Nhập Bồ Đề Hành Luận, Chánh Văn

IX.31 - IX.32 - IX.33 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 235 mỹ nhân tuyệt sắc, biết là không thật mà vẫn luyến thương." Đó chỉ là vì thuật sĩ chưa đoạn tập khí phiền não đối với sắc trần. Thấy mỹ nhân ảo mà lực huân tập đối với tánh không hãy còn quá yếu. Tuy vậy, chỉ cần quen với tánh không, từ từ dứt bỏ thói quen chấp sắc. Rồi khi quen với "nhất thiết pháp không" thì cả điều này cũng sẽ từ bỏ. Nói "không" là vì quán chiếu truy lùng, thấy chẳng có gì hiện ra trong tâm. Chứ tánh "không" này

236 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát đâu thể tự mình hiện ở trong tâm như là thật có. IX.34 - Cả sắc và không đều vắng trong tâm, cũng chẳng hề có trường hợp nào khác, cho nên yên lắng vào trong tịch tịnh. IX.35 - Như ngọc như ý, như cây như nguyện, toại tâm ý người dù chẳng tác ý. Phật trong quá khứ nhờ phát đại nguyện, nay hiện sắc thân trước chúng đệ tử. IX.36 - Như kẻ dựng nên đền kim sí điểu, Người chết đã lâu thế nhưng đền thần vẫn đủ khả năng chữa lành tà độc. IX.37 - Bồ tát cũng vậy,

IX.38 - IX.39 - IX.40 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 237 nương hạnh bồ tát dựng nên thân Phật, rồi nhập niết bàn. Nhập diệt đã lâu, thế nhưng cũng vẫn toàn thành nguyện ước cho khắp chúng sinh. Hỏi: "nếu như Phật vốn không tác ý, làm sao cúng Phật lại được công đức ?" Là vì Phật dạy cúng xá lợi Phật, so với cúng Phật, công đức bằng nhau. Kinh Phật nói rõ, cho dù huyễn, thật, kết quả như nhau, cũng như công đức cúng Phật thật có. Hỏi: "chứng diệu đế là đủ giải thoát, Cần gì phải chứng tri kiến tánh không ?"

238 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát Vì kinh Phật nói không có lối này thì chẳng thể nào đạt chánh đẳng giác. IX.41 - "Nhưng kinh đại thừa chưa được minh xác. "

Thế kinh các anh, minh xác cách nào ? "Vì cả hai bên đều nhận là đúng." Vậy thì đâu phải minh xác từ đầu. IX.42 - Các anh nhờ đâu khởi tín tiểu thừa, tôi cũng y vậy khởi tín đại thừa. Nếu như chỉ cần hai bên chấp nhận, nói vậy vô lẽ cả kinh Vệ đà cũng được minh xác ? IX.43 - Hay là nói rằng: "kinh điển đại thừa không thể chấp nhận

IX.44 - IX.45 - IX.46 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 239 vì gây nghi vấn." Nhưng mà ngoại đạo nghi vấn kinh Phật, ngay chính các anh cùng nhiều người khác cũng còn nghi vấn, chẳng lẽ vất đi ? Tỷ kheo chân chính là gốc chánh pháp, nhưng muốn chân chính thật khó muôn vàn. Tâm còn đối cảnh thì chẳng thể nào đến bờ bên kia. Các anh cho rằng "hễ phiền não đoạn tức thì giải thoát." Thế nhưng cho dù đoạn dứt phiền não, nghiệp báo vẫn còn. Nói: "chỉ tạm thôi. vì ái đã đoạn nên chẳng thọ sinh." Ái dục phiền não

240 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát đúng thật đã đoạn, thế nhưng ái dục loại không phiền não vẫn chưa thể đoạn vì còn vô minh. IX.47 - Ái sinh từ thọ, mà thọ vẫn còn. Niệm vẫn sinh khởi. Tâm vẫn chấp niệm. IX.48 - Tâm chưa chứng không thì dù có đoạn cũng chỉ tạm thời, vẫn sẽ tái khởi, tương tự như người nhập định phi tưởng. Vì vậy nhất định phải quán tánh không. IX.49 - Kinh điển kiết tập đều được nhìn nhận chính là lời Phật, vậy sao không nhận giáo lý Đại thừa, so với kinh điển không hề mâu thuẫn.

IX.50 - IX.51 - IX.52 - IX.53 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 241 Vì một không thuận mà bỏ tất cả, đã vậy, sao chẳng vì một thuận mà nhận hết tất cả đều là lời Phật ? Diệu pháp này đây cả đức Ca Diếp cũng chưa thể lường mức độ thâm sâu. Đâu thể chỉ vì chính mình không hiểu mà từ bỏ hết. Hết thảy ái, sân, đều đã tự tại, nhưng vẫn nán lại trú ở luân hồi, vì thương hữu tình khổ trong vô minh: đây chính là quả tánh không mang đến. Sai lầm biết bao nếu thấy tánh không có gì không đúng.

242 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát Vậy hãy quét sạch hết thảy hoài nghi để mà quán không. IX.54 - Bóng tối trùng điệp của phiền não chướng cùng với trí chướng, đều nhờ tánh không mà quét sạch cả. Ai người mong cầu chóng thành chánh quả, làm sao có thể bỏ mất tánh không ! IX.55 - Điều tạo khổ đau mới là đáng sợ, trong khi tánh không là điều diệt khổ, sao lại khiến ta hoảng hốt âu lo ? IX.56 - Nếu "ngã" thật có, thì sợ cũng đúng. Thế nhưng "ngã" này vốn chẳng hề có, vậy nào có gì để ai âu lo ?

IX.57 - IX.58 - IX.59 - IX.60 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 243 Răng, tóc hay móng chẳng phải là ngã. Ngã có phải đâu là xương hay máu, hay là đờm, giãi, huyết trắng, mủ xanh. Ngã chẳng phải là mỡ hay mồ hôi, chẳng phải phổi, gan, chẳng là nội tạng, cũng chẳng phải là phân hay nước tiểu. Thịt hay là da, đâu phải là ngã. Thân nhiệt, hơi thở, cũng đâu phải ngã. Lỗ trong thân thể cũng không là ngã. Sáu thức cũng vậy, có phải ngã đâu. Nếu như nhĩ thức vốn dĩ thường còn, lẽ ra lúc nào cũng tiếp âm thanh.

244 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát Đối cảnh không có, nhận biết gì đây ? Làm sao có thể gọi đó là thức ? IX.61 - Nếu không cần tâm cũng vẫn nhận biết, vô lẽ khúc gỗ cũng biết hay sao ? Đối cảnh không có thì thức cũng không. IX.62 - Các anh nói rằng "thức này thấy sắc," vậy sao lúc ấy chẳng còn nghe thanh ? Hay là nói rằng: "đã hết âm thanh ?" Không có âm thanh làm gì có thức. IX.63 - Vốn là nhĩ thức, làm sao có thể biến thành nhãn thức ? Cho dù nói rằng: "một người có thể vừa cha, vừa con."

IX.64 - IX.65 - IX.66 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 245 Nhưng nói như vậy chỉ là lập danh, không phải tự tánh. Tương tự như vậy, "khổ," "trung tánh," "lạc" vốn không là cha, cũng không là con. Chưa hề tìm ra có nhãn thức nào lại thấy âm thanh. Các anh nói rằng: "giống như diễn viên sắm nhiều vai tuồng." Nếu vậy đâu thể gọi là thường còn. Trước sau bất nhất mà gọi đồng nhất, việc này đúng thật chưa từng thấy qua ! Các anh nói rằng: "chỉ là tướng huyễn. "

Vậy xin giải thích tánh thì ra sao ? "Chỉ thuần là biết. "

246 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát Nói vậy vô lẽ hết thảy chúng sinh đều chỉ là một ? IX.67 - Sự vật có tâm hay không có tâm, lẽ nào giống nhau vì đều hiện hữu. Nếu tướng của tâm hết thảy không thật, thử hỏi còn gì làm nền tảng chung ? IX.68 - Đã là vô tri thì không phải ngã, chỉ là món vật giống như chiếc bình. Nếu như cho rằng: "phối hợp với thức thì sẽ nhận biết," vậy thì đâu còn là vật vô tri. IX.69 - Hơn nữa, nếu như ngã vốn bất động, vậy biết lấy gì phối hợp với thức ?

IX.70 - IX.71 - IX.72 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 247 Ngã mà như vậy, thì cả hư không ù lì vô tri

cũng gọi là ngã. Các anh cho rằng: "ngã nếu không có, thì chẳng có gì nối nghiệp với quả. Nếu không có ai là người gieo nghiệp, vậy biết lấy ai làm người chịu quả ?" Cả anh và tôi đều chấp nhận rằng chủ thể của việc gieo nghiệp, chịu quả vốn không đồng nhất, và cũng chấp nhận ngã không tạo tác, vậy còn tranh biện ở chỗ nào đây ? "Nhân đồng với quả" là điều không có phải là cùng chung

248 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát một dòng tâm thức mới có thể nói đến việc gieo nhân thì phải gặt quả. IX.73 - Tâm của quá khứ, hay của tương lai, đều không phải ngã, vì đã không còn, hay là chưa đến. Nếu cho rằng ngã là tâm hiện tại, vậy khi tâm này tan vào quá khứ, ngã cũng tan theo. IX.74 - Cũng như thân chuối, xẻ hết thân ra chẳng tìm thấy lõi. Tương tự như vậy, quán chiếu tận cùng vẫn không làm sao tìm thấy được ngã. IX.75 - Hỏi: "nếu chúng sinh đều chỉ là không, vậy tâm từ bi

IX.76 - IX.77 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 249 còn phát với ai ?" Là vì chúng sinh vô minh chấp ngã, nên cần phát nguyện cứu vớt khắp cả. Hỏi: "nếu chúng sinh đều chỉ là không, vậy ai là người thành tựu Phật quả ?" Đúng là như vậy. Việc này chỉ do vô minh thấy có ! Nhưng để diệt khổ, thì Phật quả mà vô minh thấy có, chẳng thể quét đi. Khổ đau đến từ tự tín chấp ngã, lại được tăng bồi bởi niệm vô minh. Cho dù nghĩ rằng chẳng thể nào khác, nhưng quán vô ngã vẫn là cao hơn.

250 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát IX.78 - Điều gọi là "thân," chẳng phải chân, cẳng, chẳng phải đùi, hông, chẳng phải lưng, bụng, cũng chẳng phải là lồng ngực, cánh tay. IX.79 - Thân chẳng phải là xương sườn, bàn tay, chẳng phải là nách, chẳng phải là vai, chẳng là nội tạng, ruột gan, đầu, cổ, vậy thật ra thân trú ở nơi nào ? IX.80 - Nếu thân trú ở khắp mọi bộ phận, mỗi bộ phận ứng với một phần thân, còn chính thân kia trú ở chỗ nào ? IX.81 - Nếu nói rằng: "thân đơn nhất, trọn vẹn, nằm ở bàn tay, ở từng bộ phận,"

IX.82 - IX.83 - IX.84 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 251 vậy thì vô lẽ bao nhiêu bộ phận là bấy nhiêu thân ? Không ở bên trong, chẳng ở bên ngoài, làm sao đồng nhất với từng bộ phận ? cũng chẳng thể khác với các bộ phận, hỏi thân như vậy làm sao thật có ? Thân chẳng hề có. Chỉ vì vọng tâm nhìn vào bàn tay cùng các bộ phận mà lại khởi niệm thấy rằng có thân. Cũng như nhìn đá khéo chất thành đống giả làm bù nhìn, tưởng có người ta. Hội đủ nhân duyên thì gã bù nhìn thấy thành người ta.

252 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát Hội đủ bộ phận thì từ nơi đó hiện ra thân người. IX.85 - Tương tự như vậy, bàn tay chỉ là tổ hợp các ngón chứ nào tự có; ngón tay cũng vậy, do đốt hợp thành; cả đốt tay cũng gồm nhiều bộ phận. IX.86 - Mỗi bộ phận này gồm nhiều phân tử. Phân tử bao gồm thành phần phương hướng. Mỗi thành phần này chẳng đâu tìm thấy mẩu bất khả phân, giống như không gian, cho nên phân tử cũng không tự tánh. IX.87 - Sắc thể, vì thế, đều như huyễn mộng. Đã thấy vậy rồi

IX.88 - IX.89 - IX.90 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 253 luyến ái ai đây ? Thân đã không có thì còn nói gì đến là thân nữ hay là thân nam ? Khổ, nếu thật có, tại sao lại chẳng choáng hết niềm vui ? Vui, nếu thật có, tại sao món ngon lại chẳng mang vui cho người thoi thóp ? Nếu như nói rằng: "cảm thọ tuy có nhưng bị che khuất bởi điều mạnh hơn." Đã không cảm được, làm sao có thể gọi là cảm thọ ? Hay là nói rằng: "vi tế vẫn còn, nhưng khổ thô lậu đã bị lấn át: tuy thấy là vui

254 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát nhưng trong vi tế vẫn đang là khổ." IX.91 - Đã nói: "vì có yếu tố đối nghịch mà khổ không hiện," đó chẳng phải là nói rằng cảm thọ vốn chỉ do tâm lập danh mà có ? IX.92 - Vì lý lẽ này mà gọi thiền quán là pháp đối trị. Định sinh từ quán, đây là thức ăn nuôi dưỡng hành giả. IX.93 - Giữa căn với trần, nếu có khoảng cách, làm sao tiếp xúc ? Nếu không khoảng cách thì đã là một, biết lấy cái gì tiếp xúc gì đây ? IX.94 - Phân tử không gian vì không khối lượng

IX.95 - IX.96 - IX.97 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 255 nên chẳng thể nào nhập vào trong nhau. Đã không thể nhập thì không thể hòa. Đã không thể hòa, chẳng thể tiếp xúc. Có ai lại nói vật vô thành phần mà lại có thể tiếp xúc với nhau. Ở đâu thấy được sự tiếp xúc này, xin hãy vui lòng chỉ cho tôi thấy ! Chẳng thể nói rằng tâm phi vật thể mà lại có thể chạm vào cái tâm. Ngay cả tổ hợp cũng không thể có như là trước đây đã từng nói rõ. Xúc này từ đầu vốn đã không có,

256 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát vậy thì thọ này từ đâu sinh ra ? Thử hỏi có gì để dày vò ai ? Việc gì ta phải lao đao như vậy ! IX.98 - Vốn chẳng có ai là người cảm thọ. Chính cảm thọ này cũng không tự có. Đã thấy vậy rồi thì ái và thủ, cách gì lại chẳng quay đầu rút lui. IX.99 - Điều thấy trước mắt, nắm ở trong tay, hết thảy đều như là cơn mộng huyễn. Nếu thọ và tâm đến cùng một lúc, thì tâm đã chẳng tiếp được thọ này. IX.100 - Nếu cái này trước, cái kia đến sau,

IX.101 - IX.102 - IX.103 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 257 vậy chỉ còn là kinh nghiệm nhớ lại. Thọ cũng chẳng thể tự tiếp chính mình; cũng chẳng gì khác có thể tiếp thọ. Chủ thể cảm thọ vốn không thật có, nên thọ này cũng không có tự tánh. Vậy thì cảm thọ làm sao có thể gây tổn hại cho khối vô ngã này ? Tâm không trú ở bên trong các căn; cũng không trú ở sắc trần bên ngoài; tâm cũng không hề trú ở chính giữa: không trong, không ngoài, không nơi nào khác. Không ở nơi thân, cũng không tách lìa.

258 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát Không là đồng nhất, cũng không dị biệt. Tâm dù mảy may cũng không thật có: chúng sinh vốn dĩ nằm ngoài cảnh khổ. IX.104 - Nếu như tâm thức đi trước sắc trần, vậy thì lấy gì để sinh ra thức ? Nếu thức và trần đồng loạt với nhau, vậy thì lấy gì để sinh ra thức ? IX.105 - Nếu thức sau trần, thì cũng vậy thôi, chẳng biết lấy gì để sinh ra thức. Cho nên vạn pháp từ đâu sinh ra, là điều vượt ngoài khả năng nhận biết. IX.106 - Hỏi: "nói vậy thì còn gì tục đế ?

IX.107 - IX.108 - IX.109 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 259 Tục đế đã không, nhị đế làm sao ? Hơn nữa tục đế nếu đến từ tâm, làm sao có thể đạt được niết bàn !" Thật ra chỉ là vọng cảnh nơi người nào có phải là tục đế tâm ta ? niệm còn nối niệm, tục đế còn hiện, bằng không tục đế đương nhiên không còn. Chủ thể, đối tượng tùy thuộc lẫn nhau nên vẫn có thể dựa lẽ qui ước để nói đến sự quán chiếu, tầm tư. Hỏi: "vậy phải lấy sự tầm tư này để mà quán chiếu, rồi lại quán chiếu

260 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát sự quán chiếu này, cứ làm như vậy có bao giờ xong." IX.110 - Nếu biết đúng cách quán chiếu sự vật, thì có còn gì để mà quán chiếu. Đối tượng đã vắng, nên chủ thể tan, đó mới chính là niết bàn chân thật. IX.111 - Ai người nói rằng hai bên đều thật, sẽ khó bảo vệ cho luận kiến này. Nếu dùng tâm thức xác định sự vật, vậy biết lấy gì xác định tâm thức ? IX.112 - Nếu dùng đối cảnh xác định tâm thức, vậy biết lấy gì xác định đối cảnh ? Nếu nói hai bên

IX.113 - IX.114 - IX.115 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 261 tùy thuộc lẫn nhau, thì sao còn gọi là có tự tánh ? Nếu không có con đâu thể có cha, vậy đứa con này từ đâu mà có ? Làm gì có cha, nếu không có con, nên cả hai bên không thể thật có. Hay là nói rằng: "cây đến từ hạt, chỉ cần nhìn cây là biết có hạt. Thức đến từ cảnh, sao lại không thể nhìn vào nơi thức biết cảnh thật có ?" Việc này không thể. Nếu muốn nhìn cây để biết có hạt, phải do tâm thức, khác với cây này,

262 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát suy ra như vậy. Nay biết lấy gì nhìn thức tiếp cảnh để suy ra rằng thức này thật có ? IX.116 - Lẽ thường cho thấy sự việc trong đời đều là có nhân. Hoa sen nhiều cánh đều sinh ra từ nhiều nhân phối hợp. IX.117 - Hỏi: "vậy nhân này từ đâu mà có ?" Từ nhân đi trước. Lại hỏi: "nhân này sao sinh quả kia ?" Là vì tùy thuộc vào nhân đi trước. IX.118 - Tin rằng Thượng đế sinh ra hữu tình, vậy xin nói rõ Thượng đế là gì ? Nếu nói chỉ là thành phần thiên nhiên,

IX.119 - IX.120 - IX.121 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 263 thì thôi, cần gì phí công tranh cãi ! Tuy nhiên, đất cùng các thành phần khác vốn không đơn nhất, sinh diệt, ù lì, chẳng phải thần thánh, vật dẫm dưới chân, dơ bẩn bất tịnh, sao lại có thể cho là Thượng đế ? Không gian vô năng chẳng phải Thượng đế. Ngã cũng không phải, điều này đã rõ. Nói rằng: "Thượng đế ngoài tầm thấy, biết ?" Vậy bảo rằng "có" là dựa vào đâu ? Thượng đế thật ra muốn tạo những gì ? Hay là Thượng đế tạo sinh ra ngã và các thành phần ?

264 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát Các anh chẳng nói ngã và các đại cũng là thường còn giống như Thượng đế ? Tâm thức là từ đối cảnh sinh ra. IX.122 - Kể từ vô thủy sướng khổ đều do nơi nghiệp mà có. Thử hỏi Thượng đế sinh được những gì ? Nhân không khởi thủy, thì quả chẳng thể có điểm bắt đầu. IX.123 - Thượng đế nếu không tùy thuộc gì cả, tại sao vạn vật chẳng đồng loạt sinh ? Không một thứ gì Thượng đế không tạo, vậy còn gì để Thượng đế tùy vào ? IX.124 - Nếu nói Thượng Đế tùy thuộc thứ khác,

IX.125 - IX.126 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 265 vậy thì vạn vật sinh từ nhân duyên, đâu phải Thượng đế. Hội đủ nhân duyên thì Thượng đế tạo, không đủ thì thôi, không thể tạo sinh. Nếu nói: "Thượng đế không khởi ý muốn nhưng vẫn tạo sinh," vậy là tùy thuộc vào quyền năng khác. Còn nếu nói rằng: "do muốn mà tạo," vậy chịu chi phối của lòng ham muốn, thử hỏi Thượng đế vạn năng chỗ nào ? Riêng về tri kiến phân tử thường còn [Mimamsaka theory] đã được phá bỏ ở phần trước đây. Số Luận thì nói [Samkyas] vạn vật sinh từ vật thể nguyên thủy

266 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát IX.127 - Cái được gọi là "vui," "khổ," "trung tánh"6 ở thế quân bình, thì được gọi là vật thể nguyên thủy; khi mất quân bình, thì sinh vạn vật. IX.128 - Đã là đơn nhất mà lại có ba, là điều không có. Cho nên ba tánh không thể hiện hữu, mỗi tánh lại phải bao gồm cả ba. IX.129 - Ba tánh đã không, vậy thì âm thanh hãy còn rất xa ! Những vật vô tri như là mảnh vải, chẳng thể là nơi chứa được niềm "vui." IX.130 - Nếu như nói rằng: "những vật như vải 6 sattva, rajas, và tamas. Là ba tánh theo thuyết Số Luận.

IX.131 - IX.132 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 267 mang tánh của nhân." Trước đây đã chẳng quán "vật" rồi sao ? Các anh cho rằng: "sự vật là do "vui" và đại loại làm nhân mà có." Vải có bao giờ từ vui sinh ra ! Đúng ra phải nói: "vui" đến từ "vải." Vải đã không có, thì "vui" cũng không. "Vui" và đại loại mà gọi thường còn, đây thật là điều chưa từng thấy qua ! Nếu "vui" thường còn, tại sao lại chẳng liên tục thấy "vui" ? Hay là nói rằng ""vui" có khi về dưới dạng vi tế." Làm sao có thể vừa tế, vừa thô ?

268 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát IX.133 - Hay là nói rằng: "hết thô lại tế." Vậy thô và tế, không phải thường còn, đã vậy sao chẳng nói thẳng mọi sự đều là vô thường ? IX.134 - Các anh còn nói: ""thô" chính là "vui. ""

Rõ ràng khẳng định "vui" cũng vô thường. Nếu như nói rằng: "đã không hiện hữu, thì không khởi hiện, vì chưa từng có." IX.135 - Dù đã phủ định "việc chưa từng có chẳng thể phát sinh," nay các anh lại khẳng định điều này. Nói quả và nhân đồng loạt hiện hành, không lẽ ăn cơm cũng là ăn phân ?

IX.136 - IX.137 - IX.138 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 269 Đã vậy cần gì phí tiền mua vải, mua nắm hạt gòn chẳng tốt hơn sao ? Nói: "vì kẻ phàm u mê chẳng thấy, phải do bậc trí dạy lại điều này. "

Nhưng mà trí này kẻ phàm cũng có, sao họ không thấy ? Nếu như nói rằng: "cái thấy kẻ phàm không thể tin nhận." Nói vậy, đối cảnh mà kẻ phàm thấy cũng là hư vọng. Hỏi: "nếu nhận thức đã không giá trị, vậy thì đối cảnh chẳng phải đều là hư vọng hết sao ? Vậy quán tánh không thật là vô lý !"

270 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát IX.139 - Nhưng mà thật ra nếu như đã thấy đối cảnh là không, thì biết tánh không của đối cảnh kia chẳng thể chấp vào. Đối cảnh hư vọng, bất kể loại nào, tánh không của nó cũng là hư vọng. IX.140 - Như trong giấc mộng thấy con mình chết, ý tưởng "đã chết" thay thế vào cho ý tưởng "còn sống," mặc dù cả hai đều là hư vọng. IX.141 - Vì vậy sau khi quán chiếu tận tường, biết chẳng có gì là không có nhân, [vô nhân sinh] cũng không có gì cùng ở trong nhân, dù là riêng lẽ [tự sinh] hay là tổ hợp, [cộng sinh]

IX.142 - IX.143 - IX.144 - IX.145 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 271 cũng không có gì sinh từ nơi khác. [tha sinh] Không từng ở lại cũng chẳng từng đi, vọng tâm nhìn vào cho rằng thật có. sự vật như vậy xét cho rốt ráo khác gì ảo ảnh ? Cảnh tượng hư ảo thuật sĩ tạo ra Hay là cảnh ảo do nhân duyên tạo biết sinh từ đâu ? biết diệt về đâu ? đây là điều nên quán chiếu tận tường. Đủ duyên thì sinh, bằng không chẳng có. Không chút tự tánh, như ảnh trong gương. Làm sao có thể thật có cho được. Nếu đã thật có,

272 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát đâu cần đến nhân ? Nhưng cần gì nhân nếu không thật có ? IX.146 - Cho dù hội tụ cả vạn ức nhân, cũng không biến đổi được vật không có. Đã không hiện hữu thì biết lấy gì trở thành hiện hữu ? Trở thành gì đây ? IX.147 - Nếu đã là "không," lấy gì thành "có" ? Thành "có" như vậy là từ bao giờ ? Nếu "có" không đến thì "không" chẳng đi. IX.148 - "không" này không đi "có" làm sao đến ? Vật "có hiện hữu" thì chẳng thể nào thành "không hiện hữu," bằng không hai tánh chẳng lẽ hiện hành.

IX.149 - IX.150 - IX.151 - IX.152 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 273 Vì vậy mà nói vạn pháp vô sinh, và cũng nói là vạn pháp vô diệt. Hết thảy hữu tình không hề sinh ra, cũng không mất đi. Chúng sinh hữu tình tựa như giấc mơ, quán chiếu truy tìm chỉ như thân chuối. Nói cho rốt ráo, luân hồi, niết bàn, chẳng thể phân biệt. Sự vật như vậy vốn đã là không, thì đâu có gì để mà được, mất ? Có ai ở đó

hưởng vinh, chịu nhục, cũng nào có ai khen ngợi, chê bai. Sướng khổ này đây, từ đâu mà đến ?

274 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát Có gì để phải mừng rỡ, đớn đau ? Xét cho rốt ráo thì nào có ai là người tham luyến ? tham luyến gì đây ? IX.153 - Quán chiếu đời sống của chúng hữu tình, thấy đâu có ai là người đã mất ? cũng chẳng có gì sẽ đến, đã qua, nào có ai là thân nhân, bằng hữu ? IX.154 - Mong người như tôi có thể hiểu rằng hết thảy mọi sự như là hư không. Nhưng người thế gian lại thích tìm cầu hạnh phúc an lạc bằng sự níu, đẩy. IX.155 - Khi thì hoảng loạn lúc lại mừng vui,

IX.156 - IX.157 - IX.158 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 275 khốn khổ bức bách, đấu đá, cạnh tranh, đâm chém lẫn nhau, chửi rủa, thóa mạ, sống trong tội ác ngụp lặn đắm chìm. Thỉnh thoảng có khi trồi lên cõi thiện, buông thả mình trong khoái lạc an vui, để rồi chết đi, đọa rơi cõi dữ, chịu khổ cùng cực đăng đẳng triền miên. Cõi thế gian này biết bao vực thẳm ! Nơi này chẳng thể tìm thấy tánh như. Luôn là mâu thuẫn, luôn là từ khước, tánh như vạn pháp có thế bao giờ. Ở đây biển khổ rộng không bến bờ,

276 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát không có lời nào nói cho hết được. Ở đây sức yếu, mạng sống phù du, IX.159 - đổ dồn tâm sức băn khoăn gìn giữ mạng sống, sức khỏe, cho khỏi đói, mệt. Phí hết thời gian, để mà ngủ nghỉ, để mà phiền muộn, để mà giao du với kẻ ấu trĩ. IX.160 - Đời sống vô nghĩa thấm thoát trôi qua. Trí tuệ phải đâu dễ dàng có được ! Thử hỏi cách gì tìm ra phương cách để đoạn tán tâm ? IX.161 - Đã vậy còn thêm biết bao tà ma sẵn sàng đẩy ta sa vào địa ngục ;

IX.162 - IX.163 - IX.164 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 277 còn bao đường đi dối láo hư ngụy ; còn tâm hoài nghi rất khó dẹp bỏ. Thân người tự tại khó lòng tìm lại ; bổn sư xuất thế lại càng khó hơn ; càng hiếm biết bao đoạn dòng phiền não. Than ôi, cứ thế chịu khổ đau hoài. Đớn đau cùng cực, ngụp lặn dòng đời, biển khổ mù khơi, trầm luân đuối ngạt. Vậy mà khổ mình lại không tự thấy. Ôi chúng hữu tình, thật đáng thương thay ! Cũng như có người tắm rồi lại tắm, để rồi liên tục lửa nóng xông vào,

278 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát cứ vậy mà chịu đớn đau khốn khổ, nhưng lại tưởng là khoái lạc an vui. IX.165 - Có người lại sống như thể sẽ không bao giờ già, chết, để rồi, trước tiên, mất đi mạng sống, tiếp theo rơi đọa ác đạo hãi hùng. IX.166 - Bao giờ tôi mới có thể dập tắt ngọn lửa khổ đau thiêu bỏng chốn này bằng trận mưa to của niềm hỉ lạc, dào dạt xuống từ biển mây công đức ? IX.167 - Kho tàng công đức tôi đã tích lũy với trọn lòng thành, tâm không niệm khởi, bao giờ tôi mới

Chương Chín: HẠNH TUỆ • 279 vén được tánh không cho khắp những ai vì chấp niệm khởi mà khổ trầm luân trong biển luân hồi.

Chương Mười: HỒI HƯỚNG 1. Soạn tác luận này, Nhập Bồ Đề Hạnh, được bao công đức, nguyện xin hồi hướng cho khắp chúng sinh dấn thân bước vào pháp hành bồ tát. X.2. Nương công đức này, nguyện cho chúng sinh ở khắp mọi nơi, đang chịu khổ đau tinh thần thể xác, tìm được đầy tràn hạnh phúc an vui. X.3. Còn trong luân hồi, nguyện cõi thế gian được nguồn hạnh phúc không bao giờ tàn, không hề gián đoạn, hưởng nguồn an lạc như là sóng cả của chư bồ tát.

Chương Mười: HỒI HƯỚNG • 281 X.4. Nguyện cho chúng sinh khổ đau trong cõi địa ngục trùng điệp trên toàn cõi thế hưởng được niềm vui Tây phương cực lạc. X.5. Nguyện cho kẻ lạnh tìm được hơi ấm, nguyện cho kẻ nóng dịu mát cơn đau nhờ mây bồ tát mưa xuống biển mưa bao la vô tận. X.6. Nguyện rừng lá chém thành rừng đẹp vui; nguyện cây giáo gươm thành cây như ý; X.7. địa ngục trở thành cảnh giới an lạc; hồ sen bao la

ngọt ngào thơm ngát, thanh thoát tiếng chim hạc, ngỗng, thiên nga… X.8. Nguyện núi than hồng

282 • NHẬP BỒ ĐỀ HẠNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát trở thành núi ngọc; nguyện đất nung đỏ thành nền pha lê; nguyện dãy núi đè thành cung điện ngọc đầy ắp Như lai. X.9. Nguyện mưa núi lửa thành trận mưa hoa; nguyện cõi đẳng hoạt hung tàn vũ khí, thành chốn nô đùa tung hoa làm vui. X.10. Nguyện người trầm luân nơi dòng sông lửa, thịt da tan chảy, xương trắng trần phơi, nương công đức này có được thân trời, cùng bao thiên nữ bên dòng sông thiên êm đềm dịu chảy thanh thản nằm phơi. X.11. Tự hỏi "vì đâu ngục tốt diêm vương

Chương Mười: HỒI HƯỚNG • 283 đầu quạ đầu ó bỗng nhiên hốt hoảng ? Do diệu lực nào quét tan bóng tối, mang lại an vui cho cõi địa ngục ?" Ngẩng đầu lên nhìn thấy giữa trời rộng sáng ngời hình bóng đức Kim Cang Thủ. Tâm khởi mừng vui nên hắc nghiệp tan, theo cùng bồ tát rời xa chốn này. X.12. Bao giờ thạch nham bỗng nhiên tan biến nhờ trận mưa hoa tẩm đầy nước hương. Tự hỏi nhờ đâu ? mà tràn niềm vui ? Nguyện cho chúng sinh trong cõi địa ngục thấy được trước mắt đấng Cầm Hoa Sen7 .

7 Bồ tát Quan Thế Âm.

284 • NHẬP BỒ ĐỀ HẠNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát X.13. Bạn hiền tôi ơi hãy mau đến đây, không cần hoảng chạy. Ai ở trên kia ? Chính đức Diệu Âm8 là bậc bồ tát hộ trì chúng sinh ban sự vô úy. Nhờ lực của ngài khổ đau tan sạch, suối an lạc chảy và bồ đề sinh. X.14. Xin hãy nhìn xem: ở trong điện ngọc trăm vạn chư thiên đảnh lễ gót sen; trăm vạn thiên nữ rền lời xưng tán. Đôi mắt của ngài từ hòa ướt đẫm. Từ đỉnh đầu ngài rơi trận mưa hoa. Chúng sinh địa ngục thấy được cảnh này 8 Manjughosha: một tên khác của đức Manjushri, là đức Văn Thù Sư Lợi.

Chương Mười: HỒI HƯỚNG • 285 cất tiếng reo vui. X.15. Tương tự như vậy, nương thiện căn này, trùng điệp biển mây chư đại bồ tát, như đức Phổ Hiền cùng chư vị khác, mưa xuống biển mưa an vui thơm mát, cho cõi địa ngục đầy ắp niềm vui. X.16. Nguyện cõi súc sinh thoát cảnh hãi hùng nhai nuốt lẫn nhau. Nguyện cõi ngạ quĩ được nguồn an lạc Bắc Câu Lư Châu, X.17. no đủ, tắm mát, nhờ dòng sữa ngọt rót từ ngón tay đức Quan Thế Âm. X.18. Nguyện cho người mù thấy được hình sắc; nguyện cho người điếc

286 • NHẬP BỒ ĐỀ HẠNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát nghe được âm thanh; nguyện cho sản phụ được giống như là Hoàng Hậu Ma Da, không gặp đớn đau trong lúc lâm bồn. X.19. Nguyện người thân trần tìm được y áo. Nguyện người đang đói kiếm được miếng ăn. Nguyện người đang khát tìm ra thức uống, cùng nguồn giải khát thơm ngon tuyệt diệu. X.20. Nguyện cho người nghèo tìm được tài sản. Nguyện người yếu khổ thấy được niềm vui. Nguyện kẻ tuyệt vọng gặp nguồn hy vọng, vĩnh viễn sống trong bình an hạnh phúc. X.21. Nguyện người tật bệnh thoát mọi bệnh khổ.

Chương Mười: HỒI HƯỚNG • 287 Nguyện nạn thiên tai vĩnh viễn không còn. X.22. Nguyện kẻ khiếp sợ dứt cơn sợ hãi. Nguyện kẻ tù đày thoát cảnh cùm gông. Nguyện kẻ yếu hèn tìm ra sức mạnh. Nguyện cho chúng sinh sống trong cõi thế đều biết quay về nâng đỡ lẫn nhau. X.23. Nguyện cho lữ hành trên mọi bước đường đều gặp hạnh phúc, không nhọc công vẫn làm được tất cả những gì muốn làm. X.24. Nguyện người đi biển tìm được hết thảy mọi điều mong muốn, trở về đất liền bình an vô sự, sum vầy đoàn tụ

288 • NHẬP BỒ ĐỀ HẠNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát cùng với thân nhân. X.25. Nguyện khách lữ hành lạc bước lỡ chân, sớm gặp đồng hành, không sợ cướp bóc, hùm, beo, thú dữ, đường đi thong dong không chút mỏi mệt. X.26. Nguyện kẻ lạc loài ở nơi hoang dã không bóng người qua, hãi hùng hoang vắng, kẻ say, kẻ điên trẻ thơ, người già, không nơi nương dựa, đều được chư Thiên che chở hộ trì. X.27. Nguyện cho chúng sinh thoát cảnh ràng buộc, có được chánh tín, trí tuệ, từ bi, lương thực đầy tràn, cung cách uy nghi, luôn nhớ đời trước.

Chương Mười: HỒI HƯỚNG • 289 X.28. Nguyện cho mọi người tài sản bất tận, như hư không tạng, không hề mang lại tranh chấp, tổn hại, hưởng dụng tùy ý. X.29. Nguyện kẻ xấu xí được tướng trang nghiêm. Nguyện người dị dạng được thân toàn hảo. X.30. Nguyện kẻ mạng thấp trong cõi thế gian sanh vào mạng cao. Nguyện kẻ thấp kém có được địa vị. Nguyện kẻ kiêu căng trở thành khiêm tốn. X.31. Nương công đức này, nguyện khắp chúng sinh từ bỏ ác hạnh, vĩnh viễn làm theo những việc tốt lành, X.32. và không bao giờ lìa bồ đề tâm,

290 • NHẬP BỒ ĐỀ HẠNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát luôn đi sâu trong pháp hành bồ tát, luôn được chư Phật hộ niệm giữ gìn, tận diệt hết thảy ác hạnh ma vương. X.33. Nguyện khắp chúng sinh sống đời trường thọ, an vui hạnh phúc, đến cả chữ "chết" cũng chưa hề nghe. X.34. Nguyện khắp mọi nơi, có biết bao nhiêu vườn cây như ý, pháp âm ngân vang lời giảng của Phật cùng chư trưởng tử. X.35. Nguyện cho mặt đất ở khắp mọi nơi không đá gập ghềnh, như ngọc lưu ly, như lòng bàn tay muốt trơn phẳng mịn. X.36. Trong hàng đệ tử,

Chương Mười: HỒI HƯỚNG • 291 nguyện chúng bồ tát nhiều đến vô lượng, ngồi kín mọi nơi, uy nghi trang điểm khắp mặt đất này. X.37. Nguyện cho chúng sinh lắng nghe không ngừng âm thanh diệu pháp đến từ chim muông, đến từ cây rừng, đến từ ánh sáng, hay từ không gian. X.38. Nguyện luôn thấy Phật cùng chư trưởng tử. trùng điệp trời mây, cúng phẩm vô tận, mang hết kính dâng bậc Thầy cõi thế. X.39. Nguyện xin chư Thiên cho mưa đúng thời, cho khắp mùa màng xanh tốt sum xuê. Nguyện cho quốc vương thuận theo chánh pháp.

292 • NHẬP BỒ ĐỀ HẠNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát Nguyện cho con dân thịnh vượng cát tường. X.40. Nguyện thuốc chữa lành mọi cơn bệnh dữ. Nguyện cho mật chú luôn được thành công. Nguyện đà kì ni, quỉ ăn thịt người khởi được từ tâm. X.41. Nguyện khắp chúng sinh không có một ai phải chịu nạn khổ, tạo tác ác nghiệp, gặp cảnh tật bệnh, khổ vì sợ hãi, hay vì bị người sỉ nhục khinh khi. Cũng không bao giờ khổ vì trầm cảm. X.42. Nguyện cảnh chùa chiền luôn được thanh tịnh, trường tồn hưng thịnh tu học, tụng kinh. Nguyện cho tăng đoàn

Chương Mười: HỒI HƯỚNG • 293 sống trong lục hòa, chí nguyện xuất gia toàn thành viên mãn. X.43. Nguyện người xuất gia có chí nguyện tu, được chốn lan nhã, xả bỏ tán tâm, an trú trong định thuần tâm nhu nhuyễn. X.44. Nguyện cho chư ni được đủ vật chất, thoát hết tất cả tranh chấp tổn hại. Tương tự như vậy, nguyện người xuất gia trang nghiêm giới hạnh. X.45. Nguyện người phá giới sám hối tội này, tiêu trừ nghiệp lực sinh cõi bình an, uy nghi giới hạnh, không còn suy thoái. X.46. Nguyện cho kẻ trí luôn được tôn vinh,

294 • NHẬP BỒ ĐỀ HẠNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát được người giữ gìn, hiến cúng rộng rãi, tâm luôn thanh tịnh, danh lừng mười phương. X.47. Nguyện không còn ai chịu khổ ác đạo, cũng không bao giờ nhọc nhằn vất vả, mau chóng viên thành thắng thân của Phật, thù thắng hơn cả thân của chư thiên. X.48. Nguyện khắp chúng sinh cúng dường chư Phật nhiều vô số kể, luôn hưởng được nguồn an vui thắng diệu của chư Như Lai. X.49. Hết thảy bồ tát vì khắp chúng sinh có tâm nguyện gì, nguyện đều thành tựu. Và xin nguyện cho khắp cả chúng sinh

Chương Mười: HỒI HƯỚNG • 295 hưởng được tất cả tâm ý của Phật cùng chư bồ tát hướng về chúng sinh. X.50. Tương tự như vậy nguyện Bích Chi Phật cùng chư Thanh Văn được nguồn an vui. X.51. Và cho đến khi đạt hoan hỉ địa, nguyện nương lòng từ của đức Diệu Âm mà tôi luôn được nhớ lại đời trước, vui hạnh xuất gia. X.52. Nguyện tôi luôn sống với chút lương thực đơn giản thông thường. Nguyện mọi đời kiếp tìm được nơi trú thanh tịnh toàn hảo. X.53. Mỗi khi trong tôi khởi tâm muốn thấy hay là muốn hỏi,

296 • NHẬP BỒ ĐỀ HẠNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát nguyện được diện kiến bồ tát Diệu Âm, không chút ngăn ngại. X.54. Như đức Văn Thù toàn thành mục tiêu cho khắp chúng sinh cùng tận không gian, nay tôi cũng nguyện làm theo như vậy. X.55. Không gian chưa cùng, chúng sinh chưa tận, nguyện tôi còn vẫn ở lại chốn này, quét tan khổ nạn cho khắp chúng sinh. X.56. Nguyện cho khổ nạn của khắp chúng sinh trổ quả nơi tôi. Nương vào năng lực chúng Tăng bồ tát, nguyện khắp chúng sinh hưởng được đầy nguồn an vui thắng diệu. X.57. Nguyện cho chánh pháp

Chương Mười: HỒI HƯỚNG • 297 là thuốc duy nhất chữa lành bệnh khổ, là gốc rễ của

mọi nguồn an vui, luôn được muôn loài hỗ trợ tôn kính, tồn tại dài lâu. X.58. Tôi xin kính lạy bồ tát Diệu Âm: nhờ ơn của ngài mà tâm thiện khởi. Kính lạy đạo sư cùng chư đạo hữu: nhờ ơn chư vị

tâm thiện phát huy. Đến đây chấm dứt bài pháp Bodhischaryavatara, Nhập Bồ Đề Hạnh Luận, do đại sư Shantideva soạn tác. Sách này do học giả xứ Ấn Sarvajnadeva và tỷ kheo kiêm dịch giả Kawa Peltsek chuyển Tạng ngữ và hiệu đính thành định bản dựa trên bản chép tay đến từ Kashmir. Về sau bản dịch này lại được học giả xứ Ấn Dharmashibhadra và hai vị

298 • NHẬP BỒ ĐỀ HẠNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát tỷ kheo kiêm dịch giả xứ Tây Tạng, Rinchen Zangpo và Shakya Lodro hiệu đính dựa theo nguyên bản đến từ Magadha đi kèm với luận giải. Về sau, thêm một lần nữa bản dịch này lại được học giả xứ Ấn Sumatikirti và vị tỷ kheo kiêm dịch giả Ngok Loden Sherab hiệu đính. Hồng Như chuyển Việt ngữ

Mọi sai sót là của người dịch

Mọi công đức xin hồi hướng pháp giới chúng sinh. Bản có hiệu đính, 21/03/2014

Ghi chú của dịch giả: Sách này có thể đọc chung với bài pháp Chói Rạng Ánh Mặt Trời của ngài Patrul Rinpoche, là cẩm nang hành trì của Nhập Bồ Đề Hạnh Luận. hongnhu-archives

website: http://www.hongnhu.org

facebook: https://www.facebo ok.com/hongnhu.org