Luận Khởi Tín Đại Thừa

Tu Quán là quán sát mọi pháp hữu vi trong thế gian không thể dừng lâu, mà phút chốc đã biến đổi; và mọi hiện tượng tâm lý cũng luôn luôn sinh diệt như vậy. Đây chính là lý do của sự đau khổ. Cũng quán sát những gì nghĩ về quá khứ thì thấp thoáng như giấc mộng; những gì biết trong hiện tại thì chớp nhoáng như điện chớp; những gì nghĩ đến vị lai thì tựa đám mây thoạt hiện. Lại quán sát mọi thân thể trong thế giới này đều chẳng sạch sẽ, mà dơ bẩn đủ thứ, chẳng có điểm nào đáng được ưa thích.

Quán sát như trên rồi, lại nghĩ hết thảy chúng sinh từ vô thỉ đến giờ toàn do Vô minh huân tập làm cho tâm thức sinh diệt, đã từng chịu mọi khổ đau to lớn về thân cũng như về tâm; hiện tại cũng đang chịu vô lượng các thứ bức bách, còn vị lai thì cái khổ không biết dường nào. Mọi sự đau khổ ấy khó mà cởi bỏ, khó mà tách rời, thế mà chẳng biết tỉnh ngộ. Chúng sinh

256

như thế đấy, thật đáng thương cảm!

Tư duy như vậy rồi, hành giả tức thời dõng mãnh lập thệ nguyện rộng lớn, nguyện cho tâm mình thoát ly tất cả mọi sự phân biệt, khắp cả thế giới mười phương (không gian) thể hiện mọi phước đức; suốt cả vị lai (thời gian) vận dụng vô số cách thức mà cứu vớt mọi khổ đau cho chúng sinh, làm cho họ chứng đạt Niết-bàn để được an lạc tuyệt đối.

Vì lập thệ nguyện như vậy, nên bất cứ lúc nào, bất cứ chỗ nào hễ có việc thiện thì tùy khả năng mà học mà làm, tâm không biếng nhác.

• GIẢI:

Phần này là nội dung của tu Quán, gồm có bốn đối tượng để tu:

1. Từ "Tu Quán… đến… đáng được ưa thích": Nói về Quán Pháp tướng. Tức quán sát sắc tướng các pháp hiện hữu trong thế gian để thấy rõ tính chất của các pháp là Khổ, Bất tịnh, Vô thường, Vô ngã. 2. Từ "Quán sát… đến… đáng thương cảm": Nói về Quán Đại bi. Tức quán chúng sinh do bị Vô minh huân tập, nên từ vô thỉ đến giờ mãi trôi lăn trong khổ

257

đau sinh tử khó thoát ra được; do thấy như vậy mà hành giả khởi tâm Đại bi.

3. Từ "Tư duy… đến… tuyệt đối": Nói về Quán Đại nguyện. Do thương xót chúng sinh khổ đau như thế, nên hành giả phát Đại thệ nguyện, bất cứ thời gian nào, không gian nào, bằng mọi cách làm cho mọi chúng sinh chứng đạt Niết-bàn để được an lạc tuyệt đối.

4. Từ "Vì lập thệ nguyện… đến… biếng nhác": Nói về Quán Tinh tấn. Để Đại Thệ nguyện được thành tựu, thì bất cứ thời gian nào, không gian nào, hành giả luôn luôn nỗ lực học và làm mọi thiện pháp, chẳng biết mỏi mệt, chẳng hề biếng nhác.

Tại đây, cần lưu tâm chữ Quán, nghĩa của Quán không chỉ đơn thuần là sự tư duy, quán sát của tâm trí, mà bao hàm cả nghĩa thực hành của thân và khẩu. Hiểu như thế mới đúng nội dung của Quán trong Phật giáo nói chung và Khởi Tín nói riêng.

B.IV.3.e3: Song tu Chỉ-Quán.

258

• ÂM:

Duy trừ tọa thiền, chuyên niệm ư Chỉ; nhược dư nhất thiết, tất đương quán sát ưng tác bất ưng tác. Nhược hành, nhược trụ, nhược ngọa, nhược khởi, giai ưng Chỉ-Quán câu hành, sở vị tuy niệm chư pháp tự tánh bất sinh; nhi phục tức niệm nhân duyên hòa hợp, thiện ác chi Nghiệp, khổ lạc đẳng báo, bất thất bất hoại; tuy niệm nhân duyên thiện ác Nghiệp báo; nhi diệc tức niệm tánh bất khả đắc.

• NGHĨA:

Chỉ trừ khi nào ngồi Thiền thì chuyên tâm tu tập Chỉ, còn những lúc khác thì nên quán sát việc gì đáng làm, việc gì không đáng làm. Đi, đứng, nằm, dậy, lúc nào cũng phải song tu Chỉ-Quán, bằng cách nghĩ nhớ rằng Bản Thể mọi pháp là bất sinh; lại nghĩ nhớ liền rằng, Nhân duyên hội tụ thì mọi hành vi lành-dữ và kết quả vui-khổ không sai không mất; tuy nghĩ nhớ Nhân duyên, hành vi và kết quả là như thế; nhưng cũng nghĩ nhớ liền rằng, thực chất của các pháp đó không thể nắm bắt được.

259

• GIẢI:

Phần này, Luận chủ hướng dẫn hành giả rằng, muốn hội nhập Chánh định Chân như thì cần phải thực hiện Chỉ-Quán song tu.

Tu Chỉ và tu Quán được trình bày ở trước, hành giả chỉ nên áp dụng trong khi ngồi Thiền; ngoài ra, trong mọi sinh hoạt thường nhật như đi, đứng, nằm, ngồi.v.v… hành giả cần vận dụng tu tập cả Chỉ lẫn Quán. Cách tu này, Luận chủ đã hướng dẫn điểm cơ bản là: Nghĩ nhớ các pháp rằng, Bản Thể của chúng là bất sinh diệt, đó là tu Chỉ; ngay thời điểm này, liền nghĩ nhớ các pháp do Nhân duyên hội tụ mà hiện hữu, đó là tu Quán; tiếp liền đó, lại nhớ nghĩ thực chất các pháp ấy không thể nắm bắt được, đó là tu Chỉ. Tóm lại, tại mỗi thời điểm, mỗi đối tượng, hành giả cần vận dụng luân lưu Chỉ-Quán; Chỉ để nhận biết Bản Thể và Quán để nhận biết hiện tượng. Đây chính là nội dung tu tập để sinh khởi, phát triển và hoàn thành hai thứ Trí tuệ của đức Phật-đà, đó là Trí Vô phân biệt và Trí Sai biệt vậy.

260

B.IV.3.e4: Chỉ-Quán đối trị.

• ÂM:

Nhược tu Chỉ giả, đối trị phàm phu trụ trước thế gian, năng xả Nhị thừa khiếp nhược chi kiến. Nhược tu Quán giả, đối trị Nhị thừa bất khởi Đại bi, hiệp liệt tâm quá; viễn ly phàm phu bất tu thiện căn.

Dĩ thị nghĩa cố, thị Chỉ-Quán nhị môn cộng tương trợ thành, bất tương xả ly. Nhược Chỉ-Quán bất cụ, tắc vô năng nhập Bồ-đề chi đạo. • NGHĨA:

Tu Chỉ là để sửa chữa sự tham đắm cuộc đời của hàng phàm phu và sửa chữa tâm lý khiếp nhược cuộc đời ấy của hàng Nhị thừa.

Tu Quán là để sửa chữa cái lỗi lầm của Nhị thừa không có Tâm Đại bi, lại sửa chữa cái lỗi của phàm phu không làm việc thiện.

Vì ý nghĩa này, nên Chỉ và Quán cùng giúp nhau để cùng thành tựu, chứ không thể tách rời nhau. Nếu Chỉ và Quán mà khiếm khuyết thì không thể hội nhập Tuệ giác Bồ-đề được.

261

• GIẢI:

Pháp tu Chỉ-Quán song hành là điều thiết yếu; cách tu này sẽ giúp hành giả đang ở địa vị phàm phu hay Nhị thừa ra khỏi những lỗi lầm, khiếm khuyết của mình, để tiến sâu vào Chánh định Chân như hầu hoàn thành Đại nguyện của mình.

B.IV.4: Chỉ cách đề phòng thối chuyển. • ÂM:

Phục thứ, chúng sinh sơ học thị pháp, dục cầu Chánh tín, kỳ tâm khiếp nhược. Dĩ trụ ư thử Ta-bà thế giới, tự úy bất năng thường trị chư Phật, thân thừa cúng dường, cụ vị tín tâm nan khả thành tựu; ý dục thối giả. Đương tri Như Lai hữu thắng phương tiện, nhiếp hộ tín tâm. Vị dĩ chuyên ý niệm Phật nhân duyên, tùy nguyện đắc sinh tha phương Phật độ, thường kiến ư Phật, vĩnh ly ác đạo. Như Tu-đa-la thuyết, nhược nhân chuyên niệm, Tây phương Cực Lạc thế giới A-di-đà Phật, sở tu thiện căn, hồi hướng nguyện cầu sinh bỉ thế

262

giới, tức đắc vãng sinh; thường kiến Phật cố, chung vô hữu thối. Nhược Quán bỉ Phật Chân như Pháp thân, thường cần tu tập, tất cánh đắc sinh, trụ Chánh định cố.

• NGHĨA:

Thêm nữa, những người mới học tập pháp này, mong ước đạt được Chánh tín (đức tin hoàn hảo), nhưng lòng quá khiếp sợ; họ sợ rằng; đang ở trong thế giới Ta-bà này thì khó thường được gặp Phật để trực tiếp cúng dường, nên đức tin khó mà thành tựu; vì vậy, họ muốn thối lui. Nhưng nên biết, đức Như Lai có phương pháp đặc biệt để giữ gìn đức tin ấy. Đó là vận dụng Nhân duyên nhất tâm niệm Phật để tùy nguyện vãng sinh về các cõi Phật, để thường được thấy Phật, vĩnh viễn xa lìa các đường ác dữ.

Như trong kinh dạy, nếu ai chuyên tâm niệm đức Phật A-di-đà, ở thế giới Cực Lạc về phía Tây thế giới này; và, bao nhiêu phước thiện làm được đều hồi hướng cầu sinh về thế giới ấy, thì chắc chắn được vãng sinh; đồng thời, vì được luôn luôn thấy Phật nên không bao giờ bị thối lui. Nếu người ấy biết Quán Chân như

263

Pháp thân Phật A-di-đà37, thường siêng năng tu tập

pháp quán ấy, thì tuyệt đối sinh về thế giới của Ngài, vì tu tập như vậy là đứng vào hàng Chánh định tụ vậy. • GIẢI:

- Trọn mục giới thiệu cách tu này là nhằm chỉ bày cho hàng Bất định tụ. Tổng quát để nói, cách tu gồm các pháp: Bố thí, Trì giới, Nhẫn nhục, Tinh tấn và Chỉ-Quán. Nội dung tu tập này là trợ duyên cho hành giả hoàn thành đức tin cho mình. (Chánh tín: Hoàn thành Thập tín), để được đứng vào hàng Chánh định tụ, tiếp tục tu tập để thích ứng và hội nhập Chân như. - Con người trong thời mạt pháp, chướng sâu trí cạn, người có tâm tu tập thì tiến thối bất thường, nên khó mà thành tựu Chánh tín cho mình. Vì xót thương chúng đương cơ là như vậy, Luận chủ mới giới thiệu phương pháp ngăn ngừa sự thối tâm. Đó là phương pháp hành giả niệm Phật để cầu vãng sinh về cảnh giới của Phật, cụ thể nhất là niệm Phật A-di-đà. Nếu hành giả nhất tâm chuyên niệm thì quyết định được vãng 37 Quán Chân như Pháp thân Phật A-di-đà: Tức hành giả đang thực hành phương pháp tu Chỉ

264

sinh, và khi vãng sinh thì không bao giờ thối lui nữa. Riêng hành giả nào Quán Pháp thân Phật A-diđà, quán sát tinh tấn như vậy thì sẽ hội nhập Chánh định tụ ngay đời này và thế giới Cực Lạc hiện hữu ngay tại đây.

B.V. KHUYẾN TU.

• ÂM:

Dĩ thuyết Tu hành tín tâm phần, thứ thuyết Khuyến tu lợi ích phần. Như thị Ma-ha-diễn chư Phật bí tạng, ngã dĩ tổng thuyết. Nhược hữu chúng sinh, dục ư Như Lai thậm thâm cảnh giới, đắc sinh Chánh tín, viễn ly phỉ báng, nhập Đại thừa đạo, đương trì thử luận, tư lương tu tập, cứu cánh đắc chí vô thượng chi Đạo.

Nhược nhân văn thị pháp dĩ, bất sinh khiếp nhược, đương tri thử nhân định thiệu Phật chủng, tất vị chư Phật chi sở thọ ký. Giả sử hữu nhân năng hóa tam thiên đại thiên thế giới mãn trung chúng sinh, linh hành thập thiện, bất như hữu nhân, ư

265

nhất tự khoảnh, chánh tư thử pháp, quá tiền công đức, bất khả vi dụ.

Phục thứ, nhược nhân thọ trì thử luận, quán sát tu hành, nhược nhất nhật nhất dạ, sở hữu công đức, vô lượng vô biên, bất khả đắc thuyết. Giả linh thập phương nhất thiết chư Phật, các ư vô lượng vô biên a-tăng-kỳ kiếp, thán kỳ công đức, diệc bất năng tận. Hà dĩ cố? -Vị Pháp tánh công đức vô hữu tận cố, thử nhân công đức diệc phục như thị, vô hữu biên tế. Kỳ hữu chúng sinh, ư thử luận trung, hủy báng bất tín, sở hoạch tội báo, kinh vô lượng kiếp, thọ đại khổ não. Thị cố chúng sinh đản ưng ngưỡng tín, bất ưng hủy báng, dĩ thâm tự hại, diệc hại tha nhân, đoạn tuyệt nhất thiết Tam Bảo chi chủng. Dĩ nhất thiết Như Lai, giai y thử pháp đắc Niết-bàn cố; nhất thiết Bồ-tát nhân chi tu hành, đắc nhập Phật trí cố.

Đương tri quá khứ Bồ-tát, dĩ y thử pháp, đắc thành tịnh tín; hiện tại Bồ-tát, kim ư thử pháp, đắc thành tịnh tín; vị lai Bồ-tát, đương y thử pháp, đắc thành tịnh tín. Thị cố chúng sinh ưng cần tu học.

266

• NGHĨA:

Mục Tu tập tín tâm đã nói xong; bây giờ nói tiếp mục Lợi ích để khuyến khích tu tập. Như vậy, cái kho tàng bí mật của Phật là Đại thừa, tôi đã trình bày tổng quát xong. Đối với lĩnh vực cực kỳ cao xa ấy của đức Như Lai, người nào muốn tin chính xác, đoạn tận phỉ báng, đi vào con đường Đại thừa thì nên nắm giữ luận này mà tư duy thực tập để cuối cùng đạt đến Tuệ giác vô thượng. Ai nghe tư tưởng Đại thừa này mà không khiếp sợ, thì biết người ấy chắc chắn nối tiếp được dòng giống của Phật và được đức Phật xác định sẽ thành Phật. Giả sử có người giáo hóa chúng sinh đầy cả đại thiên thế giới đều làm mười điều thiện, và một người khác chỉ trong thời gian một bữa ăn, tư duy chính xác pháp Đại thừa này, thì công đức người ấy hơn công đức người trên, không thể ví dụ để diễn tả được. Thêm nữa, người nào học hỏi ghi nhớ luận văn này, quán sát tu tập dù trong một ngày một đêm, công đức đạt được cũng vô lượng vô số, không thể diễn tả được. Giả như chư Phật trong mười phương, Ngài nào cũng ca tụng công đức của người ấy đến vô lượng thời

267

kỳ vô số, cũng không cùng tận được. Tại sao như vậy? -Vì công đức Chân như không cùng tận nên công đức người ấy cũng không cùng tận. Ngược lại, đối với tư tưởng Đại thừa trong luận văn này, đoạn tận phỉ báng, phủ nhận thì tội báo khổ đau lớn lao họ phải chịu trải qua vô lượng thời kỳ. Do vậy, mọi người hãy nên kính tin, không nên hủy báng mà dẫn đến tai hại lớn lao cho mình và người, là đoạn tuyệt dòng giống Phật-Pháp-Tăng. Bởi lẽ, các đức Như Lai đều do tư tưởng Đại thừa này mà chứng đắc Niết-bàn, các vị Bồ-tát cũng nhờ tu tập tư tưởng Đại thừa này mà hội nhập Tuệ giác Phật-đà.

Phải biết các vị Bồ-tát trong quá khứ đã nhờ tư tưởng Đại thừa này mà đạt đức tin trong sáng; các vị Bồ-tát trong hiện tại đang nhờ tư tưởng Đại thừa này mà đạt được đức tin trong sáng và các vị Bồ-tát trong tương lai sẽ nhờ tư tưởng Đại thừa này mà đạt được đức tin trong sáng. Do vậy, mọi người nên tinh tấn tu học tư tưởng Đại thừa này.

• GIẢI:

Sự tai hại lớn lao cho những ai phủ nhận, hủy

268

báng giáo nghĩa Đại thừa; cũng như sự lợi ích vô hạn cho những ai kính tin, thực hành giáo nghĩa này đã được Luận chủ trình bày rõ ràng ở bản luận. Nơi đây, điều đáng nói, người học Khởi Tín có định hướng gì cho mình?

C. KẾT LUẬN (Lưu thông). • ÂM:

Chư Phật thậm thâm quảng đại nghĩa, Ngã kim tùy thuận tổng trì thuyết. Hồi thử công đức như Pháp tánh, Phổ lợi nhất thiết chúng sinh giới. • NGHĨA:

Nghĩa-lý giáo pháp của chư Phật, Cực kỳ rộng sâu không giới hạn, Nay con tùy thuận kính trình bày, Đại ý tổng quát đủ lý-nghĩa. Nguyện đem công đức này hồi hướng, Đến tánh như thật của Chân như, Khiến hết thảy mọi loài chúng sinh,

269

Đều được lợi lạc vô bờ bến.

• GIẢI:

Đây là bài kệ tổng kết cho luận văn Khởi Tín: - Câu thứ nhất là tổng kết lý-nghĩa giáo pháp của đức Phật: "Thậm thâm quảng đại nghĩa" chính là lýnghĩa "Nhất Pháp giới đại tổng tướng", hay lý-nghĩa của Như Lai tạng.

- Câu thứ hai là tổng kết về văn: "Tổng trì thuyết" là văn của bản luận ngắn gọn mà quy kết được lý-nghĩa của Đại thừa.

- Câu thứ ba và câu thứ tư: Tâm nguyện của Luận chủ khi hoàn thành tác phẩm của mình. Luận chủ tùy thuận Chân như để trước tác phô diễn, và phô diễn là phô diễn những gì thích ứng Chân như (hồi hướng) để thức tỉnh mọi người nhận ra và tin rằng: "Chân như chính là mặt mũi xưa nay của mình"; đây chính là sự lợi ích lớn lao đến với mọi người.

Luận Khởi Tín Đại Thừa.

NAM MÔ HỘ PHÁP TẠNG BỒ-TÁT

MA-HA-TÁT.

270

271

TỔNG MỤC

LUẬN KHỞI TÍN ĐẠI THỪA LỜI TỰA 7

CHƯƠNG I: NHẬN THỨC KHÁI QUÁT 11 I.I. Bối cảnh thành lập. I.II. Bản dịch. 13 I.III. Tiểu sử Luận chủ. I.IV. Sơ lược nội dung. I.V. Giải thích đề luận. 11 15

17

20

CHƯƠNG II: NỘI DUNG TƯ TƯỞNG 26 II.I. Dàn ý nội dung. 26 II.II. Dịch giải. 32

272

Tröôùc taùc: LUAÄN KHÔÛI TÍN ÑAÏI THÖØA BOÀ TAÙT MAÕ MINH - Dòch giaûi: TK.THÍCH GIAÙC QUAÛ NHAØ XUAÁT BAÛN THUAÄN HOÙA 33 Chu Vaên An - Hueá ÑT: 054.3823847 - 3821228 Fax: 054.3848345

Email: nxbthuanhoa@vnn.vn ****

Chòu traùch nhieäm xuaát baûn: TS. NGUYEÃN DUY TÔØ Bieân taäp:

LEÂ HOØA

Trình baøy bìa:

HUYEÀN TRUNG

Söûa baûn in:

NGOÏC CHAÂU - THANH NHAÕ In 1.000 cuoán, khoå 14,5x20,5cm taïi Coâng ty Coå phaàn In vaø Dòch vuï Thöøa Thieân Hueá, 57 Baø Trieäu - Thaønh phoá Hueá. Soá ñaêng kyù KHXB: 1247-2012/CXB/02-53/ThuH. Quyeát ñònh xuaát baûn soá: 135/QÑ-XBTH caáp ngaøy 22/10/2012. In xong vaø noäp löu chieåu thaùng 10 naêm 2012.