyền cánh bè; hoặc những loại thuyền khác mà nơi đó có vàng, bạc, v.v… cho đến, áo, chăn; hoặc những nhu yếu phẩm khác có chủ. Những vật này có giá trị năm tiền hoặc quá năm tiền, nếu lấy với tâm trộm cắp; lấy bằng cách lôi kéo đi chỗ khác, hoặc chôn dấu đi, hoặc di chuyển khỏi nguyên vị trí. Vật vừa rời khỏi nguyên vị trí, thành ba-la-di. Phương tiện muốn lấy mà không lấy được, mắc tội thâu-lan-giá. Hoặc từ bờ này đến bờ kia, từ bờ kia đến bờ này; hoặc ngược dòng, hoặc xuôi dòng; hoặc cho chìm dưới đáy nước, hoặc dời lên trên bờ; hoặc cởi (thuyền) rồi dời đi chỗ khác, thành ba-la-di. Phương tiện muốn lấy mà không được, mắc tội Thâu-lan-giá.

[574c] Vị trí nước: kho tàng chứa vàng bạc bảy báu và các thứ áo chăn chìm dưới đáy nước, hoặc con rái cá, hoặc cá, hoặc ba ba, hoặc cá sấu,

3 hoặc hoa ưu-bát-la, hoa bát-đầu-ma, hoa câu-vật-đầu, hoa phân-đà-lợi,4

và các vật khác ở trong nước, có chủ. Những vật này có giá trị năm tiền hoặc quá năm tiền, nếu lấy với tâm trộm cắp; lấy bằng cách lôi kéo đi chỗ khác, hoặc chôn dấu đi, hoặc di chuyển khỏi nguyên vị trí. Vật vừa rời khỏi nguyên vị trí, thành bala-di. Phương tiện muốn lấy mà không lấy được, mắc tội thâu-langiá. Nếu dùng phương tiện phá hoại chỗ nước của người... cho đến, mắc tội thâu-lan-giá, như trên đã nói.

Không đóng thuế:5 theo pháp luật, tỳ-kheo không phải đóng thuế. Nếu vật của bạch y cần phải đóng thuế mà tỳ-kheo với tâm ăn trộm 1 Quả thuyền 果船.

2 Huyền thuyền 懸船.

3 Nguyên Hán âm: thất-thâu ma-la 失收摩羅; Pāli: suṃsumāra (Skt. śiśumāra), cá sấu.

4 Các loại hoa trong nước: ưu-bát-la 優钵羅 (Pāli: uppala, Skt. utpala, sen/súng xanh, thanh thụy liên hoa); bát-đầu-ma 钵頭摩 (Pāli: paduma, Skt. padma, sen/súng đỏ); câu-vật-đầu 拘勿頭 (Pāli=Skt. kumuda, sen trắng, hay hồng), phân-đà-lị/lợi 分陀利 (Pāli=Skt. puṇḍarīka, sen trắng). 5 Pāli: suṅkaghāṭa, trạm thuế (tại các cửa khẩu biên giới). 47

574c

mang hộ cho người khác qua khỏi chỗ đóng thuế, hoặc ném ra ngoài cửa ải, vật trị giá năm tiền hay trên năm tiền, hoặc chôn dấu, di chuyển, hoặc dùng lời lẽ biện luận, mê hoặc, lừa dối, hoặc dùng chú thuật để đưa qua... cho đến, phương tiện, thì phạm thâu-lan-giá, như trên.

Lấy vật ký thác của người: vật của người gởi mang đi mà đem tâm trộm cắp, trị giá năm tiền hay trên năm tiền; từ trên đầu dời xuống vai, từ trên vai dời lên đầu;1 từ bên vai hữu dời qua bên vai tả, từ bên vai tả dời qua bên vai hữu; từ nơi tay tả dời qua tay hữu, từ tay hữu dời qua tay tả; hoặc ôm trong lòng, hoặc để nơi đất mà dời khỏi nguyên vị trí. Vừa dời khỏi vị trí cũ, thành ba-la-di. Phương tiện... thâu-lan-giá.

Nước: các loại nước thơm, hoặc nước thuốc, được đựng trong các đồ đựng nước như lu, vại lớn nhỏ, hoặc các loại dụng cụ chứa nước khác, có giá trị năm tiền hoặc hơn năm tiền, nếu lấy với tâm trộm cắp; lấy bằng cách lôi kéo đi chỗ khác, hoặc chôn dấu đi, hoặc di chuyển khỏi nguyên vị trí; vật vừa rời khỏi nguyên vị trí thành bala-di. Phương tiện muốn lấy mà không lấy được mắc tội thâu-langiá. Tăm:2 hoặc một hoặc hai, hoặc nhiều cây, hoặc một nắm, một bó, một ôm, một gánh; hoặc có ướp hương, hoặc có thoa thuốc, có giá trị năm tiền hoặc hơn năm tiền, nếu lấy với tâm trộm cắp; lấy bằng cách lôi kéo đi chỗ khác, hoặc chôn dấu đi, hoặc di chuyển khỏi nguyên vị trí. Vật vừa rời khỏi nguyên vị trí, thành ba-la-di. Phương tiện muốn lấy mà không lấy được, mắc tội thâu-lan-giá. 1 Các thủ đoạn đánh tráo vật ký thác để sang đoạt. 2 Hán: dương chi 楊支. Pāli: dantapoṇaṃ, đồ chà răng, thường được làm bằng gỗ thông.

48

T22. 575a Ba-la-di

Vườn: tất cả cỏ cây rừng rú hoa quả có chủ, có giá trị năm tiền hoặc hơn năm tiền, nếu lấy với tâm trộm cắp; lấy bằng cách lôi kéo đi chỗ khác, hoặc chôn dấu đi, hoặc di chuyển khỏi nguyên vị trí. Vật vừa rời khỏi nguyên vị trí, thành ba-la-di. Phương tiện muốn lấy mà không lấy được, mắc tội thâu-lan-giá.

Chúng sinh không chân: như rắn, cá, và tất cả các loài chúng sinh không có chân khác có chủ, có giá trị năm tiền hoặc hơn năm tiền, nếu lấy với tâm trộm cắp; lấy bằng cách lôi kéo đi chỗ khác, hoặc chôn dấu đi, hoặc di chuyển khỏi nguyên vị trí. Vật vừa rời khỏi nguyên vị trí, thành ba-la-di. Phương tiện muốn lấy mà không lấy được, mắc tội thâu-lan-giá.

Chúng sinh hai chân: loài người, loài phi nhơn, chim và các loại chúng sinh hai chân có chủ, có giá trị năm tiền hoặc hơn năm tiền, nếu lấy với tâm trộm cắp; lấy bằng cách lôi kéo đi chỗ khác, hoặc chôn dấu đi, hoặc di chuyển khỏi nguyên vị trí. Vật vừa rời khỏi nguyên vị trí, thành ba-la-di. Phương tiện muốn lấy mà không lấy được, mắc tội thâu-lan-giá.

Chúng sinh bốn chân: [575a1] như voi, ngựa, bò, lạc đà, lừa, nai, dê và các loại chúng sinh bốn chân, có chủ, có giá trị năm tiền hoặc hơn năm tiền, nếu lấy với tâm trộm cắp; lấy bằng cách lôi kéo đi chỗ khác, hoặc chôn dấu đi, hoặc di chuyển khỏi nguyên vị trí. Vật vừa rời khỏi nguyên vị trí, thành ba-la-di. Phương tiện muốn lấy mà không lấy được, mắc tội thâu-lan-giá.

Chúng sinh nhiều chân: như ong, uất-châu-long-già,1 hoặc rết,2 hay chúng sinh nhiều chân khác, có chủ, có giá trị năm tiền hoặc hơn năm tiền, nếu lấy với tâm trộm cắp, phạm ba-la-di. Phương tiện muốn lấy mà không lấy được, mắc tội thâu-lan-giá. Sản nghiệp chung:3 tài vật kiếm được do sự nghiệp chung cần phải 1 Hán: uất-châu-long-già 鬱周隆伽; Pāli: uccāliṅga, loại mao trùng (sâu róm). 2 Hán: bách túc 百足; Pāli: satapadī.

3 Đồng tài nghiệp 同財業.

49

575a

chia chung, có giá trị năm tiền hoặc hơn năm tiền, nếu lấy với tâm trộm cắp, phạm ba-la-di. Phương tiện muốn lấy mà không lấy được, mắc tội thâu-lan-giá.

Cùng hẹn:1 cùng với người khác giao ước, lúc nào đó đi, lúc nào đó đến; hoặc đục vách lấy của, hoặc giữa đường cướp lấy, hoặc đốt cháy; từ đó được tài vật chung. Những vật ấy có giá trị năm tiền hoặc hơn năm tiền, nếu lấy với tâm trộm cắp, phạm ba-la-di. Phương tiện muốn lấy mà không lấy được, mắc tội thâu-lan-giá. Dò xét: "Tôi sẽ đến quan sát thôn kia; hoặc thành ấp, chỗ thuyền đò, hang núi, hoặc chỗ dân cư, chỗ chợ quán, nơi làm việc. " Những

tài vật thu được từ những nơi đó thành của chung, có giá trị năm tiền hoặc hơn năm tiền, nếu lấy với tâm trộm cắp, phạm ba-la-di. Phương tiện muốn lấy mà không lấy được, mắc tội thâu-lan-giá. Canh giữ: "Tôi sẽ canh giữ tài vật kiếm được từ bên ngoài. Những vật kiếm được chia chung.

" Những vật ấy có giá trị năm tiền hoặc

hơn năm tiền, nếu lấy với tâm trộm cắp, phạm ba-la-di. Phương tiện muốn lấy mà không lấy được mắc tội thâu-lan-giá. Canh đường: "Tôi sẽ canh gác nơi đường. Nếu có quân của nhà vua đến, quân của giặc đến, quân của trưởng giả đến sẽ báo cho nhau biết. Tài vật kiếm được sẽ chia chung.

" Những vật ấy có giá

trị năm tiền hoặc hơn năm tiền, nếu lấy với tâm trộm cắp, phạm bala-di. Phương tiện muốn lấy mà không lấy được mắc tội thâu-langiá. Nếu phương tiện tìm cầu hơn năm tiền, được hơn năm tiền, thành ba-la-di. Nếu phương tiện tìm cầu hơn năm tiền mà được năm tiền, thành ba-la-di. Nếu phương tiện tìm cầu hơn năm tiền được dưới năm tiền, thâu-lan-giá. Nếu phương tiện tìm cầu hơn năm tiền mà không được, thâu-lan-giá. Nếu phương tiện tìm cầu năm tiền mà được hơn năm tiền, thành ba-la-di. Phương tiện tìm cầu năm tiền mà được dưới năm tiền, thành thâu-lan-giá. Phương tiện tìm cầu 1 Cộng yếu 共要; Pāli: saṃketakamma.

50

T22. 575b Ba-la-di

năm tiền mà không được, thành thâu-lan-giá. Phương tiện tìm cầu dưới năm tiền, được hơn năm tiền, thành ba-la-di. Phương tiện tìm cầu năm tiền mà được, thành ba-la-di. Phương tiện tìm cầu dưới năm tiền, được dưới năm tiền, thành thâu-lan-giá. Phương tiện tìm cầu dưới năm tiền mà không được, đột-kiết-la.

Sai người phương tiện tìm cầu năm tiền, [575b] được hơn năm tiền, cả hai đều phạm ba-la-di. Phương tiện sai người tìm cầu hơn năm tiền, được năm tiền, cả hai đều phạm ba-la-di. Phương tiện sai người tìm cầu năm tiền, được dưới năm tiền cả hai đều phạm thâulan-giá. Phương tiện sai người tìm cầu hơn năm tiền mà không được, cả hai đều phạm thâu-lan-giá. Phương tiện sai người tìm cầu năm tiền, được hơn năm tiền, cả hai đều phạm ba-la-di. Phương tiện sai người tìm cầu năm tiền, mà được năm tiền, cả hai đều phạm ba-la-di. Phương tiện sai người tìm cầu năm tiền, mà được dưới năm tiền, cả hai đều phạm thâu-lan-giá. Phương tiện sai người tìm cầu năm tiền, mà không được, cả hai đều phạm thâu-lan-giá. Phương tiện sai người tìm cầu dưới năm tiền mà hơn năm tiền, người lấy phạm ba-la-di; người dạy phạm thâu-lan-giá. Phương tiện sai người tìm cầu dưới năm tiền, được năm tiền; người lấy phạm ba-la-di; người dạy phạm thâu-lan-giá. Phương tiện sai người tìm cầu dưới năm tiền, được dưới năm tiền, cả hai đều phạm thâu-langiá. Phương tiện sai người tìm cầu dưới năm tiền mà không được, cả hai đều phạm đột-kiết-la. Phương tiện sai người tìm cầu năm tiền hoặc hơn năm tiền; nhưng người được dạy lấy vật khác; người lấy phạm ba-la-di, người dạy phạm thâu-lan-giá. Phương tiện sai người tìm cầu năm tiền, hoặc hơn năm tiền; nhưng người nhận lời dạy lại lấy vật ở chỗ khác, người lấy phạm ba-la-di, người dạy phạm thâu-lan-giá. Phương tiện sai người tìm cầu năm tiền hoặc hơn năm tiền; người nhận lời dạy là người bị sai chứ không có tâm trộm cắp, lấy được năm tiền hoặc hơn năm tiền, người dạy phạm ba-la-di, kẻ bị sai không phạm. Nếu sai người lấy vật,1 người nhận 1 Giáo thủ vật 教取物, dạy đi lấy vật không nhất thiết bảo đi ăn trộm. 51

575c

lời dạy hiểu là dạy lấy trộm; nếu lấy được trị giá năm tiền hoặc hơn năm tiền, người nhận lời dạy phạm ba-la-di, người dạy không phạm. Có chủ, biết rõ là có chủ, không cho mà lấy, trị giá năm tiền hay hơn năm tiền, phạm ba-la-di. Nghi là có chủ, lấy năm tiền hoặc hơn năm tiền, phạm thâu-lan-giá. Không chủ, tưởng có chủ, lấy năm tiền hoặc hơn năm tiền phạm thâu-lan-giá. Nghi vật không chủ tưởng có chủ, lấy năm tiền hoặc hơn năm tiền phạm thâu-lan-giá. Lấy vật có chủ, tưởng có chủ, dưới năm tiền phạm thâu-lan-giá. Lấy vật có chủ, mà nghi, dưới năm tiền, phạm đột-kiết-la. Không chủ tưởng là có chủ lấy dưới năm tiền phạm đột-kiết-la. Nghi là vật không chủ lấy dưới năm tiền phạm đột-kiết-la.Tỳ-kheo-ni, ba-la-di. Thức-xoa-ma-na, sa-di, Sa-di-ni: đột-kiết-la, tẫn xuất. Đó là phạm. Sự không phạm: lấy với ý tưởng được cho, tưởng là của mình, với ý tưởng là đồ vất bỏ, với ý tưởng tạm lấy, với ý tưởng là thân hữu... tất cả những trường hợp trên [575c] không phạm. Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới, si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách. Đó là không phạm.1 III. ĐOẠN NHÂN MẠNG 2

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Thế Tôn du hóa Tỳ-xá-ly,

3 ở trong giảng đường, bên

sông Di hầu.

4 Bằng vô số phương tiện, Phật giảng cho các tỳ-kheo 1 Bản Hán, hết quyển 1.

2 Tứ phần, quyển 2 (tr.575c6); Ngũ phần 2 (tr.7a27); Tăng-kỳ 4 (tr.253c9); Căn bản 3 (tr.518a21); Thập tụng 2 (tr.7b21). Vin. iii. 68. 3 Tỳ-xá-ly 毘舍離; Sk. Vaiśālī (Pl.) Vesāli.

4 Di hầu giang biên 獼猴江邊; Thập tụng 2, Bạt-kỳ quốc Bạt-cầu-ma hà thượng 跋耆國跋求摩河上 tức Pāli, sông Vaggumudā, thuộc nước Vajji, gần chỗ Phật nhập Niết-bàn. Căn bản: Phật tại thành Quảng Nghiêm 廣嚴城, bên bờ sông Thắng Tuệ 勝慧河, rừng Sa-la-trĩ 娑羅雉林. Pāli, Vn.iii.70, Vesāliyam viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ, trú tại Vesālī, trong rừng Đại Lâm, trong một ngôi nhà sàn.

52

T22. 575c Ba-la-di

thực hành (quán) bất tịnh,1 khen ngợi sự thực hành (quán) bất tịnh, khen ngợi tư duy về sự thực hành quán bất tịnh.2 Các tỳ-kheo khởi lên ý nghĩ: "Nay đức Thế Tôn vì chúng ta nói thực hành (quán) bất tịnh, khen ngợi sự thực hành (quán) bất tịnh, khen ngợi tư duy về sự thực hành quán bất tịnh." Bấy giờ, các tỳ-kheo liền dùng vô số phương tiện tu tập quán bất tịnh. Sau khi từ thiền định tỉnh giác, các vị ấy sinh ghê tởm thân mạng, sầu ưu, không an lạc. Cũng như con trai hay con gái yêu thích bản thân,3 đem rắn chết, chó chết, người chết cột nơi cổ mình, để rồi ghê tởm mùi hôi thối ấy. Các tỳ-kheo cũng như vậy, bằng vô số phương tiện tu tập quán bất tịnh, ghê tởm thân mạng, sầu ưu, không an lạc, bèn tìm dao muốn tự sát, khen ngợi sự chết, khuyến khích cho chết. Các tỳ-kheo ở trong một khu vườn, bên sông Bàcầu, 4 khởi lên ý nghĩ: "Đức Thế Tôn đã từng dùng vô số phương tiện nói về sự thực hành (quán) bất tịnh, khen ngợi sự thực hành (quán) bất tịnh, khen ngợi tư duy về sự thực hành quán bất tịnh. Tỳ-kheo kia dùng vô số phương tiện tập tu quán bất tịnh, sinh ghê tởm thân mạng, sầu ưu, không an lạc, tìm dao muốn tự sát, khen ngợi sự chết, khuyến khích cho chết.

" Bấy giờ, có tỳ-kheo tên là

Vật-lực-già Nan-đề,

5 dòng sa-môn xuất gia,6 tay cầm dao bén vào

1 Thuyết bất tịnh hành 說不淨行. Ngũ phần 2, nt., tu bất tịnh quán 修不淨觀; Pāli, Vn.iii.nt., asubhabhāvana.

2 Xem Tạp A-hàm 29 kinh 809. S. 54. 9 Vesāli.

3 Nguyên Hán: tự hỉ nam tử...自喜男子; Thập tụng 2, nt., niên thiếu tự hỷ nghiêm sức 年少自喜嚴飾; Vn.iii.dd., maṇḍanajātiko, thích trang điểm. 4 Bà-cầu hà 婆裘河; tức Pāli, sông Vaggumudā.

5 Vật-lực-già Nan-đề 物刀伽難提 (Sk. Mṛga-nandī?); Ngũ phần (tr.7b5), Dilân chiên-đà-la 彌鄰旃陀羅, một người chiên-đà-la tên là Di-lân; Thập tụng 2 (tr.7c4), Lộc Trượng phạm chí 鹿杖梵志, một người phạm chí tên Lộc Trượng (Skt. Mṛgadaṇḍa, tức Pāli Migadaṇḍa, thay vì Migalaṇḍa). Pāli, Vn.iii.68, Migalaṇḍika samaṇakuttaka, một người giả trang Sa-môn tên là Migalaṇḍa. 6 Phụ chú trong bản Hán: "Nói Sa-môn chủng, chỉ dòng họ. " Tức Pāli samaṇakūla: dòng họ Sa-môn, thay vì samaṇakuttaka, giả trang Sa-môn. 53

576a

trong vườn Bà-cừu.

1 Có một tỳ-kheo đang ghê tởm thân mạng ô uế

bất tịnh,2 từ xa thấy tỳ-kheo Vật-lực-già Nan-đề đến, bèn nói rằng: "Đại đức, hãy đoạn mạng tôi. Tôi đem y bát cho ông. " Vật-lực-già

liền chịu thuê bằng y bát, tức thì đoạn mạng vị tỳ-kheo ấy. Y đi đến bờ sông kia để rửa dao. Lòng sinh hối hận, tự nói: "Hôm nay thật bất lợi cho ta; [576a1] thật chẳng lành cho ta. Tỳ-kheo kia không tội lỗi gì, ta lại nhận lời đoạn mạng căn của ông ấy." Vào lúc đó, có một Thiên ma3 biết tâm niệm của tỳ-kheo này, liền dùng thần túc đến trước Vật-lực-già Nan-đề. Đứng trên mặt nước mà không chìm;4 khen ngợi, khuyến khích rằng: "Lành thay, lành thay thiện nam tử! Hôm nay ông được công đức lớn; đã độ người chưa được độ."

Tỳ-kheo Nan-đề nghe Thiên ma khen, sự hối hận kia tan biến, liền khởi lên ý nghĩ: "Nay ta đặng công đức lớn; độ người chưa được độ.

" Nghĩ như vậy rồi, y lại cầm dao vào trong vườn5 mà hỏi: "Ai chưa độ, nay tôi sẽ độ cho."

Khi ấy, có tỳ-kheo chưa ly dục, thấy tỳ-kheo Vật-lực-già Nan-đề, thì quá kinh hoảng, lông trong người dựng ngược lên. Vật-lực-già Nan-đề thấy vậy, nói các tỳ-kheo rằng:

"Các ngài chớ sợ. Các căn chưa thuần thục, thì chưa thể hóa kiếp được. Đợi đến lúc thành thục, tôi sẽ hoá kiếp cho. " Trong số các tỳkheo ái dục đã diệt tận, thấy Vật-lực-già Nan-đề, lòng không sợ sệt, lông trong người không dựng ngược lên.

1 Bà-cừu viên 婆裘園; Thập tụng 2 (tr.7b21), Bạt-cầu-ma hà 跋求摩河; Pāli, Vn.iii.68: Vaggumudā nadī, sông Vaggumudā

2 Tăng-kỳ 4 (tr.253c9): một tỳ-kheo bệnh lâu ngày, đau đớn không chịu nổi, bèn nhờ tỳ-kheo nuôi bệnh giết giùm.

3 Thập tụng (tr.7c7): Ma thiên thần 魔天神; Ngũ phần (tr.7b9): Tự tại thiên ma 自在天魔. Pāli, Vn.iii.69: mārakāyikā devatā, một thiên thần thuộc hạ của Māra. 4 Vin. iii. 69: abhijjamāne udake gantvā, đi trên nước mà nước không bị chẻ ra. 5 Thập tụng: đến trú xứ kia. Pāli, Vn.iii.69: vihārena vihāraṃ pariveṇena pariveṇaṃ, từ tinh xá đến tinh xá, từ phòng đến phòng. 54

T22. 576b Ba-la-di

Khi ấy tỳ-kheo Vật-lực-già Nan-đề hoặc một ngày giết một tỳkheo, hoặc giết hai, ba, bốn, năm cho đến sáu mươi người. Xác chết trong vườn kia vất bỏ bừa bãi, hôi thối, bất tịnh, giống như một bãi tha ma.

Lúc bấy giờ, có các cư sĩ lễ bái các chùa. Lần hồi đến vườn kia, thấy vậy, ai nấy đều kinh sợ, lấy làm kỳ quái, cùng nhau chê bai: "Trong vườn này có sự đại biến. Sa-môn Thích tử không có lòng từ mẫn, giết hại nhau. Tự xưng rằng ta tu chánh pháp. Như vậy đâu có gì là chánh pháp? Họ giết hại lẫn nhau. Các tỳ-kheo còn tự giết nhau huống là đối với người khác. Từ nay chúng ta chớ nên kính phụng, thừa sự, cúng dường sa-môn Thích tử nữa. "

Họ rao truyền trong thôn ấp, đừng cho cư trú và vãng lai. Khi ấy các cư sĩ thấy trong vườn này uế ác như vậy nên không tới lui nữa. Bấy giờ, tỳ-kheo trú tại Tỳ-xá-ly, có nhân duyên nhỏ, tập hợp lại một chỗ.

1 Lúc ấy, đức Thế Tôn quan sát số lượng các chúng tỳkheo giảm thiểu, và các đại tỳ-kheo có tiếng tăm đều không có mặt. Đức Thế Tôn tuy đã biết nhưng vẫn hỏi A-nan:

"Chúng Tăng tại sao giảm thiểu? Các Đại đức nổi tiếng ở đâu mà không thấy mặt hôm nay?"

Tôn giả A-nan đem nhân duyên đã xảy ra trình bày đầy đủ với Phật:

"Thế Tôn trước đây dùng vô số phương tiện vì các tỳ-kheo thuyết giảng một cách rộng rãi về sự thực hành (quán) bất tịnh, khen sự thực hành (quán) bất tịnh, khen tư duy sự thực hành (quán) bất tịnh. Các tỳ-kheo nghe rồi tu tập, nhàm tởm thân mạng, tìm người đoạn mạng. [576b] Do vậy mà số lượng bị giảm thiểu. Cúi xin đức Thế Tôn vì các tỳ-kheo mà phương tiện thuyết pháp khác, khiến cho tâm mọi người khai mở, vĩnh viễn không nghi hoặc." Đức Phật bảo Tôn giả A-nan:

1 Thập tụng 2 (tr.7c15): ngày 15 trong tháng, lúc thuyết giới. 55

576b

"Nay hãy tập hợp các tỳ-kheo nơi giảng đường." Tôn giả A-nan vâng lời Phật dạy, tập hợp các tỳ-kheo nơi giảng đường; rồi đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi đứng qua một bên, thưa:

"Kính bạch đức Thế Tôn, nay chúng Tăng đã họp, nguyện đức Thánh biết thời."

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn liền đến giảng đường, ngồi giữa đại chúng, bảo các tỳ-kheo:

"Có a-na-ban-na tam-muội,1 tịch nhiên khoái lạc. Các pháp bất thiện đã sinh, nó có khả năng diệt trừ, vĩnh viễn không phát sinh trở lại. Ví như tiết trời mùa thu, sau cơn mưa thì không còn bụi bẩn. Lại như một trận mưa lớn có khả năng chận đứng luồng gió mạnh. A-na ban-na tam-muội cũng lại như vậy, tịch tịnh khoái lạc. Với các pháp bất thiện đã sinh, nó có khả năng diệt trừ." Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện vì các tỳ-kheo nói a-na ban-na tam-muội, khen a-na ban-na tam muội, khen sự tu tập a-na ban-na tam-muội. Các tỳ-kheo liền khởi lên ý nghĩ: "Đức Thế Tôn hôm nay dùng vô số phương tiện vì chúng ta nói a-na banna tam-muội, khen a-na ban-na tam muội, khen sự tu tập a-na banna tam-muội. Chúng ta hãy tinh cần tu tập. "

Rồi các tỳ-kheo liền bằng đủ phương tiện khác nhau tư duy, nhập a-na ban-na tam-muội. Sau khi từ a-na ban-na tam-muội tỉnh giác, họ tự biết mình chứng đắc pháp tăng thượng thù thắng, an trụ nơi quả chứng.

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳkheo, bằng vô số phương tiện quở trách các tỳ-kheo trong vườn Bàcừu: "Việc làm của các ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, 1 A-na-ban-na tam-muội 阿那般那三昧; Thập tụng 2 (tr.8a13): a-na ban-na niệm 阿那般那念; Ngũ phần 2 (tr.7c6): an-ban niệm 安般念; Pāli, Vn. iii. 70: ānāpānassati-samādhi, sự tập trung trên hơi thở ra vào. 56

T22. 576c Ba-la-di

chẳng phải pháp của sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, là việc không nên làm. Làm sao các tỳ-kheo trong vườn Bà-cừu này lại ngu si mà dứt mạng lẫn nhau?" Đức Thế Tôn sau khi dùng vô số phương tiện quở trách rồi, bảo các tỳ-kheo: "Các tỳ-kheo trong vườn Bà-cừu là những người ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là những người đầu tiên phạm giới này. Từ nay về sau, Ta vì các tỳ-kheo mà kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, để chánh pháp tồn tại lâu dài. "

Người muốn thuyết giới, nên thuyết như vầy:

B. GIỚI VĂN

Tỳ-kheo nào, cố ý tự tay dứt sinh mạng người,1 cầm dao

đưa người, khen ngợi sự chết, khuyến khích cho chết, nói: 'Này nam tử, ích gì cuộc sống xấu ác này, thà chết còn hơn sống!' Với tâm tư duy như vậy, dùng mọi phương tiện khen ngợi sự chết, khuyến khích cho chết; tỳ-kheo ấy là kẻ ba-ladi, không được sống chung. 2

C. THÍCH NGHĨA

[576c]Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Người:3 từ khi thức đầu tiên1 cho đến khi thức sau cùng, mà dứt 1 Hán: đoạn nhân mạng 斷人命; Pāli: manussaviggahaṃ jīvitā voropeyya, tước đoạt sinh mạng của con người.

2 Ngũ phần 2, giới này được kết bởi ba lần: Lần thứ nhất, tỳ-kheo giết người, nhân duyên cũng gần như Tứ phần với một vài chi tiết khác biệt. Lần thứ hai, tỳkheo bệnh muốn tự sát, nhân vì có giới cấm giết người nên các tỳ-kheo đưa dao cho người bệnh tự sát; Phật kết thêm lần nữa. Thứ ba, tỳ-kheo bệnh muốn tự sát nhưng các tỳ-kheo không dám giúp phương tiện, bèn đi tìm thợ săn, khuyến khích giết giùm; Phật kết thêm lần nữa. Pāli, Phật kết hai lần; lần thứ nhất, giết và giúp phương tiện tự sát; thứ hai, khuyến khích người tự sát. Tăng-kỳ và Thập tụng, kết một lần như Tứ phần. Đại tỳ-kheo giới bản (tr. 549c15): giới được kết sau khi thành Phật năm thứ sáu, ngày 9, nửa tháng phần thứ ba, mùa đông. 3 Hán: nhân 人. Pāli, Vin. iii. tr. 73: manussaviggaha (thân thể con người): tâm 57

576c

mạng sống của nó.

Giết:2 tự mình giết, sai bảo người giết, sai sứ giết, sai người đi và về mà giết, hoặc trùng sứ mà giết, hoặc sai sứ luân chuyển giết, hoặc nhờ người đàn ông giết, hoặc sai người tìm người đàn ông giết, tìm cầu người cầm dao giết, sai người tìm cầu cầm dao giết, ra dấu bằng thân, miệng nói, thân miệng đều hiện tướng, hoặc gởi thư, sai khiến người đưa thư, giết bằng hầm hố, bằng ỷ phát,3 cho uống thuốc, đặt dụng cụ giết.

- Tự mình giết: dùng tay hoặc gạch đá, dao, gậy, và các vật khác để tự mình giết. Người giết phạm ba-la-di. Phương tiện mà không giết được, phạm thâu-lan-giá.

- Sai bảo người giết:4 khi giết, tự mình giám sát việc giết,5 sai người trước6 ném vào trong nước, lửa; hoặc từ trên núi xô xuống hố sâu, hoặc khiến voi chà chết; hoặc khiến ác thú ăn, hoặc khiến rắn cắn, và các lệnh giết khác. Người (được lệnh) giết, (người ra lệnh) phạm ba-la-di. Phương tiện mà không giết được, thâu-lan-giá. - Sai sứ giết: tỳ-kheo sai khiến sứ giả đoạn mạng người nào đó. đầu tiên trong sinh khởi thai mẹ, thức tối sơ xuất hiện, cho đến khi chết, trong khoảng giữa đó gọi là thân người. Ngũ phần: "nhược nhân, nhược tợ nhân 若人 若似人. Sau khi nhập thai mẹ, trong vòng 49 ngày, gọi là tợ nhân. Từ đó về sau, gọi là nhân.

'' Thập tụng: nhược nhân nhược loại nhân 若人若類人 (người và loại tợ của người). Căn bản: "nhược nhân, nhược nhân thai. Nhân (người), trong thai mẹ, đã đủ 6 căn. Nhân thai, mới nhập thai mẹ. ''

1 Hán: sơ thức 初識. Pāli: paṭhaṃ paṭisandhicittaṃ, kết sanh tâm đầu tiên. 2 Hán: sát 殺. Văn kết giới nói: đoạn nhân mạng 斷人命, không nói từ sát. Pāli: jīvitā voropeyya, tước đoạt sinh mạng, là làm đoạn tuyệt mạng căn, hủy diệt nó, chặn đứng dòng tương tục.

3 Ỷ phát 倚發; bản Thánh: ỷ bát 倚撥, xem cht. sau

4 Giáo sát 教殺. Pāli: adhiṭṭhāyā, bằng sự giám thị (giám sát giết), tức giết bằng sự ra lịnh, hay chỉ đạo.

5 Bản Cao Ly: ... khán giáo 看教...; bản Tống-Nguyên-Minh: ... khán sát 看殺... 6 Hán: tiền nhân 前人; đây chỉ thuộc hạ.

58

T22. 576c Ba-la-di

(Người ấy) vâng lời mà đi,1 nếu đoạn được mạng, (người sai khiến) thành ba-la-di. Phương tiện mà không đoạn được mạng, (người sai) thâu-lan-giá.

- Sai người đi và về mà giết:2 tỳ-kheo sai sứ đi đoạn mạng người nào đó. Người đó vâng theo lời mà đi, muốn giết nhưng chưa được bèn trở về. Sau đó, người ấy lại vâng theo lời dạy trước mà đi giết lần nữa. Nếu giết được, (người sai) thành ba-la-di. Phương tiện mà không giết được, (người sai) thâu-lan-giá. - Trùng sứ mà giết:3 tỳ-kheo sai sứ giả, "Ngươi hãy đi đoạn mạng

người đó.

" Lại nối tiếp sai sứ như vậy, cho đến bốn, năm lần. Người được sai liền đến giết. Giết được, (người sai) thành ba-la-di. Phương tiện mà không giết được, (người sai) thâu-lan-giá. - Sứ giả luân chuyển mà giết:4 tỳ-kheo sai sứ, "Ngươi hãy đoạn

mạng người đó.

" Người bị sai lại sai người khác, cho đến một trăm hay một ngàn lần sai như vậy để đoạn mạng người kia. Đoạn được, (người sai) thành ba-la-di. Phương tiện mà không giết được, (người sai) thâu-lan-giá.

- Tìm cầu nam tử giết: như nói,

"Trong đây ai biết có người như

vậy, có khả năng dùng dao, có phương tiện, học tập lâu, không sợ sệt, không bỏ cuộc, có thể đoạn mạng của người nào đó?" Người được sai liền đi đoạn mạng người kia. Đoạn được, (người tìm cầu) thành ba-la-di. Phương tiện mà không giết được, (người tìm cầu) thâu-lan-giá.

- Sai người tìm cầu nam tử giết: như sai người, "Trong đây ai biết

1 Hán: tùy ngữ trụ 隨語住; có lẽ chính xác là tùy ngữ vãng 隨語往, đi theo lời (chỉ đạo).

2 Hán: vãng lai sứ 往來使; Pāli: gatapaccāgatena dūtena, bởi sứ giả đi và quay trở lại.

3 Hán: trùng sứ 重使. Pāli: dūtaparamparāya, sứ giả này tiếp theo sứ giả khác, một chuỗi sứ giả.

4 Hán: triển chuyển sứ 展轉使. Pāli: visakkiyena dūtena, bởi sứ giả lần lượt giết nhau (để phi tang thủ phạm).

59

577a

có người như vậy, có khả năng dùng dao, có phương tiện, học tập lâu, không sợ sệt, không bỏ cuộc, có thể đoạn mạng của người nào đó?" Người bị sai liền đến đoạn mạng người kia. Đoạn được, (người sai tìm) phạm ba-la-di. Phương tiện mà không giết, (người sai tìm) phạm thâu-lan-giá.

- Tìm cầu người cầm dao giết: tự mình tìm cầu, nói "Ai là người dũng kiện có khả năng cầm dao đoạn mạng người nào đó?" Người kia liền đến giết. Giết được, (người tìm cầu) thành ba-la-di, không giết được, (người tìm cầu) phạm thâu-lan-giá. - Sai [577a1] người tìm cầu kẻ cầm dao giết: cũng như vậy. - Ra dấu bằng thân:1 thân làm dấu hiệu giết. Như làm cho rớt vào trong nước, trong lửa, từ trên cao rớt xuống đáy hang sâu; hoặc khiến voi chà chết, khiến ác thú ăn, độc xà cắn. Người kia do nơi dấu hiệu bằng thân này mà tự mình giết, (người ra dấu) phạm ba-ladi. Phương tiện mà không giết được, (người ra dấu) phạm thâu-langiá. - Miệng nói:2 hoặc nói thế này,

"Ngươi đã làm điều ác, không có

tâm nhân từ, lòng ôm sự độc hại, không làm các điều thiện; ngươi không làm việc cứu hộ. Ngươi sống sẽ chịu nhiều tội báo, không bằng chết.

" Hoặc là nói như vầy: "Ngươi không làm các điều bạo ác, có nhân từ, không ôm lòng độc hại, ngươi đã làm các điều thiện như vậy, ngươi đã làm công đức, ngươi đã làm việc cứu hộ. Ngươi sống để chịu các khổ. Nếu ngươi chết sẽ sinh Thiên. " Nhân lời nói

này, người kia tự sát; thành ba-la-di. Phương tiện mà không sát được, phạm thâu-lan-giá.

- Ra dấu bằng thân và miệng: cũng như vậy.

- Sai sứ:3 sai sứ đến người kia nói,

"Ngươi đã làm điều ác,... điều

1 Thân hiện tướng 身現相. Đây chỉ sự ra dấu để khuyến khích người tự sát. Pāli, Vin.i.76: kāyena saṃvaṇṇeti.

2 Khẩu thuyết 口說; khuyên người tự sát bằng lời nói. Pāli: vācāya saṃvaṇṇeti. 3 Khiển sứ 遣使; tức là sai người đi khuyến khích người kia tự sát. Pāli: dūtena 60

T22. 577a Ba-la-di

thiện", nói đầy đủ như trên. Nhân nơi miệng của người sứ khen sự chết này, mà người kia tự sát; thành ba-la-di. Phương tiện mà không chết được, phạm thâu-lan-giá. - Gởi thư:1 viết thư2 nói,

"ngươi đã làm điều ác,... điều thiện" , nói

đầy đủ như trên.

- Sai bảo khiến sứ viết thư: cũng như vậy. - Hầm hố:3

xét biết người kia sẽ đi qua lại trên tuyến đường đó; giữa đường đào một cái hầm sâu, trong hầm để lửa hoặc dao, hoặc rắn độc, hoặc chông nhọn, hoặc dùng thuốc độc bôi lên vật nhọn bén. Người kia rơi vào trong đó, nếu chết, thành ba-la-di. Phương tiện mà không giết được, phạm thâu-lan-giá. - Ỷ phát:4 biết người kia sẽ đứng tựa5 nơi chỗ nào đó, hoặc nơi cây, nơi tường, nơi rào; bên ngoài đó để lửa, dao, chông, rắn độc, bôi chất độc nơi vật nhọn bén, bẫy gài, khiến người kia rơi vào đó; nếu chết, thành ba-la-di. Phương tiện mà không chết, phạm thâu-langiá. - Cho uống thuốc: biết người kia bệnh, cho loại thuốc không đúng6 ,

hoặc tạp độc, hoặc quá hạn, cùng các loại thuốc khiến cho chết, saṃvaṇṇeti, khuyến khích (chết) bằng sứ giả. 1 Khiển thư 遣書. Pāli: lekhāya saṃvaṇṇeti, khuyến khích (chết) bằng cách viết (thư).

2 Hán: chấp thư 執書, nghĩa đen "cầm thư. " Pāli: lekhaṃ chindati,

"khắc văn

tự;" VA. 452 giải thích: paṇṇe vā potthake vā akkharāni likkhati, "viết các chữ