Nhập Bồ Đề Hành Luận, Chánh Văn

SHANTIDEVA Tịch Thiên Hồng Như chuyển Việt ngữ NHẬP BỒ ĐỀ HẠNH LUẬN Bước Vào Đường Đi của Bồ Tát CHÁNH VĂN

hongnhu-archives http://www.hongnhu.org

Tựa đề tiếng Phạn:

Bodhicaryāvatāra (còn gọi là Bodhisattvacaryāvatāra) Tựa đề tiếng Tạng:

༄༅། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་ལ་འཇུགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སྤྱོ།། Tựa đề tiếng Việt:

Nhập Bồ Đề Hạnh Luận, (hay là Nhập Bồ Tát Hạnh Luận).

Mục Lục

Lời Dịch Giả .............................................................................. 4 Tiểu Sử Tác Giả Shantideva ...................................................... 5 Chương Một: LỢI ÍCH TÂM BỒ ĐỀ .................................... 12 Chương Hai: SÁM HỐI ........................................................... 24 Chương Ba: NẮM LẤY TÂM BỒ ĐỀ .................................... 44 Chương Bốn: TÂM BẤT PHÓNG DẬT ................................. 55 Chương Năm: GÌN GIỮ CHÁNH TRI ................................... 70 Chương Sáu: HẠNH NHẪN ................................................. 103 Chương Bảy: HẠNH TẤN .................................................... 146 Chương Tám: HẠNH ĐỊNH ................................................. 168 Chương Chín: HẠNH TUỆ ................................................... 225 Chương Mười: HỒI HƯỚNG ................................................ 280

Lời Dịch Giả

Nói về lý do tác luận, ngài Shantideva bảo rằng: "tôi không viết vì lợi ích chúng sinh, mà chỉ là để tự tâm huân tập". Trọn bài pháp này chỉ là lời ngài tự nói với chính mình, tự bộc bạch, tự sách tấn.

Người đọc có thể đã học ở nhiều nơi về nội dung bồ tát đạo, có thể đã nhiều kiến thức. Tuy vậy, ở đây, vượt mọi lý thuyết, người đọc được ngài Shantideva đưa thẳng vào thực tại của một vị bồ tát, đi sâu vào từng ý nghĩ, từng lời nói, từng hành động. Kể từ lúc mới khởi chí nguyện phát tâm cho đến khi đạt thánh quả, mỗi bước đường, bao khổ nạn, bao vấp ngã, từng nẻo vượt qua, ngài Shantideva nói đủ cả.

Thầy tôi dạy rằng: "Cảnh giới chứng ngộ của ngài Shantideva, kẻ phàm như chúng ta đây không làm sao có thể tưởng tượng nổi. Vậy mà các con lại đủ túc duyên để nghe được những lời này, thật là phước báu khó tìm cầu, phải biết trân quí."

Bằng tấm lòng trân quí như vậy, tôi xin dịch bài pháp này. Là niềm tri ân sâu xa đối với Ân Sư cùng hết thảy những ai còn nán lại trong khổ đau sinh tử để cho kẻ chậm chân như tôi đây vẫn còn hy vọng phát khởi tâm bồ đề.

đệ tử hồng như

10/2013

Tiểu Sử Tác Giả Shantideva

Hai nguồn sử liệu chính về cuộc đời ngài Shantideva (Tịch Thiên) đến từ ngài Butön (1290-1364) - và ngài Jetsün Tāranātha (1575-1608). Ngoài ra còn một bản văn ngắn được tìm thấy trong các tác phẩm của học giả Yeshe Peljor (thế kỷ 18). Gần đây, các nhà nghiên cứu phát hiện thêm một đoản văn trong bản thảo chép tay ở Nepal thế kỷ 14. Ngài Kunzang Pelden trong bộ luận "Văn Thù Kim Khẩu Cam Lồ" đã dựa theo bản văn của ngài Butön để soạn tiểu sử của ngài Shantideva. Bản tiếng Việt lược dịch từ tiểu sử này.

Nhập Bồ Đề Hạnh Luận (Bodhicaryāvatāra) do Bồ tát Shantideva (Tịch Thiên) trước tác. Ngài là bậc thầy uyên thâm hội đủ ba phẩm tính cần có của luận giả: trực chứng chân đế, trực kiến bổn tôn, thông làu ngũ minh. Khi còn tại thế, ngài Shantideva viên thành bảy công hạnh phi thường. Đặc biệt ngài là người được đấng bổn tôn Diệu Âm1 trực tiếp hộ niệm gia trì. Ngài Shantideva vốn mang dòng máu đế vương. Vào khoảng đầu thế kỷ VIII tại miền Nam xứ Saurashtra (nay là Bang Gujarat tại Tây Bắc Ấn Độ), quốc vương Kalyanavarnam hạ sanh thái tử, đặt tên là Shantivarman. Từ nhỏ thái tử đã sớm hướng tâm về chư Phật trong các thời quá khứ, tự nhiên mang sẵn dòng giống Đại Thừa, dành trọn tấm lòng tôn kính phi thường cho chư Tăng sĩ, Đạo sư. Ngài phụng sự hiến cúng khắp cả, đặc biệt quan tâm chăm sóc cho người nghèo hèn, tật bệnh, đọa rơi. Với trái tim kiên định hướng về nẻo giác, ngài tích lũy tri thức, thông làu ngũ minh. Đặc biệt ngài thỉnh được nghi quỹ đức Văn Thù từ một vị 1 Bồ Tát Diệu Âm (Manjushosha) là tên khác của Bồ Tát Văn Thù (Manjushri)

6 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát khất sĩ khổ hạnh, hành trì miên mật và xem đức Văn Thù là bổn tôn.

Khi Quốc vương băng hà, vương quyền trao về cho Thái tử Shantivarman. Ngai vàng được dựng lên lộng lẫy để chuẩn bị cho lễ Đăng quang. Ngay đêm hôm trước đại lễ, thái tử nằm mộng thấy đức Diệu Âm tọa trên ngai vàng, nhìn ngài mà nói như sau: Con yêu duy nhất, / ngai này của ta.

Ta là Văn Thù / sư phụ con đây.

Sao con có thể / sánh với sư phụ

ngang vai ngang vế / ngồi cùng một ngai?

Giật mình tỉnh giấc, thái tử Shantisarman hiểu rằng việc kế thừa vương vị là điều chẳng nên làm. Lòng không lưu luyến tài sản thế gian, ngài từ bỏ ngai vàng, đến học viện Na-lan-đà thọ giới cùng ngài Jayadeva, thượng thủ của năm trăm vị Hiền Thánh, và được sư phụ ban cho pháp hiệu Shantideva2.

Trong thời gian tu học tại Na-lan-đà, ngài được đức Văn Thù trực tiếp truyền cho Tam Tạng kinh điển. Ngài dựa theo đó tu tập miên mật, qui nạp nội dung chánh pháp thành hai bộ luận: Học Tập Luận và Kinh Tập Luận. Mặc dù ngài Shantideva thành tựu vô lượng thiện đức từ cả hai pháp diệt và đạo, thế nhưng chư Tăng đồng học vẫn không hay biết, chỉ thấy người này hết ăn (Bhuj) lại ngủ (Sup), rồi lại đi lang thang (Kutimgata), nên gọi ngài là Bhu-su-ku. Họ vô cùng bất bình, than rằng, "cả ba việc của người xuất gia tại đây3, người này chẳng được việc nào cả, sao đủ tư cách thọ trai tăng! Phải đuổi đi mới được!" Họ liền bàn cách đuổi ngài đi, bày ra việc chư Tăng thay phiên nói pháp, tin 2 Shanti- là một phần tên của ngài, và -deva là một phần tên của sư phụ, ghép lại thành Shantideva

3 Học, tu, và làm Phật sự như in sách, làm thuốc v.v…

Tiểu Sử Shantideva • 7

chắc rằng bao giờ đến phiên phải nói pháp, chắc chắn ngài sẽ xấu hổ mà trốn đi. Họ liên tục đến thúc dục, nhưng lần nào ngài cũng từ chối, bảo rằng không biết gì để nói. Họ kéo nhau đến thỉnh Viện trưởng ra lệnh cho ngài nói pháp. Viện trưởng vừa lên tiếng, ngài liền hứa ngay. Thấy vậy, một số tăng sĩ bắt đầu chột dạ. Để thách thức ngài, họ bày biện cúng phẩm cao như núi, mời thật đông người đến dự, dựng một tòa sư tử chênh vênh ngay chính giữa, rồi mời ngài đến. Bất ngờ thấy ngài đã tọa sẵn trên pháp tòa, họ kinh ngạc hoang mang, không hiểu ngài thượng lên pháp tòa bằng cách nào.

Lúc bấy giờ ngài Shantideva điềm nhiên cất tiếng hỏi: "Các ông muốn nghe pháp nào, pháp thường nghe, hay pháp chưa từng nghe?"

Cả pháp hội sững sờ. "Xin cho chúng tôi nghe pháp chưa từng nghe."

Học Tập Luận quá dài, Kinh Tập Luận lại quá ngắn, vì vậy ngài Shantideva thuyết Nhập Bồ Đề Hạnh Luận, nghĩa rộng nhưng văn gọn. Lúc bấy giờ đức Văn Thù hiện ra ngay giữa trời không, nhiều người thấy được, tín tâm trào dâng vô bờ. Khi đọc đến chỉnh cú 34, chương 9, "cả sắc và không / đều vắng trong tâm…", ngài Shantideva và đức Văn Thù cùng thăng lên không trung, cao dần, rồi biến mất, chỉ còn giọng nói ngài Shantideva vọng về cho đến cuối bộ luận.

Trong chúng hội, các vị trí nhớ phi thường liền vội vã chép lại bài pháp, nhưng các bản văn dài ngắn không đồng: có vị chép thành bảy trăm chỉnh cú, có vị chép thành một ngàn chỉnh cú, có vị lại chép thành nhiều chỉnh cú hơn. Chư Hiền giả vùng Kashmir chép thành bảy trăm chỉnh cú và gom thành chín chương, trong khi đó chư vị ở Trung Ấn (Magadha - Ma Kiệt Đà) lại chép thành một

8 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát ngàn chỉnh cú gom thành mười chương. Lúc ấy, bản văn có sự bất nhất như vậy. Hơn nữa, không ai biết gì về hai bộ luận mà ngài Shantideva dặn dò là cần phải đọc, bộ Học Tập Luận và Kinh Tập Luận (xem chương 5, chỉnh cú 105-106). Về sau, nghe nói ngài Shantideva đang ở tại bảo tháp Shrīdakṣngahiṇa, vùng Nam Ấn, hai vị hiền thánh với trí nhớ thần thông đã lặn lội tìm đến gặp, xin ngài chuẩn xác lại bộ luận. Ngài xác định bản chép của chư Hiền giả vùng Magadha là chính xác. Khi hỏi đến Học Tập Luận và Kinh Tập Luận, ngài bảo rằng hai vị sẽ tìm thấy hai bộ luận này giấu trên mái nhà trong tịnh xá của ngài tại Học Viện Na-lan-đà. Ngài cũng nhân dịp này truyền khẩu và ban lời khai thị cho hai vị.

Ngài Shantideva sau đó du hành về hướng Đông, vận dụng thần thông hàng phục cuộc xung đột nghiêm trọng, mang lại hòa bình cho cả đôi bên.

Ngài cũng độ cho năm trăm người ngoại đạo miền Tây gần xứ Magadha. Lúc ấy nhằm lúc thiên tai, cả làng lâm nạn đói. Dân làng bảo nếu được ngài cứu mạng, họ nguyện tin theo giáo pháp của ngài. Ngài khi ấy mang bình bát chứa cơm khất thực, cầm trong tay, gia trì bằng đại định. Chỉ với một bình bát, cả làng đều được thỏa thuê no đủ. Nhờ duyên lành này, cả làng bỏ mê tín để bước vào chánh pháp.

Thêm một thời gian sau đó, lại trong một nạn đói kinh khiếp, ngài đã cứu mạng một ngàn hành khất.

Về sau ngài làm cận vệ cho Quốc Vương Arivishana, lúc bấy giờ đang gặp nạn chiến tranh với giặc Machala phía Đông Ấn. Ngài đeo bên mình thanh kiếm gỗ đầy uy lực, đủ khả năng hàng phục mọi hiểm họa, mang an bình đến khắp mọi nơi, được sự nể trọng

Tiểu Sử Shantideva • 9

của khắp cả. Tuy vậy, một số quần thần sanh lòng ganh ghét, đến bẩm báo với vua rằng: "đây chỉ là tên bịp bợm, ngưỡng mong bệ hạ suy xét. Hắn nào có vũ khí gì đâu, chỉ đeo mỗi thanh kiếm gỗ, làm sao bảo vệ được cho bệ hạ!" Vua nghe xong nổi giận, xét vũ khí của từng người. Đến khi vua bảo ngài Shantideva tuốt kiếm, ngài từ tốn thưa rằng làm như vậy sẽ khiến vua bị thương. "Ta bị thương mặc lòng! ngươi cứ hãy rút kiếm ta xem!" Vua ra lệnh.

Không thể cãi lệnh, ngài mời vua đến nơi vắng vẻ, thỉnh vua lấy tay che một mắt, chỉ nhìn bằng con mắt còn lại. Khi thanh kiếm rút ra khỏi vỏ, hào quang rực rỡ chói lòa khiến mắt vua rơi ngay xuống đất. Vua cùng tùy tùng kinh hãi, xin ngài lượng thứ chở che. Ngài Shantideva lúc bấy giờ trả mắt lại cho vua, nhờ lực gia trì của ngài, mắt vua bình thường như cũ, không chút đau đớn. Cả vương quốc bấy giờ khởi tín tâm sâu xa, quay về quy thuận chánh pháp.

Về sau ngài Shantideva đến vùng Shriparvata miền Nam, sống lẫn trong đám hành khất lõa thể. Ở đó ngài ăn nước rửa chén rửa nồi người ta đổ ra. Có một lần cô thị nữ của vua Khatavihara tên là Kachalaha đổ nước rửa chén, chợt thấy nước hắt lên người Shantideva thì lập tức sôi rít lên, chẳng khác gì đổ trên nền sắt nóng. Cô ta lấy đó làm lạ.

Cũng vào lúc bấy giờ, có một vị sư phụ Ấn giáo tên là Shankaradeva tìm đến gặp vua để ra lời thách đố. Ông ta tuyên bố sẽ vẽ mạn-đà-la Maheshvara trên trời không, nếu Phật giáo không ai phá được thì mọi ảnh tượng kinh sách Phật giáo trong vương quốc đều phải vất vào lửa đỏ, trăm dân phải theo đạo của ông ta. Trước lời thách đố này, nhà vua lập tức triệu tập hết thảy cao tăng về báo việc, nhưng không một ai đủ khả năng nhận lời

10 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát thách đố. Vua ăn ngủ không yên. Thấy vậy, thị nữ Kachalaha bẩm bạch cùng vua chuyện kỳ lạ về gã hành khất, vua liền ra lệnh tìm Shantideva. Quần thần vội vã tìm trong tìm ngoài, rốt cuộc tìm được ngài đang ngồi dưới một gốc cây. Khi nghe đầu đuôi câu chuyện, ngài nói rằng việc này chẳng khó gì, nhưng phải cho ta một bình đầy nước, hai tấm vải, và lửa. Mọi thứ đều được nhanh chóng chuẩn bị theo đúng ý của ngài.

Buổi chiều ngày hôm sau, hành giả ấn giáo đến vẽ mấy lằn lên không trung rồi bỏ đi. Mọi người đều cảm thấy vô cùng bất an. Sáng sớm hôm sau, đương lúc mạn đà la còn đang thành hình, cửa Đông chưa kịp xong thì ngài Shantideva đã nhập vào đại định. Ngay tức thì, trận cuồng phong nổi lên, quét sạch mạn đà la vào hư không. Hết thảy cây cối, hoa màu, nhà cửa đều bị cuốn tan hoang. Vị hành giả Ấn giáo bị gió tốc như một con chim con. Bóng tối bao trùm khắp lãnh thổ. Rồi hào quang chiếu ra từ giữa hai lông mày của ngài Shantideva, soi lối cho vua và hoàng hậu. Cả hai đều bị gió cuốn, tuột hết siêm y, toàn thân đầy bụi. Và cứ thế, ngài Shantideva dùng lửa để sưởi, dùng nước để tắm, dùng vải để vua và hoàng hậu che thân. Ngài lại dùng thần lực của đại định gom hết dân chúng bị gió cuốn trở về lại, tắm rửa, chăm sóc, trấn an. Biết bao người khởi chánh tín, nhờ đó ngoại đạo suy tàn, chánh pháp hưng thịnh dài lâu. Vương quốc này vì vậy mà được gọi là nơi "hàng phục ngoại đạo."

Mặc dù ngài Shantideva lúc nào cũng tự cho mình chỉ là kẻ phàm phu, nhưng theo lời ngài Jetari, ngài Shantideva là hiện thân của đức Diệu Âm (Văn Thù). Theo lời ngài Prajnaka-ramati thì ngài Shantideva là bậc thánh tăng. Còn riêng nói về hành trạng của ngài, đức Vibhutichandra nói rằng:

Tiểu Sử Shantideva • 11

Trên cõi thế gian / đã từng xuất hiện nhiều đấng Pháp Vương, / vua của chánh pháp, thế nhưng xét về / thành tựu, kinh nghiệm, chẳng ai sánh bằng / Shan-ti-đê-va. Ngài Shantideva để lại cho hậu thế ba tuyệt tác: Hai tác phẩm đầu là Học Tập Luận (Shikṣhāsamucchaya) và Kinh Tập Luận (Sūtrasamucchaya), một phong phú, một ngắn gọn. Tác phẩm thứ ba tựa đề Nhập Bồ Đề Hạnh Luận (Bodhicaryāvatāra), hình thức ngắn gọn nhưng nội dung vô cùng phong phú. Ở xứ Ấn có hơn 108 luận giải viết về bài luận bất hủ này.

Chương Một: LỢI ÍCH TÂM BỒ ĐỀ I.1. Đệ tử đảnh lễ Thiện Thệ, Pháp Thân, chư vị Trưởng tử cùng người xứng đáng. Nay tôi kính xin thuận theo lời Phật, tóm lược lối vào giới hạnh bồ tát. I.2. Lời tôi nói đây chẳng có gì mới, cũng chẳng có gì khéo nói hơn ai. Tôi không viết vì lợi ích chúng sinh, mà chỉ là để tự tâm huân tập. I.3. Lời này có thể tăng chút tín tâm, cho tôi huân dưỡng thuận theo thiện đức. Ai người may mắn tương tự như tôi,

Chương Một: LỢI ÍCH TÂM BỒ ĐỀ • 13 nhờ đọc lời này đôi khi có lợi. I.4. Tự tại, thuận duyên là điều khó đạt, đủ sức toàn thành nguyện ước chúng sinh. Vậy nếu nay tôi thủ lợi riêng mình, kiếp sau đâu thể thuận duyên như vậy. I.5. Tựa như tia chớp giữa nền trời đen, trong một phút giây sáng soi khắp cả. Nhờ Phật gia hộ mà người thế gian đôi khi thoạt hiện một vài thiện đức. I.6. Cho nên tâm thiện bao giờ cũng yếu; tâm ác thì lại mạnh dữ vô cùng. Muốn điều ngự tâm, ngoài tâm bồ đề,

14 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát thử hỏi có còn thiện tâm nào khác ? I.7. Mâu Ni nhiều kiếp thâm sâu chiêm nghiệm, thấy chỉ tâm này mới thật lợi sinh. Vô lượng chúng sinh nương vào tâm này, có thể dễ dàng viên thành đại lạc. I.8. Ai người mong cầu diệt trăm khổ nạn, mong quét bất hạnh của khắp chúng sinh, hay mong được hưởng vạn cảnh yên vui, tâm bồ đề này chớ nên lìa bỏ. I.9. Chúng sinh khốn khổ trôi lăn luân hồi mà phát được tâm, thì ngay lúc ấy sẽ được gọi là Như lai trưởng tử,

Chương Một: LỢI ÍCH TÂM BỒ ĐỀ • 15 thành nơi xứng cho trời, người hiến cúng. I.10. Tương tự thuốc tiên hóa sắt thành vàng, nay thân ô nhiễm nhờ tâm bồ đề mà thành thân Phật vô vàn trân quí. Vậy hãy giữ chắc tâm bồ đề này. I.11. Đấng độ quần sinh dùng trí vô lượng quán chiếu tận tường và đều thấy rõ: ai người muốn thoát cảnh khổ luân hồi, phải giữ cho chặt ngọc bồ đề tâm. I.12. Những thiện đức khác giống như thân chuối, ra quả một lần rồi là tàn rụi. Nhưng tâm bồ đề triền miên kết trái,

16 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát không bao giờ tàn, vững vàng lớn mạnh. I.13. Sợ cảnh hung hiểm, ta nương anh hùng; cho dù phạm phải tội ác tột cùng, chỉ cần phát tâm tức thì vượt thoát. Vậy sao những kẻ sợ cảnh đọa rơi lại chẳng tìm đến nương tâm bồ đề ? I.14. Như lửa hoại kiếp thiêu rụi thế gian, tâm bồ đề này thiêu tan ác nghiệp. Lợi ích vô lượng, bất khả tư nghì, bậc trí Từ Thị dạy cho Thiện Tài. I.15. Cần biết tâm này nói gọn, có hai, một là ước muốn: bồ đề tâm nguyện;

Chương Một: LỢI ÍCH TÂM BỒ ĐỀ • 17 hai là thực hiện: bồ đề tâm hành. I.16. Cũng như muốn đi khác với lúc đi, tương tự như vậy, kẻ trí cần hiểu thứ tự khác biệt giữa hai tâm này. I.17. Cho dù còn vướng ở trong sinh tử, bồ đề tâm nguyện đơm quả lớn lao, tuy nhiên cũng vẫn chưa được liên tục như là công đức bồ đề tâm hành. I.18. Bao giờ phát tâm không còn thoái chuyển, nguyện độ chúng sinh thoát khổ luân hồi, liền ngay lúc ấy, từ đấy trở đi, I.19. cho dù ngủ nghỉ, hay dù tán tâm,

18 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát cả một suối nguồn công đức bất tận cũng vẫn trỗi mạnh rộng sánh không gian. I.20. Chính đức Như lai đã dạy điều này trong bộ Kinh Su-ba-hu Thỉnh Vấn, là để giúp cho những người tâm nhỏ có thể phát khởi tín tâm đại thừa. I.21. Vì muốn lợi người mà khởi tâm cầu thoát bệnh nhức đầu cho khắp chúng sinh, thì công đức này cũng đã vô tận. I.22. Huống chi công đức cầu khắp chúng sinh thoát vô lượng khổ, rồi đưa chúng sinh viên thành vô lượng thiện căn công đức. I.23. Thử hỏi tâm này

Chương Một: LỢI ÍCH TÂM BỒ ĐỀ • 19 mấy ai có được ? dù cha hay mẹ chư thiên, thiện giả, ngay cả Phạm Thiên biết có được chăng ? I.24. Tâm này chúng sinh chưa từng có được, dù là trong mơ, dù chỉ cho mình. Làm sao có thể có được tâm địa vì khắp chúng sinh ? I.25. Chúng sinh phàm phu chưa từng khởi tâm; Độ cho chính mình còn chưa nghĩ tới ! Tâm bồ đề này mà khởi sinh được là điều nhiệm mầu chưa từng thấy qua ! I.26. Là thuốc chữa lành mọi cơn bệnh dữ, là nguồn hạnh phúc cho khắp chúng sinh.

20 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát Công đức bồ đề vô vàn quí giá, thật chẳng lấy gì cân đo cho được. I.27. Chỉ cần một niệm gánh vác chúng sinh, công đức quá hơn công đức cúng Phật, huống chi nỗ lực mang nguồn an lạc về cho chúng sinh. I.28. Là vì chúng sinh dù cầu thoát khổ, nhưng vẫn mê mải chọn khổ mà theo. Dù cầu an vui, thế nhưng an vui thì lại u mê hủy diệt tất cả như diệt kẻ thù. I.29. Ai mang vui đến cho người bất hạnh, ai quét khổ nạn cho kẻ khốn cùng,

Chương Một: LỢI ÍCH TÂM BỒ ĐỀ • 21 I.30. ai xua bóng tối mê muội vô minh, thiện đức này đây lấy gì sánh nổi ? có bạn nào hơn người bạn lành này ? chẳng công đức nào tương tự như vậy ! I.31. Giúp người đền ơn mà còn được khen, huống chi bồ tát làm lợi chúng sinh chẳng đợi ai cầu. I.32. Bủn xỉn mang ra chút ít thực phẩm, khinh miệt bố thí cho đôi ba người, chỉ đủ ấm bụng nửa ngày mà thôi, cũng còn được khen là làm việc thiện. I.33. Huống chi vĩnh viễn tặng khắp chúng sinh suối nguồn hỉ lạc

22 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát vô thượng bồ đề; chúng sinh trong tâm có ước nguyện gì, thì đều hết thảy làm cho như nguyện. I.34. Bậc trí dạy rằng: với chư trưởng tử từ bi của Phật mà khởi niệm ác, khởi bao ác niệm thì phải đọa rơi đủ bấy nhiêu kiếp vào cảnh địa ngục. I.35. Nhưng nếu khởi được tín tâm trong sáng, thời quả gặt hái tươi tốt xum xuê, vì bồ tát dù rơi vào nghịch cảnh, công đức bồ đề vẫn không suy thoái, thiện đức vững vàng tăng trưởng tự nhiên. I.36. Nay tôi nguyện xin

Chương Một: LỢI ÍCH TÂM BỒ ĐỀ • 23 đê đầu đảnh lễ tất cả những ai sinh tâm bồ đề. Nguyện xin quy y suối nguồn an lạc: người mang vui đến cho kẻ hại mình.

Chương Hai: SÁM HỐI II.1. Nay để phát tâm vô thượng bồ đề, bao phẩm tốt lành tôi xin dâng hiến Như lai, Diệu Pháp vô cấu cực hiếm, cùng chư Trưởng tử thiện đức như biển. II.2. Nào hoa, nào quả, nào là diệu dược, bao nhiêu châu ngọc của khắp thế gian, hết thảy nguồn nước trong thanh thơm ngọt, II.3. bao núi châu bảo, bao rừng tịnh yên, bao nhiêu nhánh cây ngàn hoa kín rợp, bao nhiêu đại thụ trái nặng trĩu cành; II.4. hương thơm của khắp

Chương Hai: SÁM HỐI • 25 cõi tiên, cõi phàm, hương đốt, cây ngọc, cùng cây như ý, vụ mùa tốt tươi không người cấy trồng, phẩm lượng phong phú xứng dâng lên Phật; II.5. Này là ao hồ rực rỡ cánh sen, này là tiếng chim nhẹ nhàng thanh thoát, cùng bao phẩm vật không của riêng ai, thênh thang đầy khắp không gian vô tận. II.6. Nguyện xin dâng hiến từ giữa nơi tâm, dâng đức Mâu ni bậc lưỡng túc tôn cùng chư trưởng tử, kính xin chư vị thương tưởng cho tôi từ bi tiếp nhận. II.7. Vì công đức cạn

26 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát nên tôi bần hàn, không có gì khác để mà dâng Phật. Chư Phật đã nguyện gánh vác chúng sinh, xin hãy vì tôi tiếp nhận cúng phẩm. II.8. Bao nhiêu thân mạng kể từ muôn kiếp, tôi xin kính dâng chư Phật, bồ tát, xin bậc đại hùng thu nhận cho tôi, với trọn lòng thành nguyện về phụng sự. II.9. Nếu chư vị thương thu nhận tôi về, thời tôi không còn khuất phục sinh tử, ngược lại có thể lợi ích chúng sinh. Bao nhiêu ác nghiệp vất bỏ phía sau, sẽ không bao giờ quay đầu trở lại.

Chương Hai: SÁM HỐI • 27 II.10. Nhà tắm ngát hương nguy nga tráng lệ, nền đất pha lê trong veo ngời sáng, cột trụ uy nghi khảm đầy châu báu, dù lọng kín rợp lấp lánh ngọc trai. II.11. Đây bình châu ngọc đầy ắp nước hương, nhã nhạc du dương, thỉnh Như lai tắm. II.12. Đây khăn thơm sạch, chất liệu phi phàm, đệ tử kính xin lau khô thân Phật. Dâng y cõi thiên sạch thơm tươi thắm, II.13. mang hết y phục mềm mại dịu êm, trang sức quí giá nhiều hàng trăm vạn, kính dâng chư tôn Phổ Hiền, Văn Thù,

28 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát đức Quan Thế Âm cùng chư bồ tát. II.14. Hương xoa dịu ngát toàn cõi đại thiên, đệ tử kính xin thoa lên ngọc thể của đấng Mâu ni, rạng tỏa ánh vàng như là hào quang vàng ròng tinh luyện. II.15. Trước đấng Mâu Ni, ruộng phước tối thượng, đệ tử bày biện rực rỡ ngàn hoa, măn đa ra va, sen và ưu đàm… bao nhiêu hoa thơm kết dăng thành chuỗi. II.16. Đệ tử kính dâng trầm hương cuộn khói, ngút ngàn trời mây, ngây ngất hương bay. Kính dâng chư Phật yến tiệc cõi thiên,

Chương Hai: SÁM HỐI • 29 thực phẩm, thức uống, cao lương mỹ vị. II.17. Dâng bao đèn quí khảm đế sen vàng, trang nghiêm bày biện từng hàng thắp sáng. Mặt đất tẩy trần, tưới tẩm trầm hương, rải đầy thảm hoa tươi thơm thanh mát. II.18. Trước đấng đại bi, đệ tử kính dâng điện ngọc ngân vang tiếng lời xưng tán, trướng ngọc rèm treo lấp lánh châu bảo, trang nghiêm vô tận cùng khắp không gian. II.19. Bảo cái sáng quí, cán vàng viền ngọc, thẳng tắp, cân xứng, tươi đẹp mắt người, xin mang tất cả dâng hiến Như lai.

30 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát II.20. Trùng điệp cúng phẩm, nhạc vọng ngàn mây, xoa dịu sầu khổ khắp chúng hữu tình. II.21. Nguyện rải mưa hoa ở trên pháp bảo, trên tháp xá lợi cùng mọi biểu tượng ruộng phước Như lai. II.22. Văn Thù Sư Lợi cùng chư bồ tát đã từng cúng dường Thế tôn ra sao, nay tôi nguyện xin làm theo như vậy, cúng dường Như lai cùng chư bồ tát. II.23. Với hải triều âm, tôi xin tán dương biển rộng công đức; nguyện diệu âm này theo mây lan rộng cùng khắp mọi nơi. II.24. Tam thiên thế giới

Chương Hai: SÁM HỐI • 31 có bao vi trần, tôi nay cũng nguyện hiện bấy nhiêu thân, kính lạy khắp cả chư Phật ba thời, lạy Pháp và Tăng, không hề thiếu sót. II.25. Tôi xin kính lạy tháp cùng trú xứ của tâm bồ đề, phương trượng truyền giới, đạo sư uyên thâm, hành giả thánh chúng. II.26. Từ nay đến ngày đạt quả bồ đề, tôi nguyện quay về qui y nơi Phật, qui y nơi Pháp cùng chư bồ tát. II.27. Xin chắp hai tay thành tâm khẩn nguyện, Phật và bồ tát trú ở mười phương, rộng lượng từ bi

32 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát chứng giám cho tôi: II.28. Kể từ vô thủy sinh tử luân hồi, đời này đời khác, bao nhiêu việc ác, tôi đã tự làm, hay bảo người làm. II.29. Lại còn để cho vô minh thao túng, làm ác mà lại thích thú vui cùng. Nay đã biết lỗi, xin đấng chở che cho tôi quay về thành tâm sám hối. II.30. Bao nhiêu lầm lỗi do tâm phiền não động thân khẩu ý mà phát sinh ra, xúc phạm Tam Bảo, xúc phạm mẹ, cha, với cả đạo sư, cùng bao việc khác. II.31. Tôi, kẻ đọa rơi,

Chương Hai: SÁM HỐI • 33 vướng bao lầm lỗi, bao nhiêu ác nghiệp tôi đã làm nên, nay xin đối trước Thầy của trời người, nguyện không che đậy, một lòng sám hối. II.32. Lỡ như chết đi mà chưa kịp sám, thời biết làm sao thoát được ác nghiệp ! tôi thành khẩn xin chư tôn che chở cho tôi sớm về sám hối qui y. II.33. Thần chết thì chẳng tin tưởng được đâu, việc xong hay chưa có bao giờ đợi. Ai bệnh ai khỏe, mạng sống phù du, làm sao có thể tin vào cho được. II.34. Rồi cũng phải đi,

34 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát Lìa xa tất cả. Nhưng tôi thì có ý thức được đâu. Cứ bạn cứ thù, ân ân oán oán, trùng trùng điệp điệp, ác nghiệp đầy thân. II.35. Kẻ thù mà chi, rồi cũng sẽ tan. bằng hữu mà chi, rồi cũng sẽ mất. ngay chính tôi đây cũng sẽ không còn, tất cả mọi cảnh đều là như vậy. II.36. Hết thảy mọi sự hiện trong cõi đời, phù du ngắn ngủi như một giấc mơ, rồi tan biến hết vào trong ký ức, khi đã tan rồi tìm chẳng thấy đâu. II.37. Cứ mỗi phút giây

Chương Hai: SÁM HỐI • 35 trong đời sống này, kẻ thù bằng hữu cứ thế mà đi.

vậy mà vì họ

tôi gieo ác nghiệp, quả báo thì vẫn còn nằm phía trước. II.38. Thế nhưng tâm tôi chẳng hề nghĩ tới, rằng tôi đây cũng ngắn ngủi không bền. cứ vậy quay cuồng với tham cùng sân, gieo biết bao nhiêu ác nghiệp ác chướng. II.39. Hết ngày lại đêm, có bao giờ ngớt, mạng sống thúc ngắn đều đặn không ngừng, chẳng có cách gì nối cho dài lại. Làm sao khỏi chết người giống như tôi ? II.40. Khi ấy tôi nằm

36 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát trên giường hấp hối, thân nhân bằng hữu dù ở cạnh bên, cũng chỉ mình tôi lìa xa cõi thế, nghe đời sống cạn mạng sống đoạn lìa. II.41. Đến khi thần chết đến bắt tôi đi, thân nhân bằng hữu liệu có ích gì ? chỉ còn thiện đức làm nơi che chở, vậy mà tôi đã khinh xuất bỏ qua. II.42. Lạy đấng chở che ! tôi vì vô tâm, chẳng ngờ có cảnh kinh hoàng như vậy. Chỉ vì đời sống phù du không bền, mà gieo biết bao ác nghiệp chồng chất. II.43. Nếu như có người

Chương Hai: SÁM HỐI • 37 đang bị dẫn đến nơi chốn hành hình chặt chân chặt tay, chắc chắn kinh hãi cổ khô, mắt trợn, thần sắc biến đổi chẳng được như xưa. II.44. Huống chi là tôi. Khi ấy bị lũ

ngục tốt diêm vương dị hình dị dạng túm lên lôi xuống, khổ bệnh hành hạ, bấn loạn hãi hùng. II.45. Ai cứu tôi đây, che chở cho tôi, giúp cho tôi thoát cảnh kinh hoàng này ? Mắt tôi hoảng hốt nhìn quanh tứ phía, hoang mang mong gặp một chốn chở che. II.46. Nhưng nhìn bốn phía vẫn chẳng tìm ra,

38 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát có được chốn nào làm nơi nương dựa. Đớn đau tràn ngập, thất vọng vô bờ, không nơi che chở giờ biết làm sao ! II.47. Vậy ngay hôm nay nguyện qui y Phật: là bậc chở che cho kẻ trầm luân, cứu vớt chúng sinh trôi lăn sinh tử, là bậc uy dũng ban sự vô úy. II.48. Tôi nguyện quay về qui y nơi Pháp: là mọi thành tựu Phật chứng trong tâm, phá tan hết thảy khổ nạn luân hồi. Tôi cũng quay về qui y bồ tát: II.49. vì quá kinh hãi bao mối hiểm nguy,

Chương Hai: SÁM HỐI • 39 tôi mang bản thân dâng đức Phổ Hiền; tôi cũng nguyện xin mang hết thân mạng kính dâng lên đức Diệu Âm bồ tát. II.50. Đấng đại chở che đức Quan Thế Âm, thiện hạnh từ bi không hề hư ngụy: tận cùng thống khổ tôi gọi thiết tha, "xin hãy cứu con kẻ bất thiện này." II.51. Đức Hư Không Tạng, đức Địa Tạng Vương, cùng với hết thảy các đấng chở che, đại từ đại bi, lòng con hướng về thiết tha níu gọi, xin được qui y. II.52. Nguyện về nương dựa đức Kim Cang Thủ,

40 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát thoáng thấy bóng ngài là lũ ác hung ngục tốt diêm vương hoảng chạy tứ phía. II.53. Trước kia lời Phật tôi chẳng chịu nghe, nhưng nay thấy cảnh kinh hãi thế này, xin cho tôi về tìm nơi nương dựa, xin hãy giúp tôi quét sạch hiểm nguy. II.54. Bệnh nhỏ đã phải nghe lời thầy thuốc, huống chi trăm vạn trọng bệnh trầm kha, do tham sân si tác hại tơi bời. II.55. Chỉ một bệnh thôi đã đủ hủy diệt toàn cõi Diêm Phù; kiếm khắp mọi nơi cũng chẳng thế nào tìm ra thuốc chữa.

Chương Hai: SÁM HỐI • 41 II.56. Vậy thì lời Phật, bậc đại y vương, đủ sức chữa lành mọi cơn bệnh dữ, nếu như tôi chẳng thuận ý làm theo, thì có phải là chí ngu không vậy ! II.57. Đi cạnh vực thẳm bé nhỏ tầm thường mà đã ra công đề phòng hết sức, huống chi hiểm họa vực thẳm địa ngục, sa vào ngàn trượng rơi đọa triền miên. II.58. Chẳng thể nhởn nhơ nghĩ mình không chết, nhất định có ngày tôi phải ra đi. II.59. Vậy ai là người giúp được tôi đây ? làm sao có thể chắc mình thoát nạn ?

42 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát Biết rồi có ngày cũng sẽ tan biến, làm sao có thể thanh thản ngồi yên ? II.60. Cảnh sống vừa đến là đã tan bay. Còn gì cho tôi ? Có gì ở lại ? Vậy mà cứ níu điều không còn nữa, tôi đã phụ lời dạy của Thầy tôi ! II.61. Đến khi đời này bỏ lại phía sau, cùng với hết thảy thân nhân bằng hữu, một mình tôi phải lang thang vô định, thân nhân bằng hữu giữ có ích gì ! II.62. "Làm sao có thể quét sạch ác nghiệp ? là điều chắc chắn mang quả khổ đau !"

Chương Hai: SÁM HỐI • 43 Đây mới là điều đáng phải quan tâm, ngày cũng như đêm đừng lo việc khác. II.63. Tôi bởi ngu si, tạo bao việc ác, phạm mười bất thiện, phá giới Phật cho, II.64. Vì sợ quả báo nhất định sẽ đến, tôi chắp hai tay, kính lạy không ngừng. thiết tha mong cầu các đấng chở che, chứng giám cho tôi phát lộ sám hối. II.65. Thỉnh Phật thương xót lấy nghiệp dùm tôi. Đối với hết thảy mọi điều bất thiện, từ nay tôi sẽ nhất định không làm.

Chương Ba: NẮM LẤY TÂM BỒ ĐỀ III.1. Tôi xin vui cùng tất cả việc làm khiến vơi khổ đau trong cõi ác đạo; hay là khiến nơi khổ đau chưa đến có thể giữ nguồn hạnh phúc an vui. III.2. Tôi xin vui cùng công đức bồ đề, nhờ đó chúng sinh đoạn lìa phiền não, đạt quả giải thoát, thoát khổ thọ sinh. III.3. Tôi xin tùy hỉ quả vị Phật đà; vui cùng chứng địa của chư trưởng tử; III.4. Vui với biển cả công đức phát tâm, đưa hết chúng sinh

Chương Ba: NẮM LẤY TÂM BỒ ĐỀ • 45 đến bờ an lạc; vui cùng thiện hạnh nâng đỡ chúng sinh. III.5. Đối trước chư Phật ở khắp mười phương, tôi chắp hai tay thiết tha khẩn nguyện: xin vì chúng sinh thắp ngọn chánh pháp, soi cõi tối tăm khốn khổ hoang mang. III.6. Chư Phật Thế Tôn muốn hiện niết bàn, thì tôi chắp tay thiết tha khẩn nguyện: kính xin chư Phật sống cùng đời kiếp, đừng bỏ chúng tôi đui mù lang thang. III.7. Làm những điều này được bao công đức, tôi nguyện hồi hướng về khắp chúng sinh thoát mọi cảnh khổ.

46 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát III.8. Chúng sinh có bệnh, bệnh nếu chưa lành, thời tôi còn vẫn theo làm thầy thuốc, làm người điều dưỡng, làm cả thuốc thang. III.9. Nguyện tôi mưa xuống đầy tràn thực phẩm giải cơn đói khát. Nguyện trong thời kỳ dữ dội kiếp nạn, thân tôi sẽ thành nước uống thức ăn. III.10. Chúng sinh có nghèo, khổ cực cơ hàn, nguyện tôi sẽ là kho bồ bất tận, hiện ngay trước mặt của khắp chúng sinh; bao nhiêu nhu cầu tôi cung ứng đủ. III.11. Tài sản, thân mạng, ba thời công đức, tôi mang cho hết,

Chương Ba: NẮM LẤY TÂM BỒ ĐỀ • 47 cầu lợi chúng sinh, không hề cảm thấy có gì mất mát. III.12. Muốn đạt niết bàn phải cho ra hết, trọn vẹn tâm tôi chỉ hướng quả này. Dù sao rồi cũng phải bỏ mà đi, chi bằng bây giờ mang ra bố thí. III.13. Thân mạng này đây tôi xin hiến cúng cho khắp chúng sinh tùy ý hưởng dụng. Dù giết, dù chê dù là đánh đập, tôi cũng cam tâm. III.14. Cứ mang tôi ra mà làm trò vui, tha hồ bỡn cợt, chê bai, chế nhạo. tấm thân này đây tôi đã hiến cúng,

48 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát thì còn có gì đáng để quan tâm. III.15. Muốn làm gì tôi cứ mặc tình làm, miễn đừng làm điều tự hại mà thôi. Mỗi tâm mỗi niệm họ nhắm vào tôi, nguyện cho hết thảy đều thành lợi ích. III.16. Nếu nghĩ đến tôi mà tâm không yên, sùng sục nổi sân, nổi cơn ác hận, nguyện ác hận này luôn trở thành nhân giúp cho họ được sở cầu như ý. III.17. Cùng khắp những ai chỉ trỏ mặt tôi, gieo xuống cho tôi bao điều tổn hại, hoặc mang tôi ra dèm pha, chế diễu,

Chương Ba: NẮM LẤY TÂM BỒ ĐỀ • 49 nguyện cho họ đạt thiện duyên bồ đề. III.18. Ai thiếu chỗ nương, tôi làm chỗ nương; ai khách lữ hành, tôi xin dẫn lối; ai người đang cần vượt biển vượt sông, tôi đây xin nguyện làm ghe, thuyền, cầu. III.19. Ai ngóng đất liền, tôi làm hòn đảo; ai tìm ánh sáng, tôi sẽ là đèn; ai cần ngơi nghỉ, tôi là giường chiếu; ai cần giúp việc, tôi đây tôi đòi. III.20. Làm ngọc như ý, làm bình bảo quí, làm câu chân ngôn, thuốc quí, cây thần, làm trâu như nguyện, cho khắp chúng sinh.

50 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát III.21. Như là đại địa, như là không gian, cùng các thành phần nước lửa và gió, nguyện thân tôi đây biến hiện phong phú, làm nền tảng sống cho khắp chúng sinh. III.22. Nguyện làm phương tiện giữ gìn sự sống cho khắp chúng sinh trên toàn cõi thế nhiều sánh không gian bao la vô tận, chờ khắp chúng sinh giải thoát niết bàn. III.23. Cũng như chư Phật trong thời quá khứ, đã vì chúng sinh phát tâm bồ đề, rồi về trú ở

tu theo trình tự pháp hành bồ tát. III.24. Nay tôi cũng nguyện

Chương Ba: NẮM LẤY TÂM BỒ ĐỀ • 51 vì khắp chúng sinh phát tâm bồ đề, nơi pháp hành này tôi về trú ở tuần tự tu theo. III.25. Ai người vận dụng trí tuệ trong sáng để nắm lấy tâm thanh tịnh bồ đề. nắm rồi có thể tăng trưởng tâm này bằng lời sau đây: III.26. "Đời sống tôi nay tràn đầy ý nghĩa, tôi đã đạt kiếp làm người tốt đẹp, hôm nay tôi sinh vào giòng giống Phật, trở thành đứa con của đấng Thế Tôn. "

III.27. "Nay dù ra sao quyết không làm ố giống Phật tuyệt hảo, hành động cẩn trọng

52 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát xứng địa vị mình, không để lỗi lầm làm nhơ giống Phật." III.28. Như kẻ mù lòa mò trong đống rác, không ngờ tìm được một khối ngọc châu. Chẳng hiểu nhờ đâu may mắn lạ kỳ, mà tâm bồ đề

trong tôi lại khởi. III.29. Đây chính là nước cam lồ bất tử, chiến thắng Thần Chết của khắp chúng sinh; là cả kho tàng đầy tràn bất tận, phá cảnh bần cùng cho kẻ trầm luân. III.30. Đây là thuốc thần chữa mọi ác bệnh, của khắp chúng sinh trôi lăn sinh tử; là gốc đại thụ

Chương Ba: NẮM LẤY TÂM BỒ ĐỀ • 53 cho chúng hữu tình trên đường trôi lạc ghé đến nghỉ chân; III.31. là chiếc cầu chung đưa khắp chúng sinh vượt thoát khổ nạn ác đạo luân hồi; là trăng ngời sáng giữa nền trời tâm, xoa dịu cơn đau rát bỏng phiền não; III.32. và cũng chính là mặt trời chiếu sáng, quét sạch màn sương mê muội vô minh; là bơ kết tinh trên sữa diệu Pháp. III.33. Khách trần lang thang trên đường sinh tử, mong sao nếm thử chút vị an vui, thì đây là nguồn an vui thắng diệu, khách trần chắc chắn

54 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát sẽ rất hài lòng. III.34. Hôm nay đối trước mọi nẻo qui y, tôi mời chúng sinh về làm khách quí, hưởng an vui đến vô thượng bồ đề. Chư thiên, thiện thần, cùng khắp mọi loài, kính xin chư vị tùy hỉ cho tôi.

Chương Bốn: TÂM BẤT PHÓNG DẬT IV.1. Đã làm con Phật giữ tâm bồ đề, thì đừng bao giờ để cho thoái chuyển, cũng đừng bao giờ phá phạm giới tu. IV.2. Đối với những việc tùy hứng mà làm, vì tâm khinh xuất hay thiếu suy nghĩ, cho dù có đã thề thốt hứa hẹn, vẫn nên nghĩ lại nên làm hay không. IV.3. Thế nhưng điều mà hết thảy chư Phật cùng chư trưởng tử đã dùng diệu trí quán chiếu tận tường, chính bản thân tôi cũng cân nhắc kỹ, làm sao có thể

56 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát đổi ý rút lui ? IV.4. Thề thốt hứa hẹn rồi lại không làm, thành trò lừa đảo khắp cả chúng sinh, mai sau ác báo biết tôi thế nào ? IV.5. Đức Phật dạy rằng: Ai người khởi tâm tặng món vật mọn, nhưng rồi không cho, nghiệp này sẽ khiến đọa sinh ngạ quỉ. IV.6. Vậy mà tôi đây, từ tận đáy lòng, mời hết chúng sinh về hưởng đại lạc, để rồi trở tâm dối gạt hết thảy, làm sao có thể mong hái quả lành ? IV.7. Thoái tâm bồ đề mà còn giải thoát, đường đi của nghiệp

Chương Bốn: TÂM BẤT PHÓNG DẬT • 57 thậm thâm khó hiểu, chỉ chư Toàn Giác mới rõ mà thôi. IV.8. Bồ tát thoái tâm, không đọa rơi nào hơn đọa rơi này, vì nếu xảy ra thì mọi phúc lợi của khắp chúng sinh đều bị đánh mất. IV.9. Nếu như có ai, chỉ trong phút giây, cản trở công đức của một bồ tát, sẽ phải trầm luân đọa cõi ác đạo, là vì tổn hại lợi ích chúng sinh. IV.10. Phá niềm an lạc của một chúng sinh đã tự gieo nạn hủy hoại chính mình, huống chi phá hủy niềm an vui của

58 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát vô lượng hữu tình cùng tận không gian. IV.11. Với lực phá giới, cho dù có chữa bằng lực phát tâm, cũng vẫn tới lui trong cõi sinh tử, khó lòng có thể bước vào chứng địa. IV.12. Vậy thì tôi nay vì lời đã hứa, nguyện mọi việc làm đều luôn cẩn trọng, từ đây về sau nếu không cố gắng, đọa ác đạo rồi lại đọa sâu hơn. IV.13. Chư Phật xuất thế nhiều hàng vô lượng, phổ độ chúng sinh, rồi hiện niết bàn. nhưng tôi phước cạn, nghiệp chướng sâu dày, đã chẳng thể nào

Chương Bốn: TÂM BẤT PHÓNG DẬT • 59 hưởng nguồn ân phước. IV.14. Vậy nếu như tôi không biết sửa đổi, thì muôn đời vẫn cứ thế mà trôi. khổ đau ràng buộc sinh tử luân hồi, bị xé bị giết trong cõi ác đạo. IV.15. Được Phật xuất thế, lại được chánh tín, cùng với thân người, đều là thiện duyên vô vàn quí hiếm, có thể giúp cho thiện đức gia tăng, bao giờ tôi mới đủ duyên như vậy ? IV.16. Mặc dù tôi nay không đói, không bệnh, không gặp hiểm nguy, thế nhưng đời sống ngắn ngủi không bền, thân thể chỉ là

60 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát món đồ vay mượn trong chốc lát thôi. IV.17. Vậy mà lại sống như thế này đây, chắc chắn chẳng thể lại sinh làm người. thân người quí giá một khi mất rồi, ác nghiệp càng đầy thiện đức càng vơi. IV.18. Đây chính là lúc đủ duyên làm thiện lại chẳng chịu làm. Đợi khi đọa rơi, trôi lăn vô tận, biết đến bao giờ ! IV.19. Khi ấy cho dù mảy may thiện đức cũng chẳng thể đạt, ngược lại ác nghiệp lại thêm chồng chất. Muôn vạn thời kỳ đến chữ thiện đạo cũng chẳng hề nghe.

Chương Bốn: TÂM BẤT PHÓNG DẬT • 61 IV.20. Vì thế Phật dạy, tựa như rùa mù giữa lòng đại dương, làm sao có thể chui đầu vào ách nổi trên mặt biển. IV.21. Cho mỗi việc ác phạm chỉ một lúc, địa ngục vô gián đã phải trầm luân vô lượng thời kỳ. Huống chi việc ác tôi đã gieo từ vô thủy sinh tử, chắc chắn chẳng thể đạt chốn an vui. IV.22. Khổ báo chịu rồi, nghiệp vẫn chưa dứt, càng khổ lại càng gieo nghiệp nhiều thêm. IV.23. Nay được lơi nghỉ lại không tu thiện, có nỗi ngu nào bằng nỗi ngu này ?

62 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát chẳng thể đối xử với mình tệ hơn ! IV.24. Nếu như đã biết mà vẫn không chừa, đến khi mạng chung khổ đau khó tránh. IV.25. Khi mà thân thể bị lửa hỏa ngục thiêu cháy lâu dài, tâm tôi nhất định triền miên thống khổ vì lửa ăn năn. IV.26. Thân người quí hiếm khó đạt biết bao, tôi đã đạt rồi. Đã biết như vậy mà vẫn còn kéo mình vào địa ngục. IV.27. Khác gì bùa chú khiến cho mất trí. tôi thật chẳng hiểu trong tôi thế nào ! IV.28. Kẻ thù sân, tham,

Chương Bốn: TÂM BẤT PHÓNG DẬT • 63 không chân không tay, không cả giác quan. Chúng chẳng gan dạ, cũng chẳng khôn ngoan, bằng cách nào đây tôi lại bị chúng biến thành nô lệ ! IV.29. Chúng ngự trong tôi, tùy hứng hại tôi. Tôi lặng lẽ chịu, không chút oán hờn. Nhẫn nhịn thế này thật là trái chỗ ! IV.30. Dù hết chư thiên cùng a tu la

đồng loạt tấn công cũng không thể nào đẩy được tôi vào lửa ngục vô gián, IV.31. vậy mà phiền não chỉ trong thoáng chốc đã ném tôi vào sâu thẳm địa ngục, nơi mà ngay cả

64 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát ngọn núi Tu di cũng cháy tan tro. IV.32. Phiền não chính là kẻ thù truyền kiếp, vô thủy vô chung bám dính theo tôi. Kẻ thù thế gian không bền như vậy. IV.33. Kẻ thù thế gian nếu tôi gần gũi xử tốt với họ, có khi họ cũng giúp đỡ cho tôi. Thế nhưng phiền não tôi càng chăm sóc chúng càng tác hại. IV.34. Triền miên, liên tục, luôn chỉ là thù, luôn ám hại tôi, khiến tôi thêm khổ. Kẻ thù này lại ngự trị trong tôi. Thử hỏi luân hồi sống yên sao được !

Chương Bốn: TÂM BẤT PHÓNG DẬT • 65 IV.35. Hết thảy cai ngục trấn cửa sinh tử cùng bọn đồ tể ngục tốt diêm vương hành hạ tôi trong cảnh khổ địa ngục, bọn chúng đang ngồi ngay ở trong tôi, trong lưới tham dục. Thử hỏi phận tôi nào có vui gì ! IV.36. Trận chiến này đây tôi quyết không bỏ, cho đến mãi khi tận diệt kẻ thù. Người ta bị hại chút ít mà thôi, đã nổi lôi đình, bỏ cả giấc ngủ, hung hăng quyết thắng. IV.37. Kẻ thù thế gian vốn đầy phiền não, cho dù không giết tự nhiên cũng chết. Vậy mà xông pha,

66 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát giáo gươm chẳng sợ, chưa thắng kẻ thù chưa chịu thoái lui ! IV.38. Huống chi tôi đây, với kẻ thù này, đâu thể phóng tâm, đâu quản gian khó ! Chúng chỉ có một chức năng duy nhất là làm tôi khổ. IV.39. Cho những cuộc chiến vô nghĩa thế gian, thương tích còn được xem là thành tích. Huống chi trận chiến cứu cánh này đây, xá gì đôi chút thương vay trận mạc ! IV.40. Vì chuyện áo cơm mà người đánh cá, đồ tể, nông dân, chịu nóng, chịu rét. Vậy nay tôi đây vì nguồn hạnh phúc

Chương Bốn: TÂM BẤT PHÓNG DẬT • 67 của khắp chúng sinh, lẽ nào không thể chịu chút khổ này ? IV.41. Khi kia tôi nguyện chúng sinh mười phương cùng tận không gian, tôi đều độ thoát nhiễm tâm phiền não. Trong khi chính tôi chưa được như vậy ! IV.42. Thật là không biết tự lượng sức mình ! Chẳng phải đã quá điên rồ hay sao ? Nhưng đã trót thề thì trận chiến này chống thù phiền não càng không thể thua ! IV.43. Là điều duy nhất nung nấu tâm can, tôi quyết khai chiến, lòng tràn oán hận ! Não hận loại này sẽ diệt phiền não,

68 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát vì vậy phải giữ, đừng vội quét đi. IV.44. Chẳng thà thân tôi chết vì lửa cháy, hay là đầu này bị chém lìa thân, quyết chẳng bao giờ hàng thuận tôn vinh kẻ thù truyền kiếp nhiễm tâm phiền não ! IV.45. Kẻ thù thế gian khi bị đánh đuổi, có thể tháo lui ẩn binh xứ khác, củng cố lực lượng chờ dịp phản công. Nhưng thù phiền não lại không như vậy. IV.46. Phiền não tội nghiệp, nếu bị mắt tuệ tấn công tơi bời, đánh đuổi khỏi tâm, chúng biết trốn đâu ? bao giờ trở lại ?

Chương Bốn: TÂM BẤT PHÓNG DẬT • 69 Cơ sự chỉ tại vì tôi yếu, lười ! IV.47. Phiền não chẳng trú bên trong đối cảnh, hay nơi giác quan, hay ở chính giữa. Cũng chẳng trú ở nơi chốn nào khác. Vậy chúng ở đâu mà hại chúng sinh khốn đốn thế này ? Chỉ là ảo ảnh, có gì đáng sợ ! Cứ hãy kiên trì khai tuệ, chứng tánh. Khổ đau địa ngục thật không cần thiết, chẳng cần phải theo ! IV.48. Tư duy như vậy. Ra công như vậy. Nỗ lực thực hành giới hạnh như vậy. Người bệnh nếu không nghe lời thầy thuốc, bệnh làm sao lành ?

Chương Năm: GÌN GIỮ CHÁNH TRI V.1. Muốn tu cần phải tự giữ lấy tâm. Không giữ được tâm thì mọi công phu đều không giữ được. V.2. Tâm như voi điên, nếu như thả lỏng sẽ đẩy ta vào địa ngục vô gián. Voi lớn bất thuần của khắp thế gian cũng không thể nào hại ta như vậy. V.3. Nhưng nếu voi này dùng dây chánh niệm trói chặt mọi bề, thì bao sợ hãi đều tan biến hết, tất cả thiện pháp rơi vào lòng tay. V.4. Cọp, sư tử, voi,

Chương Năm: GÌN GIỮ CHÁNH TRI • 71 gấu, rắn, kẻ thù, quỉ giữ địa ngục, các loài tà ma, quỉ ăn xác chết, cùng với tất cả mọi loài quỉ dữ, V.5. chỉ cần trói tâm là trói được cả, chỉ cần thuần tâm là thuần tất cả. V.6. Đức Phật là người nói đúng sự thật đã tuyên thuyết rằng: sợ hãi, khổ đau, hết thảy đều do nơi tâm mà có. V.7. Ai đã cố tình tạo ra binh khí hành hạ chúng sinh trong cõi địa ngục ? Nền sắt cháy đỏ là do ai nung ? Giống quỷ ăn thịt đội lốt mỹ nhân

72 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát từ đâu mà có ? V.8. Bậc Đại Trí dạy: những điều nói trên đều do nơi tâm tạo sinh ác nghiệp. Nên khắp ba cõi ngoài tâm này ra thời không có gì đáng để sợ hãi. V.9. Nếu như nói rằng thí độ nghĩa là làm cho chúng sinh không còn nghèo khổ, thế thì hạnh thí chư Phật ngày xưa viên thành thế nào, để cho bây giờ vẫn còn kẻ đói ? V.10. Thí độ thật ra là mang tất cả những gì mình có tặng cho chúng sinh; được bao công đức cũng bố thí cả.

Chương Năm: GÌN GIỮ CHÁNH TRI • 73 Vì vậy mà nói viên mãn Thí độ ngay từ nơi tâm. V.11. Tôm cá các loại mang giấu đi đâu để khỏi bị giết ? Giới độ nghĩa là ngay từ nơi tâm không còn ý nghĩ tác hại chúng sinh. V.12. Những kẻ ác hiểm cùng khắp không gian, làm sao có thể hủy diệt tất cả ? Nhưng nếu hủy diệt ác hận nơi tâm thì cũng giống như diệt hết kẻ thù. V.13. Tìm đâu ra da phủ khắp mặt đất ? Chỉ cần miếng da lót dưới gót giày, thì cũng như là phủ da mặt đất.

74 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát V.14. Tương tự như vậy, sự việc bên ngoài làm sao điều phục ? Điều phục được tâm thì chẳng còn gì để mà điều phục. V.15. Ý niệm trong sáng đủ sức tạo quả thọ sinh Phạm thiên. Quả thân, khẩu nghiệp đều không thể sánh. V.16. Bậc Biết Thực Tại dạy rằng: nếu như tâm ý xao lãng, thì dù miệng tụng, thân tu khổ hạnh trong thời gian dài cũng đều vô ích. V.17. Những ai không hiểu bí ẩn của tâm siêu việt vạn pháp, thì dù mong cầu an lạc, thoát khổ, cũng chỉ có thể

Chương Năm: GÌN GIỮ CHÁNH TRI • 75 trầm luân vô định trong cõi luân hồi. V.18. Vậy nay tôi xin giữ lấy tâm mình. tâm này chẳng giữ thì bao giới luật giữ có ích gì ? V.19. Giữa đám hỗn loạn, nếu thân bị thương, chắc chắn ta sẽ thận trọng giữ gìn. Vậy nay đứng giữa thế gian hiểm ác, tâm là vết thương cần được gìn giữ. V.20. Vết thương thân thể đau đớn là bao, mà ta vẫn sợ hết sức giữ gìn. Vậy sao chẳng sợ đớn đau cùng cực địa ngục núi đè, để lo giữ gìn vết thương nơi tâm ?

76 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát V.21. Nếu cách hành xử luôn được như vậy, thì dù ở giữa

ác nhân, nữ sắc, giới vẫn kiên định, không bị đọa rơi. V.22. Tài sản, danh dự, thân mạng, sinh kế, đều có thể mất, ngay như tất cả mọi thiện đức khác, có thể hư mòn, thế nhưng không thể để thoái chuyển tâm ! V.23. Này người mong muốn gìn giữ tâm mình, tôi chắp hai tay thiết tha khẩn nguyện: hãy giữ chánh niệm, cùng với chánh tri, như thể giữ gìn chân tay, thân mạng. V.24. Thân này nếu bị bệnh khổ hành hạ,

Chương Năm: GÌN GIỮ CHÁNH TRI • 77 thì chẳng có sức để làm gì cả. Tương tự như vậy, tâm này nếu bị vô minh hành hạ, thì không đủ sức giữ gìn hành động. V.25. Tựa như bình rỉ chẳng giữ được nước, tâm thiếu chánh tri thì dù có nghe, tư duy, tu tập, trí nhớ cũng chẳng giữ được chút gì. V.26. Nhiều người đa văn, tinh tấn, chánh tín, nhưng vì sai lầm thiếu mất chánh tri, nên vẫn đọa rơi. V.27. Sự thiếu chánh tri tựa như kẻ trộm, rình rập lẻn vào cướp đi chánh niệm, cướp luôn tất cả

78 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát phước đức tích tụ, khiến phải đọa rơi tận cùng ác đạo. V.28. Phiền não cũng như một lũ trộm cướp, rình rập thời cơ cướp đoạt thiện đức, khiến ta không thể sinh vào thiện đạo. V.29. Nên đừng bao giờ để cho chánh niệm xa rời cửa ý. nếu lỡ rời xa, hãy mau nhớ lại cảnh khổ ác đạo để gọi ngay về. V.30. Nhờ nghe lời khuyên phương trượng trụ trì, nhờ sợ ác đạo, và nhờ sống gần bên cạnh đạo sư, mà người thiện duyên với lòng thành kính dễ sinh chánh niệm.

Chương Năm: GÌN GIỮ CHÁNH TRI • 79 V.31. Chư Phật, Bồ Tát mắt không ngăn ngại, thấy biết khắp cả, luôn luôn có mặt ở cạnh bên tôi. V.32. Biết nghĩ như vậy sẽ biết kính sợ, sinh tâm tàm quí, nhờ vậy thường xuyên nhớ nghĩ đến Phật. V.33. Khi lấy chánh niệm để làm lối ngõ gìn giữ cửa tâm. chánh tri sẽ khởi. Những gì đã mất sẽ đều trở lại. V.34. Trước khi phát xuất lời nói, hành động, nếu như thấy tâm không được thanh tịnh, thì phải lập tức tự chế ngự mình: yên như khúc gỗ. V.35. Không để ánh mắt

80 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát lơ đễnh nhìn quanh, hãy nên nhiếp tâm xuôi mắt nhìn xuống. V.36. Thỉnh thoảng để mắt thư thả nhìn quanh. Khi gặp người quen hãy nên nhìn thẳng, nói lời chào hỏi. V.37. Khi cần canh chừng nguy hiểm trên đường, hãy nên cẩn thận nhìn quanh bốn hướng. Khi cần nghỉ ngơi, hãy nên quay lại nhìn ở phía sau. V.38. Nhìn rõ trước sau để mà tới lui. Trong mọi hoàn cảnh, phải nên thấy rõ việc gì cần làm thì hãy nên làm. V.39. "Tôi giữ thân thể theo tư thế này, "

rồi trở lại với

Chương Năm: GÌN GIỮ CHÁNH TRI • 81 những việc đang làm. Thỉnh thoảng xét lại xem thân thể đang trong tư thế nào. V.40. Tâm như voi điên, bây giờ trói chặt vào cột chánh pháp. Phải nên nỗ lực hết sức canh chừng, đừng cho sổng chạy. V.41. Nếu muốn cố gắng tu cho đạt định, thì dù một niệm cũng không để mất. Phải luôn quán sát xem tâm hiện tại đang ở nơi đâu. V.42. Nếu như không thể giữ được như vậy, vào lúc hiểm nghèo nguy hại tính mạng, hay lúc lễ lạt pháp hội cúng dường, thì hãy tùy cảnh,

82 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát hành động thích đáng. Đức Phật có dạy, khi hành hạnh thí, có thể xả bỏ

giới luật chi li. V.43. Toan tính việc gì, một khi bắt đầu thì đừng suy nghĩ đến những việc khác, chuyên chú cho xong việc mình đang làm. V.44. Có được như vậy, mọi việc mới thành, bằng không việc gì cũng chẳng làm xong. Làm theo như vậy, tâm bất chánh tri sẽ không phát triển. V.45. Khi đi vào nơi náo nhiệt vui vẻ, với nhiều chuyện phiếm, nhiều trò giải trí, thì đừng ham vui, dứt tâm mê luyến.

Chương Năm: GÌN GIỮ CHÁNH TRI • 83 V.46. Nếu như thấy mình tự nhiên vô cớ đào đất, bứng cỏ, vạch hình mặt đất, thì hãy nhớ lại lời đức Thiện thệ, để mà biết sợ, lập tức ngừng tay. V.47. Khi muốn cử động, hay muốn nói năng, hãy xét tâm trước: kiên định giữ gìn hành động đúng đắn. V.48. Tâm nổi tham luyến, hoặc nổi sân hận: thì đừng làm gì, cũng đừng nói gì. phải nên giữ mình lặng yên như cây. V.49. Khi tâm lăng xăng, mỉa mai, kiêu mạn, muốn nhạo báng người, muốn gây chia rẽ, lừa đảo, dối láo,

84 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát V.50. muốn tự khen mình, chê bai người khác, dùng lời thô ác kiếm chuyện sinh sự, những lúc như vậy phải nên giữ mình lặng yên như cây. V.51. Khi tâm nổi tham, muốn danh, muốn lợi, muốn người tôn kính, thị giả đệ tử muốn họ chăm lo, muốn người hầu hạ, những lúc như vậy phải nên giữ mình lặng yên như cây. V.52. Khi tâm quẳng hết lợi ích của người, muốn nói những điều nhằm thủ lợi riêng, những lúc như vậy phải nên giữ mình lặng yên như cây. V.53. Khi thiếu kiên nhẫn,

Chương Năm: GÌN GIỮ CHÁNH TRI • 85 làm biếng, nhát gan, hay quá tự tin, ồn ào khinh mạn, hay là chấp thủ những thứ của mình, những lúc như vậy phải nên giữ mình lặng yên như cây. V.54. Hãy quán xét tâm, nhận diện phiền não và tính ưa thích những chuyện tào tạp để mà can đảm nắm giữ lấy tâm bằng thuốc đối trị. V.55. Tín tâm sâu xa, kiên định, cung kính, lễ độ, hổ thẹn, biết sợ quả báo, an định mang lại hạnh phúc chúng sinh. V.56. Đối trước tất cả đòi hỏi vô lý, tranh cãi ấu trĩ,

86 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát bồ tát cũng không sinh tâm chán ngán, vì những điều này chỉ do phiền não tác động mà thành, cho nên phải hiểu để trải từ tâm. V.57. Vì chính bản thân và vì người khác mà giữ thiện hạnh cho thật toàn hảo, phải luôn ghi nhớ rằng chính tâm này vô ngã, như huyễn. V.58. Thường xuyên nghĩ rằng: "Khó khăn chờ đợi không biết bao lâu nay mới có được thân người quí hiếm," giữ tâm bất động trong ý nghĩ này, kiên định vững vàng như ngọn núi vương. V.59. Này tâm, cho dù

Chương Năm: GÌN GIỮ CHÁNH TRI • 87 kên kên háu đói xâu xé thi thể, lôi kéo khắp nơi, ngươi cũng chẳng buồn. vậy sao bây giờ ngươi lại mải mê nuông chiều thân thể ? V.60. Này tâm, sao ngươi lại bám thân này gọi là "của tôi" ? Giữa ngươi và nó hoàn toàn khác biệt. nó nào có ích gì cho ngươi đâu ? V.61. Này tâm hư vọng sao chẳng chọn thân chạm trong gỗ sạch làm thân của mình, mà lại chọn lấy dụng cụ ô uế làm bằng của dơ ? V.62. Trước hết dùng trí mà lột lớp da; rồi hãy vận dụng

88 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát lưỡi gươm trí tuệ để lóc hết thịt ra khỏi bộ xương; V.63. rồi xẻ cả xương tìm vào trong tủy, hãy tự hỏi mình: "Đâu là tinh túy ?" V.64. Cho dù truy tìm ráo riết như vậy, vẫn không thể thấy tinh túy ở đâu. Vậy sao cứ vẫn bám giữ tham luyến ở nơi thân này ? V.65. Thân này ô uế, chẳng thể nào ăn. Ngay cả máu này cũng không thể uống. Ruột gan phèo phổi, chẳng thể chấm mút. Thân này thử hỏi cần để làm chi ? V.66. Thật ra có thể giữ thân làm mồi

Chương Năm: GÌN GIỮ CHÁNH TRI • 89 cho chim kên kên hay cho chó rừng. Giá trị thân này chỉ nằm ở chỗ ta mang thân ấy dùng vào việc chi. V.67. Cho dù chắt chiu gìn giữ như vậy, đến khi Thần Chết đánh cắp mất đi, vất cho chim, chó, khi ấy thử hỏi biết làm thế nào ? V.68. Tôi tớ lười biếng không chịu làm việc, thì ta chẳng màng cho áo cho cơm. vậy tấm thân này vì sao ta lại phí công cung phụng ? Dù nuôi cách nào cũng sẽ có ngày bỏ ta mà đi. V.69. Đã trả thù lao

90 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát thì phải bắt làm cho thật xứng đáng. Còn như đối với loại vô tích sự ta cũng chẳng nên lãng phí làm gì. V.70. Hãy xem thân này tựa như chiếc thuyền đưa ta tới lui: chuyển thành dụng cụ thực hiện nguyện ước cho khắp chúng sinh. V.71. Vậy hãy tự chế, mặt luôn tươi cười, không bao giờ còn chau mày nhăn nhó; và hãy trở thành người bạn chân thành của khắp chúng sinh. V.72. Khi khiêng bàn ghế, đừng vô ý tứ

tạo nhiều tiếng ồn. Mở cửa nhẹ nhàng, đừng nên thô bạo.

Chương Năm: GÌN GIỮ CHÁNH TRI • 91 Hãy ưa thích hạnh tế nhị kín đáo. V.73. Cò, mèo, kẻ trộm, làm được tất cả những gì muốn làm nhờ luôn tới lui âm thầm kín đáo. Kẻ trí khi tu cũng thường như vậy. V.74. Bậc trí khéo biết giáo huấn chúng sinh, nói lời lợi ích không đợi ai cầu, vậy ta hãy nên cung kính tiếp nhận. Với khắp mọi người hãy luôn học hỏi. V.75. Có ai nói lời khéo tạo lợi ích, hãy nên khen ngợi rằng "thật khéo nói !" Có ai làm điều mang lại lợi ích, hãy nên khuyến khích

92 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát và tâm mừng vui. V.76. Khi ở sau lưng, hãy nên khen ngợi thiện đức người khác. Và khi có ai khen ngợi người khác, hãy khen ngợi theo. Nếu như lời khen là dành cho mình, thì hãy nghĩ về những thiện đức này với lòng tùy hỉ. V.77. Hết thảy thiện hạnh đều là nhân tố tạo nên niềm vui vô cùng quí hiếm. Bao nhiêu tài sản cũng chẳng thể mua. vậy hãy tận hưởng tất cả niềm vui đến từ thiện hạnh của khắp mọi người. V.78. Làm được như vậy thì trong đời này

Chương Năm: GÌN GIỮ CHÁNH TRI • 93 chẳng mất mát gì, và mọi đời sau được niềm vui lớn. Còn bới lỗi người chỉ khiến cho mình thành kẻ khó ưa, tâm trí khổ sở, đến những đời sau khổ đau càng lớn. V.79. Khi nói, hãy nên khởi tự đáy lòng, thốt lời mạch lạc, ý nghĩa rõ ràng, âm điệu dễ nghe, dẹp mọi tham, sân, nhẹ nhàng, vừa đủ. V.80. Khi nhìn, hãy nên nhớ rằng chính nhờ dựa vào chúng sinh mà ta có thể đạt quả giác ngộ, vậy hãy nhìn bằng ánh mắt chân thành chan chứa từ tâm.

94 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát V.81. Hãy luôn giữ lấy tâm nguyện cao nhất, nỗ lực áp dụng năng lực đối trị, thì sẽ nhận được công đức lớn lao đến từ kỉnh điền ân điền, bi điền. 4

V.82. Hãy khéo hành sự, tín tâm thâm sâu, tự làm thiện hạnh, không ỷ nơi người. V.83. Thực hành hạnh Thí cùng với tất cả Ba La Mật khác, làm cho tăng trưởng từng hạnh, tuần tự. Không vì hạnh nhỏ mà bỏ hạnh lớn, quan trọng nhất là lợi ích cho người. V.84. Hiểu rõ như vậy, luôn nỗ lực vì 4 kỉnh điền: Phật và Bồ Tát; ân điền: cha mẹ, bằng hữu; bi điền: chúng sinh

Chương Năm: GÌN GIỮ CHÁNH TRI • 95 lợi ích chúng sinh. Đức Phật Từ Bi thấy xa, cho phép bồ tát xả bỏ

cả những điều cấm. V.85. Chỉ ăn vừa đủ; hãy nên chia sẻ cho người giữ giới, cho người rơi đọa, cho người khốn cùng không nơi nương tựa, ngoài ba bộ y hãy nên cho hết. V.86. Thân này dùng để hành trì diệu pháp, không thể vì những việc làm tào tạp mà hại đến thân. Làm được như vậy, bao nhiêu ước nguyện của khắp chúng sinh sẽ mau toàn thành. V.87. Nếu tâm đại bi chưa được thanh tịnh,

96 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát nhất định không nên thí xả thân thể. Nhưng nếu là vì mục tiêu cứu cánh, thì nên cho hết đời này, kiếp sau. V.88. Không nên nói pháp cho người không có thái độ cung kính, hay cho những người không bệnh mà vẫn quấn khăn trùm đầu, cho người che dù, cầm gậy, binh khí, hay cho những người trùm khăn che mặt. V.89. Cho người trí cạn, không thuyết quảng, thâm; cũng không nói pháp cho người khác phái khi chỉ một mình. Đối với giáo pháp dù cạn hay sâu, cũng đều nói bằng tấm lòng cung kính.

Chương Năm: GÌN GIỮ CHÁNH TRI • 97 V.90. Không nói pháp nhỏ cho người tâm lớn. Không khiến cho người xả bỏ giới hạnh, lạc lối lầm đường với pháp hiển tông hay là mật tông. V.91. Khi nhổ nước bọt, vất tăm xỉa răng, phải phủ đất lại. Phân và nước tiểu, không thải vào nơi đất sạch, nước trong dành cho mọi người. V.92. Khi ăn, hãy đừng nhai nuốt ngồm ngoàm, ồn ào, há miệng. Khi ngồi, hãy đừng duỗi thẳng chân ra, hay khoanh tay lại. V.93. Không đi chung xe, không ngồi chung giường, hay ở chung phòng với người khác phái.

98 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát Quan sát tìm hiểu điều gì khiến người sinh lòng thị phi, hãy từ bỏ hết. V.94. Chỉ đường cho người đừng nên vô lễ trỏ bằng ngón tay. Hãy nên cung kính mở bàn tay phải. V.95. Không vẩy mạnh tay, hay hét lớn tiếng, hãy tỏ ý mình bằng lời nhỏ nhẹ, kín đáo búng tay, bằng không sẽ thành vô lễ quá độ. V.96. Khi nằm, hãy chọn quay về hướng tốt, giống như tư thế Phật nhập niết bàn; và ngay từ đầu phải giữ ý niệm quyết chẳng bao lâu sẽ lại đứng lên.

Chương Năm: GÌN GIỮ CHÁNH TRI • 99 V.97. Trong số vô vàn thiện hạnh bồ tát đã được nhắc đến, hãy nên thực hành tất cả những hạnh thanh tịnh hóa tâm. V.98. Đọc kinh Tam Tụ ba thời ban ngày, ba thời ban đêm. Nương vào chư Phật cùng tâm bồ đề, thanh tịnh tất cả giới phạm còn lại. V.99. Trong mọi hoàn cảnh, trong mọi hành động, dù là cho mình hay là cho người, hãy nên tinh tấn áp dụng tất cả pháp hành thích hợp với hoàn cảnh ấy. V.100. Không có pháp nào mà người con Phật không cần phải tu.

100 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát Khéo tu như vậy thì chẳng việc gì lại không tạo phước. V.101. Dù là trực tiếp, hay là gián tiếp, đừng làm những việc không vì chúng sinh. Có làm được gì cũng vì chúng sinh hồi hướng tất cả về vô thượng giác. V.102. Dù xả thân mạng, bồ tát cũng không lìa thiện tri thức, là bậc thông tuệ pháp tu đại thừa; và cũng không lìa giới hạnh bồ tát. V.103. Phải học cách thức tôn kính đạo sư như đã nói trong Truyện Cát Tường Sinh. Những lời khuyên này và giáo pháp khác

Chương Năm: GÌN GIỮ CHÁNH TRI • 101 đều có thể học từ trong kinh luận. V.104. Mọi pháp hành trì đều có trong kinh, phải nên tìm đọc. Trước hết nên đọc Kinh Hư Không Tạng. V.105. Những điều cần tu đều được giải thích rõ ràng sâu rộng trong Học Tập Luận, vì vậy phải nên siêng năng đọc tụng. V.106. Thỉnh thoảng có thể học Kinh Tập Luận, là bộ tóm lược kinh điển đại thừa, cũng nên tìm đọc bộ luận cùng tên của ngài Long thọ. V.107. Tất cả những gì kinh luận không cấm, hãy nên tu học. Tất cả những gì

102 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát dạy trong kinh luận, hãy nên thực hành để mà giữ gìn

tâm của chúng sinh. V.108. Muốn giữ chánh tri, nói cho ngắn gọn phải làm như sau: hãy thường quán xét xem thân và tâm đang như thế nào. V.109. Những điều nói đây cần phải thực hành, nói suông thì chẳng lợi ích gì đâu ! Phỏng như người bệnh chỉ đọc toa thuốc bệnh làm sao dứt ?

Chương Sáu: HẠNH NHẪN VI.1. Bao nhiêu việc lành bố thí, cúng Phật, công đức tích lũy hàng trăm vạn kiếp, chỉ cần loé lên mỗi một niệm sân, cũng đủ làm cho tiêu tan hết thảy. VI.2. Không ác nghiệp nào như là nghiệp sân. không hạnh tu nào sánh bằng hạnh nhẫn. Vậy hãy đưa tâm vào trong hạnh nhẫn, khéo léo, phong phú miên mật kiên trì. VI.3. Ai để sân hận dày vò tâm can, thời tâm không còn biết đến bình an, đối với niềm vui thành kẻ xa lạ,

104 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát chẳng thể chợp mắt chẳng ngớt bất an. VI.4. Cho dù ta có rộng rãi cho ra tiền tài, địa vị, nhưng nếu tâm trí cuồng điên vì sân, thời kẻ hàm ân vẫn sẽ bức trí mà hại đến mình. VI.5. Gia đình bè bạn mệt mỏi chán ngán, kẻ chịu ân cũng chẳng kính, chẳng tin. Người nhiều sân hận có bao giờ sống trong cảnh an bình. VI.6. Bao khổ đau này đều do kẻ thù sân hận gây nên. Ai biết túm lấy đập tan sân hận, đời này kiếp sau sẽ sống an bình.

Chương Sáu: HẠNH NHẪN • 105 VI.7. Muốn mà không được; không muốn phải chịu; gặp điều nghịch ý nên tâm không vui: đây là lương thực nuôi cho sân hận trưởng thành lớn mạnh, đánh tôi tơi bời. VI.8. Nên phải làm sao cắt đường tiếp tế của kẻ thù này. Nó có mục đích nào khác hơn là đánh gục tôi đâu ! VI.9. Nên tôi mặc kệ, ra sao thì ra, quyết không thể để sinh tâm buồn chán. luôn giữ nội tâm vui tươi trong sáng. Vì tâm không vui sẽ không thể đạt những điều mình muốn, ngược lại thiện đức sứt mẻ tan hoang.

106 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát VI.10. Sự việc nếu vẫn còn phương cứu chữa, chẳng lý do gì tâm lại không vui. còn nếu thật sự vô phương cứu chữa, thử hỏi không vui liệu có ích gì ? VI.11. Đớn đau, lăng nhục, dèm pha, quở mắng, đều là những điều không ai mong cầu, dù là cho mình hay cho người thân. Cho người mình ghét lại là trái ngược. VI.12. Những điều tạo vui vốn là rất hiếm, việc sinh đau khổ thì lại rất nhiều. Nhưng không khổ đau thời chẳng thể nào khởi tâm thoát khổ. vậy tâm tôi ơi, hãy nên kiên định !

Chương Sáu: HẠNH NHẪN • 107 VI.13. Người thờ Dur-ga, dân kar-na-ta, chịu bao khổ hạnh, tự thiêu tự cắt, chẳng lợi ích chi. Nay vì giải thoát sao tôi đây lại yếu đuối ương hèn. VI.14. Không có việc gì không thể làm quen, quen rồi chắc chắn nhẹ nhàng hơn trước. Nay dùng khổ nhỏ để mà huân tập, mai sau khổ lớn gánh vác dễ dàng. VI.15. Chút khổ thế gian đã là như vậy: muỗi mòng rắn rít cắn đau ngứa ngáy, chịu đói chịu khát da dẻ tấy sưng. VI.16. Dù là nóng rét, gió mưa, tật bệnh,

108 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát chịu cảnh tù đày, hay bị hành hung, tâm hãy an vui, quyết đừng phật ý. Để tâm không vui việc sẽ tệ hơn. VI.17. Có người nhìn thấy máu của chính mình, tâm lại càng thêm quật cường dũng mãnh. Lại có những kẻ thoáng thấy máu người, tâm thần choáng váng bất tỉnh hôn mê. VI.18. Hoàn toàn tùy ở dũng lực nơi tâm, chọn tâm dũng mãnh hay tâm hèn yếu. Vậy tôi nào có sợ gì thương tích, khổ đau trùng điệp, quyết chẳng nao lòng. VI.19. Đớn đau ập đến, kẻ trí chẳng sờn,

Chương Sáu: HẠNH NHẪN • 109 tâm không chao động, điềm tĩnh an nhiên. Dặm trường xông pha chống quân phiền não, gian lao trận mạc nào có xá gì.

VI.20. Tâm không quản ngại khổ của chính mình, quét sạch hết thảy giặc thù ác sân. Đây mới chính là anh hùng đại thắng; anh hùng thế gian chỉ chém thây ma. VI.21. Là vì khổ đau cũng nhiều giá trị: nhờ khổ đau mà đánh mất tự kiêu; Tâm càng xót thương Chúng sinh luân lạc; Thêm sợ việc ác, Thêm vui việc lành. VI.22. Cơ thể vướng bệnh ta có hận đâu,

110 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát mặc dù mang đến muôn vàn đau đớn. Việc chi phải hận những kẻ hại mình, họ chỉ kém trí, bị duyên ràng buộc. VI.23. Cho dù không muốn, bệnh vẫn phát sinh. cho dù không cầu, phiền não cứ khởi. VI.24. Chẳng ai nghĩ rằng bây giờ nên giận, chỉ là bất ngờ nổi giận thế thôi. Cơn giận cũng chẳng nghĩ mình cần khởi, chỉ là tự nhiên nổi trận lôi đình. VI.25. Nhiễm tâm phiền não, bất kể loại nào, mọi điều bất thiện của khắp thế gian, hết thảy đều do nhân duyên mà có,

Chương Sáu: HẠNH NHẪN • 111 chẳng phải tự phát, cũng chẳng tự sinh. VI.26. Nhân duyên hội tụ không có ý nghĩ rằng "ta đây phải tạo quả, tác sinh. "

Cái được tạo tác cũng không từng nghĩ rằng: "bản thân ta mới được sinh ra. "

VI.27. Điều được gọi là "bản thể nguyên sơ," hay còn được gọi là "Ngã," là "Tôi," chỉ là giả danh không có ý nghĩ "Ta phải sinh ra" rồi mới phát sinh. VI.28. Là bởi chưa sinh thì không hiện hữu, làm sao có thể khởi ý muốn sinh ? Nếu đã thường còn mà tiếp cận cảnh,

112 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát thì chẳng làm sao dứt được cảnh này. VI.29. Rõ ràng là Ngã nếu thật thường còn thì phải ù lì tựa như hư không; cho dù hội tụ với nhiều duyên khác, cũng chẳng đối tác, vì không biến động. VI.30. Dù duyên tác động ngã vẫn y nguyên. Làm sao có thể ảnh hưởng đến Ngã ? Nếu nói duyên là tánh chất của ngã, thời biết lấy gì kết nối hai bên ? VI.31. Mọi sự đều là tùy thuộc nhân duyên, vì tùy nhân duyên nên không tự phát. Hiểu được vậy rồi còn chi để hận,

Chương Sáu: HẠNH NHẪN • 113 muôn sự chỉ là ảo ảnh mà thôi. VI.32. Nếu nói "trừ hận là việc dư thừa, vì nào có gì để ai trừ diệt," thế nhưng khổ đau triền miên bất tận, nhờ vào hạnh nhẫn có thể đoạn lìa, nên nói trừ hận chẳng có gì sai. VI.33. Vậy dù kẻ thù hay là bằng hữu làm điều sai quấy, tôi vẫn an nhiên. Tâm vẫn yên vui tự mình nhắc nhở rằng khắp vạn pháp đều là duyên sinh. VI.34. Nếu như mọi sự tùy nơi ý mình, thì khổ đau này đã chẳng phát sinh.

114 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát Thế gian có ai là người muốn khổ ! VI.35. Vậy mà vô tâm không hề ý thức, tự dẫn mình vào những chốn chông gai, điên cuồng đuổi theo nữ nhân, sự nghiệp, đến nỗi không ăn bỏ đói chính mình. VI.36. Có kẻ tự treo có kẻ nhảy vực, tự uống thuốc độc, ăn của thối tha, tự tạo ác nghiệp, gieo họa cho mình. VI.37. Khi nổi oán hận, ngay chính bản thân cưng quí biết bao họ còn tự sát, làm sao có thể không gây họa lớn cho người xung quanh ? VI.38. Vậy với những người

Chương Sáu: HẠNH NHẪN • 115 phiền não thao túng, có thể cuồng điên sát hại chính mình, đã chẳng quan tâm thương xót thì thôi, cũng đâu có gì để tôi phải hận. VI.39. Phàm phu ấu trĩ nếu từ bản chất là luôn hại người, thì ta giận họ khác gì giận lửa vì sao lại cháy. VI.40. Còn nếu như họ bản chất hiền lành, chỉ là lầm lỗi nhất thời mà thôi, vậy nếu giận họ khác gì nổi giận với bầu trời xanh sao dâng đầy khói. VI.41. Mặc dù cây gậy mới làm tôi đau, nhưng tôi lại hận

116 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát chính người cầm gậy. Nhưng người cầm gậy thật ra là do ác hận thao túng, lẽ ra tôi phải oán ác hận này. VI.42. Quá khứ chính tôi đã từng như vậy, đánh đập ngược đãi khắp chúng hữu tình. Nay tôi bị đánh cũng là đáng thôi ! VI.43. Gậy kia, thân này, đều là thủ phạm khiến tôi đau đớn. Gậy là của người, thân là của mình, thật sự chẳng biết phải hận ai đây ! VI.44. Thân là vết thương sưng tấy lở loét mang tướng dạng người, chạm nhẹ cũng đủ đau nhức không nguôi.

Chương Sáu: HẠNH NHẪN • 117 Tôi vì mù quáng bám chặt vào nó, đến khi nhức nhối hận ai bây giờ ? VI.45. Thật là ấu trĩ ! tôi sợ khổ đau nhưng lại bám theo toàn nhân tạo khổ ! Tự gieo lầm lỗi, tự hại lấy thân, vậy sao tôi lại nổi sân với người ! VI.46. Sự thật là vậy, phải hận ai đây ? Hết khổ đau này toàn do tôi tạo: ngục tốt Diêm vương trong cõi địa ngục, hay cả rừng đao toàn là ác báo. VI.47. Họ đến hại tôi là vì nghiệp tôi kêu mời họ đến. Nếu như vì vậy

118 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát họ phải đọa rơi cùng tận địa ngục thì có phải là tôi hại họ không ! VI.48. Vì họ mà tôi tu được hạnh nhẫn, tịnh được ác nghiệp. Còn nhờ vào tôi mà họ đọa rơi vào cõi địa ngục. VI.49. Vậy thật ra tôi là kẻ gây hại, còn họ thì lại là kẻ ban ơn. Thử hỏi tâm tôi ác hiểm thế nào để còn tráo trở sinh lòng hờn oán ! VI.50. Tâm mà có nhẫn sẽ khỏi đọa rơi vào cảnh địa ngục. Cứu mình được rồi, nhưng còn kẻ thù cứu cách nào đây !

Chương Sáu: HẠNH NHẪN • 119 VI.51. Vậy nếu như tôi ăn miếng trả miếng, chắc chắn sẽ khiến cho họ đọa rơi, còn mình hạnh tu nhất định suy thoái, giới tu nhất định tan hoang không còn. VI.52. Tâm đâu có thân, có ai diệt được, nhưng vì tâm cứ tham chấp nơi thân, mà thân thì lại đớn đau quẫn bách. VI.53. Cho dù người ta dùng lời mắng chửi, nói lời thô ác, nói lời khó nghe, lời nói có làm gì được tôi đâu ! Vậy tâm tôi ơi cớ sao oán hận ? VI.54. Người ta ghét tôi. sự thù ghét này

120 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát đâu có làm sao nhai nuốt được tôi. Đời này chẳng thể đời sau cũng không. vậy tại sao tôi không thích bị ghét ? VI.55. Hay là không thích vì nó cản tôi đạt điều mình muốn ? Nhưng tài sản rồi phải bỏ phía sau, ác nghiệp thì lại bền bỉ theo đuổi. VI.56. Vậy thà tôi đây chết ngày hôm nay, còn hơn là sống để gieo tội nghiệt ! Kẻ giống như tôi, dù sống nhiều ít, đến khi chết đến khổ cũng như nhau. VI.57. Có người nằm mơ thấy mình sống vui hơn một trăm tuổi,

Chương Sáu: HẠNH NHẪN • 121 để rồi tỉnh mộng. lại có người mơ thấy mình sống vui được trong khoảnh khắc rồi cũng tỉnh mộng. VI.58. Mộng đã tỉnh rồi thì dù trăm năm hay dù khoảnh khắc, niềm vui kia cũng không còn trở lại. Tương tự như vậy, khi giờ chết điểm, đời sống dài ngắn chẳng khác gì nhau. VI.59. Cho dù giàu sang sống trong thế gian, nhiều năm an vui hưởng đời phú quí, nhưng rồi tựa như bị cướp hết cả, hai bàn tay trắng thân trần mà đi. VI.60. Hay ta nghĩ rằng: "Nhờ vào tiền tài

122 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát mà được sống lâu, tích thiện, trừ ác." Thế nhưng vì tiền lại nổi cuồng điên, thiện căn mất hết ác nghiệp thêm dày. VI.61. Ý nghĩa cuộc sống đánh mất cả rồi, cho dù sống nữa cũng chỉ hoài công, chỉ là để gieo thêm nhiều ác nghiệp. VI.62. Khi bị phỉ báng ta liền nổi nóng, rằng không thể để họ tự hại mình. Nhưng sao ta lại chẳng hề nóng giận khi lời phỉ báng là dành cho người ? VI.63. Khi ấy ngược lại kiên nhẫn vô cùng, nói rằng cơ sự chỉ vì nhân duyên.

Chương Sáu: HẠNH NHẪN • 123 Vậy sao không nhẫn khi bị phỉ báng ? Cơ sự chỉ vì

phiền não phát sinh. VI.64. Ngay cả những người phỉ báng Phật pháp, hủy diệt tượng Phật, phá hoại bảo tháp, cũng không có gì đáng để oán hận, vì chư Phật vốn chẳng hề hấn gì. VI.65. Cho dù đạo sư, thân nhân, bằng hữu là người bị hại, cũng không nên hận, vì, như đã nói: mọi sự đều là tùy thuộc nhân duyên. VI.66. Chúng sinh bị hại vì vật vô tình cùng loài hữu tình, vậy sao ta lại chỉ oán hữu tình ?

124 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát Gặp việc ác hại, tốt hơn nên nhẫn VI.67. Người ta làm ác chỉ vì vô minh. tôi hận việc ác cũng vì vô minh, vậy ai không lỗi ? ai người có lỗi ? VI.68. Trước kia vì sao tôi gieo nhân ác, để nay phải chịu quả ác thế này ? Mọi sự chỉ là thuận theo nhân quả, đã biết vậy rồi còn hận ai đây ? VI.69. Thấy rõ vậy rồi, tôi nay bất kể, dù có thế nào, vẫn sẽ khư khư giữ gìn thiện pháp. Vì chúng sinh mà gìn giữ tấm lòng thương yêu lẫn nhau.

Chương Sáu: HẠNH NHẪN • 125 VI.70. Khi nhà bốc lửa sắp sửa lan xa, thời bao rơm, rạ, cùng mồi bắt lửa đều nên dẹp hết. VI.71. Tương tự như vậy, khi lửa sân hận bốc cháy dữ dội, thời phải tức thì dẹp tan tham ái, bảo vệ công đức khỏi bị cháy tan. VI.72. Cho kẻ tử tội, nếu được chặt tay để đổi mạng sống, chẳng mừng lắm sao ? Đổi cảnh địa ngục, chỉ cần chịu chút khổ đau cõi người, thật là phước lớn ! VI.73. Chút khổ đau này đã không kham nổi, vậy sao không gắng vất hết niệm sân ?

126 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát Đây sẽ là nhân đẩy vào địa ngục, chịu khổ cùng tận sâu thẳm muôn trùng. VI.74. Vì để tranh dành những điều mình muốn mà cả ngàn lần tôi đã rơi sâu, lửa hỏa ngục đốt cùng cực đớn đau, chẳng chút lợi ích cho mình, cho người. VI.75. Chút khổ hôm nay nào có đáng gì, nhưng lại mang đến lợi ích lớn lao. chịu khổ nhỏ này, quét khổ chúng sinh, thử hỏi sao tâm không vui cho được. VI.76. Có người hoan hỉ cất lời khen ngợi việc lành người khác, này tâm tôi ơi,

Chương Sáu: HẠNH NHẪN • 127 sao chẳng thấy vui cùng người khen ngợi ? VI.77. Niềm vui này đây chẳng vướng nhiễm ô, hết thảy thánh giả đều luôn khuyến khích, phương tiện thù thắng thu phục lòng người. VI.78. Nếu rằng "chỉ có họ hưởng vui thôi !" thế thì cần gì trả lương tôi tớ ? Giữ tâm như vậy chỉ có mình tôi đời này kiếp sau phải chịu thiệt thòi. VI.79. Khi chính tôi đây là người được khen thì tôi lại mong mọi người tùy hỉ. Nhưng nếu lời khen dành cho người khác, tâm tôi chẳng muốn tùy hỉ chút nào.

128 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát VI.80. Tôi đã phát tâm mang nguồn hạnh phúc về cho chúng sinh, nguyện vì chúng sinh tu thành Phật quả, nay chúng sinh được đôi chút niềm vui, sao tôi nổi giận ? VI.81. Tôi nguyện chúng sinh trọn thành Phật đạo, được khắp ba cõi cất tiếng tôn vinh. Nay chúng sinh được đôi chút ngợi khen, sao tôi lại thấy khổ tâm như vậy ? VI.82. Có người phải sống nương nhờ vào tôi, nhờ tôi dưỡng nuôi mà họ sống tốt. Nay có người khác chăm lo cho họ, sao tôi chẳng mừng lại còn nổi sân ?

Chương Sáu: HẠNH NHẪN • 129 VI.83. Bấy nhiêu đã khiến trái ý phật lòng, làm sao gánh nổi chí nguyện độ sinh ? Thấy người được lợi, lòng tôi vất vả, hỏi tâm bồ đề tìm đâu cho ra ? VI.84. Phẩm vật kia dù tặng cho người nhận, hay dù thí chủ giữ lại chưa cho, cũng có bao giờ thành của tôi đâu, vậy cho hay không cần gì chú ý ? VI.85. Công đức của mình, tín tâm của người, cùng thiện đức này, sao tôi vất hết ? Không biết giữ điều mang về thiện quả, này tâm tôi ơi sao chẳng hận mình ?

130 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát VI.86. Chẳng những việc ác chưa từng buồn lo, lại còn so đo khi người làm thiện được nhiều công đức. VI.87. Kẻ thù bị hại, cớ sao tôi lại cảm thấy toại lòng ? Sự việc nào phải vì do tôi muốn mà thành thế đâu ? VI.88. Cho dù thật sự vì ý tôi muốn mà kẻ thù tôi gặp việc không may, thì điều như vậy nào có gì vui ? Nếu lòng thấy vui, thật chẳng có gì tồi tệ cho bằng. VI.89. Tựa như con cá đớp phải lưỡi câu, bén nhọn đớn đau. Thợ câu chính là

Chương Sáu: HẠNH NHẪN • 131 nhiễm tâm phiền não. Lưỡi câu ác ý

móc tôi ném thẳng vào chảo đồng nung. Ngục tốt diêm vương tha hồ xâu nướng. VI.90. Tiếng tăm lừng lẫy, vinh dự, ngợi khen, chẳng thể làm tăng công đức, thọ mạng, không giúp thân thể khỏe mạnh cường tráng, cũng chẳng khiến thân thoải mái khinh an. VI.91. Nếu tôi biết nghĩ, sẽ tự hỏi mình những điều như vậy được lợi ích chi ? Nếu như là vì

giúp tâm thoải mái, vậy sao chẳng kiếm cờ bạc, rượu chè ! VI.92. Tôi vì chút danh mà bỏ tài sản,

132 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát bỏ cả tánh mạng. Người đã chết rồi, chôn sâu đáy huyệt, chút lời ca tụng dành cho ai nghe ? VI.93. Lâu đài bằng cát bị biển cuốn tan, trẻ con tuyệt vọng lớn tiếng òa khóc. Tâm tôi cũng vậy, khi mà danh vọng bắt đầu rã tan. VI.94. Lời nói chóng tan, vốn chẳng có tâm, cho nên chẳng thể tự mình tác ý. Hay là nói rằng người ta khen bằng tấm lòng hoan hỉ nên tôi thấy vui. VI.95. Tâm người hoan hỉ việc gì đến tôi ? dù là khen người, hay là khen mình.

Chương Sáu: HẠNH NHẪN • 133 Tâm người ta vui thì người ta hưởng, tâm tôi chẳng thể chia được phần nào. VI.96. Nếu như tôi vui vì người hoan hỉ, vậy cả thế gian đã khiến tôi vui. Thế nhưng khi người vui vì người khác, tôi luôn bực bội chẳng thấy vui cùng. VI.97. Có phải là tôi thấy vui như vậy, chỉ vì ý nghĩ chính mình được khen. Nghĩ lại mà xem, thật là vô nghĩa ! Chỉ như đứa trẻ ấu trĩ mà thôi. VI.98. Danh vọng chỉ làm tâm thêm xao lãng, không còn biết chán cảnh khổ luân hồi.

134 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát Cạnh tranh ganh tị với người làm thiện, khiến cho công đức thất tán hao mòn. VI.99. Vậy thì những ai ờ cạnh bên tôi, bôi nhọ tên tôi, mới thật là người bảo vệ cho tôi khỏi rơi ác đạo. VI.100. Tôi đã phát tâm mong cầu giải thoát, không muốn để mình vướng bả lợi danh. Họ lại cứu tôi thoát vòng ràng buộc, sao tôi có thể sinh tâm oán thù ? VI.101. Tôi đang chúi đầu rơi sâu ác đạo, may nhờ có họ cản lại dùm tôi. Tựa như ân đức của mười phương Phật,

Chương Sáu: HẠNH NHẪN • 135 làm sao có thể sinh tâm oán thù ? VI.102. Đừng nên bực bội nghĩ vì họ cản mà điều công đức tôi chẳng thể làm. Có hạnh tu nào hơn là hạnh nhẫn, chẳng phải tôi cần trú ở hay sao ? VI.103. Nếu như không thể trú ở hạnh ,nhẫn đó cũng chỉ vì lầm lỗi nơi tôi. Việc công đức lớn đã vào tầm tay, chính tôi đây mới là người cản trở. VI.104. Việc này nếu không thì việc kia không, Việc này hễ có thì việc kia sinh. Vậy việc này là nhân sinh việc kia,

136 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát làm sao có thể gọi là chướng ngại ? VI.105. Hành khất xuất hiện ngay đúng thời điểm, chẳng làm trở ngại cho hạnh bố thí. Chẳng thể nói rằng đạo sư truyền giới là gây chướng ngại cho người xuất gia. VI.106. Hành khất trên đời hằng hà sa số, nhưng người hại tôi lại chẳng bao nhiêu. Là vì nếu tôi không hại người khác thì cũng chẳng ai gây hại cho mình. VI.107. Như là kho báu nằm sẵn trong nhà, chẳng nhọc công tìm mà vẫn kiếm ra. Kẻ thù giúp tôi tu hạnh bồ tát,

Chương Sáu: HẠNH NHẪN • 137 nên gặp kẻ thù lòng thật mừng vui. VI.108. Nhờ họ mà tôi tu thành hạnh nhẫn, cho nên công đức có được bao nhiêu, xin mang tặng hết, báo đền ơn nặng, vì họ là nhân mang đến quả này. VI.109. Nếu nói kẻ thù chẳng đáng đền ơn, vì họ nào muốn tôi tu hạnh nhẫn. Nếu vậy cần gì biết ơn Diệu Pháp, là nhân mang đến mọi thành tựu tu. VI.110. Lại rằng "họ vốn cố tình hại tôi" nên đối với tôi nào có ơn gì !" Vậy nếu như họ giống như y sĩ,

138 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát thì tôi lấy gì tu hạnh nhẫn đây ? VI.111. Chính vì tâm họ chất đầy hiểm ác nên tâm tôi mới được hạnh nhẫn này. Ơn nặng khác gì ơn sâu Diệu Pháp, vì nhờ vào đó mà hạnh nhẫn sinh. VI.112. Đức Thế Tôn dạy Phật và chúng sinh đều là ruộng phước cần được hiến cúng. Nhờ làm đẹp dạ cả hai ruộng phước mà nhiều người đã đến bờ bên kia. VI.113. Quả vị bồ đề tùy thuộc cả hai, Phật cùng chúng sinh đều quan trọng cả. Thử hỏi tôi đây tu lối tu nào

Chương Sáu: HẠNH NHẪN • 139 mà chỉ kính Phật xem thường chúng sinh ? VI.114. Chúng sinh và Phật thiện đức không đồng, nhưng mà tác dụng ngang bằng với nhau. do đó mà nói chúng sinh như Phật. VI.115. Hiến cúng chư vị trú tâm đại từ, là điểm thù thắng ở nơi chúng sinh. Công đức đến từ tín tâm nơi Phật, là điểm thù thắng nơi đấng Phật đà. VI.116. Muốn tu thành Phật cần có cả hai, vì vậy mà nói chúng sinh như Phật. Chứ chúng sinh nào có thể sánh với biển cả công đức của đấng Như lai.

140 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát VI.117. Biển công đức này ai mà có được, dù chỉ mảy may, thì với người ấy, cho dù ba cõi đều mang hết ra, cũng vẫn không đủ để mà hiến cúng. VI.118. Chúng sinh vốn là mang đến cho ta quả vô thượng giác. chính vì như vậy mà ta cần phải hiến cúng chúng sinh. VI.119. Đức Phật chính là người bạn chân thành, ban cho chúng sinh vô lượng ân phước. Muốn đền ơn Phật, ngoài giúp chúng sinh, thử hỏi còn gì khiến Phật hoan hỉ ? VI.120. Phật xả thân mạng, vào ngục vô gián.

Chương Sáu: HẠNH NHẪN • 141 để trả ơn này tôi nguyện độ sinh. Vậy dù họ có

ngàn lần hại tôi, tôi vẫn một lòng giữ gìn gánh vác. VI.121. Cho những người mà đến cả chủ tôi cũng còn cưu mang không tiếc thân mạng, sao tôi có thể kiêu căng ngạo mạn, không chịu theo hầu, làm thân tôi tớ ! VI.122. Chư Phật hoan hỉ khi chúng sinh vui; Chư Phật xót thương khi chúng sinh khổ; Giúp chúng sinh vui là khiến Phật vui; tác hại chúng sinh là tổn hại Phật. VI.123. Người bị lửa đốt thì mọi giác quan

142 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát đâu còn lạc thú. Làm sao có thể khiến chư Phật vui, nếu chính tôi đây hại chúng sinh khổ. VI.124. Vậy ra tôi đã khiến Phật buồn lòng, gây bao việc ác, tác hại chúng sinh. Nay xin phát lộ, thành tâm sám hối, xin Phật tha thứ cho lỗi lầm này. VI.125. Từ nay sẽ làm đẹp lòng Như lai, luôn tự chế ngự luôn làm tôi tớ. dù người thế gian dẫm đạp đầu tôi, cướp mạng sống tôi, quyết không trả miếng. Xin đấng hộ trì tùy hỉ cho tôi. VI.126. Các đấng đại từ

Chương Sáu: HẠNH NHẪN • 143 xem khắp chúng sinh ngang bằng với Phật. điều này đã rõ. Dù tướng chúng sinh, nhưng là tánh Phật, sao tôi chẳng thể thành tâm cung kính ? VI.127. Chỉ vậy là đủ đẹp lòng Như lai. Chỉ vậy là đã chu toàn tự lợi. Chỉ vậy là xóa khổ đau cõi thế. Nên tôi kiên trì chỉ vậy mà tu. VI.128. Khi mà quân binh gây điều nhiễu hại, ai người có trí hiểu rộng nhìn xa, cho dù đủ sức cũng không khinh xuất làm điều vọng động. VI.129. Là vì quân binh đâu chỉ một mình,

144 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào đường đi của bồ tát phía sau lưng họ còn có lệnh vua. Cho nên tôi chẳng thể nào khinh xuất, khi kẻ hèn kém sinh sự hại tôi. VI.130. Sau lưng họ có ngục tốt diêm vương, lại có hết thảy mười phương Phật đà. Như là thần dân nể mặt bạo chúa, tôi đây hết dạ cung phụng chúng sinh. VI.131. Huống chi dù làm nhà vua nổi giận, thời cảnh địa ngục cũng chẳng rơi vào. Chẳng giống như là yác hại chúng sinh. VI.132. Hay dù có làm nhà vua vừa ý, quả vị bồ đề

vua chẳng thể ban.

Chương Sáu: HẠNH NHẪN • 145 Quả này chỉ có nhờ mang phúc lạc về cho chúng sinh. VI.133. Đến như quả vị bồ đề cứu cánh, cũng có được nhờ tâm muốn lợi sinh. Huống chi thiện báo, vinh quang, danh vọng, sở cầu như ý

ngay trong đời này. VI.134. Trú tâm hạnh nhẫn, thì dù vướng kẹt trong cõi sinh tử, vẫn hưởng quả lành, tướng hảo, khang an, danh tiếng lừng vang, sống đời trường thọ hưởng đầy phước lộc, chuyển pháp luân vương.

Chương Bảy: HẠNH TẤN VII.1. Với tâm an nhẫn, nỗ lực tinh tấn. Nhờ tinh tấn mà đạt quả giác ngộ. Gió kia không thổi thì vật không lay, công đức chẳng tăng nếu không tinh tấn. VII.2. Tinh tấn là gì ? Vui cùng thiện pháp. Ngược với tinh tấn gọi là biếng lười, thích điều có hại, chán nản, tự khinh. VII.3. Nếm vị ở không, ưa thích ngủ nghỉ, nên chẳng biết chán cảnh khổ luân hồi. VII.4. Đã lỡ rơi vào cạm bẫy phiền não, nên vướng kẹt giữa

Chương Bảy: HẠNH TẤN • 147 mạng lưới thọ sinh, đưa mình vào trong miệng của thần chết, làm sao có thể không biết cho được ! VII.5. Đồng loại từng người lần lượt bị giết. Vậy mà có thể không thấy thật sao ? Vẫn ngủ no nê giống như loài trâu bên cạnh đồ tể. VII.6. Thần chết nay đã khép mọi nẻo đường mở mắt chờ ta. Lẽ nào ăn ngon ! Lẽ nào ngủ yên ! VII.7. Biết rồi sẽ chết thời phải mau mau tích lũy tư lương. Đợi chết mới chịu buông tâm lười biếng, nhỡ như chết sớm biết làm thế nào ?

148 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát VII.8. Này việc mới khởi, này việc chưa làm, này việc dở dang, đột nhiên chết đến, khi ấy kinh hoàng: "Ôi, ta tiêu mạng !" VII.9. Mắt đỏ đớn đau, lệ tràn trên má. Người thân bên cạnh tuyệt vọng vô bờ. Riêng tôi nhìn thấy thần chết cạnh bên. VII.10. Ký ức tràn ngập việc ác đã làm. hoảng sợ điên cuồng thân trào phẩn uế vì bởi tai nghe tiếng kêu địa ngục, biết phải làm sao ? VII.11. Khổ nạn đời này đã khiến chơi vơi như cá mắc cạn, huống chi địa ngục do nghiệp gây nên !

Chương Bảy: HẠNH TẤN • 149 VII.11. Đã gieo đủ nghiệp khiến sẽ đọa rơi, nơi mà xương thịt sẽ bị đốt nung, nước sôi xối bỏng, làm sao có thể nhởn nhơ sống vui ? VII.13. Muốn được hưởng quả nhưng không gắng công. Kẻ yếu hèn này sẽ gặp họa lớn. Đến khi gần chết lại giống chư Thiên cất tiếng khóc than: "Ôi, sao quá khổ !" VII.14. Thân là thuyền bè đủ sức đưa ta vượt qua biển khổ. Nếu lỡ mất rồi làm sao tìm lại ? Hỡi kẻ ngu muội, ngay lúc này đây chớ nên mê ngủ ! VII.15. Hạnh phúc thù thắng

150 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát cùng với chánh pháp, đều là nhân duyên tạo quả an lạc. Sao không thiết tha lại đi ưa thích lơ đễnh, tán tâm ? đều là nhân duyên tạo nên quả khổ VII.16. Tâm không buồn nản: đấy là tinh quân. Với lòng chân thật hàng phục chính mình, bình đẳng ngã tha, hoán chuyển ngã tha. VII.17. Đừng nên nản chí nghĩ rằng "như ta làm sao có thể đạt quả giác ngộ !" Như lai là người nói đúng sự thật, đã dạy điều này: VII.18. Cho dù có thành ruồi muỗi ong bọ mà đủ tinh tấn,

Chương Bảy: HẠNH TẤN • 151 thời cũng có thể đạt được quả vị vô thượng bồ đề. VII.19. Còn như tôi đây được sinh làm người, biết điều thiện ác, nếu không nản chí từ bỏ đường tu thì chẳng lý nào không thể giác ngộ. VII.20. Nói rằng "tại vì phải thí thân mạng, cho cả chân tay, nên tôi thấy sợ." Đó là không biết phân biệt trọng khinh. Vì vô minh nên phát sinh sợ hãi. VII.21. Vô lượng đời kiếp cũng đã nhiều phen bị đâm, đốt, xẻ thế nhưng chẳng thể đạt quả bồ đề. VII.22. Nay vì tu chứng

152 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát phải chịu khổ đau. Khổ này có hạn, ví như giải phẫu để trị liệt thân. VII.23. Y sĩ gây đau, chữa lành bệnh dữ. Chịu được khổ nhỏ, khổ lớn tiêu trừ. VII.24. Huống chi thần y lại không như vậy, dùng cách dịu nhẹ chữa bệnh nan y. VII.25. Dạy ta lúc đầu tập cho rau củ, cho quen rồi mới bố thí thịt xương. VII.26. Khi tâm chứng được thân, rau chẳng khác, thời thí thân thể nào khó chi đâu. VII.27. Cũng chẳng đớn đau, vì nghiệp đã đoạn. cũng không nghịch ý,

Chương Bảy: HẠNH TẤN • 153 vì luôn thiện xảo. Cho nên, vọng kiến, cùng việc bất thiện là điều tác hại đến thân và tâm. VII.28. Nếu thân an lạc nhờ công đức tăng, tâm cũng an lạc nhờ luôn thiện xảo, Trú ở luân hồi là vì chúng sinh, làm sao có thể mỏi mệt cho được ? VII.29. Nghiệp cũ đã cạn nhờ tâm bồ đề. Công đức như biển, hơn hàng Thanh Văn. VII.30. Bồ tát cưỡi trên lưng ngựa bồ đề, biến tan mỏi mệt. Từ cảnh vui này vào cảnh vui khác, làm sao có thể thoái chí nản lòng ?

154 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát VII.31. Tác thành chúng sinh có bốn lực lượng: nguyện, định, vui, nghỉ. Nguyện có được nhờ thiền quán khổ đau, và hiểu lợi ích. VII.32. Diệt mọi trở lực, tăng cường tinh tấn, được là nhờ nguyện, tự tín, vui, nghỉ, và nhờ năng lực chuyên tâm, tự chủ. VII.33. Cần diệt bỏ hết vô biên ác nghiệp của mình của người. Diệt một ác nghiệp đã phải gắng công hàng vô lượng kiếp, VII.34. vậy mà mảy may sám hối nghiệp chướng cũng vẫn chưa hề. Biến mình trở thành kho tàng ác nghiệp, sao tim lại chẳng

Chương Bảy: HẠNH TẤN • 155 từng mảnh nổ tung ? VII.35. Cần thành tựu đủ vô lượng thiện đức cho mình cho người. Tu một thiện đức đã phải gắng công hàng vô lượng kiếp, VII.36. vậy mà một thoáng huân tập thiện đức cũng vẫn chưa từng. Thật là kỳ lạ ! Thân người này đây quí giá biết bao, lại biến nó thành hoàn toàn vô nghĩa ! VII.37. Chưa từng hiến cúng mười phương Như lai; chưa từng mang đến niềm vui lễ đàn; chưa từng góp sức làm nên pháp hội; chưa từng chu toàn cho người gian nan; VII.38. chưa giúp kẻ nguy

156 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát thoát cơn sợ hãi; chưa mang vui đến cho kẻ khốn cùng. Điều tôi đã làm đó là trong thai đã khiến mẹ tôi chịu bao khổ sở ! VII.39. Vì trong quá khứ và trong hiện tại từ bỏ chí nguyện mong cầu Phật Pháp, nên nay mới phải khốn khổ thế này. Vậy ai còn muốn bỏ chí nguyện tu ? VII.40. Đức Mâu ni dạy: nguyện là cội rễ của mọi thiện đức. Nguyện này sinh ra từ sự liên tục quán về quả báo. VII.41. Thân đau, tâm khổ, đủ loại hiểm nguy, những điều mong muốn

Chương Bảy: HẠNH TẤN • 157 đều phải xa lìa, chẳng qua chỉ vì nghiệp dữ đã tạo. VII.42. Cố gắng dụng tâm làm nên việc lành, với công đức này, dù sinh ở đâu cũng đều hưởng đủ mọi điều thắng diệu. VII.43. Đã làm việc dữ, mặc dù muốn vui với ác nghiệp này, dù sinh ở đâu, đao kiếm khổ đau cũng đều bủa xuống. VII.44. Trú giữa lòng sen dịu mát ngát hương; thực phẩm diệu âm thuần dưỡng rạng ngời; hào quang Phật chiếu; nở từ lòng sen; thân tướng nhiệm mầu; diện kiến Như lai; làm bậc trưởng tử;

158 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát tất cả đều nhờ công đức thiện nghiệp. VII.45. Thống khổ biết bao, bị quỉ diêm vương lột da lôi xuống, chảo đồng nung sôi đổ vào thân thể, đao kiếm cháy đỏ đâm xẻ thịt da, cắt nát vụn ra thành hàng trăm mảnh, rớt cả xuống nền sắt nung cháy rực, tất cả chỉ vì nghiệp dữ đã gieo. VII.46. Vì vậy cần phải tin nơi thiện đức với trọn kính ngưỡng, tu tập chuyên cần. Khởi bằng nghi thức Kinh Kim Cang Tàng, tu tâm tự tín. VII.47. Trước khi bắt đầu phải nên cân nhắc

Chương Bảy: HẠNH TẤN • 159 nên làm hay không. Không làm thì hơn, nhưng nếu đã làm chớ nên bỏ dở, VII.48. bằng không đời sau sẽ luôn quen thói, khổ nghiệp càng tăng, khả năng càng giảm, đến khi sắp đạt việc lại không thành. VII.49. Một là hành động; hai là nhiễm tâm; ba là khả năng: tu tập tự tín theo ba điểm này. Nói rằng: "tôi sẽ một mình gánh vác." Đây chính là tâm tự tín hành động. VII.50. Người phàm phu bị nhiễm tâm ràng buộc, cả chính bản thân cũng không gánh nổi. Họ chẳng như tôi

160 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát cho nên tôi phải tự mình cáng đáng. VII.51. Thấy người làm việc lao nhọc thấp hèn, sao lại ngồi yên ? Chẳng nên kiêu mạn. Đừng bao giờ để khởi lòng tự tôn. VII.52. Khi gặp rắn chết, quạ cũng thành ưng ; khi tâm nhu nhược, cả lỗi lầm nhỏ cũng gây hại lớn. VII.53. Kẻ sớm nản lòng, không biết kiên trì, làm sao thoát khổ ? Biết tu tự tín thì dù chuyện lớn cũng vẫn ung dung. VII.54. Vậy hãy kiên tâm diệt mọi lầm lỗi. Mới gặp lỗi nhỏ đã vội nản lòng, vậy thì chí nguyện

Chương Bảy: HẠNH TẤN • 161 hàng phục ba cõi chẳng phải chỉ là trò cười hay sao ? VII.55. Tôi sẽ là người chinh phục vạn pháp. Sẽ chẳng có gì xô ngã được tôi. Tôi là đứa con của sư tử chúa, luôn luôn an định, tự tín tột cùng. VII.56. Nếu vì tự tôn mà gặp tổn hại, thì đó chỉ là nhiễm tâm phiền não, chẳng phải tự tín. Ai có tự tín, trăm vạn kẻ thù không thể thao túng. Còn những kẻ khác thường bị tự tôn tác hại tơi bời. VII.57. Để cho tự tôn thổi phồng tâm trí,

162 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát thời sẽ trôi lăn vào trong ác đạo, dù sinh làm người cũng chẳng an vui, làm tôi tớ ăn cơm thừa canh cặn. VII.58. Ngu si, xấu xí, thấp kém, yếu hèn, trở thành trò cười của khắp thiên hạ. Tự tôn tự đại mà gọi anh hùng, chẳng biết ai mới là người tội nghiệp. VII.59. Tự tín hàng phục kẻ thù tự tôn mới thật xứng đáng là đại anh hùng. Vĩnh viễn đoạn diệt kẻ thù tự tôn, viên thành Phật quả, thành đấng chiến thắng, như là chúng sinh vẫn hằng đợi mong.

Chương Bảy: HẠNH TẤN • 163 VII.60. Ở trong phiền não mà vẫn giữ tâm muôn phần kiên định, không để phiền não xâm phạm đến mình, như sư tử đứng giữa bầy lang sói. Gặp cảnh hiểm nguy thời che đôi mắt, tương tự như vậy, gặp cảnh hung hiểm cũng chẳng để cho phiền não tấn công. VII.62. Chẳng thà chết cháy, hay bị chém đầu, còn hơn qui hàng kẻ thù phiền não. Vậy trong mọi cảnh phải luôn giữ gìn hành động thích đáng. VII.63. Như trò chơi vui, Bồ tát làm gì cũng đều vui thích, tâm không thấy thỏa.

164 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát VII.64. Khổ công làm lụng, mưu cầu hạnh phúc, thế nhưng hạnh phúc biết có được chăng ! Gặp việc chắc chắn tạo quả hạnh phúc, làm sao có thể không ưa thích làm ? VII.65. Lạc thú giác quan tựa như mật ngọt trên đầu lưỡi dao, người đời nếm vào còn chưa biết đủ. Huống chi công đức tạo quả an lạc, làm sao có thể thấy đủ cho được. VII.66. Muốn làm xong việc, thời phải bắt đầu giống như là voi giữa trời trưa nắng gặp được ao trong vội vã dầm mình. VII.67. Bao giờ yếu mệt

Chương Bảy: HẠNH TẤN • 165 thời phải buông nghỉ, rồi lại bắt đầu. Hay khi làm xong phải biết buông nghỉ, vì đây là việc sẽ lại muốn làm. VII.68. Như tướng ra trận cùng địch so gươm, gạt mọi nhát đâm của kiếm phiền não, nhanh nhẹn tấn công, chiến thắng kẻ thù. VII.69. Đương khi lâm trận lỡ tay rơi kiếm, kinh hoàng sợ hãi vội vã nhặt lên. Tương tự như vậy, chánh niệm lỡ rơi, phải sợ ác đạo mà lượm ngay về. VII.70. Thuốc độc vào máu sẽ lan toàn thân; lỗi lầm có dịp sẽ ngập tràn tâm.

166 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát VII.71. Như ôm trong tay hũ dầu đầy ắp

đi trước lưỡi gươm, sẽ không dám rơi dù chỉ một giọt. Người tu phải nên thận trọng như vậy. VII.72. Như rắn chạm chân, lập tức hất ra. Tương tự như vậy, nếu tâm trì trệ, buồn ngủ, hôn trầm, phải mau chận đứng. VII.73. Mỗi khi phạm lỗi, phải tự trách mình, cương quyết lập tâm để không tái phạm. VII.74. Ở trong mọi lúc, trong mọi hoàn cảnh, sao cho chánh niệm thành thói quen đây ? Nghĩ rằng tôi sẽ cầu gặp đạo sư, làm theo tất cả

Chương Bảy: HẠNH TẤN • 167 việc làm thích đáng. VII.75. Để đủ sức mạnh trong mọi việc làm, hãy nhớ lời dạy về bất phóng dật, nhẹ nhàng khởi công. VII.76. Như sợi tơ bông nhẹ bồng trong gió, để mình phất phới nhẹ giữa niềm vui, thời có việc gì lại không làm được.

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH VIII.1. Tu tinh tấn rồi hãy chuyên tu định. Để tâm tán loạn thời nanh phiền não nhất định rơi vào. VIII.2. Nếu cả thân tâm đều giữ cách ly thì không thể nào sinh tâm tán loạn. Cần lìa xa mọi bận tâm thế tục, dứt bỏ tất cả loạn tưởng vọng tâm. VIII.3. Bận tâm thế tục rất khó xa lìa, vì luyến người thân và tham danh lợi, đây là điều nên từ bỏ trước hết, kẻ trí vẫn thường làm theo như vậy.

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 169 VIII.4.

"Quán đi với chỉ, phát hủy nhiễm tâm." Hiểu điều này rồi, trước tiên tu chỉ, có được là nhờ vui vẻ lìa xa bận tâm thế tục. VIII.5. Chính bản thân mình vốn đã vô thường, lại còn mê luyến những kẻ vô thường. Mai sau dù có tái sinh ngàn lần, cũng chẳng cách nào gặp được người thân. VIII.6. Không gặp người thân thời tâm không vui, và không thể nào trú ở nơi định; cho dù có gặp tâm cũng chẳng nguôi, cũng vẫn khốn khổ, đòi hỏi, đợi chờ. VIII.7. Để tâm mòn mõi

170 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát mê luyến người thân, thời không thể thấy đúng như sự thật; tâm chán sinh tử rồi sẽ đánh mất; rốt lại khổ lụy cùng cực đớn đau. VIII.8. Bao nhiêu tâm trí dồn cho người thân, thời gian thấm thoát trôi trong vô nghĩa. Vì chút tình thân ngắn ngủi không bền mà pháp trường tồn lại không giữ được. VIII.9. Đeo đuổi những việc phàm phu ấu trĩ, chắc chắn ác đạo sẽ phải rơi vào, sẽ khiến cho ta xa lìa thiện pháp, phàm phu ấu trĩ gần gũi làm chi ? VIII.10. Mới đang là bạn

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 171 thoắt biến thành thù, vui vẫn chuốc oán, phàm phu ấu trĩ chẳng thể làm sao khiến họ vừa lòng. VIII.11. Khuyên điều lợi ích họ giận không nghe, ngược lại muốn tôi lìa xa điều thiện. Những lời họ bảo nếu chẳng làm theo, họ liền nổi sân đọa sinh ác đạo. VIII.12. Ai hơn thì ganh, bằng thì cạnh tranh, thua thì khinh mạn, khen thì tự đại, nghe chê thì lại đùng đùng nổi sân. Ấu trĩ như vậy, chơi thân làm gì ? VIII.13. Thân gần với kẻ phàm phu ấu trĩ, mọi điều bất thiện

172 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát chắc chắn phát sinh: tự tôn, tự đại, kiêu mạn, khinh người, luận việc thế tục mê mải không thôi. VIII.14. Giao du như vậy liệu có ích gì ? Rốt lại chỉ toàn bất hạnh mà thôi. Họ chẳng mang điều lợi ích cho tôi, tôi cũng chẳng mang lợi ích cho họ. VIII.15. Vậy hãy lánh xa phàm phu ấu trĩ, mỗi khi gặp mặt vui vẻ cười chào, nhưng không trở nên quá đỗi thân mật, cung cách lịch sự như người bình thường. VIII.16. Chỉ nhận lấy điều lợi cho chánh pháp, như con ong mật

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 173 mà hút nhụy hoa. Chẳng ai là người thân thiết với ta, ai cũng như người mới vừa gặp mặt. VIII.17. "Nhưng tôi là kẻ giàu sang danh vọng, có biết bao người rất mực quí tôi." Nếu giữ cái tâm tự tôn như vậy, sau khi chết rồi xiết bao kinh hãi ! VIII.18. Tâm vì mê muội tham chấp đủ điều. Cứ mỗi niệm tham phát sinh nỗi khổ ngàn lần lớn hơn. VIII.19. Vì vậy kẻ trí chẳng hề luyến tham. Bởi vì tham luyến mà sinh sợ hãi, tìm cầu bao nhiêu rồi cũng trôi tan,

174 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát tâm nên vững vàng tư duy như vậy. VIII.20. Có biết bao người nhiều tiền lắm của, lại biết bao người danh vọng vẻ vang, rồi ôm danh lợi một mớ hành trang mà đi về đâu, nào ai có biết ! VIII.21. Được khen đã sao ? đâu có gì vui ? Còn biết bao người chê bai chỉ trích. Bị chê đã sao ? đâu có gì buồn ? Còn biết bao người nghĩ tốt cho tôi. VIII.22. Mỗi người mỗi ý, cả đức Thế tôn cũng chẳng thể khiến thế gian vừa lòng, huống chi là kẻ tội nghiệp như tôi.

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 175 Vậy hãy để tôi lìa xa thế tục. VIII.23. Nghèo thì khinh thị, giàu thì chê bai, làm sao có thể có chút gì vui khi gần những kẻ khó chơi như vậy. VIII.24. Như lai nói rằng: "Phàm phu ấu trĩ chẳng phải bạn lành. "

Họ có bao giờ xử tốt với ai, nếu chẳng phải vì lợi riêng cho họ. VIII.25. Vào rừng sống cùng chim muông cây cỏ, không còn nghe nữa tiếng lời thị phi, đây mới thật là bạn hiền chân thật. Bao giờ tôi mới đi vào rừng sâu ? VIII.26. Bao giờ tôi mới

176 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát đoạn lìa tất cả, sống trong hang đá, hay nơi miếu hoang. Hay là ngồi xuống ở dưới gốc cây, quyết không bao giờ quay đầu trở lại. VIII.27. Bao giờ tôi mới sống giữa thiên nhiên, một vùng mênh mông không ai làm chủ. Tự ý tới lui, tự do đi, ở,

không gì câu thúc, không chút buộc ràng. VIII.28. Bao giờ tôi mới sống không âu lo, vỏn vẹn bình bát cùng vài vật dụng, khoát lớp áo rách không ai thèm mặc, và cũng chẳng cần nơi chốn che thân. VIII.29. Vào bãi tha ma,

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 177 bao giờ tôi mới nhìn lại thân mình, so với xương trắng chất thành đống kia, bản chất hư hoại thật ra chẳng khác. VIII.30. Thân thể này đây rồi sẽ hư rửa, nồng nặc bốc mùi cực kỳ hôi thối, đến cả sói lang cũng chẳng dám gần. Thân này thật sự chỉ thế mà thôi. VIII.31. Cho dù sinh ra trông thật vẹn toàn, nào thịt, nào xương, kết thành đời sống, nhưng sẽ có ngày tất cả rã tan. Thân còn như vậy, huống chi bằng hữu. VIII.32. Làm thân con người một mình vào đời.

178 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát Đến khi lìa đời cũng một mình thôi. Nào có ai người chia sẻ nỗi đau. Bằng hữu mà chi, chỉ càng thêm vướng. VIII.33. Tựa khách viễn du trên con đường dài, bước vào quán trọ làm chốn nghỉ chân. Khách trần viễn du luân hồi sinh tử, lấy kiếp tái sinh làm nơi ở trọ. VIII.34. Vậy thì trước khi có bốn kẻ đến khuân xác tôi đi giữa tiếng khóc than, hãy để cho tôi vào rừng trú ẩn. VIII.35. Hãy để tôi sống lặng lẽ một mình, không ai làm bạn, không ai oán thù.

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 179 Tất cả xem tôi như người đã chết, đến khi lìa đời không kẻ tiếc thương. VIII.36. Không có một ai khóc than tràn lệ khiến tôi xao xuyến; cũng chẳng có ai khiến tâm tán loạn mất chánh niệm Phật cùng với pháp tu. VIII.37. Hãy để tôi sống đơn độc một mình. Rừng xanh tươi đẹp ít phiền, nhiều vui. Bao nhiêu tán tâm đều thanh tịnh cả, VIII.38. cho tôi buông hết bao mong cầu khác, chuyên tâm nhắm đến chỉ một nguyện thôi: cố gắng làm sao giữ tâm an tĩnh, tu tập thiền chỉ

180 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát để mà thuần tâm. VIII.39. Đời này, kiếp sau ái dục sinh họa. Kiếp này sinh cảnh chém, giết, tù đày. Kiếp sau sinh cảnh địa ngục, đau thương. VIII.40. Ráo riết cậy nhờ ông tơ bà nguyệt, tới lui mai mối kết chỉ se duyên. Chỉ vì nữ sắc, việc ác không chừa, tiếng nhơ không sợ, VIII.41. mọi cảnh nguy hiểm đều chẳng từ nan, kể cả tài sản cũng đều không tiếc, chỉ để đổi lấy đôi chút ngất ngây, ấp ủ trong tay tấm thân ngà ngọc. VIII.42. Thật ra chỉ là cả một túi xương.

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 181 Nào phải tự khởi, nào có tự tánh, sao đây lại là điều ngươi luyến ái ? hướng quả niết bàn chẳng tốt hơn sao ? VIII.43. Khó khăn biết bao mới được vén khăn, nâng lên khuôn trăng e ấp thẹn thùng. Dung mạo xưa nay dấu sau khăn phủ, bất kể thế gian có nhìn hay không. VIII.44. Mong đợi biết bao ! Khao khát biết bao ! Nay khuôn mặt này kên kên vạch khăn cho ngươi nhìn ngắm, sao ngươi hoảng chạy ? VIII.45. Xưa có ai nhìn là ngươi không vui, sùng sục nổi ghen, vội vàng che dấu.

182 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát Nay sao chẳng hề ra tay bảo vệ người yêu thành mồi cho loài kên kên ? VIII.46. Một đống thịt này chim kên rỉa rói, thử hỏi khi trước vất vả mà chi, mang bao vòng hoa, trầm hương, châu ngọc, phí công trang điểm làm mồi cho chim ! VIII.47. Thử hỏi mà xem, đống xương người chết dù chẳng cử động, ngươi vẫn hoảng sợ. Vậy sao không sợ tử thi biết đi ? VIII.48. Xương bọc thịt da thì ngươi yêu dấu, nay trần xương trắng ngươi lại không ham. Bây giờ lại nói thôi không cần nữa.

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 183 Nhưng mớ xương bọc lại thích ái ân. VIII.49. Phân và nước miếng đến từ thức ăn, vậy sao nước miếng ngươi lại đê mê, còn phân thì lại chê là gớm ghiết ? VIII.50. Gối bông mềm mại, nhưng ngươi nào muốn cùng gối giao tình. Lại còn nói là thân người không hôi. Điên đảo vì tình, chẳng còn phân biệt đâu là thanh tịnh. VIII.51. Cảm xúc dịu êm, chiếc gối bông mềm, nhưng vì dục tình khiến cho mê muội, chẳng thể cùng gối mở cuộc giao hoan, đến nỗi cuồng điên hận cả chiếc gối.

184 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát VIII.52. Không thích của dơ, lại ôm trong lòng cả một túi xương, cột bằng bắp thịt, bọc mớ thịt bùn. VIII.53. Chính thân ngươi đây đều là của bẩn, ngụp lặn chưa đủ, vốn đã sợ dơ lại còn đèo thêm một túi dơ khác. VIII.54. Ngươi bảo "nhưng mà tôi thích thịt da để mà vuốt ve, để mà nhìn ngắm. Nhưng sao ngươi lại chẳng hề ưa thích nếu thịt da kia vô tri không hồn ? VIII.55. Hay điều ngươi thích chính là cái tâm ? Thế nhưng cái tâm làm sao có thể vuốt ve, nhìn ngắm ?

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 185 Có thể sờ, ngắm, thì nhất định là chẳng phải cái tâm. VIII.56. Thân của người khác dơ bẩn thế nào, không thấy thì thôi, cũng chưa mấy lạ, nhưng thân của mình toàn là của bẩn mà không tự thấy mới thật lạ kỳ ! VIII.57. Tại sao tâm này chạy theo của bẩn ? Chẳng để mắt đến đóa sen tinh khôi giữa trời nắng mới, mà lại vui thú với túi phân người ? VIII.58. Chỗ nào trét phân ngươi nào muốn rờ, nhưng ngươi lại thích sờ mó tấm thân, từ đó sinh ra đủ thứ dơ bẩn.

186 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát VIII.59. Chẳng thích của bẩn mà lại ôm ấp tấm thân chui ra từ chỗ dơ bẩn, kết tụ từ những hạt giống dơ bẩn. VIII.60. Dòi sinh từ phân ngươi nào ưa thích, vậy mà ưa thích thân xác người yêu, vốn cũng sinh ra từ nơi dơ bẩn, và vốn chứa đựng đầy tràn của dơ. VIII.61. Của dơ thân mình không gớm đã đành, lại còn khát khao một túi bẩn khác. VIII.62. Nếu cho vào miệng nhai xong lại nhổ, thì món thanh tịnh cơm trắng, rau xanh, cũng sẽ trở thành rác dơ mặt đất.

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 187 VIII.63. Điều hiển nhiên này nếu vẫn chưa tin, hãy thử bước ra nghĩa trang mà nhìn xác chết hôi thối vất nằm nơi đó. VIII.64. Thử lột da ra, nhìn lại mà xem, có phải sẽ làm hồn kinh phách tán ? Những điều như vậy làm sao có thể tạo nguồn khoái cảm ? VIII.65. Mùi hương trên da chỉ là dầu xoa, nào có phải là hương thơm thân thể. Làm sao có thể nghe mùi hương này mà lại tơ tưởng đến tấm thân kia ? VIII.66. Đã thích mùi thơm cớ sao lại thích thân xác người tình

188 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát bốc toàn mùi hôi. Người cõi thế gian thích điều vô lý. Vì sao lại thích tẩm hương thân thể ? VIII.67. Huống chi trầm hương đâu phải hương người. Sao mùi hương gỗ lại gợi dục tình với điều gì khác ? VIII.68. Nếu để tự nhiên, thân thể trần truồng, tóc móng lê thê, răng vàng hôi thối thật đáng kinh hãi. VIII.69. Nhưng tôi đây lại cố công trau chuốc, như mài vũ khí tự đâm chính mình. Toàn cõi thế gian rối loạn điên cuồng, chỉ vì nỗ lực của người u mê. VIII.70. Xương chất nghĩa trang,

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 189 ngươi nhìn thấy sợ. Lại tìm khoái lạc nơi thành phố chết, giao du với toàn tử thi biết đi. VIII.71. Mớ túi phân kia nào phải miễn phí. Giá trả thật đắt: kiếp này kiệt quệ, kiếp sau địa ngục trầm luân khổ đau. VIII.72. Khi còn thơ ấu chẳng thể có tiền, đến tuổi thanh niên bận rộn đủ việc, bao nhiêu thời gian lo toan lập nghiệp, đến lúc về già ân ái còn đâu. VIII.73. Có kẻ mặc dù sung mãn ái dục, nhưng cả ngày trời vất vả mưu sinh, cuối ngày trở về

190 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát kiệt quệ mệt mỏi, nặng nề giấc ngủ như một thây ma. VIII.74. Có người lại phải phương xa lập nghiệp, khổ đau cách biệt, khoắt khoải nhớ thương, cứ vậy nhiều năm, vợ con không gặp. VIII.75. Có kẻ cầu lợi mà chẳng biết cách, nên gửi bán thân, hạnh phúc mất hết, không còn tự chủ, trôi nổi dật dờ theo ngọn gió nghiệp. VIII.76. Có kẻ thân mình cũng mang ra bán, chịu cảnh nô lệ khốn khổ bần hàn. Vợ sanh con dưới gốc cây hoang vu đìu hiu gió lộng. VIII.77. Có kẻ ngu xuẩn,

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 191 mặc dù sợ chết, vẫn lập sự nghiệp bằng cách đầu quân. Tưởng sẽ vinh quang, ngờ đâu rơi cảnh nô lệ buộc ràng. VIII.78. Có kẻ chỉ vì chạy theo ham muốn mà bị cắt, xẻ, đóng cọc, dao đâm, hay bị lửa đốt. VIII.79. Khổ vì gầy dựng, vì giữ, vì mất: tài sản vốn là khổ nạn triền miên. Để tâm tán loạn luyến tham tài sản, thời chẳng cơ hội thoát khổ luân hồi. VIII.80. Vì nhiều ham muốn nên nhiều vất vả, nhưng mà kết quả lại chẳng bao nhiêu. Giống như loài trâu

192 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát khuân vác cực nhọc, cũng chỉ được cho vài ba nắm cỏ. VIII.81. Thật chẳng đáng gì, chẳng phải quí hiếm, cả loài thú vật cũng biết tìm ra. Vậy mà phải đổi bằng bao thiện nghiệp, phí uổng thân người tự tại, thuận duyên cực kỳ quí hiếm. VIII.82. Những điều ham muốn rồi cũng sẽ mất. Vậy mà vì tham, đọa rơi địa ngục, chịu bao khổ lớn, chỉ vì lợi nhỏ. VIII.83. Chỉ một phần triệu nỗ lực này thôi cũng đủ để tôi đạt quả vị Phật. Người ta vì tham chịu bao cực khổ,

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 193 vất vả còn hơn cả bậc chân tu. Thế nhưng quả Phật lại không thể có. VIII.84. Thử nghĩ mà xem hết thảy khổ đau địa ngục, ác đạo, biết bao khổ nạn lửa, độc, bùa chú, hay là kẻ thù, cũng chẳng thể nào sánh với nạn tham. VIII.85. Tham dục tôi đã mõi mòn chán ngán, nay muốn quay về vui hạnh cách ly. Giữa rừng hoang vắng an vui thanh tịnh, lìa xa hết thảy phiền não thị phi. VIII.86. Bước cùng những tảng đá cao chất ngất, ánh trăng thanh mát ngào ngạt trầm hương.

194 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát Gió rừng yên ả cùng tôi thả gót, thong dong quán chiếu về chuyện lợi sinh VIII.87. Rồi trong hang núi, hay dưới gốc cây, hay là nhà hoang, tha hồ trú ở. Khỏi cần vất vả đau đáu canh chừng, ung dung thanh thản thoát mọi âu lo. VIII.88. Chẳng chút luyến tham, không ai buộc ràng, an nhiên tự tại, ít muốn nhiều vui. Cảnh này Đế Thích dù có tìm cầu, cũng vẫn khó lòng tìm cho ra được. VIII.89. Cứ thế chiêm nghiệm về hạnh cách ly, quét tan hết thảy nhiễm tâm vọng tưởng,

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 195 để rồi tu tập phát bồ đề tâm. VIII.90. Trước tiên quán pháp bình đẳng chúng sinh: ai chẳng như tôi trong cơn vui, khổ ? cho nên cần phải bảo vệ người khác như bảo vệ mình. VIII.91. Dù tay khác chân nhưng đều là thân, cần phải giữ gìn. Tương tự như vậy, chúng sinh tuy khác, thế nhưng vui buồn đều cũng như tôi, đều mong hạnh phúc. VIII.92. Khổ đau của tôi, đâu ai khác chịu, chỉ mình tôi gánh, đè nặng khó kham. Là vì vướng vào khái niệm chấp ngã, nên lấy khổ này

196 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát gọi là của mình. VIII.93. Khổ đau của người tôi nào phải chịu, thế nhưng nếu cũng lấy làm của mình, tự nhiên sẽ thấy trĩu nặng khó kham. VIII.94. Cho nên khổ người tôi sẽ quét sạch như quét khổ mình. Và tôi cũng sẽ làm lợi khắp cả, đều là hữu tình cũng giống như tôi. VIII.95. Tôi và hữu tình đều cầu an lạc, bình đẳng như nhau, nào có gì khác ? Vậy sao tôi lại chỉ muốn tôi vui ? VIII.96. Tôi và hữu tình đều không muốn khổ, bình đẳng như nhau, nào có gì khác ?

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 197 Vậy sao tôi lại chỉ cứu mình tôi ? VIII.97. Nói rằng khổ người chẳng hại đến tôi, nên tôi chẳng cần bận tâm che chở. Nói vậy cần gì lánh khổ tương lai, vốn chẳng phạm đến tôi trong hiện tại. VIII.98. Ý nghĩ "nhưng tôi là người chịu khổ !" thật ra chỉ là ý nghĩ sai lầm. Là vì khi chết là một người khác, mà khi tái sinh lại là người khác. VIII.99. Nếu như nói rằng "người nào chịu khổ, người nấy tự lo." Vậy thì chân đau, cần gì tay giúp ? VIII.100. Lại rằng "đúng vậy

198 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát thật là vô lý, chỉ do chấp ngã huân tập mà thôi." Nếu nói như vậy những điều vô lý chấp ngã chấp tha đều phải bỏ hết. VIII.101. Cái được gọi là một chuỗi, một nhóm, như là tràng hạt, hay là đội binh, đều không thật có. Vốn chẳng có ai là người chịu đau, vậy ai là chủ của khổ đau này ? VIII.102. Khổ đau không chủ chẳng cần phân biệt. Hễ có khổ đau thì cần diệt khổ, đâu cần xác định [khổ này của ai] VIII.103. "Nói vậy, cần gì diệt khổ chúng sinh ?"

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 199 Lời này vô cớ. Khổ mình muốn diệt thì khổ đau người cũng cần phải diệt. Không lo khổ người thì khổ đau mình cũng chẳng cần lo. VIII.104. Hỏi rằng "từ bi khiến cho khổ não. Vậy sao lại cố phát khởi làm gì ?" Thật ra nếu đã biết khổ luân hồi thì khổ phát tâm làm sao sánh nổi. VIII.105. Chịu một khổ này thay cho vạn khổ. Ai có tâm từ tự lợi, lợi tha, nhất định sẽ vui cam tâm gánh khổ. VIII.106. Đức Diệu Hoa Nguyệt biết vua sẽ giết, nhưng vẫn cam tâm

200 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát chấp nhận khổ đau cho biết bao người diệt trừ khổ não. VIII.107. Tâm tu như vậy thì vạn khổ người đều luôn gánh vác, sâu thẳm địa ngục hoan hỉ đi vào, tựa như chim trời sà xuống đầm sen. VIII.108. Chúng sinh giải thoát thì có phải là được cả đại dương an vui hạnh phúc ? Chẳng đủ lắm sao ? Còn chưa thấy thỏa ? Nào đáng gì đâu giải thoát riêng tôi ? VIII.109. Vậy thì dù tôi gánh vác chúng sinh, cũng không thể nào sinh tâm kiêu ngạo. Lấy hạnh phúc người làm quà cho mình,

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 201 chẳng hề chờ mong thiện báo nào khác. VIII.110. Chỉ chút thị phi, tôi đã hết lòng tự bảo vệ mình. Tương tự như vậy, bảo vệ hữu tình bằng trọn tấm lòng thương mến quan tâm. VIII.111. Vì tâm mê muội huân tập sâu dày, nên tinh huyết người, tôi lại xem là chính bản thân tôi, mặc dù tự nó

vốn không tự tánh. VIII.112. Vậy thì tại sao với thân người khác lại chẳng thể thấy đây cũng là mình ? Và tại làm sao chẳng thể xem mình chính là người khác ? VIII.113. Nay đã thấy được

202 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát rằng "ngã" là quấy, thấy biển thiện đức nằm ở nơi "tha," vậy xin buông hết khuynh hướng ái ngã, để mà huân tập nơi lòng vị tha. VIII.114. Đã thấy tay chân đều là thân thể, vậy sao chẳng thể thấy khắp chúng sinh đều là hữu tình trong cùng cõi thế ? VIII.115. Vì lực huân tập mà nhìn thân này lại khởi khái niệm thấy đó là tôi. Vậy sao không thể khởi khái niệm tôi với thân thể khác ? VIII.116. Cho nên khi ta làm lợi cho người, cũng chẳng có gì để mà khoe khoang.

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 203 Cũng giống như là tự đút mình ăn, chẳng hề khởi tâm mong cầu hồi báo. VIII.117. Khi gặp nghịch cảnh, tôi luôn ra sức gìn giữ cho mình. Tương tự như vậy, nay tôi tập quen khởi lòng từ bi gìn giữ chúng sinh. VIII.118. Đức Quan Thế Âm vì lòng từ bi, tự mang tên mình làm chốn hộ trì cho khắp chúng sinh thoát mọi sợ hãi giữa chốn đông người. VIII.119. Vậy đừng thoái chí, cứ tập cho quen. Có người ban đầu nghe nhắc đến tên tôi đã thấy sợ, nhưng quen thân rồi,

204 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát tôi lại kém vui khi phải xa cách. VIII.120. Ai muốn chính mình thành nơi nương dựa của mình và người, thì nên thâm nhập diệu pháp kín mật hoán chuyển ngã tha. VIII.121. Vì tôi tham luyến chấp bám thân này mà việc cỏn con cũng gây kinh hãi. Thân này sinh ra biết bao sợ hãi, sao chẳng ghét nó như ghét kẻ thù ? VIII.122. Cũng vì phải giữ cho thân khỏi bệnh, cho miệng khỏi đói, cho cổ khỏi khô, mà tôi sát hại cá, chim, nai rừng, rình rập bên đường [Chờ dịp cướp bóc]

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 205 VIII.123. Vì lợi vì danh có người thậm chí giết cả mẹ cha, cướp phẩm cúng dường, tự đẩy mình vào địa ngục vô gián. VIII.124. Ai người có trí lại muốn chiều lòng cung phụng tấm thân ! Lại chẳng thấy đây chính là kẻ thù rất đáng khinh miệt ! VIII.125. "Nếu cho ra rồi còn gì để hưởng ?" Đây chính là lời ái ngã của quỉ. "Nếu như giữ hết còn gì để cho ?" Đây chính là lời vị tha của trời. VIII.126. Vì thủ lợi mình mà hại đến người, sẽ phải đọa rơi khổ đau địa ngục.

206 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát Vì lợi ích người mà hại đến mình, phước đức gặt hái rực rỡ bao la. VIII.127. Tranh lợi cho mình, rốt lại đọa rơi vào cõi ác đạo, thấp kém, ngu muội, vậy sao tôi chẳng đổi thành lợi người để sinh vào cõi tôn vinh hạnh phúc ? VIII.128. Ép người hầu mình sẽ phải chịu cảnh nô lệ tôi đòi. Hiến mình hầu người thì sẽ có được địa vị, quyền uy. VIII.129. Hết thảy hạnh phúc trong cõi thế gian đến từ nơi tâm cầu lợi cho người. Hết thảy khổ nạn trong cõi thế gian

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 207 đến từ ham muốn thủ lợi riêng mình. VIII.130. Phàm phu ấu trĩ thủ lợi riêng mình, còn chư Phật đà luôn vì lợi tha. Khác biệt ra sao có cần phải nói ? VIII.131. Không đổi vui mình để lấy khổ người, thì vô thượng giác sẽ không thể đạt, trôi trong sinh tử không chút niềm vui. VIII.132. Đừng nói đời sau, ngay cả kiếp này cũng không trọn vẹn. Kẻ dưới thì luôn biếng lười trốn việc, chủ trên thì lại trốn trả tiền lương. VIII.133. Bao nhiêu niềm vui đời này kiếp sau, bao la rạng rỡ

208 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát đều vất bỏ hết. Nào tôi có ngờ ! vì bởi vô minh tổn hại hữu tình mà tự chuốc lấy khổ nạn triền miên. VIII.134. Bao nhiêu thương tổn trong cõi thế gian, bao niềm sợ hãi, bao nỗi đớn đau, đều đến từ tâm vô minh chấp ngã. Thứ quỉ dữ này giữ lại làm chi ? VIII.135. Không triệt bỏ đi thì bao khổ đau chẳng thể tận diệt. Lửa chẳng vất đi thì chẳng làm sao khỏi bị đốt cháy. VIII.136. Muốn mình thoát khổ và diệt khổ người, nên tôi mang thân dâng cho người khác,

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 209 và trân quí người như quí bản thân. VIII.137. Này tâm tôi ơi hãy nên đoan chắc rằng nay tôi đã tùy thuộc nơi người. Ngoài tâm vị tha bây giờ không thể có tâm nào khác. VIII.138. Mắt này, tai này, cùng các giác quan, nay đã trở thành sở hữu người khác. Dùng riêng cho tôi không được nữa rồi. Huống chi là dùng chống lại chủ nhân. VIII.139. Hữu tình từ nay trở thành trọng yếu. Thân này có gì đều hãy cướp sạch đưa cho hữu tình hưởng dụng tùy nghi VIII.140. Lấy cảnh của người

210 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát thấp, bằng, hay cao, đổi thành của tôi. Và đổi cảnh tôi thành của người khác. Dẹp hết tán tâm để mà quán chiếu: khởi tâm ganh tị, cạnh tranh, kiêu căng VIII.141. Hắn được tôn vinh, còn tôi cùng đinh, không giàu như hắn, không chút tài sản. Người ta kính hắn mà khinh miệt tôi. Hắn sống an vui, tôi khổ cay đắng. VIII.142. Tôi phải làm lụng, còn hắn ngồi không. Ai cũng biết hắn là bậc vĩ đại. Ai cũng biết tôi là kẻ bất tài. VIII.143. Khoan đã ! Sao lại là kẻ bất tài ?

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 211 Thật ra tôi cũng được chút điều hay. So với người này thì tôi thấp kém, nhưng với người kia tôi vẫn trội hơn. VIII.144. Giới, kiến sa đọa, nhưng phải đâu là lỗi ở nơi tôi. Tôi chỉ là bị nhiễm tâm quấy phá. Hắn giỏi sao không cứu nạn dùm tôi. Hắn mà cứu tôi, khổ đau cỡ nào tôi cũng cam chịu. VIII.145. Nhưng hắn có hề muốn cứu tôi đâu. Sao lại nhìn tôi xem thường khinh miệt ? Thiện đức mà hắn kiêu ngạo biết bao, đối với tôi đây phỏng có ích gì ?

212 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát VIII.146. Không chút đoái thương cho kẻ trôi lăn, lạc chốn hung hiểm cùng tận ác đạo. Vậy mà ra vẻ

ung dung đạo đức, còn muốn sánh vai với bậc thánh nhân ! VIII.147. Hắn với tôi đây cùng chung địa vị. để thắng được hắn, tôi không từ nan, chiếm đoạt tài sản, tiếng tăm, danh vọng. VIII.148. Bằng đủ mọi cách tôi sẽ làm cho khắp cả thế gian biết tôi tài giỏi và sẽ khiến cho tài năng của hắn vĩnh viễn vùi chôn. VIII.149. Lỗi tôi, tôi dấu. Tôi, chẳng phải hắn, được người cung phụng.

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 213 Tôi, chẳng phải hắn, được hưởng lợi danh. Tôi, chẳng phải hắn, được đời ca tụng. VIII.150. Tôi sẽ thích thú khi hắn đọa rơi ; sẽ biến hắn thành trò cười thiên hạ, để cho thế gian dèm pha chế diễu. VIII.151. Người ta nói rằng kẻ vô minh này ganh đua với tôi. Học rộng, thông minh, tướng mạo, tài sản, làm sao có thể sánh bằng tôi đây. VIII.152. Mỗi khi thiên hạ cất lời khen tôi, tiếng thơm lừng vang ở khắp mọi nơi, lòng tôi rúng động, niềm vui tê dại, rợn cả lông tóc,

214 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát thỏa mãn đầy tràn. VIII.153. Cho dù hắn có được chút tài sản, nhưng hắn là người giúp việc cho tôi, tôi để cho hắn vừa đủ nuôi thân, dư được chút nào, tôi dùng quyền uy mà tước đoạt cả. VIII.154. Hạnh phúc của hắn, tôi sẽ phá tan. Làm cho tan hoang, luôn gây tổn hại. Đó là vì hắn ở trong sinh tử đã từng trăm lần gây hại cho tôi. VIII.155. Tâm của tôi ơi, từ vô lượng kiếp vì muốn thủ lợi đã quá mỏi mòn, chỉ để chuốc lấy toàn là bất hạnh.

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 215 VIII.156. Vậy thì giờ đây hãy nên cương quyết dốc tâm dồn sức hướng về lợi tha. Phật luôn là người nói đúng sự thật. Tôi nên ghi nhớ lợi ích pháp này. VIII.157. Nếu trong quá khứ từng tu như vậy, chắc chắn hôm nay quả Phật đại lạc không thể chưa thành. VIII.158. Vì vậy, cũng như tôi đã từng lấy tinh huyết của người mà thấy là mình, bây giờ cứ hãy lấy khắp hữu tình làm chính bản thân. VIII.159. Hãy vì người khác mà canh chừng mình. Thân có được gì hãy cướp sạch cho

216 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát chúng sinh hưởng dụng. VIII.160. Tôi được an vui, người khác thống khổ. Tôi cảnh cao sang, người khác thấp hèn. Tôi được nâng đỡ, còn người đơn chiết. Vậy sao tôi chẳng hờn ghen chính mình ? VIII.161. Hạnh phúc tôi nay mang ra cho hết, khổ đau người khác tôi sẽ ôm về.

Chất vấn lỗi mình, canh chừng nghiêm ngặt xem đang làm gì ! VIII.162. Khi người phạm lỗi tôi sẽ nhận về chịu lời quở mắng ; còn tôi làm sai dù chỉ mảy may cũng sẽ phát lộ cho khắp mọi người. VIII.163. Danh tiếng của người

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 217 tôi sẽ thăng hoa để cho cao trội vượt quá danh tôi. Như kẻ thấp hèn làm thân ở đợ, tôi đây phục dịch cho khắp chúng sinh. VIII.164. Cái ngã này đây vốn đầy lầm lỗi, ngẫu nhiên có được đôi chút điều hay thì chớ ngợi khen, hãy chôn dấu kỹ đừng cho ai biết. VIII.165. Hết thảy khổ nạn mà vì lợi riêng tôi hại hữu tình, nay xin hết thảy đổ về nơi tôi. Xin vì hữu tình một mình tôi chịu. VIII.166. Đừng để lộng quyền, khinh thường, kiêu mạn, mà hãy giống như

218 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát cô dâu mới cưới, rụt rè, kín đáo, e thẹn, ngại ngần. VIII.167. Làm như thế này, giữ như thế kia, việc ấy liệu hồn chớ nên xâm phạm. Tự quản thúc mình gắt gao như thế, nếu lỡ vi phạm phải quất phạt ngay. VIII.168. Đã bảo như vậy nếu chẳng chịu nghe, này tâm ta ơi, chính từ nơi ngươi sinh bao việc ác, nên phải nghiêm khắc trừng phạt nặng tay. VIII.169. Khi xưa ngươi cứ tha hồ hại ta. Thuở đó đã xa, không còn thế nữa. Nay ta đã thấy ! Ngươi liệu trốn đâu ?

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 219 Ta đạp cho ngươi Chừa thói kiêu mạn VIII.170. Hễ vừa khởi tâm thủ lợi cho mình, phải ngay tức thì dẹp bỏ hết đi. Ngươi đã mang thân bán cho người ta, chớ khá than van, lo mà làm việc. VIII.171. Là vì nếu ta lỡ tâm sẩy ý, không mang ngươi ra cống hiến cho người, thì nhất định là ngươi sẽ bắt ta giao cho ngục tốt, trầm luân địa ngục. VIII.172. Đã biết bao lần ngươi phản bội ta, đã biết bao đời ta triền miên khổ, nay ký ức ta tràn đầy oán hận,

220 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát nhất định hủy diệt quân ngã ái này. VIII.173. Bao giờ muốn vui thì đừng khi nào vui cho riêng mình. Tương tự như vậy, bao giờ bảo vệ thì phải luôn là bảo vệ người khác. VIII.174. Thân thể này đây hễ càng nuông chiều nó càng đổ đốn, ương hèn, cáu kỉnh. VIII.175. Để rơi cảnh này, dù được mọi sự trên toàn mặt đất cũng chưa toại lòng. Nỗi ái dục này lấy gì thỏa mãn ? VIII.176. Vì không thỏa mản tâm loạn, không vui. Còn với những ai tâm không mong cầu thời nguồn phước đức

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 221 vô biên không cạn. VIII.177. Vậy đừng bao giờ cho phép thân thể tăng nỗi khát khao. Những món tầm thường không ai thèm muốn, đó mới thật là món đồ hữu dụng. VIII.178. Thân thể này đây chỉ là tro bụi, không thể cử động, chờ người khuân đi, xấu xí, thối tha, sao tôi lại xem đây là chính mình ? VIII.179. Sống hay là chết có khác gì đâu. Bộ máy này đây liệu có ích gì ? So với cục đất thật ra không khác. Tôi ơi, sao chẳng vất lòng kiêu hãnh ? VIII.180. Vì cung phụng nó

222 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát mà tôi phải chịu khổ đau vô lý. Bao nhiêu mong cầu, bao nhiêu chán ghét, chẳng qua chỉ vì một khúc gỗ khô. VIII.181. Dù là nuông chiều, hay để chim gặm, thân chẳng hề vui, cũng không hề ghét. Cần gì tôi phải vất vả nâng niu ? VIII.182. Bị chê chẳng giận, được khen chẳng vui, dù khen hay chê, thân nào hay biết. Cần gì tôi phải nhọc công giữ gìn. VIII.183. Nếu như nói rằng nâng niu là để cho bạn tôi vui. Thế nhưng bạn tôi với thân của họ đều cảm thấy thích,

Chương Tám: HẠNH ĐỊNH • 223 vậy sao tôi lại chẳng thấy vui cùng ? VIII.184. Hãy cởi luyến tham để mang thân ra làm lợi cho người. Dù nhiều khuyến điểm vẫn phải giữ gìn để làm dụng cụ. VIII.185. Ấu trĩ bấy nhiêu đã đủ lắm rồi. Nay nguyện noi theo gót chân bậc giác, nhớ kỹ lời dạy về bất phóng dật, quyết tâm quét hết trì trệ hôn trầm. VIII.186. Như chư trưởng tử của đấng Phật đà vô vàn từ bi, nay tôi nguyện xin gánh vác tất cả, làm việc cần làm. Nếu không cố gắng nỗ lực ngày đêm,

224 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát biết đến bao giờ khổ đau mới dứt ? VIII.187. Vậy để phá tan hết mọi che chướng, tôi phải đưa tâm thoát lối mê lầm. luôn luôn giữ tâm ở nơi đề mục, nhập định tối hảo, liên tục không ngưng.

Chương Chín: HẠNH TUỆ Ghi chú người dịch: Xin lưu ý chữ "không thật có" ở đây có nghĩa là "không hiện hữu có tự tánh dị biệt." Trung Quán không hề phủ nhận sự vật thật có qua duyên sinh và giả danh. IX.1 - Đức Mâu Ni thuyết: mọi hạnh tu này, mục đích là để hướng về hạnh tuệ. Vậy muốn diệt khổ thì phải phát tuệ. IX.2 - Tướng là tục đế. Tánh là chân đế. Hai chân lý này gọi là nhị đế. Chân đế không là đối tượng của tâm, vì tâm ứng với cảnh hiện tục đế. IX.3 - Cho nên thế gian có hai loại người: một là hành giả, hai là phàm phu.

226 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát Tri kiến hành giả phá bỏ hết thảy tri kiến phàm phu. IX.4 - Tri kiến hành giả cũng có thấp cao, bậc trên phá bỏ tri kiến bậc dưới. Dựa vào tỉ dụ hai bên đều nhận. Muốn đạt kết quả thì không quán chiếu. IX.5 - Đối với sự vật, phàm phu tiếp cảnh luôn thấy thật có, chẳng phải hư vọng. Điểm này hành giả khác với phàm phu. IX.6 - Mặc dù thấy sắc, nhưng đây chỉ là cái thấy qui ước, chẳng phải chân thật. Cũng là hư vọng như [thân] bất tịnh mà người thế gian

IX.7 - IX.8 - IX.9 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 227 đều thấy là tịnh. Để giúp người đời dễ dàng hội nhập, nên Phật nói rằng sự vật thật có. Thật ra chân đế vốn không phải là sát na sinh diệt. Hỏi: "vậy chẳng lẽ sát na sinh diệt lại là tục đế ?" Điều này không sai: sát na sinh diệt là cảnh tục đế của bậc hành giả ; đối với thế gian lại là chân đế. Bằng không hành giả thấy thân bất tịnh, sẽ bị tri kiến thế gian phá bỏ. Công đức đến từ đức Phật hư huyễn, so với công đức

228 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát từ Phật thật có, đều là như nhau. Hỏi: "nếu chúng sinh chỉ là hư huyễn, vậy khi chết rồi làm sao tái sinh ?" IX.10 - Duyên còn hội tụ thì cảnh huyễn còn, cho dù kéo dài bao lâu chăng nữa, cũng đâu vì vậy mà thành thật có. IX.11 - Giết kẻ hư huyễn sinh từ huyền thuật thì không tạo nghiệp, vì nào có tâm. Thế nhưng chúng sinh vốn mang tâm huyễn, cho nên phước nghiệp vẫn sẽ phát sinh. IX.12 - Bùa chú không thể tạo ra tâm huyễn. Từ vạn nhân duyên sinh vạn cảnh huyễn.

IX.13 - IX.14 - IX.15 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 229 Chưa từng có chuyện chỉ từ một nhân mà sinh nhiều cảnh. Hỏi: "nếu chúng sinh, nhìn từ chân đế, vẫn trú niết bàn, nhưng trong tục đế lại trú sinh tử, nói vậy vô lẽ Phật cũng luân hồi ? Vậy hạnh bồ tát tu để làm chi !" Thật ra nhân duyên nếu chưa đoạn lìa thì chẳng thể nào đoạn lìa huyễn ảo. Còn nếu nhân duyên hết thảy đoạn lìa thì cho dù là cảnh huyễn tục đế cũng chẳng phát sinh. Hỏi: "nếu tâm huyễn vốn không thật có, vậy biết lấy gì để tiếp cảnh đây ?"

230 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát IX.16 - Chính các anh nói cảnh là hư huyễn, vậy bảo tiếp cảnh là tiếp cảnh gì ? Nếu như nói rằng: "cảnh thì lại khác, là vì cảnh hiện cũng chỉ là tâm." IX.17 - Nói vậy vô lẽ tâm cũng là cảnh ? Vậy dùng cái gì để thấy gì đây ? Chính đức Thế tôn đã dạy điều này: tâm chẳng tự thấy 5.

IX.18 - Cũng như lưỡi dao, chẳng thể tự cắt, tâm cũng tương tự, chẳng thể tự thấy. Hay lại nói rằng: "tâm như ngọn lửa 5 Trích Luận giải của ngài Kunzang Pelden: "Điểm then chốt ở đây là nếu đã cho rằng tâm có tự tánh dị biệt và đơn nhất, vậy tâm này vốn không thể phân hai để có thể vừa là đối tượng vừa là chủ thể nhìn thấy đối tượng ấy." Điều nói ở đây không ứng với cái tâm duyên sinh giả danh.

IX.19 - IX.20 - IX.21 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 231 tự soi sáng mình. "

Nhưng mà ngọn lửa có bao giờ tối để mà sáng soi ? Hay lại nói rằng: "vật gì vốn xanh, tự nó đã xanh chẳng cần gì khác, chẳng phải giống như là khối pha lê. Nhận thức cũng vậy có thứ tùy thuộc, có thứ lại không." Nhưng nếu vốn xanh, vô lẽ một mình tự trở thành xanh. Khi anh nói rằng "lửa tự soi sáng, "

lửa này do tâm thấy biết nói ra. Nhưng khi nói rằng "tâm tự soi sáng," thì biết lấy gì thấy biết như vậy ?

232 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát IX.22 - Đã không có gì có thể thấy biết, lại còn tranh cãi xem tâm có tự soi sáng hay không, thật là vô nghĩa, như xem dung mạo đứa con của người phụ nữ không con. IX.23 - Hỏi: "nếu tâm này không thể tự biết, làm sao có thể nhớ tâm đã qua ?" Thì cũng giống như nọc độc chuột nước, nhờ mối tương quan với việc đã qua mà nay nhớ lại. IX.24 - Hay anh nói rằng: "tâm này có khi có thể thấy được [tâm của người khác] lẽ nào không thể tự thấy chính mình ?" Mắt bôi thuốc thần,

IX.25 - IX.26 - IX.27 - Chương Chín: HẠNH TUỆ • 233 tuy thấy bình báu nhưng lại chẳng thể thấy được thuốc bôi. Tâm vẫn thấy, nghe, điều này đã hẳn, không ai chối cãi. Ở đây nói đến vọng niệm chấp vào tự tánh của tâm, là gốc rễ của vạn nỗi khổ đau, đây mới là điều cần phải phá bỏ. Các anh cho rằng: "cảnh huyễn là tâm và cũng chẳng thể nói là không khác." Tâm nếu thật có sao có thể khác ? Nếu nói không khác, thì không thật có. Cảnh hiện dù huyễn vẫn có thể thấy. Tâm cũng như vậy.

234 • NHẬP BỒ ĐỀ HÀNH LUẬN: Bước vào việc làm của bồ tát Các anh cho rằng: "luân hồi phải dựa trên điều thật có, bằng không rỗng rang như là hư không." IX.28 - Đã không thật có, làm sao có thể dựa vào điều có để thành thật có ? Nói như các anh thì tâm trở thành hoàn toàn đơn độc, chẳng có đối cảnh. IX.29 - Nếu như tâm này đã không đối cảnh, vậy thì ai ai cũng đã là Phật, cần gì phải nói đến thuyết duy tâm ! IX.30 - Hỏi: "cho dù biết sự vật hư huyễn, làm sao có thể dứt bỏ nhiễm tâm ? Thuật sĩ tạo ra