Đại Trí Độ Luận 1

KHÁI QUÁT SỰ TRUYỀN DỊCH KINH BÁT-NHÃ

KINH BÁT-NHÃ PHẠN BẢN

(Hiện còn 5 thứ)

1. Satasahasrika Prajnaparamita sutra (Bát-nhã 10 vạn bài tụng). Năm 1902 ông Prata pacandra Glosa tục san tại Gulcutta. Ông Rajendralala Mitra cho bản kinh này do 113.670 bài tụng chia làm 72 phẩm, tạo thành.

2. Astasahasrika Prajnaparamita (Bát-nhã 8.000 bài tụng) lấy bản chữ Phạn truyền ở Népal làm để bản. Ông Mitra xuất bản ở Gulentta (Giáp-cốc) cọng 32 phẩm, tương đương tiểu phẩm Bát-nhã.

3. Vajrashedika Prajnamita (Kim-cang Bát-nhã) tương đương Năng đoạn Kim-cang của Huyền Tráng dịch.

4. Paneavimsatisahasrika Prajnaparamita, hiện có 8 phẩm 28.000 bài tụng. Tương đương Đại phẩm Bát-nhã và Hội thứ hai trong Đại Bát-nhã kinh.

5. Prajnàparamita Brdayasutre (Bát-nhã tâm kinh).

BÁT-NHÃ HÁN DỊCH

(Có 10 thứ)

Kinh Bát-Nhã Hán dịch tổng cọng có 747 cuốn. Trong đó bộ Đại Bát-nhã do ngài Huyền Tráng dịch có 600 cuốn nói ở 4 chỗ gồm 16 Hội, 255 phẩm, 200.000 bài kệ. Bốn chỗ là: 1- Tại Linh-thứu sơn, 6 hội. 2- Thệ-đa-lâm, 8 hội. 3- Ma ni bảo điện ở Tha-hóa-tự-tại thiên, 1 hội. 4- Bên ao Bạch-hạc trong vườn Trúc-lâm, 1 hội.

1. TIỂU PHẨM BÁT-NHÃ

(Có 13 bản Hán Dịch)

1. Đạo hành Bát-Nhã 1 cuốn 1 phẩm. Trúc pháp hộ dịch năm 172 T.L (mất).

2. Bát-Nhã Đạo hành phẩm 10 (8) cuốn 30 phẩm. Chi-lâu-ca-sấm dịch năm 179 TL.

3. Đại Minh Độ Vô cực 6 (4) cuốn 30 phẩm. Chi Khiêm dịch năm223-228.

4. Ngô phẩm 5 cuốn 10 phẩm. Khang-tăng-hội dịch năm 251 (mất).

5. Tiểu phẩm 7 cuốn. Trúc-pháp-hội dịch năm 272 (mất).

6. Ma-ha Bát-Nhã Đạo hành, 2 cuốn. Vệ-sĩ-độ dịch năm 290-306 (mất).

7. Đại Trí Độ 4 cuốn. Kỳ-đà-mật dịch năm 317-420 (mất).

8. Ma-ha Bát-Nhã Ba-la-mật sao, 5 (4) cuốn, 13 phẩm. Đàm-ma-phật-hộ dịch năm 382.

9. Tiểu phẩm Bát-Nhã Ba-la-mật, 10 cuốn, 29 phẩm. Cưu-ma-la-thập dịch năm 408.

10. Đại Minh Độ 4 cuốn. Đạo Cung dịch năm 397-418 (mất).

11. Đại Bát-Nhã đệ tứ hội, 18 cuốn, 29 phẩm. Huyền Tráng dịch năm 660-663.

12. Phật mẫu xuất sanh tam pháp tạng Bát-Nhã Ba-la-mật, 25 cuốn, 32 phẩm. Thi-hộ dịch năm 980-1000.

13. Phật mẫu bảo đức Bát-Nhã Ba-la-mật 3 cuốn, 32 phẩm. Pháp Hiền dịch năm 980-1000.

2. ĐẠI PHẨM BÁT-NHÃ

(Có 4 bản dịch)

1. Phóng quang Bát-Nhã Ba-la-mật, 20 (30) cuốn, 90 phẩm, Vô-la-xoa dịch năm 291 T.L.

2. Quang Tán Bát-Nhã Ba-la-mật, 10 (15) cuốn, 21 (27) phẩm, Trúc-pháp-hộ dịch năm 286.

3. Ma-ha Bát-Nhã Ba-la-mật 27 (30) cuốn, 90 phẩm, Cứu-ma-la-thập dịch năm 403.

4. Đại Bát-Nhã kinh hội thứ hai, 78 cuốn, 85 phẩm. Huyền Tráng dịch năm 660.

3. NHÂN-VƯƠNG BÁT-NHÃ

(Có 2 bản dịch)

1. Nhân vương hộ quốc Bát-Nhã Ba-la-mật, 2 cuốn, 8 phẩm, Cứu-ma-la-thập dịch năm 403.

2. Đại Đường tân dịch Hộ quốc nhân vương Bát-Nhã kinh 2 cuốn 8 phẩm. Bất-không dịch năm 765.

4. KIM-CANG BÁT-NHÃ

(Có 6 bản dịch)

1. Kim-cang Bát-Nhã Ba-la-mật 1 cuốn. Cưu-ma-la-thập dịch.

2. Kim-cang Bát-Nhã Ba-la-mật 1 cuốn. Bồ-đề-lưu-chi dịch.

3. Kim-cang Bát-Nhã Ba-la-mật 1 cuốn. Chân-đế dịch.

4. Kim-cang Năng đoạn Bát-Nhã Ba-la-mật 1 cuốn. Đạt-ma-cấp-đa dịch.

5. Năng đoạn Kim-cang Bát-Nhã Ba-la-mật 1 cuốn. Huyền Trang dịch.

6. Năng đoạn Kim-cang Bát-Nhã Ba-la-mật 1 cuốn. Nghĩa Tịnh dịch năm 703.

5. BÁT-NHÃ TÂM KINH

(Có 11 bản dịch)

1. Ma-ha Bát-Nhã Ba-la-mật đại minh chú 1 cuốn. Cưu-ma-la-thập dịch.

2. Bát-Nhã Ba-la-mật-đa tâm kinh 1 cuốn. Huyền Trang dịch.

3. Phật thuyết Bát-Nhã Ba-la-mật-đa tâm 1 cuốn. Nghĩa-Tịnh dịch.

4. Bát-Nhã Ba-la-mật-đa 1 cuốn. Bồ-đề-lưu-chi dịch năm 693.

5. Ma-ha Bát-Nhã tùy tâm 1 cuốn. Thật-xoa-nan-đà dịch năm 695.

6. Phổ-thông Trí-độ Bát-Nhã Ba-la-mật đa tâm 1 cuốn. Pháp Nguyệt dịch năm 738.

7. Bát-Nhã Ba-la-mật đa tâm1 cuốn (mất người dịch).

8. Bát-Nhã Ba-la-mật đa tâm,1 cuốn, Bát-nhã Cùng Lợi dịch.

9. Bát-Nhã Ba-la-mật đa tâm1 cuốn. Trí Tuệ luận dịch năm 487-859.

10. Thánh Phật mẫu Bát-Nhã Ba-la-mật-đa 1 cuốn, Thi-hộ dịch năm 980-1000.

11. Bát-Nhã Ba-la-mật đa-tâm 1 cuốn, Pháp Thành dịch.

6. NHU THỦ BÁT-NHÃ

(Có 3 bản dịch)

1. Nhu Thủ Bồ-tát Vô thượng thanh tịnh phân vệ, 2 cuốn. Nghiêm Phật Điều dịch năm 188.

2. Nhu Thủ Bồ-tát Vô thượng thanh tịnh phân vệ, 2 cuốn. Tường Công dịch năm 420 đến 478.

3. Đại Bát-Nhã kinh đệ bát hội, Huyền Trang dịch.

Văn-thù Bát-nhã có 3 bản dịch:

7. VĂN THÙ BÁT-NHÃ

(Có 3 bản dịch)

1. Văn-thù-sư-lợi sở thuyết Bát-Nhã Ba-la-mật, 2 cuốn, Mạn-đà-la dịch năm 506-511.

2. Văn-thù-sư-lợi sở thuyết Bát-Nhã Ba-la-mật, 1 cuốn, Tăng-giàø-la dịch năm 515 đến năm 520.

3. Đại Bát-Nhã kinh đệ thất hội, 2 cuốn, Huyền Trang dịch.

8. THẮNG THIÊN VƯƠNG BÁT-NHÃ

(Có 2 bản dịch)

1. Thắng thiên vương Bát-Nhã Ba-la-mật, 7 đến 16 cuốn, Nguyệt-bà-thủ-na dịch năm 565.

2. Đại Bát-Nhã kinh đệ lục hội, cuốn 3 đến cuốn 17, Huyền Trang dịch.

9. LÝ THỦ BÁT-NHÃ

(Có 5 bản dịch)

1. Đại Bát-Nhã kinh đệ thập hội, 1 cuốn, Huyền Tráng dịch.

2. Thật tướng Bát-Nhã Ba-la-mật, 1 cuốn, Huyền Tráng dịch.

3. Kim-cang-đảnh-Du-già Lý-thủ Bát-Nhã, kinh đệ thất hội, Bồ-đề-lưu-chi dịch.

4. Đại lạc kim-cang bất không chân thật Tam ma-gia kinh Bát-Nhã Ba-la-mật-đa Lý-thủ phẩm, 1 cuốn, Bất-Không dịch năm 720 đến 774.

5. Biến chiếu Ba-la-mật, 1 cuốn, Thi Hộ dịch

10. ĐẠI BÁT-NHÃ KINH

(600 cuốn, 275 phẩm. Huyền Trang dịch)

Trên đây, từ Tiểu phẩm đến Đại phẩm, Hán dịch gồm có 10 thứ. Ngoài ra còn có bản dịch của Tống Thi Hộ như: Phật thuyết liễu nghĩa Bát-Nhã Mật-đa kinh 1 cuốn, Phật thuyết Ngũ thập tụng Thánh Bát-Nhã Ba-la-mật kinh 1 cuốn, Phật thuyết Đế-thích Bát-Nhã Mật-đa Tâm kinh 1 cuốn, Phật thuyết Thánh mẫu Ba-la-mật-đa kinh 1 cuốn.

- Các bản dịch của Thiên Tức Tai như: Phật mẫu tiểu tự Ba-la-mật-đa kinh 1 cuốn, Phật thuyết quán tưởng Phật mẫu Bát-Nhã Ba-la-mật Bồ-tát đa kinh 1 cuốn.

- Bản dịch của Dung Tịnh v.v... như: Phật thuyết Viên giác tự tại Bát-nhã Ba-la-mật-đa kinh 4 cuốn.

- Bản dịch của Đường Bát-nhã Tam tạng như: Đại thừa Lý thú lục Ba-la-mật kinh 10 cuốn.

- Bản dịch của Tống Pháp Hiền như: Phật thuyết Tối thượng căn bản đại lạc Kim-cang Bất không tam muội đại giáo vương kinh 7 cuốn.

Các bản dịch trên, danh mục tuy khác nhau nhiều, nhưng đều thuộc hệ thống Bát-nhã bộ.

Còn có Nhân vương Bát-nhã kinh, mà theo các bản sớ của Thiên Thai, Viên Trắc thì có 3 bản dịch:

1. Nhân vương Bát-nhã kinh 2 cuốn. Trúc Pháp Hộ dịch năm 307-312 TL.

2. Phật thuyết Nhân vương hộ quốc Bát-nhã Ba-la kinh 2 cuốn. Cưu-ma-la-thập dịch năm 402 TL.

3. Nhân vương Bát-nhã kinh 2 cuốn. Chơn Đế dịch năm 525-545 TL.

Ngoài ra, theo Xuất tam tạng ký tập của Lương-tăng-hựu thì Bát-nhã Tâm kinh còn có một bản dịch tên là Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật thần chú 1 cuốn, mất tên người dịch.

Hoặc trong Chúng kinh Mục lục được san định thời Châu Võ có ghi câu: “Ngô Chi Khiêm truyền dịch mật chú”.

Hết

T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottara-āgama-增一阿含經), quyển 26, đẳng kiến phẩm (等見品), tr. 694a-696a. T. 2: Tần tỳ-bà-sa la vương nghệ phật cúng dường kinh (頻毘娑羅王詣佛供養經), tr. 855c-857a

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 141, tr. 725a28-b3: Bốn thần túc: 1. Dục tam-ma-địa đoạn hành thành tựu thần túc, 2. Cần tam-ma-địa đoạn hành thành tựu thần túc, 3. Tâm tam-ma-địa đoạn hành thành tựu thần túc, 4. quán tam-ma-địa đoạn hành thành tựu thần túc. Hỏi rằng: Thế nào gọi là thần thế nào gọi là túc? Có người đáp rằng: Tam-ma-địa gọi là thần, dục v.v.. gọi là túc. Hỏi rằng: Thế nào gọi là thần? thế nào gọi là túc? Có người đáp rằng: Tam-ma-địa gọi là thần, dục v.v… bốn gọi là túc, do bốn pháp này nhiếp thọ khiến tam-ma-địa chuyển biến.

T. 26: Thập trụ tỳ-bà-sa luận (Daśabhūmivibhāsā śāstra-十住毘婆沙論), quyển 10-11, tr. 73c29-79a7.

T. 23: Thập tụng luật (十誦律), quyển 9, tr. 71b1-2; T. 22: Ma ha tăng kỳ luật (Mahāsāṃghika-vinaya-摩訶僧祗律), quyển 13, tr. 336a21: Pháp do Phật thuyết, Phật ấn khả. Phật thuyết: Phật tự miệng nói; Phật ấn khả là đệ tử Phật và những người khác nói, ấy là Phật sở ấn khả; T. 22: Tứ phần luật (Dharmagupta –vinaya-四分律), quyển 11, tr. 639a16: Cú pháp là Phật nói, Thanh-văn nói, tiên nhơn nói, chư thiên nói. Luật này cùng Luật Pāli tương đồng; T. 23: Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ nại da (Mūla-sarvāstivāda-vinaya-根本說一切有部毘奈耶), quyển 26, tr. 771b22: Pháp hoặc Phật nói hoặc Thanh-văn nói.; T. 49: Đại A-la-hán đề mật đa la sở thuyết pháp trú ký (大阿羅漢難提蜜多羅所說法住記), tr. 14b9: Bồ-tát được liệt vào thuyết pháp: trong chánh pháp tạng như vậy, hoặc là Phật nói, hoặc Bồ-tát nói, hoặc Thanh-văn nói, hoặc chư tiên nói, hoặc chư thiên nói, hoặc trí giả nói đều dẫn dắt nghĩa lợi …

T. 8: Ma ha bát nhã ba la mật kinh (Mahāprajñāpāramitā-摩訶般若波羅蜜經), quyển 9, tr. 285c; T. 32: Thành thật luận (Satyasiddhi-śāstra-成實論), quyển 1, pháp bảo luận sơ tam thiện phẩm đệ lục (法寶論初三善品第六), tr. 243: Hỏi rằng: Lời nói của ông nên đãnh lễ Pháp. Vì sao nói công đức nên đãnh lễ pháp? Đáp: Phật tự tán thán rằng, Pháp của Ta nói ra, đầu, giữa, cuối thiện, thiện nghĩa, thiện ngữ. Riêng pháp đầy đủ, thanh tịnh điều nhu, tùy thuận phạm hạnh. Đầu, giữa, cuối thiện là Phật pháp không lúc nào không thiện, đối với niên thiếu, trung niên và già ba thời đều thiện. khi vào, khi đi, khi ra cũng thiện.

T. 12: Đại bát niết bàn kinh (Mahā-parinirvāṇa sūtra-大般涅槃經),quyển 2, tr. 378b27-29: Như sâu ăn cây thành chữ là: sâu này không biết là chữ (akara) phi chữ. Người trí biết không thể nói: sâu hiểu chữ. (如虫食木有成字者, 此虫不知是字非字. 智人見之終不唱言: 是虫解字)

T. 1: Trường a-hàm kinh (Dīrghāgama-長阿含經), quyển 4, tr. 26b28; T. 1 Bát nê hoàn kinh (parinirvāṇa-sūtra-般泥洹經), quyển hạ, tr. 188b26; T. 1: Phật bát nê hoàn kinh (佛般泥洹經), 205a10; T. 24: Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ nại da tạp sự (Mūla-sarvāstivāda-vinaya-kṣudraka-vastu-根 本 說 一 切 有 部 毘 奈 耶 雜 事), quyển 38, tr. 399b6.

Trường bộ kinh I, kinh số 16: Kinh Đại-bát Niết-bàn (Mahāparinibbāna sutta); T. 1: Trường a-hàm kinh (Dīrghāgama-長阿含經), quyển 2, tr. 15b; T. 24: Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ nại da tạp sự (Mūla-sarvāstivāda-vinaya-kṣudraka-vastu-根本說一切有部毘奈耶雜事), quyển 36, tr. 387b

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 79, tr. 411a18-26: Như Khế kinh nói: Phật bảo các tỳ-kheo: “Ta đối với bốn Thánh đế, ba chuyển mười hai hành tướng, nhãn sanh, trí, minh, giác sanh … Trong đây nhãn là pháp trí nhẫn. Trí là các pháp trí. Minh là các loại trí nhẫn. Giác là các loại trí. Lại nữa, nhãn là nghĩa quán thấy. Trí là nghĩa quyết đoán. Minh là nghĩa chiếu liễu. Giác là nghĩa cảnh sách (răng dạy).; T. 23: Thập tụng luật (十誦律), quyển 60, tr. 448b; T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 15, kinh số 379, tr. 103c-104a; T. 2: Phật thuyết tam chuyển pháp luân kinh (佛說三轉法輪經), tr. 504a-b

T. 49: Ca diếp kết kinh (迦葉結經), tr. 4b-7a

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 43, kinh số 1172, tr. 313b14-314a: Phật trú tại nước Câu-diệm-di (Kauśāmbī) vườn Cù-sư-la (Ghoṣira). Lúc bấy giờ Thế-tôn bảo các tỳ-kheo, ví như có bốn con rắn, hung ác độc hại, giữ trong một cái hòm. Lúc đó có người trí thông minh không ngu, có trí tuệ, cầu vui, chán khổ, cầu sống chán chết…

T. 39: Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ nại da tạp sự (根 本 說 一 切 有 部 毘 奈 耶 雜 事), quyển 39, tr. 402c7-9: Tôn-giả xá-lợi-phất cùng tám vạn đại tỳ-kheo đồng nhập Niết-bàn; Tôn giả Đại-mục-kiền-liên cùng bảy vạn tỳ-kheo cũng nhập Niết-bàn; Thế-tôn cùng một vạn tám ngàn tỳ-kheo cũng bát Niết-bàn.

T. 24: Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ nại da tạp sự (根 本 說 一 切 有 部 毘 奈 耶 雜 事), quyển 39, tr. 404b; T. 50: A dục vương kinh (阿 育 王 經), quyển 6, tr. 151b

T. 1: Trường a-hàm kinh (Dīrghāgama-長 阿 含 經), quyển 3, kinh số 2: Kinh du hành, tr. 19c13

T. 1: Trường a-hàm kinh (Dīrghāgama-長 阿 含 經), quyển 2, kinh số 2: Kinh du hành, tr. 15b; T. 1: Phật bát nê hoàn kinh (佛 般 泥 洹 經), tr. 165a; T. 1: Bát nê hoàn kinh (般泥洹經), tr. 180b; T. 24: Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ nại da tạp sự (根 本 說 一 切 有 部 毘 奈 耶 雜 事), quyển 36, tr. 387c

T. 22: Ngũ phần luật (五 分 律), quyển 30, tr. 190c17; T. 22: Tứ phần luật (四 分 律), tr. 967a; T. 22: Ma-ha tăng kỳ luật (摩 訶 僧 祗 律), tr. 491b

T. 49: Ca diếp kết kinh (迦 葉 結 經), tr. 496b; T. 22: Ma-ha tăng kỳ luật (摩 訶 僧 祗 律), 491b

T. 55: Xuất tam tạng ký tập (出 三 藏 記 集), quyển 1, tr. 4a18-20: Một thời, 500 La-hán đều quỳ gối chấp tay mà thưa rằng: “Con theo Phật nghe pháp, nên nói là con nghe.

T. 23: Thập tụng luật (十 誦 律), quyển 60, tr. 449a

Sphutārthā I.2, tr. 12: Luận (śāstram) được hiểu là A-tỳ-đạt-ma luận (Abhidharma-śāstram), tức luận tạng (Abhidharma-piṭaka), và luận ở đây chỉ cho thân luận và lục túc luận (tasya śarīra-bhūtasya ṣaḍ pādāḥ). Phát Trí luận (jñānaprasthāna) là bộ luận làm thân, nên gọi là thân luận; Phẩm Loại Túc luận (Prakaraṇapāda), Thức Thân Túc luận (vijñānakāya), Pháp Uẩn Túc luận (dharmaskandha), Thi Thiết Túc Luận (prajñapti-śāstram), Giới Thân Túc luận (dhātukāya) và Tập Dị Môn Túc luận (saṅgītiparyāya) là sáu bộ luận làm chân, nên gọi là lục túc.

T. 26: A-tỳ-đạt-ma phát trí luận (Jñānaprasthāna śāstra-阿 毘 達 磨 發 智 論); T. 26: A-tỳ-đạt-ma bát kiền độ luận- 阿 毘 曇 八 犍 度 論)

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra- 阿 毘 達 磨 大 毘 婆 沙 論)

T. 28: Xá lợi phất a-tỳ-đàm luận (舍利弗阿毘曇論).

T. 26: A-tỳ-đạt-ma phẩm loại túc luận (Abhidharma-prakaraṇapāda-śāstra-阿 毘 達 磨 品 類 足 論), quyển 10, Biện thiên vấn phẩm 7 (辯 千 問 品 第 七), tr. 734a5-c1

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-阿 毘 達 磨 俱 舍 論), quyển 19, tr. 98c; T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜 阿 含 經), quyển 18, kinh số 490, tr. 127a28

T. 26: Chúng sự phần a tỳ đàm luận (眾 事 分 阿 毘 曇 論), quyển 1, tr. 628b-c; T. 26: A-tỳ-đạt-ma phẩm loại túc luận (Abhidharma-prakaraṇapāda-śāstra-阿 毘 達 磨 品 類 足 論), quyển 1, tr. 693-694a; T. 28: A tỳ đàm cam lồ vị luận (Abhidharmāmṛta- 阿 毘 曇 甘 露 味 論), quyển 2, tr. 974, T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-阿 毘 達 磨 俱 舍 論), quyển 26, tr. 134c

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜 阿 含 經), quyển 35, kinh số 981, tr. 255b; T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottara-āgama-增一阿含經), quyển 40, tr. 615a

T. 25: Đại trí độ luận: Khéo phân biệt tổng tướng, biệt tướng, gọi là Bà-già-bà.

T. 31: Đại thừa a-tỳ-đạt-ma tập luận (Mahāyānābhidharma–samuccaya-大 乘 阿 毘 達 磨 集 論), quyển 7, tr. 691; T. 31: Đại thừa a-tỳ-đạt-ma tạp tập luận (Mahāyānābhidharma–samuccayabhaṣya-大 乘 阿 毘 達 磨 雜 集 論), quyển 14, tr. 761b25

T. 31: Nhiếp đại thừa luận, Vô tánh dịch (Mahāyāna-saṃparigraha-śāstra-攝 大 乘 論 -無 性 釋), quyển 9, tr. 44a26-29; Xem Đại trí độ luận quyển 26, 27

T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottara-āgama -增 一 阿 含 經), quyển 7, tr. 173c.

T. 22: Ma-ha tăng kỳ luật (Mahāsāṃghika-vinaya-摩 訶 僧 祇 律), quyển 30, tr. 467c

Xem Đại trí độ luận quyển 9, 27, 38

T. 26: Thập trụ tỳ-bà-sa luận (Daśabhūmivibhāsā śāstra-十 住 毘 婆 沙 論), quyển 1, tr. 25a-b

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (阿 毘 達 磨 俱 舍 論), quyển 27, tr. 143b23-24

T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大 毘 婆 沙 論), quyển 102, tr. 529c

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 33, kinh số 923, tr. 234b-c

T. 12: Đại bát niết bàn kinh (Mahā-parinirvāṇa sūtra-大 般 涅 槃 經), quyển 16, tr. 712b; T. 26: Phật địa kinh luận (Buddha-bhūmi Sūtra-佛 地 經 論), quyển 1, tr. 291b; T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大 毘 婆 沙 論), quyển 143, tr. 735b; T. 44: Đại thừa nghĩa chương (大 乘 義 章), quyển 2, tr. 864; Xem Đại trí độ luận quyển 70.

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra- 阿 毘 達 磨 俱 舍 論), quyển 7, tr. 38a, quyển 19, tr. 100a-b

Ma hê thủ la thiên, Vĩ nữu thiên, Cưu ma la thiên.

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜 阿 含 經), quyển 47, kinh số 1249, tr. 342c-343b; T. 2: Phật thuyết phóng ngưu kinh (佛 說 放 牛 經), tr. 546a-547a; T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottara-āgama-增 一 阿 含 經), quyển 46, phóng ngưu phẩm 49 (放 牛 品 第 四 十 九), tr. 794a-795b

Xem Đại trí độ luận quyển 25: trong chúng Sư-tử hống là: chúng gọi là tám chúng: Sa-môn chúng, Bà-la-môn, Sát-lợi, thiên, chúng tứ-thiên-vương, tam-thập-tam, ma và phạm chúng. Chúng sanh đối với tám chúng này hy vọng trí tuệ, ấy nên trong kinh chỉ nói là tám chúng

T. 1: Trường a-hàm thập báo pháp kinh (長 阿 含 十 報 法 經), quyển hạ, tr. 241b12; T. 26: Thập trụ tỳ-bà-sa luận (Daśabhūmivibhāsā śāstra-十 住 毘 婆 沙 論), quyển 11, tr. 82b6-83a24; Xem Đại trí độ luận quyển 48.

T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中 阿 含 經), quyển 11, kinh số 60, tr. 494b10-496a12.

T. 27: A-tỳ-đạt ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論),quyển 82, tr. 424b20-26: Có ba loại phước-nghiệp-sự (puṇyakriyāvastus) là: (1) bố thí phước nghiệp sự: nghĩa là đem các thứ ăn uống, y phục, hương hoa, rộng nói cho đến thuốc thang v.v… cúng dường cho Sa-môn và Bà-la-môn.
(2) giới tánh phước nghiệp sự là: từ bỏ sát sanh, từ bỏ trộm cắp, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói láo và từ bỏ uống rượu v.v…
(3) tu tánh phước nghiệp sự là: tu tập tâm từ, không oán, không đối, không não, không hại, rộng như nói ở trước, tu tập tâm bi, tâm hỷ và tâm xả cũng lại như vậy.

T. 30: Du già sư địa luận (Yogācāryabhūmi-śāstra-瑜 伽 師 地 論), quyển 34, tr. 477a20-23: Thánh trú là: không trú, vô nguyện trú, vô tướng trú, diệt tận định trú. Thiên trú là: các tịnh lự, các vô sắc trú. Phạm trú là: Từ trú, bi trú, hỷ trú và xả trú.; Yogācāryabhūmi - śāstra - Bodhisattvabhūmi - tatra śūnyatānimittāpraṇihitavihārā nirodhasamāpattivihāras cāryavihāra ity ucyate. Catvāri dhyānāny ārūpyasamā-pattayaś ca divyo vihāra ity ucyate. catvāry apramāṇāni brāhmo vihāra ity ucyate

T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 74, tr. 385c27-a1: Thọ hóa hữu tình có tám vạn hạnh. Vì đối trị tám vạn hạnh của hữu tình. Thế-tôn vì chúng sanh nói tám vạn pháp uẩn. Các loài hữu tình y vào Phật đã dạy tám vạn pháp uẩn vào trong Phật pháp. Nên sở tác mỗi mỗi được cứu cánh

T. 51: Đại đường tây vực ký (大唐西城記), quyển 9, tr. 923a-b4

T. 34: Diệu pháp liên hoa kinh văn cú (妙法蓮華經文句), quyển 1, tr. 5b28-c6: Núi Kỳ-xà-quật: dịch là Linh-thứu; cũng gọi là Thứu-đầu; cũng gọi là Lang-tích. Lại giải thích rằng: Núi Phong giống như chim kênh kênh nên lấy phong đặt tên cho núi. Núi phía nam có Ni-đà-lâm (Śītavana), kênh kênh (chim thứu) thường đến ăn rồi trở lại đậu ở đầu núi, người bấy giờ gọi là Thứu sơn; Lại giải thích rằng Phật qúa khứ và hiện tại đều ở trên núi này, nếu sau khi phật diệt độ A-la-hán (Arhat) ở, Pháp diệt thời Bích-chi-phật ở (trú), không có Bích-chi-phật quỷ thần ở, đã là nơi cư trú của Thánh linh, tổng có ba việc, nhân đó gọi là Linh thứu sơn.

T. 3: Chúng hứa ma ha đế kinh (眾許摩訶帝經), quyển 5, tr. 947c-948a, T. 4: Phật sở hành tán (Buddhacarita-佛所行讚), quyển 3, tr. 19-20. T. 24: Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ nại da phá tăng sự (根本說一切有部毘奈耶破僧事), quyển 4, tr. 118b-119a. T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-俱舍論), quyển 3, tr. 119a

T. 15: Long vương huynh đệ kinh (龍王兄弟經), quyển 1, tr. 131a-c

Tham khảo T. 24: Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ nại da tạp sự (根 本 說 一 切 有 部 毘 奈 耶 雜 事), quyển 40, tr. 409a. T. 50: A dục vương truyện (阿育王傳), quyển 4: tr. 115a. T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大 毘 婆 沙 論), quyển 135, tr. 698b; T. 51: Đại đường tây vực ký‎ (大 唐 西 域 記), quyển 9, tr. 919. T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (增 一 阿 含 經), quyển 44, tr. 789a; T. 14: Di lặc đại thành Phật kinh (彌 勒 大 成 佛 經), quyển 1, p.433b

Tham khảo Tương Ưng bộ III, 28.10: Kinh Tịnh diện (Sūcimukhī-sutta), tr. 238-240: Ekaṃ samayaṃ āyasmā sāriputto rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Atha kho āyasmā sāriputto pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahe piṇḍāya pāvisi. Rājagahe sapadānaṃ piṇḍāya caritvā taṃ piṇḍapātaṃ aññataraṃ kuṭṭamūlaṃ [kuḍḍamūlaṃ (sī. syā. kaṃ.), kuḍḍaṃ (pī.)] nissāya paribhuñjati. Atha kho sūcimukhī paribbājikā yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca …….
Atha kho sūcimukhī paribbājikā rājagahe rathiyāya rathiyaṃ, siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ upasaṅkamitvā evamārocesi – ‘‘dhammikaṃ samaṇā sakyaputtiyā āhāraṃ āhārenti; anavajjaṃ [anavajjena (ka.)] samaṇā sakyaputtiyā āhāraṃ āhārenti. Detha samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ piṇḍa ’nti. Dasamaṃ.; T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 18, kinh số 500, tr. 131c9-132a.

T. 23: Thập tụng luật (十誦律), quyển 1, tr. 2b9.

T. 13: Địa tạng thập luân kinh (地藏十輪經), tr. 749c, T. 29: Thuận chánh lý luận (順正理論), tr. 557c; T. 23: Tát bà đa tỳ ni tỳ-bà-sa (薩婆多毘尼毘婆沙), quyển 2, tr. 513b: Tăng có năm hạng: Tăng như dê câm, Tăng không biết xấu hổ, Tăng biệt chúng, Tăng thanh tịnh và Tăng đệ nhất nghĩa đế.
(1) Tăng như dê câm: không biết yết-ma bố tát, hành trù, thuyết giới, tự tứ, hết thảy tăng sự đều không biết. Giống như đàn dê, nên gọi là Tăng như dê câm.
(2) Tăng không biết xấu hổ: cùng chúng cọng hành phi pháp, như hành dâm dục, uống rượu, ăn quá giờ ngọ, phàm là phạm giới phi pháp hết thảy đồng ở, ấy gọi là Tăng không biết xấu hổ.
(3) Tăng biệt chúng: như yết-ma vật của tỳ-kheo chết, vì tâm tham, dù tỳ-kheo khách đến không đồng yết-ma. Phàm là tùy tâm yết-ma biệt chúng, ấy gọi là Tăng biệt chúng.
(4) Tăng thanh tịnh: Hết thảy phàm phu tăng trì giới thanh tịnh, trong chúng không ai không theo pháp, ấy gọi là Tăng thanh tịnh.
(5) Tăng đệ nhất nghĩa đế: bốn quả bốn hướng, ấy gọi là Tăng đệ nhất nghĩa đế

T. 24: Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ bách nhất yết ma (根 本 說 一 切 有 部 百 一 羯 磨), quyển 10, tr. 498c29-499a5; T. 23: Đại sa môn bách nhất yết ma pháp (大沙門百一羯磨法), tr. 489a;
T. 22: Ma-ha tăng kỳ luật (Mahāsāṃghika-vinaya-摩訶僧祇律), quyển 8, tr. 295b22-28.

T. 42: Thập nhị môn luận sớ (十二門論疏), quyển 1, tr. 181b22-23: Nói đại phần, có người nói: như (đại phẩm) số lớn năm ngàn phần, hoặc tăng, hặc giảm, nên nói là số lớn

Tham khảo T. 1: Trung a-hàm kinh (中阿含經), quyển 27, kinh số 111, tr. 599b25-26: Ba lậu: Dục lậu (kāmāsrava), hữu lậu (bhavāsrava) và vô minh lậu (avidyāsrava); T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (阿 毘 達 磨 大 毘 婆 沙 論), quyển 47, tr. 246b15-16: Thắng nghĩa lậu có ba thứ: Dục lậu, hữu lậu và vô minh lậu; T. 30: Du già sư địa luận (Yogācāryabhūmi-śāstra-瑜伽師地論), quyển 8, tr. 314c25-26: Lậu có ba lậu: Dục lậu, hữu lậu và vô minh lậu.

Tham khảo T. 1: Trường a-hàm (Dīrghāgama-長阿含經), du hành kinh (Mahāsudassanasutta-遊行經), quyển 4, tr. 25a-b; T. 1: Phật bát nê hoàn kinh (Mahāparinirvāṇa Sutra-佛般泥洹經), quyển 2, tr. 171c-172a; Bát nê hoàn kinh (parinirvāṇa-sutra-般泥洹經), quyển 2; Đại bát niết bàn kinh (Mahā-parinirvāṇa-sūtra-大般涅槃經), quyển 3, tr. 203b-204b, quyển 36. T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 35, kinh số 979; Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottara-āgama-增一阿含經), quyển 37; T. 24: Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ nại da tạp sự (Mūla-sarvāstivāda-vinaya-kṣudraka-vastu-根 本 說 一 切 有 部 毘 奈 耶 雜 事), quyển 37, tr. 396; Phạn bản-Avadānajātaka 1, tr. 227-240; T. 4: Soạn tập bách duyên kinh (撰集百緣經), quyển 4 kinh số 37, tr. 220-221b. T. 51: Đại đường tây vực ký‎ (大唐西域記), quyển 6, tr. 903c

Tham khảo T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (阿毘達磨俱舍論釋論), quyển 25, Phân biệt Hiền thánh phẩm (分別賢聖品), tr. 129a.
A-la-hán có sáu hạng là: Thối pháp cho đến Bất động. Năm hạng đầu sinh từ tín giải, đều gọi là thời giải thoát. Hạng cuối là bất thời giải thoát. Sinh từ Kiến chí trước đó.
Luận: Kinh nói có sáu loại A-la-hán là Thối pháp (parihāṇadharman), Tư pháp (cetanādharman), Hộ pháp (anurakṣaṇādharman), An trụ pháp (sthitākampya), Kham đạt pháp (prativedhanādharman), Bất động pháp (akpopyadharman).
Năm loại đầu sinh từ loại tín giải (śraddhādhimukta). Sự giải thoát về tâm (cetovimukti) của năm loại A-la-hán này mang tính chất thời cơ (samayikī) và đáng ưa (kāntā) bởi vì họ luôn luôn giữ gìn sự giải thoát này. Vì thế các A-la-hán này được gọi là Thời giải thoát (samayavimukta). Phải tùy thuộc vào (apekṣa) thời cơ thì các hạng A-la-hán này mới được giải thoát (vimukta); vì thế tên gọi trên đây (samayavimukta) đã được lập thành bằng cách lược bỏ một từ ở giữa (sơ ngôn) là apekṣa (đãi), cũng giống như khi nói “bình bơ” (ghṛtaghaṭa) là để chỉ cho cái bình đựng bơ.
Đối với hạng A-la-hán này, sự tu định (samādhisaṃmukhibhāva) phải tùy thuộc vào thời cơ, tức phải đợi đến khi có các vật dụng cần thiết (upakaraṇa), khi không mang bệnh và có được nơi tu tập. Sự giải thoát của các A-la-hán Bất động không thể bị lay động bởi vì họ không thể thối thất sự giải thoát này; vì thế họ có tên là Bất động. Họ còn được gọi là Bất thời giải thoát (asamayavimukta). Họ nhập định tùy theo ý muốn của mình cho nên được giải thoát mà không phải tùy thuộc vào thời cơ (samaya).
Samaya Còn có nghĩa là thời gian; có nghĩa là năm loại A-la-hán đầu tiên còn bị thối đọa từ sự giải thoát này (vimukti) vì thế họ thuộc loại “được giải thoát trong một thời gian” (kālātara, tạm thời giải thoát) trong khi loại thứ sáu không còn bị thối đọa và đã được giải thoát vĩnh viễn (atyanvimukti) vì thế gọi là Bất thời giải thoát. Các A-la-hán này sinh khởi từ loại Kiến chí (dṛṣṭiprāpta); Abhidharmakośa-śāstra-Mārgapudgalanirdeśaḥ, tr. 327: Ṣaḍarhanto matāḥ, sūtra uktam-“ṣaḍarhantaḥ-parihāṇadharmā, cetanādharmā, anurakṣaṇādharmā, sthitākampyaḥ, prativedhanābhavyaḥ, akopyadharmā ca iti. Teṣāṃ pañca śraddhādhimuktajāḥ, akopyadharmāṇaṃ varjayitvā’nye pañca śraddhādhimuktapūrvakāḥ, vimuktiḥ sāmayikyeṣām, eṣāṃ ca pañcānāṃ sāmayikī kāntā cetovimuktirveditavyāḥ, nityānurakṣyatvāt, ata eva ete samayavimuktā ucyante. Samayāpekṣāścaite’dhimuktāśceti samayavimuktāḥ, madhyapadalopāt; ghṛtaghaṭavat, eṣāṃ hi samayāpekṣāsamādhisammukhībhāvaḥ, upakaraṇārogyadeśaviśeṣāpekṣatvāt, akopyākopyadharmaṇaḥ (56) akopyadharmaṇastvakopyā vimuktiḥ; kopayitumaśakyatvādaparihāṇitaḥ (56) ato’samayamukto’sau, ata eva asamayavimukta ucyate. Sa hy asamayāpekṣāvimuktaś ca; icchātaḥ samādhisammukhībhāvāt, kālāntarātyantavimuktito vā; kopyākopyadharmaṇoḥ samayāsamaye vimuktatvaṃ parihāṇisambhavāsambhavataḥ, dṛṣṭiprāptānvayaśca saḥ.

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 39, kinh số 1091, tr. 286a-b; T. 2: Biệt dịch tạp a-hàm kinh (別 譯 雜 阿 含 經), quyển 2, kinh số 30, tr. 382c-383a; T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大 毘 婆 沙 論), quyển 16, tr. 312

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 29, tr. 212c20: Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, tự biết không còn thọ thân sau nữa. (我生已盡, 梵行已立, 所作已作, 自知不受後有).

Tương ưng bộ kinh III, 22.22: Kinh gánh nặng (Bhārahāra sutta), tr. 25-26; T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 3, kinh 73, Kinh trọng đởm, tr. 19a: Phật trú ở nước Xá-vệ trong vườn ông Cấp-cô-độc. Lúc bấy giờ Thế-tôn bảo các tỳ-kheo: Ta nay sẽ nói trọng đởm, thủ đởm, xả đởm, đởm. Hãy lắng nghe và khéo tác ý, Như-lai sẽ vì các ông nói. Thế nào là trọng đởm (gánh nặng)? đó là năm thọ ấm. Năm thọ ấm: sắc thọ ấm, thọ, tưởng, hành và thức thọ ấm. Thế nào là thủ đởm (kẻ mang lấy gánh nặng)? đương lai có ái, tham, hỷ câu hữu, đắm trước đây và kia. Thế nào là xả đởm (bỏ gánh nặng)? nếu đương lai có ái, tham, hỷ câu hữu, đắm trước đây và kia vĩnh viễn đoạn tận không còn dư tàn khát ái, đã diệt, từ bỏ, ly dục, đoạn diệt, không còn chấp thủ. Thế nào là đởm (gánh)? là sĩ phu (người) vậy, người này có tên như thế này, sanh như vậy, dòng họ như thế này, ăn uống như thế này, thọ khổ lạc như thế này, trường thọ như thế này, trú lâu như thế này, thọ mạng giới hạn như thế này. Ấy gọi là gánh nặng, mang lấy gánh nặng, bỏ gánh nặng và gánh. Bấy giờ Thế-tôn nói kệ rằng: Đã bỏ gánh nặng rồi, lại không còn chấp thủ, gánh nặng là đại khổ, bỏ gánh nặng là lạc, nên đoạn hết thảy ái, thời đoạn hết thảy hành, hiểu rõ cảnh hữu dư, không còn tái sanh nữa. Đức Phật nói kinh nay rồi, Các tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.; T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottara-āgama-增一阿含經), quyển 17, kinh 4, tr. 631c-632a.

T. 26, số 1542: A-tỳ-đạt-ma tập di môn túc luận (阿毘達磨集異門足論), quyển 4, tr. 383b25: Có ba hữu: dục hữu, sắc hữu và vô sắc hữu. Thế nào là dục hữu: nếu nghiệp và thủ hệ thuộc vào dục giới làm nhân duyên cho dục sanh ra ở đời sau, nghiệp dị thục ấy gọi là dục hữu.Thế nào là sắc hữu? nếu nghiệp và thủ hệ thuộc vào sắc giới làm nhân duyên cho dục sanh ra ở đời sau, nghiệp dị thục ấy gọi là sắc hữu. Thế nào là vô sắc hữu? nếu nghiệp và thủ hệ thuộc vào vô sắc giới làm nhân duyên cho dục sanh ra ở đời sau, nghiệp dị thục ấy gọi là vô sắc hữu; T. 26, số 1542: A-tỳ-đạt-ma phẩm loại túc luận (阿毘達磨品類足論), quyển 6, tr. 717b12: Thế nào là dục hữu: nếu nghiệp hệ thuộc vào dục giới, thủ làm nhân duyên có thể sanh ra đời sau nghiệp dị thục ấy. Gọi là dục hữu. Thế nào là sắc hữu: nếu nghiệp hệ thuộc vào sắc giới, thủ làm nhân duyên có thể sanh ra đời sau nghiệp dị thục ấy. Gọi là sắc hữu. Thế nào là vô sắc hữu: nếu nghiệp hệ thuộc vào vô sắc giới, thủ làm nhân duyên có thể sanh ra đời sau nghiệp dị thục ấy. Gọi là vô sắc hữu.

T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottara-āgama-增一阿含經), quyển 24, tr. 681a-b: Phật trú ở nước Xá-vệ trong vườn ông Cấp-cô-độc. Lúc bấy giờ Thế-tôn bảo các tỳ-kheo: Nếu đàn việt cúng dường có năm công đức. Thế nào là năm? Sống lâu, sắc đẹp, an vui, sức mạnh và biện tài ….. Lúc bấy giờ Thế-tôn liền nói kệ rằng: thí mạng, sắc và an, lực, biện làm thành năm, năm công đức đầy đủ, sau thọ phước vô cùng. người trí nên niệm thí, trừ bỏ tâm tham dục, nay thân có danh dự, sanh thiên cũng như vậy. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân nào muốn được năm công đức ấy, nên thực hành năm việc này, này các tỳ-kheo! nên học như vậy. Lúc bấy giờ, các tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.; T. 2: Phật thuyết thực thí hoạch ngũ phước báo kinh (食施獲五福報經), quyển 1, tr. 854c

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 14, kinh số 345, p.95b-c

. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), quyển 36, Tượng tích dụ kinh đệ ngũ (象跡喻經第五), tr. 656a;

T. 17: Phật thuyết chiên đàn thọ kinh (佛說栴檀樹經), quyển 1, tr. 750b11.

Xem Đại trí độ luận quyển 100.

Tham khảo T. 22: Tứ Phần Luật (Dharmagupta-vinaya-四分律), tr. 967a; T. 24: Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ nại da tạp sự (根本說一切有部毘奈耶雜事), quyển 39, tr. 406a; T. 49: Ca diếp kết kinh (迦葉結經), quyển 1, tr. 6b; T. 50: A dục vương truyện (阿育王傳), quyển 4, tr. 113a; T. 50: A dục vương kinh (阿育王經), quyển 6, tr. 151a; T. 2: Tạp a-hàm kinh (雜阿含經), truyển 50, kinh số 1341, tr. 369c

T. 2: Tạp a-hàm kinh (雜阿含經), quyển 12, kinh số 293, tr. 82c.

T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (大毘婆沙論), quyển 176-177, tr. 886c-894c. Kośa iv, tr. 220-230, T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa śāstra-阿毘達磨俱舍論), tr. 94c-95b, T. 29: Thuận chánh lý luận (順正理論), quyển 44, tr. 590a-591b

T. 3: Bồ tát bản duyên kinh (菩薩本行經), quyển 1, tr. 109a24-b29; T. 3: Lục độ tập kinh (六度集經), quyển 1, tr. 1b12-c25; T. 4: Hiền ngu kinh (賢愚經), quyển 1, tr. 351c16-352-b18

T. 3: Lục độ tập kinh (六度集經), kinh số 41, tr. 22b-24b; T. 4: Hiền ngu kinh (賢愚經), kinh số 52, tr. 425c-427a; T. 4: Cựu tạp thí dụ kinh (舊雜譬喻經), kinh số 40, tr. 517a-c; T. 8: Nhân vương bát-nhã ba-la-mật kinh (仁王般若波羅蜜), quyển hạ; T. 8: Lăng già kinh (楞伽經); T. 53: Kinh luật dị tướng (經律異相), tr. 139a-b.

T. 3: Lục độ tập kinh (六度集經), kinh số 44; T. 4: Tăng già la sát sở tập kinh (僧伽羅剎所集經), 119a; T. 4: Đại trang nghiêm luận kinh (大莊嚴論經), kinh số 63, 65, tr. 320a; T. 4: Hiền ngu kinh (賢愚經), kinh số 12, tr. 359c-360b; T. 8: Kim cang bát-nhã ba-la-mật kinh (金剛般若波羅蜜經), tr. 750b; T. 12: Đại bát niết bàn kinh (大般涅槃經), quyển 31, tr. 551a-b; T. 13: Đại phương đẳng đại tập kinh (大方等大集), quyển 50, tr. 330b; T. 50: A dục vương truyện (阿育王傳), quyển 5, tr. 119b; T. 51: Đại đường tây vực ký (大唐西域記), quyển 3, tr. 882b; T. 53: Kinh luật dị tướng (經律異相), quyển 8, tr. 40b-c

T. 1: Trường a-hàm kinh (長阿含經), tr. 1c; T. 1: Thất Phật kinh (七佛經), tr. 150a; T. 1: Thất phật phụ mẫu tính tự kinh (七佛父母姓字經), tr. 159b; T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (增一阿含經), quyển 45, tr. 790b-c; T. 2: Xuất diệu kinh (出曜經), quyển 2, tr. 615c; T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (大毘婆沙論), quyển 135, tr. 700c; Kośa III, tr. 193, T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (阿毘達磨俱舍論), tr. 64a16-21.

T. 31: Nhiếp đại thừa luận (攝大乘論), quyển thượng, tr. 135c-136a

Trường bộ kinh II, Đại bổn kinh (Mahāpadānasutta), tr. 17-19; T. 25: Đại trí độ luận (大智度論), quyển 88; T. 1: Trường a-hàm kinh (長阿含經), quyển 1, tr. 5a-b; Trường bộ kinh III, kinh tướng (Lakkhaṇa sutta), tr. 143-144; Trung Bộ kinh II, kinh số 91: Kinh Brahmāyu (Brahmāyusutta), tr. 136-137; T. 1: Trung a-hàm kinh (中阿含經), quyển 41, tr. 686a-c; T. 1: Phạm ma du kinh (梵摩渝經), tr. 883c-884a; T. 24: Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ nại da phá tăng sự (根本說一切有部毘奈耶破僧事), quyển 2, tr. 108c-109a; Mahāvastu I, tr. 226; II, tr. 29; T. 3: Phổ diệu kinh (lalitavistara-普曜經), quyển 2, tr. 496a-b; T. 3, Phương quảng đại trang nghiêm kinh (方廣大莊嚴經), quyển 3, tr. 557a; T. 3: Thái tử thụy ứng bản khởi kinh (太子瑞應本起經), tr. 474a, T. 3: Quá khứ hiện tại nhân quả kinh (過去現在因果經), quyển 3, tr. 627a-b; T. 3: Phật bản hành tập kinh (佛本行集經), quyển 9, tr. 692c-693a; T. 3: Chúng hứa danh số kinh (眾許摩訶帝經), tr. 661b; T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (大毘婆沙論), quyển 177, tr. 888a; T. 30: Du già sư địa luận (瑜伽師地論), quyển 49, tr. 560c.

Kośa VI, tr. 282, VII, tr. 10, T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-阿毘達磨俱舍論), tr. 135a23-28: Thế nào là tận trí? Nghĩa là địa vị vô học, nếu tự biết Ta đã biết khổ, ta đã đoạn tập, ta đã chứng diệt, ta đã tu đạo, do đây mà có trí, kiến , minh, giác, giải, tuệ, quang, quán, ấy gọi là tận trí. Thế nào gọi là vô sanh trí? Nghĩa là ta đã biết khổ, không còn thọ khổ, rộng nói cho đến ta đã tu đạo, không còn tu lại, do đây mà có rộng nói cho đến, ấy gọi là vô sanh trí

Tham khảo, T. 31: Nhiếp đại thừa luận (攝大乘論), quyển hạ, tr. 150a2-17b

Tham khảo T. 15: Phật thuyết thủ lăng nghiêm tam muội kinh (佛說首楞嚴三昧經), quyển 2, tr. 638c12-639b11

Tăng chi bộ kinh I, tr. 27-28; Mahāvastu-đại sự, III, tr. 199; trường bộ kinh II, tr. 225, III, tr. 114; Trung bộ kinh III, tr. 65; T. 1: Trường A-hàm kinh, quyển 5, tr. 31a, quyển 12, tr. 79a; T. 1: Trung a-hàm kinh (中阿含經), quyển 47, tr. 724a; Kośa III, tr. 198-201, T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (阿毘達磨俱舍論), tr. 64c-65a; Bodhisattvabhūmi (Bồ-tát địa), tr. 92, Madhyāntavibhaṅga (Biện trung biên luận), tr. 152; T. 31: Nhiếp đại thừa luận (攝大乘論), quyển hạ, tr. 151c18-20; 132b.

Tăng chi bộ kinh I (Aṅguttara), tr. 87; T. 31: Nhiếp đại thừa luận (攝大乘論), quyển thượng, tr. 136b15-16; T. 1: Trung a-hàm kinh (中阿含經), quyển 58, tr. 791a1-3; T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (增壹阿含經), quyển 7, tr. 578a5-8.

T. 85: Đại thông phương quảng sám hối diệt tội trang nghiêm thành phật kinh (大通方廣懺悔滅罪莊嚴成佛經), quyển 3, tr. 1351b12-19

T. 13: Đại phương đẳng đại tập kinh (大方等大集經), quyển 29, vô tận ý bồ tát phẩm 12 chi 3, tr. 199b22-c16;

Tham khảo T. 9: Đại phương quảng phật hoa nghiêm kinh (大方廣佛華嚴經), quyển 47, (60 quyển), tr. 698c25-699b23; T. 20: Đại phương quảng phật hoa nghiêm kinh (大方廣佛華嚴經), quyển 64, (80 quyển), tr. 344b2-345a20; T. 9: Đại phương quảng đại trang nghiêm kinh (大方廣佛華嚴經), quyển 8, (40 quyển), tr. 695c6-697a24.

Tham khảo T. 8: Ma-ha bát-nhã ba-la-mật đa kinh (摩訶般若波羅蜜多經), quyển 4, Kim cang phẩm, tr. 243b9-244a17; T. 8: Phóng quang bát-nhã kinh (放光般若經), quyển 3, ma-ha tát phẩm đệ thập ngũ, tr. 19c1-20a14; T. 8: Quang tán kinh (光讚經), quyển 5, ma-ha tát phẩm đệ thập nhất, tr. 180b21-181b11.

T. 8: Ma-ha bát-nhã ba-la-mật kinh (摩訶般若波羅蜜經), quyển 4, Lạc thuyết phẩm đệ thập tứ, tr. 244a20-247a18; T. 25: Đại trí độ luận (大智度論), quyển 45, Thích đoạn kiến phẩm đệ thập tứ.

Tham khảo T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (阿毘達磨俱舍論 ), quyển 1, phân biệt giới đệ nhất, tr. 4a10-17

T. 26: A-tỳ-đạt-ma phẩm loại túc luận (阿毘達磨品類足論), quyển 8, tr. 723c27-724a4.

T. 8: Ma-ha bát-nhã ba-la-mật kinh (摩訶般若波羅蜜經), quyển 17, 20, 22, 25, tr. 342c2-402a12.

Xem T. 25: Đại trí độ luận, quyển 28, 49

T. 25: Đại trí độ luận, quyển 28

T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (增壹阿含經), quyển 16, tr. 630a29-17; T. 27: A-tỳ-đạt-ma Đại tỳ-bà-sa luận (阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 104, tr. 538a19-541c16, T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (阿毘達磨俱舍論), quyển 28, T. 31: Thành duy thức luận (成唯识论), quyển 8, Câu xá quang ký (俱舍論光记), quyển 28.

T. 27: A-tỳ-đạt-ma Đại tỳ-bà-sa luận (阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 33, tr. 172a10-27.

T. 4, Pháp cú kinh (法句經), quyển 2, Nê hoàn phẩm đệ tam thập lục (泥洹品第36), tr. 573b14-574a6: 見有則恐怖, 見無亦恐怖, 是故不著有, 亦復不著無.

Xem Đại trí độ luận (大智度論), quyển 15

Thập bát không (aṣṭādaśa śūnyatā): 1. Nội không (adhyātma-śūnyatā); 2. Ngoại không (bahirdhā-śūnyatā); 3. Nội ngoại không (adhyātma-bahirdhā-śūnyatā); 4. Không không (śūnyatā-śūnyatā); 5. Đại không (mahā-śūnyatā); 6. Đệ nhất nghĩa không (paramārtha-śūnyatā); 7. hữu vi không (saṃskṛta-śūnyatā); 8. Vô vi không (asaṃskṛta-śūnyatā); 9. Tất cánh không (atyanta-śūnyatā); 10. Vô thỉ không (anavarāgra-śūnyatā); 11. tán không (anavakāra-śūnyatā); 12. Tánh không (prakṛti-śūnyatā); 13. Tự tướng không (svalakṣaṇa-śūnyatā); 14. Chư pháp không (sarvadharma-śūnyatā); 15. Bất khả đắc không (anupalambha-śūnyatā); 16. Vô pháp không (abhāva-śūnyatā); 17. Hữu pháp không (svabhāva-śūnyatā); 18. Vô pháp hữu pháp không (abhāva- svabhāva-śūnyatā); Tham khảo Đại phẩm bát-nhã kinh, quyển 1, phóng quang bát-nhã kinh, quyển 1, Quang tán bát-nhã kinh, quyển 1, đại bát-nhã quyển 479, 480, Nhân vương hộ quốc bát-nhã ba-la-mật kinh, quyển thượng, Đại trí độ luận, quyển 31.

T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 161, tr. 815c13-19: trong đây vị tương ưng tịnh lự vô sắc là hữu phú vô ký, hay chướng ngại thánh đạo và thánh đạo gia hành nên nói là hữu phú, không chiêu cảm quả dị thục nên nói là vô ký; các phiền não khác là kiến, nghi, mạn, vô minh các phiền não này khôngnhiễm ô tịnh lự, vô sắc, triển chuyển tương tục mà hiện hữu, khiến các hành giả Du-già gọi là ái thượng tịnh lự, kiến thượng tịnh lự, nghi thượng tịnh lự và mạn thượng tịnh lự. Cũng có các triền khác, tùy phiền não, cấu và nghĩa tương ưng, phiền não hơn nên chỉ nói phiền não

Xem quyển 17, T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (阿毘達磨俱舍論), quyển 28, phân biệt định phẩm, tr. 146b17-24. T. 27: A-tỳ-đạt-ma Đại tỳ-bà-sa luận (阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 169, tr. 852c3-5: Lại nữa như trước đã nói, lược có 23 thứ: Tịnh-lự có 12, tức bốn vị tương ưng, bốn tịnh lự, bốn vô lậu; vô sắc có 11, tức bốn vị tương ưng, bốn tịnh lự và ba vô lậu.

Tham khảo T. 27: A-tỳ-đạt-ma Đại tỳ-bà-sa luận (阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 169, tr. 852c5-7; T. 26: Thập trụ tỳ bà sa luận (十住毘婆沙論), quyển 12, tr. 85b10-16: 23 thứ rộng kiến lập 65 loại: nghĩa là trước 23 thêm bốn vô lượng, bốn vô ngại giải, tám giải thoát, tám thắng xứ, mười biến xứ, sáu thông, vô tránh, nguyện trí sở y.

Tham khảo T. 8: Ma-ha bát-nhã ba-la-mật kinh (摩訶般若波羅蜜經), quyển 15, tr. 251a8-253b16; T. 8: Phóng quang bát-nhã kinh (放光般若經), quyển 4, Ma ha diễn phẩm đệ thập cửu; T. 8: Quang tán kinh (光讚經), quyển 6, Tam muội phẩm đệ thập lục, tr. 190a18-193a10.

T. 85: Đại thông phương quảng sám hối diệt tội trang nghiêm thành phật kinh (大通方廣懺悔滅罪莊嚴成佛經), quyển 3, tr. 1351b20-c6.

Mādhyamaka-śāstra, pratyaya parīkṣā: Anirodham-anutpādam-anucchedam-aśāśvatam, Anekārtham-anānārtham-anāgamam-anirgamam.
yaḥ pratītyasamutpādaṃ prapañcopasamaṃ śivaṃ deśayāmāsa saṃbuddhastaṃ vande vadatāṃ varaṃ (1& 2); T. 30: Trung Luận, quyển 1, tr. 1c8-11; T. 30: Bát-nhã đăng luận, tr. 51c15:
不滅亦不起 ,不斷亦不常 , 非一非種種, 不來亦不去, 緣起戲論息 , 說者善滅故 , 禮彼婆伽婆 , 諸說中最上.

T. 14: Duy ma cật sở thuyết kinh (維摩詰所說經), quyển 2, Nhập bất nhị pháp môn phẩm đệ cửu, tr. 550b26-551c27.

T. 8: Ma-ha bát-nhã ba-la-mật đa kinh (摩訶般若波羅蜜經), quyển 1, tự phẩm đệ nhất, tr. 217a15.

xem Đại trí độ luận, quyển 5.

Tham khảo T. 27: A-tỳ-đạt-ma Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhāṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 141, tr. 727b22-728b28, T. 31: Đại thừa A-tỳ-đạt-ma tập luận (Abhidharmasamuccaya-大乘阿毘達磨集論), quyển 7, tr. 691b1-19, T. 31: Đại thừa A-tỳ-đạt-ma tạp tập luận (Abhidharmasamuccayabhasya-大乘阿毘達磨雜集論), quyển 14, tr. 759c17-760a12; T. 32: Thành thật luận (Satyasiddhi-成實論), quyển 16, lục phẩm trí phẩm đệ 197, tr. 369b10-370c21

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-阿毘達磨俱舍論), quyển 27, phân biệt trí phẩm đệ thất, tr. 143c22-144a3.

Tham khảo T. 27: A-tỳ-đạt-ma Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahā-vibhaṣa-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 149-150, tr. 763b29-767b5; T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakosśa-śāstra-阿毘達磨俱舍論), quyển 27, phân biệt trí phẩm đệ thất, tr. 144c5-23.

T. 8: Ma-ha bát-nhã ba-la-mật kinh (摩訶般若波羅蜜經), quyển 23, nhất niệm phẩm đệ 76, tr. 387c29.

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-阿 毘達磨俱舍論 ), quyển 27, phân biệt trí phẩm đệ thất, tr. 143a25-28; T. 27: A-tỳ-đạt-ma Đại tỳ-bà-sa luận (阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 150, tr. 767a28-b4: Thiên nhãn của Thanh-văn, Độc giác và Phật có thể thấy bao nhiêu thế giới? Đáp: thiên nhãn Thanh-văn không dụng tâm thấy được tiểu thiên thế giới; nếu dụng tâm thấy được trung thiên thế giới. Thiên nhãn Độc-giác không dụng tâm thấy được trung thiên thế giới, nếu dụng tâm thấy được đại thiên thế giới. Thiên nhãn Thế-tôn không dụng tâm thấy đại thiên thế giới, nếu dụng tâm thấy được vô lượng vô biên thế giới. Như thiên nhãn thông, thiên nhĩ thông cũng như vây

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-阿毘達磨俱舍論 ), quyển 27, phân biệt trí phẩm đệ thất, tr. 143a25-28.

Xem Đại trí độ luận, quyển 28.

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-阿 毘達磨俱舍論 ), quyển 27, Phân biệt trí phẩm đệ thất chi nhị, tr. 143a7-11: Tu tha tâm thông, trước quán sát thân mình, tâm nhị tướng, trước sau biến đổi, triển chuyển tương tùy sau lại quán tâm tướng của người khác, do dụng tâm này lần lần được thành tựu. Đã thành tựu rồi, không quán tự tâm, các sắc; đối với tâm của người đều như thật biết.

Tham khảo T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (增壹阿含經), quyển 40, tr. 764b14-18.

T. 54: Nhất thiết âm nghĩa (一切經音義), quyển 4, tr. 330b6-7.

T. 4: Đại trang nghiêm luận kinh (大莊嚴論經), quyển 7, tr. 292c12-293a21.

Tham khảo T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (增壹阿含經), quyển 40, tr. 635a2-b2.

T. 1: Trường a-hàm kinh (長阿含經), quyển 10, Đại duyên phương tiện kinh đệ cửu, tr. 60a25-62b29, T. 1: Trung a-hàm kinh (中阿含經), quyển 24, Đại nhân duyên đệ nhất, tr. 578b3-582b8; T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (增壹阿含經), quyển 46, tr. 797c22-28.

T. 1: Trường a-hàm kinh (長阿含經), quyển 14, Phạm động kinh đệ 21, tr. 88b12-94a14, T. 1: Phạm võng lục thập nhị kiến kinh (梵網六十二見經), tr. 266a.

Tham khảo T. 8: Tiểu phẩm bát-nhã ba-la-mật kinh (小品般若波羅蜜經), quyển 7, tr. 566a11-19; T. 8: Ma-ha bát-nhã ba-la-mật kinh (摩訶般若波羅蜜經), quyển 17, tr. 344a3-22; T. 7: Đại bát-nhã ba-la-mật-đa kinh (大般若波羅蜜多經), quyển 450, tr. 269a5-c2; T. 7: Đại bát-nhã ba-la-mật-đa kinh (大般若波羅蜜多經), quyển 515, tr. 635a12-c3; T. 8: Phật thuyết phật mẫu xuất sanh tam pháp tạng bát-nhã ba-la-mật-đa kinh (佛說佛母出生三法藏般若波羅蜜多經), quyển 17, tr. 644a24-b8.

T. 11: Phật thuyết đại thừa bồ tát tạng chánh pháp kinh (佛說大乘菩薩藏正法經), quyển 13, như lai bất tư nghì phẩm đệ tứ chi thất (如來不思議品第四之七), tr. 809c16-811c6; T. 25: Đại trí độ luận (大智度論), quyển 25; T. 31: Đại thừa A-tỳ-đạt-ma tập luận (大乘阿毘達磨集論), quyển 7, tr. .691c4-14; quyển 14, tr. 760c13-761a18.

Tham khảo T. 13: Tự tại vương bồ tát kinh (自在王菩薩經), quyển 2, tr. 932c27-933a7; T. 14: Phật thuyết trừ cái chướng bồ tát sở vấn kinh (佛說除蓋障菩薩所問經), quyển 7, tr. 722b11-19; T. 14: Đại thừa nghĩa chương (大乘義章), quyển 11, tr. 694a16-b5; T. 25: Đại trí độ luận (大智度論), quyển 25, tr. 246a13-246a22.

Xem Đai trí độ luận quyển 68, 56, 64; T. 29, T. 30: Du già sư địa luận (Yogācārabhūmiśāstra-瑜伽師地論), quyển 29, tr. 447c15-448b4.

Tham khảo T. 8: Ma-ha bát-nhã ba-la-mật kinh (摩訶般若波羅蜜經), quyển 13, ma sự phẩm đệ 46 (摩事品第46), tr. 318b13-320b9; T. 8: Ma-ha bát-nhã ba-la-mật kinh (摩訶般若波羅蜜經), quyển 14, lưỡng quá phẩm đệ thập thất (兩過品第17), tr. 320b12-322a21; T. 8: Phóng quang bát-nhã kinh (放光般若經), quyển 10, giác ma phẩm đệ tứ thập thất (覺魔品第), tr. 72c25-74b6; T. 8: phóng quang bát-nhã kinh (放光般若經), quyển 11, bất khả tư nghì đệ tứ thập bát (不和合品第48), tr. 74b10-76a10.

T. 9: Đại phương quảng phật hoa nghiêm kinh (大方廣佛華嚴經), quyển 42, tr. 663a13-b18.

T. 2: Tạp a-hàm kinh (雜阿含經), quyển 6, kinh số 120, 124, 124, tr. 39b25-c28.

T. 27: A-tỳ-đạt-ma Đại tỳ-bà-sa luận (阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 115, tr. 599b15-601b27; T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (阿毘達磨俱舍論 ), quyển 17, tr. 92b23-93a11; T. 29: A-tỳ-đạt-ma thuận chánh lý luận (阿毘達磨順正理論), quyển 43, tr. 586a20-587a28.

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (阿毘達磨俱舍論 ), quyển 18, phân biệt nghiệp phẩm, tr. 93a18-94c11; T. 27: A-tỳ-đạt-ma Đại tỳ-bà-sa luận (阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 116, tr. 601c7-607a9

T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (大毘婆沙論), quyển 179, tr. 897b26; T. 29: Thuận chánh lý luận (順正理論), tr. 444b23.

Tham khảo, T. 54: Nhất thiết âm nghĩa tập (一切經音義), quyển 15, tr. 398a11

T. 27: A-tỳ-đạt-ma Đại tỳ-bà-sa luận (阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 23-25, tr. 116b28-131b24; T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (阿毘達磨俱舍論 ), quyển 9-10, phân biệt nghiệp, tr. 48a20-56c23.

Mười dụ (daśa-upama): như huyễn (如幻-māyā-upama), như diệm (如焰-marīci-upama), như thuỷ trung nguyệt (如水中月-udaka-candra-upama), như hư không (如虛空-ākāśa-upama), như hưởng (如響-pratiśrutkā-upama), như càn thát bà thành (如犍闥婆城-gandharva-nagara-upama), như mộng (如夢-svapna-upama), như ảnh (如影-pratibhāsa-upama), như kính trung tượng (如鏡中像-pratibimba-upama), như hoá (如化-nirmita-upama); Tham khảo T. 7: Đại bát-nhã ba-la-mật-đa kinh (大般若波羅蜜多經), tr. 1b22; T. 8: Phóng quang bát-nhã kinh (放光般若經), quyển 1, tr. 1a17; T. 8: Ma-ha bát-nhã ba-la-mật kinh (摩訶般若波羅蜜經), tr. 217a; T. 10: Đại phương quảng phật hoa nghiêm kinh (大方廣佛華嚴經), quyển 44, tr. 232b; T. 31: Nhiếp đại thừa luận (攝大乘論), quyển trung, tr. 140b12-c1

T. 14: Phạm chí nữ thủ ý kinh (梵志女首意經), tr. 939c-949a; T. 14: Hữu đức nữ sở vấn đại thừa kinh (有德女所問大乘經), tr. 941a-b.

T. 30: Trung Luận (Madhyamaka-śāstra-中論), quyển 5, Quáng lục chủng phẩm đệ ngũ (觀六種品第五), tr. 7b8-23

Tham khảo T. 8: Đại phẩm bát-nhã kinh (Mahāprajñāparamitā-sūtra-大品般若經), quyển 6, đẳng không phẩm đệ nhị thập tam (等空品第23), tr. 262c; T. 8: Phóng quang bát-nhã kinh (放光般若經), quyển 5, đẳng không phẩm đệ nhị thập tam, tr. 31c; T. 8: Quang tán bát-nhã kinh (光讚般若經), quyển 8, đẳng không phẩm đệ nhị thập nhất (等空品第21), tr. 202ac

Tham khảo T. 46: Tu tập chỉ quán toạ thiền pháp yếu (修習止觀坐禪法要), quyển 1, tr. 471c15-17; T. 54: Phiên dịch danh nghĩa tập (翻譯名義集), quyển 6, tr. 116a20-22

Xem Đại trí độ luận, quyển 30

Tương ưng bộ kinh III, kinh bọt nước (pheṇapiṇḍa), tr. 142; T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), kinh số 265, tr. 69a18-20; T. 2: Ngũ ấm thí dụ kinh (pañcaskandha-upama-sūtra五陰譬喻經), tr. 501b18-20; T. 2: Thuỷ mạt sở phiêu kinh (水沫所漂經), tr. 502a26-28: 色如聚沫, 受如泡, 想如野馬, 行如芭蕉, 識如幻

T. 29: A-tỳ-đạt-ma thuận chánh lý luận (Abhidharma-nyāyanusāra-阿毘達磨順正理論), quyển 4, tr. 350c: Đức Phật bảo chư thánh đệ tử đa văn, các ông nên học như vậy: các pháp quá khứ, vị lai, hiện tại, mắt thấy sắc, ở trong đó vô thường tánh, hằng tánh, rộng nói cho đến vô điên đảo tánh, xuất thế thánh đế, đều là hư ngụy

Tương ưng bộ kinh IV, tr. 194-195; T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 43, kinh số 1175, tr. 315b-316a

T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 8, tr. 36a25-29: Saéc aám laø ngaõ, saéc laø ngaõ sôû, saéc ôû trong ngaõ, ngaõ ôû trong saéc. Gioáng nhö saéc, thoï, töôûng, haønh, thöùc cuõng nhö vaäy. Boán nhaân naêm thaønh hai möôi caùch chaáp ngaõ. Khi ñaéc ñaïo thaät trí tueä giaùc ngoä roài, thôøi bieát khoâng thaät. [1)色陰是我, 2)色是我所, 3)我中色, 4)色中我. 如色, 受, 想, 行, 識亦如是; 四五二十. 得道實智慧覺已, 知無實]

Xem Đại trí độ luận, quyển 18: 般若波羅蜜, 譬如大火焰, 四邊不可取, 無取亦不取.

Tham khảo Dhammasangani (pháp tập luận), tr. 617, tr. 139; T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 13, tr. 64a5; Abhidharmakośa-śāstra I, tr. 16; T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận(阿毘達磨俱舍論), 2c

T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 75, tr. 389c26

T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 76, tr. 393a14-15

T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận ( Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 76, tr. 394a29-b2: hữu pháp (saddharma) đã sanh (jāta), hữu (bhūta), tác (kṛta), hữu vi (saṃskṛta), hữu sở tác (sakaraṇīya). Duyên sanh (prat&īyasamutpanna), pháp hữu tận (kṣyadharman), pháp hữu phí (vyayadharman), pháp hữu ly (virāgadharman), pháp hữu diệt (nirodhadharman), pháp hữu hoại (naṣyanadharmaka), muốn khiến không hư hoại là điều không thể có

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 45, tr. 327b-c; T. 2: Biệt dịch tạp a-hàm kinh (別譯雜阿含經), quyển 12, kinh số 219, tr. 455a; Abhidharmakośa-śāstra, III, tr. 34-36; T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (阿毘達磨俱舍論), tr. 44c

T. 30: Trung luận ( Madhyamaka-śāstra-中論), quyển 1, Quán nhân duyên phẩm đệ nhất (觀因緣品第1), tr. 2b: 諸法不自生, 亦不從他生, 不共不無因, 是故知無生; Madhyamaka-śāstra, pratyaya-parīkṣa: Na hi svabhāvo bhāvānāṃ pratyayādiṣu vidyate, avidyamāne svabhāve parabhāvo na vidyate.; T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含), quyển 12, kinh số 288, tr. 81a24-b8: chẳng phải tự tác, chẳng phải tha tác, chẳng phải tự tha tác, chẳng phải không nhân tác. (非自作，非他作，非自他作，非無因作)

T. 30: Trung Luận (Madhyamaka-śāstra-中論), quyển 3, Quán nhân quả phẩm đệ nhị thập (觀因果品第二十), tr. 26b4-12: nếu các duyên hòa hiệp mà có quả sinh ra, quả ấy sẵn có trong hòa hiệp rồi, cần gì phải hòa hiệp mới sinh (1). Nếu trong các duyên hòa hiệp không sẵn có quả, thời làm sao từ các duyên hòa hiệp mà có quả sinh. Madhyamaka-śāstra, sāmagrī-parīkṣā: hetośca pratyayānāṃ ca sāmagryā jāyate yadi, phalamasti ca sāmagryāṃ sāmagryā jāyate katham (1). Hetośca pratyayānāṃ ca sāmagryā jāyate yadi, phalaṃ nāsti ca sāmagryāṃ sāmagryā jāyate katham (2)

T. 30: Trung luận (Madhyamaka-śāstra-中論), quyển 2, Quán hành phẩm đệ thập tam (觀行品第十三), tr. 18b29-c5: Nếu chính pháp ấy tức là pháp khác, thời có thể sữa tức là lạc (kem, phô-ma), lìa ngoài sữa còn có pháp gì có thể làm lạc. (若是法即異, 乳應即是酪, 離乳有何法, 而能作於酪); Madhyamaka-śāstra, saṃskāra-parīkṣa: Tasya cedanyathābhāvaḥ kṣīrameva bhaveddadhi, kṣīrādanyasya kasya ciddadhibhāvo bhaviṣyati

T. 30: Trung Luận (Madhyamaka-śāstra-中論), quyển 3, Quán nhân quả phẩm đệ nhị thập (觀因果品第二十), tr. 26b16-22: Nếu trong các duyên hòa hiệp đã sẵn có quả, vậy trong các hoà hiệp đều phải có quả, song thật sự không thể có được. Nếu trong các duyên hoà hiệp không sẵn có quả, thế thời trong các duyên với trong các phi duyên giống nhau.; Madhyamaka-śāstra, sāmagrī parīkṣa: Hetośca pratyayānāṃ ca sāmagrīyāmasti cetphalaṃ, gṛhyeta nanu sāmagryāṃ sāmagryāṃ ca na gṛhyate (3). Hetośca pratyayānāṃ ca sāmagryāṃ nāsti cetphalaṃ, hetavaḥ pratyayāśca syurahetupratyayaiḥ samāḥ

T. 8: Đại phẩm bát-nhã kinh (Mahāprajñāparamitā-sūtra-大品般若經), quyển 17, mộng hành phẩm 58 (夢行品58), tr.347b-349b: 29 lời nguyện của Bồ-tát (có thuyết nói 28 lời nguyện, có thuyết nói 30 lời nguyện). Xem Đại trí độ luận, quyển 75.

Tham khảo T. 8: Ma-ha bát-nhã ba-la-mật kinh (mahāprajñāpāramitā-摩 訶 般 若 波 羅 蜜 經), quyển 11, tín hủy phẩm 41 (信 毀 品 第 四 十 一), tr.304c7-28, Tiểu phẩm bát-nhã ba-la-mật kinh (Mahā-prajñā-pāramitā-sūtra-小 品 般 若 波 羅 蜜 經), quyển 8, ma-ha bát-nhã ba-la-mật nê lê phẩm đệ bát (摩 訶 般 若 波 羅 蜜 泥 犁 品 第 八), tr. 550c, T. 8: Phóng quang bát-nhã kinh (放 光 般 若 經), quyển 9, nê lê phẩm đệ 42 (泥 犁 品 第 四 十 二), tr.62b26-63a25; Đại bát-nhã ba-la-mật đa kinh (Mahā-prajñā-pāramitā-sūtra-大 般 若 波 羅 蜜 多 經), quyển 435, địa ngục phẩm (地 獄 品 第 五), tr.187c2-29; Ma ha bát-nhã sao kinh (摩 訶 般 若 鈔 經), quyển 3, địa ngục phẩm đệ ngũ (地獄品), tr.523a; Phật thuyết phật mẫu xuất sanh tam tạng bát-nhã ba-la-mật đa kinh (佛 說 佛 母 出 生 三 法 藏 般 若 波 羅 蜜 多 經), quyển 8, Địa ngục duyên phẩm (地 獄 緣 品), tr.615a16-b4

T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgam-中 阿 含 經), quyển 27, A nô ba kinh (阿 奴 波 經), kinh số 112, tr.600c18-21; T. 1: A nậu phong kinh (阿 耨 風 經), quyển 1, tr.854a14-20; T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottarikāgama -增 壹 阿 含 經), quyển 5, p.567c10-13; T. 27, Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大 毗 婆 沙 論), quyển 116, tr.601c8-602b5

T. 4: Hiền ngu kinh (賢愚經), tr.394b6-18

Tham khảo T. 9: Diệu pháp liên hoa kinh (Saddharmapuṇḍarīka-sūtra-妙法蓮華經), quyển 4, tr.32b-34b

T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 182, p.914a13-20; T. 41: Câu xá luận sớ (俱舍論疏), tr.455b2-9

T. 30: Trung luận (Madhyamaka-śāstra-中論), quyển 2, quán pháp phẩm đệ thập bát (觀 法 品 第 十 八), tr. 24a5-6: 一 切 實 非 實 , 亦 實 亦 非 實, 非 實 非 非 實, 是 名 諸 佛 法.; Mūlamadhyamaka śāstra, ātmaparīkṣā: Sarvaṃ tathyaṃ na vā tathyaṃ tathyaṃ cātathyameva ca, naivātathyaṃ naiva tathyametaddbuddhānuśāsanaṃ (8)

T. 30: Trung Luận (Madhyamaka-śāstra-中論), quyển 4, quán tà kiến phẩm đệ nhị thập thất (觀 邪 見 品 第 二 十 七): 瞿 曇 大 聖 主, 憐 愍 說 是 法, 悉 斷 一 切 見, 我 今 稽 首 禮; Mūlamadhyamikakārikā, dṛṣṭiparīkṣā: Sarvadṛṣṭiprahāṇāya yaḥ saddharmamadeśayat, Anukampāmupādāya taṃ namasyāmi gautamaṃ. (30)

T. 2, Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottarikāgama-增壹阿含經), quyển 7, tr.577b112: Lúc bấy giờ đức Thế-tôn bảo các tỳ-kheo rằng, có hai kiến này. Thế nào là hai kiến? hữu kiến và vô kiến. Thế nào là hữu kiến? đó là dục hữu kiến, sắc hữu kiến, vô sắc hữu kiến. Thế nào là vô kiến? đó là hữu thường kiến, vô thường kiến, hữu đoạn diệt kiến, vô đoạn diệt kiến, hữu biên kiến, vô biên kiến, hữu thân kiến, vô thân kiến hữu mạng kiến, vô mạng kiến, dị thân kiến, dị mạng kiến. Đây là 62 kiến, gọi là vô kiến, cũng là phi chơn kiến, ấy gọi là vô kiến. Thế nên, này các tỳ-kheo! Nên bỏ hai kiến này, các tỳ-kheo nên học như vậy.; T. 1: Phạm võng lục thập nhị kiến kinh (梵網六十二見經), tr.264a

T. 29: A-Tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāsrtra-阿毗達磨俱舍論), quyển 19, tr.99a3-6: phiền não thùy vị gọi là tùy miên, ở trong giác vị gọi là triền. Vì sao gọi là thùy? Nghĩa là không hiện hành chủng tử. Vì sao gọi là giác? Nghĩa là các phiền não hiện khởi trói buộc tâm.; T. 29: A-tỳ-đàm tâm luận kinh (Abhidharmahṛdaya-śāstra-阿毘曇心論經), quyển 3, tr.846c27-847a1: hỏi? Sử nghĩa là gì? Đáp? Nghĩa vi tế gọi là sử, (kiết) sử hiện hạnh vi tế, thô gọi là triền. Nghĩa thường tùy nhập gọi là sử, như cây vừng tướng của nó nương tựa. nghĩa đắm trước gọi là sử, như trẻ con bám vào sữa mẹ, nghĩa tương tục gọi là sử.

T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 50, tr.258a3-4: chín kiết: ái kiết, nhuế, mạn, vô minh, kiến, thủ, nghi, tật và san kiết; Quyển 50, tr.257a18-25: bảy tùy miên: dục tham tùy miên, sân nhuế, hữu tham, mạn, vô minh, kiến và nghi tùy miên. Hỏi? bảy tùy miên này lấy gì làm tự tánh. Đáp: lấy 98 kiết làm tự tánh. Nghĩa là dục tham và sân nhuế tùy miên mỗi tùy miên dục giới có năm làm thành 10 kiết, hữu tham tùy miên sắc vô sắc giới mỗi giới có năm làm thành 10 kiết, mạn và vô minh tùy miên mỗi tam giới có năm làm thành 30 kiết, kiến tùy miên tam giới mỗi giới có 12 làm thành 36 kiết, nghi tùy miên tam giới mỗi giới có bốn tạo thành 12 kiết. Do bảy tùy miên này lấy 98 kiết sử làm tự tánh.

T. 28: A-tỳ-đàm tỳ-bà-sa luận (Abhidharmamahāvibhāṣā -śāstra -阿毘曇毘婆沙論), quyển 26, tr.189a18-26: Hỏi? thể tánh ba lậu này như thế nào? Đáp: có 108 phiền não. Dục lậu có 41 kiết sử: dục ái có 5, nhuế có 5, mạn có 5, kiến có 12, nghi có 4, triền có 10 phiền não, 41 kiết sử này là thể tánh của dục lậu. Hữu lậu có 52 kiết sử: ái có 10, mạn có 10, nghi có 8, kiến có 24, 52 kiết sử này là thể tánh của hữu lậu. Vô minh lậu có 15 kiết sử: dục giới vô minh có 5, sắc giới vô minh có 5, vô sắc giới vô minh có 5, 15 kiết sử này là thể tánh của vô minh lậu. 108 kiết sử này là thể của ba lậu, cũng gọi là 108 phiền não

T. 13: Ban chu tam muội kinh (pratyutpannasamādhi-般舟三昧經), quyển 1, tr.899a25-27

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 18, kinh số 501, tr.132a18-29: Nếu tỳ-kheo có giác có quán, nội tịnh nhất tâm. Không giác không quán tam muội sanh hỷ lạc, trú đệ nhị thiền, ấy gọi là thánh mặc nhiên. … không giác không quán tam muội sanh hỷ lạc trú đệ tam thiền.; T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), quyển 18, trường thọ vương phẩm da dà chi la kinh (長壽王品郁伽支羅經), tr.544a11-15: Này các tỳ-kheo! Như định này, thời quá khứ, thời vị lai nên khéo tu tập. Khi đi, đứng, nằm, ngồi, ngủ, thức cũng nên tu tập. Lại nữa, cũng nên tu tập có giác có quán định, không giác có quán tu tập không giác không quán định, cũng nên tu tập hỷ và câu định, lạc và câu định. Định và câu định, tu tập xả và câu định

T. 8: Phóng quang bát-nhã kinh (放光般若經), quyển 1, tr.1a26-27; T. 8: Quang tán kinh (光讚經), quyển 1, tr.147a29-b1; T. 11: Đại bảo tích kinh ( Ratnakūṭa-sūtra-大寶積經), quyển 16, tr.91c14

T. 13: Đại phương đẳng đại tập kinh hiền hộ phần (Mahāvaipulya-mahāsaṃnipāta-sūtra-大方等大集經賢護分), quyển 1, tr.872a-b; T. 13: Ban chu tam muội kinh (pratyutpannasamādhi-sūtra-般舟三昧經), quyển 3, Thỉnh Phật phẩm 10 (請佛品10), tr.914b29-915c17

T. 13: Ban châu tam muội kinh (pratyutpannasamādhi-般舟三昧經), quyển 1, tr.901c3-5, quyển 2, ủng hộ phẩm 8 (擁護品8), tr.912b18-26: Phật bảo A-nan: Đài-đà-hòa v.v… 500 người, thầy của vị ấy thường trì chánh pháp, tùy thuận giáo hoá, đều rất hoan hỷ, tùy thuận thị giả tâm thanh tịnh vô dục. Lúc bấy giờ 500 người đều chắp tay đứng trước Phật.

T. 1: Trường a-hàm kinh (Dīrghāgama-長阿含經), quyển 6, tr.41c22-29: khi loài người tám vạn tuổi … có đức Phật xuất hiện, gọi là Di-lặc Như-lai; T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), quyển 13, tr.511a13-15: Phật lại bảo rằng: này Di-lặc! ở trong đời vị lai khi loài người tám vạn tuổi , ông sẽ thành Phật hiệu là Di-lặc

T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottarikāgama-增壹阿含經), quyển 41, kinh số 6, tr.773c7-16; T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 9, kinh số 236, tr.57b9-13: Phật bảo Xá-lợi-phất: nay nhập thiền nào? Xá-lợi-phất bạch Phật rằng: Bạch Thế-tôn! Con nay đang ở trong rừng vào không tam-muội thiền trú. Phật bảo Xá-lợi-phất: lành thay! Lành thay! Xá-lợi-phất! ông nay nhập thượng tòa thiền trú mà tọa thiền, nếu như có các tỳ-kheo muốn nhập thượng tòa thiền trú, nên học như vậy

T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 39, tr.204b3-9: Hỏi? trong các oai nghi đều là tu thiện, vì sao chỉ nói kiết già phu tọa, đây là oai nghi Hiền thánh. nghĩa là quá khứ, vị lai, quá căng già sa số lượng chư Phật và đệ tử Phật đều trú oai nghi này nhập định. Lại nữa, oai nghi như vậy thuận thiện phẩm. Nghĩa là nếu thân đi, đứng mau mỏi mệt, nếu nằm tăng trưởng thùy miên, chỉ có ngồi kiết già không có lỗi, vì thế nên tu tập thiện phẩm sai khác…

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 35, kinh số 977, tr.252c23-29

T. 29, số 1559: A-Tỳ-đạt-ma câu xá luận (阿毗达磨俱舍论), Chân-đế dịch, quyển 3, tr.183c5-18: Bồ-tát đắc được Bồ-đề là nhờ ba mươi bốn niệm trụ. Đó là mười sáu niệm trụ tạo thành sự “liễu biệt các đế” (đế hiện quán, satyābhisamaya); và mười tám niệm trụ tạo thành sự xả ly các phiền não thuộc Hữu đảnh (ly Hữu đảnh tham), tức chín vô gián đạo (ānantaryamārga) và chín giải thoát đạo (vimuktamārga). Niệm trụ thứ mười tám là tận trí. - Ba mươi bốn niệm trụ này cũng đã đủ bởi vì Bồ-tát trước khi nhập vào kiến đạo, tức khi vẫn còn là dị sinh, thì đã nhờ vào thế gian đạo mà xả ly tất cả các địa ngoại trừ Hữu đảnh. - Mười tám niệm trụ này lập thành một thánh đạo mà trong đó thánh giả không hề sinh khởi một loại tâm có thể tánh khác đi, tức chỉ có một loại tâm thế tục hữu lậu, tỷ dụ như loại tâm muốn nhập vào Diệt tận định; Abhidharmakośa-śāstra, Indriyānirdeśaḥ-44: kiṃ kāraṇaṃ? catustriṃśatkṣaṇāptitaḥ, catustriṃśatā kila cittakṣaṇairbodhisattvo bodhimanuprāptaḥ, satyābhisamaye ṣoḍaśabhiḥ, bhavāgravairāgye cāṣṭādaśabhirnavaprakārāṇāṃ kleśānāṃ prahāṇāya; navānantaryavimuktimārgotpādanāt, ta ete catustriṃśat bhavanti, ākiñcanyāyatanavītarāgasyāsya niyāmāvakramaṇādadhobhūmikā na punaḥ praheyā ata etasminnantare visabhāgacittā sambhavānnirodhasamāpattera-yoga iti

T. 32: Gải thoát đạo luận (解脫道論), quyển 5, tr. 420b14-20

Xem Đại trí độ luận, quyển 39

T. 9: Diệu pháp liên hoa kinh (妙法蓮華經), quyển 1, Phương tiện phẩm (方便品), tr.9a24-25: Ngay cả người tâm tán loạn, vào trong tháp miếu; chỉ niệm Nam-mô phật, đều đã thành Phật đạo. Đối với chư Phật quá khứ, hiện tại hoặc đã diệt độ, nếu có người nghe pháp, đều đã thành Phật đạo; Saddharmapuṇḍarīka-sūtra, Upayākauśalyaparivarta:
Namo’stu buddhāya kṛtaikavāraṁ yehī tadā dhātudhareṣu teṣu,
vikṣiptacittairapi ekavāraṁ, te sarvi prāptā imamagrabodhim (96)
Sugatāna teṣāṃ tada tasmi kāle pārinirvṛtānāmartha tiṣṭhatāṃ vā,
Ye dharmanāmāpi śruṇiṃsu sattvāste sarvī bodhāya abhūṣi lābhīnaḥ (97)

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 16, kinh số 424-426, tr.11c10-112a7: Ngàn mặt trời, ngàn mặt trăng, chiếu ngàn thế giới, ngàn núi tu-di, ngàn phất-bà-đề, ngàn Diêm-phù-đề, ngàn Cù-đàm-dà-ni …… từ trung thiên thế giới số đầy đến cả ngàn, ấy gọi là tam thiên đại thiên thế giới

T. 1: Khởi thế nhân bản kinh (起世因本經), quyển 1, tr.365c7-15

T. 1: Trường a-hàm kinh (Dīrghāgama-長阿含經), quyển 22, thế ký kinh tam trung kiếp phẩm 11 (世記經三中劫品11), tr.144a19-21: đức Phật bảo các tỳ-kheo: có ba trung kiếp, thế nào là ba? (1) đao binh kiếp, cốc quý kiếp, tật dịch kiếp; T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 134, tr.693a7-11: trung kiếp có ba thứ phá hoại (tiểu tam tai): đao binh, tật dịch, cơ cẩn

T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), quyển 9, Vị tằng hữu pháp phẩm địa động kinh đệ ngũ (未曾有法品地動經第五), tr.477c8-13: Có ba nhân duyên khiến địa đại chấn động: khi địa đại chấn động, bốn phía gió lớn nổi lên, bốn phương sao chổi xuất hiện, nhà cửa tường vách đổ nát. Thế nào gọi là ba? Này a-nan! địa tai dừng thời nước dâng, thuỷ tai dừng phong tai đến, gió nương vào hư không. Này A-nan! Có khi trong hư không gió lớn nổi lên, gió nổi lên thời nước quấy rối, nước quấy rối thời địa đại chấn động, ấy là nhân duyên thứ nhất khiến địa đại chấn động

T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottarikāgama-增壹阿含經), quyển 21, kinh số 9, tr.658b27-29: Thế-tôn bảo các tỳ-kheo: có bốn con sông lớn từ A-nậu-đà (Anavatapta) phát ra. Thế nào gọi là bốn? đó là Hằng-già (sông Hằng-gaṅga), Tân-đầu, Bà-xoa, Tư-đà. Nước sông hằng đó hình đầu trâu miệng chảy vào biển đông …; T. 28: A-tỳ-đàm tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-阿毘曇毘婆沙論), quyển 2, tr.14c25-29. Lại có bốn sông lớn, từ con sông A-nậu-đạt (Anavatapta) phát xuất chảy vào biển lớn. (1) Hằng-già, (2) Tân-đầu (Indus), (3) Phược-xoa (Vaku), (4) tư-đà (Sītā). Sông hằng hình voi vàng, từ miệng chảy ra vòng quanh A-nậu-đạt một vòng rồi chảy vào biển đông. Sông Tân-đầu từ miệng trâu bạc phát xuất ra, cũng xoay quanh sông lớn một vòng rồi chảy vào biển nam; sông phược-xoa từ miệng ngựa lưu ly chảy ra ……

T. 24: Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ nại da phá tăng sự (根本說一切有部毘奈耶破僧事), quyển 13, tr.166a9-19; T. 3: Phương quảng đại trang nghiêm kinh (Lalitavistara-sūtra-方廣大莊嚴經), quyển 6, tr.566b10-11; T. 3: Phật bản hành tập kinh (Buddhacarita-佛本行集經), quyển 60, tr.931c

T. 3: Quá khứ hiện tại nhân quả kinh (過去現在因果經), quyển 1, tr.627b6-7; T. 3: Chúng hứa ma ha đế kinh (眾許摩訶帝經), quyển 1, tr.933c16-18

T. 54: Thích thị yếu lãm (釋氏要覽), quyển thượng tải (卷上載), tr.258b5-10: Cù-đàm, Cam-giá, Thích-ca, Nhật-chủng, Xá-di, liệt làm ngũ tánh, gọi là năm tên của Phật. Năm tên (danh xưng) của Phật trước khi ngài chứng ngộ: Cù-đàm (Gautama) một nhánh của bộ tộc Thích-ca (Śakya); Cam-giá (Ikṣvāku) một trong những tổ tiên của Phật; Nhật chủng (Sūryavaṃśa), chủng tộc mặt trời; Xá-di; Thích-ca là tên bộ tộc của đức Phật.

T. 50: Thích-ca phổ (釋迦譜), quyển 1, tr.3a18-b12: Bốn vua: Tịnh- phạn vương, Bạch-phạn vương, Hộc-phạn vương và Cam-lộ-phạn vương, cả bốn vị vua này là con của Sư-tử-giáp vương (Siṃhahanu)

T. 54: Phiên thích danh nghĩa tập (翻譯名義集), quyển 3, tr.1102a14-16: Ni-câu-luật-đà, cũng gọi là Ni-câu-lô-đà, cũng gọi là vô tiết, lại gọi là túng quảng. Lá của nó giống như lá cây thị, quả gọi là đa-lặc, lớn như năm thăng bình, ăn vào trừ được bệnh nóng và đờm giãi. (尼拘律陀, 又云:尼拘盧陀, 此云無節, 又云: 縱廣. 葉如此方柿葉, 其果名多勒, 如五升瓶大, 食除熱痰).

T. 20: Ma-ha bát-nhã ba-la-mật kinh (mahāprajñāpāramitā-摩訶般若波羅蜜經), quyển 20, lụy giáo pháp 66 (累教品66), tr.363c1-2

T. 12: Phật thuyết vô lượng thọ kinh (Aparimitāyus Sūtra-佛說無量壽經), quyển hạ, tr.277c26-278a10.a

T. 4: Tạp thí dụ kinh (雜譬喻經), tr.529b9-19

T. 27: A-Tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 149, tr.719c3-4: Vì ngăn sự chấp trước, chỉ bày không có hai tâm đồng hành.

T. 30: Trung luận (Madhyamaka-śāstra-中論), quyển 3, Quán nghiệp phẩm 17 (觀業品17), tr.23b27-29: Như đức Thế-tôn dùng thần thông hóa ra người biến hóa, người biến hóa như vậy lại biến ra người biến hóa khác. (如世尊神通, 所作變化人, 如是變化人, 復變作化人); Madhyamaka-śāstra, Karmaphala-parīkṣā: Yathā nirmitakaṃ śāstā nirmimita ṛddhisaṃpadā, Nirmito nirmimītānyaṃ sa ca nirmitakaḥ punaḥ. (31); T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 135, tr.699a; T. 41: Câu xá luận ký (俱舍論記), quyển 27, tr.415a

T. 3: Bi hoa kinh (悲華經), quyển 8, tr.220c1-2: Có sư tử du hý tam muội, nhập vào tam-muội, đối với các tam muội có năng lực như sư tử du hý.

T. 1: Trường a-hàm kinh (Dīrghāgama-長阿含經), quyển 2, Du hành kinh (遊行經), tr.15c28-16a15: Phật dạy: Này A-nan! Phàm cõi đất rung động là do tám nhân duyên. Thế nào là tám? Vì cõi đất nương trên nước, nước nương trên gió, gió nương trên hư không mà tồn tại, nếu trong hư không có gió lớn nổi đậy thì nước lớn bị lay động, nước lớn bị lay động thì quả đất bị lay động, đó là duyên có thứ nhất; khi có vị tỷ-kheo, tỷ-kheo ni đắc đạo, hoặc có vị đại thiên thần tu quán về tánh nước nhiều, quán về tánh đất ít, họ muốn thử sức thần thông của mình thời làm cho quả đất rung động, đó là duyên cớ thứ hai; khi có vị Bồ-tát từ cung trời đâu-xuất bình tỉnh sáng suốt giáng thần vào thai mẹ, thời làm cho quả đất rung động, đó là duyên cớ thứ ba; khi có vị Bồ-tát bình tỉnh sáng suốt từ thai mẹ theo hông tay mặt xuất sinh, thời làm cho quả đất rung động, đó là duyên cớ thứ tư; khi vị Bồ-tát vừa thành ngôi chánh giác, thời làm cho quả đất rung động, đó là duyên cớ thứ năm; khi Phật chuyển pháp luân đầu tiên mà các Ma thiên, Sa-môn, Bà-la-môn, trời hay người khác không thể chuyển được, thời làm cho quả đất rung động, đó là duyên cớ thứ sáu; khi Phật giáo hóa xong, bình tĩnh sáng suốt mà xả bỏ tuổi thọ, thời làm cho quả đất rung động, đó là duyên cớ thứ bảy; khi đức Như-lai ở trong cõi Vô dư Niết-bàn mà nhập Niết-bàn thời làm cho quả đất rung động, đó là duyên cớ thứ tám.

T. 30: Trung luận (Madhyamaka-śāstra-中論), quán nghiệp phẩm 17 (觀有無品17), tr.22c21-22: Tuy không cũng chẳng đoạn, tuy có mà chẳng thường, nghiệp quả báo chẳng mất, ấy là lời phật dạy. (雖空亦不斷, 雖有亦不常, 業果報不失, 是名佛所說); Madhyamaka-śāstra, karmaphala-parīkṣa: Śūnyatā ca na cocchedaḥ saṃsāraśca na śāśvatam, karṃaṇo’vipraṇāśaśca dharmo buddhena deśitaḥ (20)

T. 8: Ma-ha bát-nhã ba-la-mật kinh (mahāprajñāpāramitā-摩訶般若波羅蜜經), quyển 1, phẩm tựa, tr.217c11-13.

Abhidharmakośa śāstra III tr. 115-116: catastro yoyanastatra sattvānām aṇḍaja ādayaḥ, caturdhā naraka tiryañcaḥ, nārakā upapādukāḥ, antarābhva devāśca pretā api jarāyujāḥ. (Trong đó có bốn loại sinh của hữu tình. Đó là sinh từ trứng, v.v. Người và bàng sinh có cả bốn loại. Địa ngục, chư thiên Và trung hữu chỉ có hóa sinh. Quỷ gồm cả thai sinh và hóa sinh).
Tham khảo T. 1: Trường a-hàm kinh (長阿含經), quyển 8, tr.50c8; T. 27: A-Tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 120, tr.626c17-628a4; T. 54: Phiên dịch danh nghĩa tập (翻譯名義集), quyển 6, tr.1165b7-14: người và bàng sanh có đầy đủ bốn cách [(catasro-yonayaḥ) laø noaõn sanh (aṇḍaja-yoni), thaáp sanh (saṃsvedajā-yoni), hoùa sanh (upapādukā-yoni), thai sanh (jarāyujā-yon)], địa ngục và chư thiên đều do hóa sanh, ngạ quỷ thông cả hai thai sanh và hóa sanh; T. 29: Câu-xá luận

Abhidharmakośa śāstra III tr. 115-116: Người sinh từ trứng: Như Thế-la (Śaila), và Ổ-ba-thế-la (Upaśaila) sinh ra từ trứng chim hạc; ba mươi hai người con của Tỳ-xá-khư (Viśākhā); năm trăm hoàng tử của vua Bàn-già-la (Pañcala). Người sinh từ thai: Như tất cả loài người ngày nay. Người sinh từ sự ẩm thấp: Như Mạn-đà-la (Māndhātar), Già-lô (Cāru) và Ổ-ba-già-lô (Upacāru), Cáp-man (kapotamalinī), Am-la-vệ (Āmrapālī), v.v. Người sinh từ sự hóa sinh, như những người sinh ra từ thời kỳ đầu tiên của một kiếp. Đối với loại vật, ba loại sinh đầu ai cũng có thể thấy biết được; về hóa sinh thì có Rồng (nāga) và Yết-lộ-trà (garuḍa), v.v. Tất cả địa ngục, chư thiên và trung hữu chỉ có hóa sinh. Quỷ có hai loại thai sinh và hóa sinh. Trường hợp sinh từ thai có thể biết được qua lời nói sau đây của một con quỷ cái đối với Mục-liên (Maudgalyāyana): “Ban đêm ta sinh được năm đứa con trai, sinh được đứa nào ta liền ăn đứa đó, ban ngày cũng sinh được năm đứa và cũng ăn hết nhưng vẫn không no; T. 41: Câu xá luận sớ (俱舍論疏), quyển 8, tr.591a1-2.

Tham khảo, T. 1: Trường a-hàm kinh (長阿含經), quyển 2, Du hành kinh 1 (遊行經1), tr.15c28-16b11

Kiết là Chín kiết: ái kiết, nhuế kiết, mạn kiết, vô minh kiết, kiến kiết, tham kiết, nghi kiết, tật kiết, san kiết. Sử là 10 sử: thân kiến, biên chấp kiến, tà kiến, kiến thủ kiến, giới cấm thủ kiến, ái, nhuế, mạn, vô minh, nghi.

T. 4: Tạp thí dụ kinh (雜譬喻經), tỳ-kheo đạo lược tập 17 (比丘道略集17), tr.118

T. 2: Tạp thí dụ kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 12, tr.81c15-17: Như con khỉ trong rừng cây, trong chốc lát chuyền từ cành cây này qua cành cây khác, bỏ cây này lại bám vào cây khác, tâm, ý, thức của chúng sanh cũng lại như, vậy, sanh diệt liên tục.

T. 42: Bách luận sớ (百論疏), quyển thượng, tr.247b3-6: Ngoại đạo cho rằng sông hằng là sông tốt, người nào tắm ở sông Hằng thì có thể diệt trừ tội lỗi. Thấy các bậc thượng nhân vào tắm sông Hằng liền thành Thánh đạo, từ sáng, tối và giữa ngày ba thời tắm. Đại trí độ luận phá rằng: nước sông Hằng có thể tiêu tội cũng có thể tiêu phước vậy. (外 道 謂 恒 河 是 吉 河 ,入 中 洗 者 便 得 罪 滅, 彼 見 上 古 聖 人 入 中 洗 浴 便 成 聖 道 故, 就 朝 瞑 及 日 中 三 時 洗 也. (智 度 論) 破 云: 河 水 既 洗 罪 亦 應 洗 福 也.)

T. 3: Tu hành bản khởi kinh (修行本起經), quyển hạ, tr.466c20-21: Người có bốn đại: đất, nước, gió, lửa. Mỗi đại có 101 bệnh, như vậy bốn đại có 404 bệnh.

T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottarikāgama-增壹阿含經), quyển 40, kinh số 3, cửu chúng sanh cư phẩm 44 (九眾生居品44), tr.766b21-767b5; T. 3: Sanh kinh (Jātaka-sūtra-生經), quyển 3, Phật thuyết tỳ-kheo tật bệnh kinh 26 (佛 說 比 丘 疾 病 經 26), tr.89b14-90a13; T. 3: Bồ tát bản sanh man luận (菩薩本生鬘論), quyển 4, Phật vi bệnh tỳ-kheo quán đảnh hoạch an duyên khởi đệ 10 (佛為病比丘灌頂獲安緣起第), tr.342b10-c19; T. 4: Pháp cú thí dụ kinh (法句譬喻經), quyển 2, đao trượng phẩm 18 (刀仗品) , tr.591b8-c16; T. 22: Di sa tắt bộ hoà ê ngũ phần luật (彌沙塞部和醯五分律), quyển 20, đệ tam phần chi ngũ y pháp thượng (第三分之五衣法上), tr.139c8-25; T. 22: Ma-ha tăng kỳ luật (Mahāsāṃghika-vinaya-摩訶僧祇律), quyển 28, Minh tạp tụng bạt cừ pháp chi lục (明雜誦跋渠法之六), tr.455a25-460a28; T. 22: Tứ phần luật (四分律), quyển 41, y kiền độ chi tam (衣 揵 度 之 三), tr.861b3-862b1; T. 23: Thập tụng luật (十 誦 律), quyển 28, Thất pháp trung y pháp đệ thất chi hạ (七 法 中 衣 法 第 七 之 下), tr.205a18-206a3; T. 51: Đại đường tây vực ký (大 唐 西 域 記), quyển 6, tr.899b23-c1

Tham khảo T. 24: Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ nại da tạp sự (根 本 說 一 切 有 部 毘 奈 耶 雜 事), quyển 26, đệ lục môn đệ tứ tử nhiếp tụng chi dư Phật hiện đại thần thông sự (第 六 門 第 四 子 攝 頌 之 餘 佛 現 大 神 通 事), tr. 330b14-c12

T. 8: Ma-ha bát-nhã ba-la-mật kinh (mahāprajñāpāramitā-摩訶般若波羅蜜經), quyển 1, tựa phẩm (序品), tr.217c18-23

T. 1: Trung a-hàm kinh (中阿含經), quyển 18, kinh số 76, Trường thọ vương phẩm hữu già chi la kinh đệ ngũ (長壽王品郁伽支羅經第五), tr.544a26-b3

T. 2: Ương quật ma la kinh (央掘魔羅經), quyển 2, tr.528c15

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 37, kinh số 1052, tr.273c20-24: Lúc bấy giờ Thế-tôn dạy các Tỳ-kheo rằng: có ác pháp, có chơn thật pháp. Hãy lắng nghe và khéo tác ý! Như-lai sẽ vì các ông nói. Thế nào là ác pháp? Đó là sát sanh, lấy của không cho, tà hạnh trong các dục, nói láo, nói hai chiều, nói lời ác, nói lời thêu dệt, tham, sân, tà kiến, ấy gọi là ác pháp. Thế nào là chơn thật pháp? Nghĩa là từ bỏ sát sanh cho đến tà kiến, ấy gọi là chơn thật pháp

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 37, kinh số 1053, tr.273c27-275a6

T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 78, tr.402c10-11: Khế kinh dạy rằng: Đạo nương vào tư lương, Niết-bàn nương vào đạo; lấy vui của đạo nên được vui Niết-bàn. (契經說: 道依資糧, 涅槃依道; 以道樂故得涅槃樂.)

T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), quyển 38, Kinh số 153, Tu nhàn đề kinh (鬚閑提經), tr.672b2-c5: Không bệnh vui bậc nhất, Niết-bàn vui bậc nhất, các đạo là bát chánh đạo, trú an hơn cam lồ

T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 189, tr.948a5-8

T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 139, tr.715a2-7

T. 46: Thích thiền ba la mật thứ đệ pháp môn (釋禪波羅蜜次第法門), quyển 5, thích thiền ba la mật tu chứng đệ thât chi nhị (釋禪波羅蜜修證第七之一), tr.514b28-c17

T. 28: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 85, tr.441b18-c10; T. 28: A-tỳ-đàm tỳ-bà-sa luận (阿毘曇毘婆沙論), quyển 45, tr.342a8-23.

Phật thọ cửu tội báo: Tham khảo T. 1: Trường a-hàm kinh (長阿含經), quyển 2, Du hành kinh (遊行經), tr. 15ab19; T. 2: Tạp a-hàm kinh (雜阿含經), quyển 44, kinh số 1181, tr. 319b15-c21, quyển 39, kinh số 1095, tr. 288a11-29; T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (增壹阿含經), quyển 26, kinh số 2, Đẳng kiến phẩm (等見品), tr. 690a13-693c9; quyển 47, kinh số 9, phóng ngưu phẩm (放牛品), tr. 803b11-12; T. 4: Phật thuyết hưng khởi hành kinh (須陀利經), tr. 163c11-174b3; T. 4: Phật thuyết nghĩa túc kinh (佛說義足經), quyển thượng (卷上), Tu đà lợi kinh (須陀利經), tr. 176b12-177c19; T. 12: Bồ tát tùng đâu thuật thiên giáng thần mẫu thai thuyết quảng phổ kinh (菩薩從兜術天降神母胎說廣普經), quyển 7, hành phẩm (行品), tr. 1055c15-1056b27; T. 23: Thập tụng luật (十誦律), quyển 26, tr. 187b6-189a5; T. 24: Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ nại da dược sự (根本說一切有部毘奈耶藥事), quyển 18, tr. 94a11-97a23; T. 22: Ma-ha tăng kỳ luật (摩訶僧祇律), quyển 31, tr. 481a2-6.

T. 23: Thập tụng luật (十誦律), quyển 27, tr. 195a6-18; T. 22: Tứ phần luật (Dharmagupta –vinaya-四分律), quyển 40, tr. 856c24-857a12; T. 22: Di sa tắc bộ hoà ê ngũ phần luật (彌沙塞部和醯五分律), quyển 20, tr. 136a18-b2; T. 22: Ma-ha tăng kỳ luật (Mahāsāṃghika-vinaya-摩訶僧祇律), quyển 8, tr. 29a17-b10

Xem Đại trí độ luận, quyển 30: Thân pháp tánh phật thuyết pháp như vậy, trừ Bồ-tát thập trú, người tam thừa đều không thể thọ trì, chỉ có Bồ-tát thập trú bất khả tư nghì phương tiện trí lực thảy đều nghe và thọ trì

T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), quyển 13, Vương tương ưng phẩm-thuyết bản kinh (王相應品-說本經), tr. 508c18-509b26; T. 4: Phật ngũ bách đệ tử tự thuyết bản khởi kinh (佛五百弟子自說本起經), tr. 198b29-c20

Tham khảo T. 14: Phật thuyết duy ma cật kinh, Chi Khiêm dịch (Vimalakīrti-nirdeśa-sūtra-佛說維摩詰經), quyển thượng, tr. 523b20-c12; T. 14: Duy ma cật sở thuyết kinh, Cưu-ma-la-thập dịch (Vimalakīrti-nirdeśa-sūtra-維摩詰所說經), quyển thượng, tr. 542a1-23; T. 14: Thuyết vô cấu xưng kinh, Huyền trang dịch (說無垢稱經), quyển 2, tr. 564a24-b26.

Xem Đại trí độ luận, quyển 38

T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottarikāgama-增壹阿含經), quyển 41, Mã vương phẩm (馬王品), kinh số 6, tr. 773c15-16: Không tam muội, đối với các tam muội, đệ nhất tam muội là tối thắng. Vương tam muội là không tam muội vây; T. 8: Ma-ha bát-nhã ba-la-mật kinh (mahāprajñāpāramitā-摩 訶 般 若 波 羅 蜜 經), quyển 5, tr. 251b29-c2: Thế nào là tam muội vương an lập tam muội? trú là tam muội, trong hết thảy tam muội trú an lập như vua, ấy gọi là tam muội vương an lập tam muội

T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 150, tr. 766a9-11; quyển 17, tr. 85b; quyển 98, tr. 509a; quyển 154, tr. 784b: Ở đệ tứ thiền có tám thiên xứ: Vô vân thiên, phước sanh, quảng quả, vô phiền, vô nhiệt, thiện hiện, thiện kiến, sắc cứu cánh thiên

T. 30: Du già sư địa luận ( Yogācāra-bhūmi-śāstra-瑜伽師地論), quyển 4, tr. 295a9-14: Lại có các bậc thánh trú không cùng với ngũ tịnh cư, đó là vô phiền thiên, vô nhiệt, thiện hiện, thiện kiến và sắc cứu cánh thiên, do trung, thượng, thượng thắng, thượng cực phẩm tạp huân tu tịnh lự thứ tư. Lại vượt quá trú xứ tịnh cư đại tự tại có Bồ-tát thập địa do huân tu địa thứ mười được sanh lên cõi đó; T. 10: Thập trú kinh (十住經), quyển 4, tr. 531b28-c9: Chư Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát cũng lại như vây, trú trong pháp vân địa, …đó là nói tóm tắc, nói đầy đủ là cho đến nhất thiết trí đạo. Này Phật tử! ấy gọi là bồ-tát ma-ha-tát, bồ-tát pháp vân địa thứ mười. Bồ-tát ma-ha-tát trú ở trong pháp vân địa, làm vua trời Ma-hê-thủ-la; T. 9: Đại phương quảng phật hoa nghiêm kinh, Phật đà bạt đà la dịch (Buddhāvataṃsaka-mahāvaipulya-sūtra-大方廣佛華嚴經), quyển 27, tr. 574b26-c8; T. 10: Đại phương quảng phật hoa nghiêm kinh, Thật-xoa-nan-đà dịch (Buddhāvataṃsaka-mahāvaipulya-sūtra-大方廣佛華嚴經), T. 10: Phật thuyết thập địa kinh (佛說十地經), quyển 9, tr. 571c7-20.

T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), quyển 2, Thất nhật kinh đệ bát (七日經第八), tr. 429b12; quyển 30, Giáo đàm di kinh (教曇彌經), tr. 619b28-15; T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 82, tr. 424c-15-425c12

Xem Đại trí độ luận, quyển 25: Lại nữa, Phật ở Ba-la-nại chuyển pháp luân, A-nhã-kiều-trần-như đắc đạo, âm thanh thấu đến phạm thiên, nên gọi là phạm luân; T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 183, tr. 915c9-916b12

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 15, tr. 104a13-28; T. 1: Trường a-hàm kinh (Dīrghāgama-長阿含經), quyển 1, tr. 9a12-18; T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 177, tr. 890a5-13, quyển 183, tr. 915c9-916c12

T. 1: Trường a-hàm kinh (Dīrghāgama-長阿含經), quyển 6, tr. 37b28-c1; T. 22: Ma-ha tăng kỳ luật (Mahāsāṃghika-vinaya-摩訶僧祇律), quyển 1, tr. 229c7-12; quyển 2, tr. 239b18-22; T. 30: Du già sư địa luận (Yogācāra-bhūmi-śāstra-瑜伽師地論), quyển 2, bổn địa phần-ý địa (本地分-意地), tr. 285c12-286b3; Xem Đại trí độ luận quyển 38, 81.

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 34, tr. 247c14-248a15; T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), quyển 60, tr. 803c8-804a21; T. 2: Biệt dịch tạp a-hàm kinh (別譯雜阿含經), quyển 11, tr. 447b19-c16

T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), quyển 28, Cù di đàm kinh (瞿彌曇經), tr. 607b10-15; Trung bộ kinh III, kinh số 115: kinh đa giới (Bahudhātuka sutta)

T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), quyển 47, Đa giới kinh (多界經), tr. 723.

T. 1: Trường a-hàm kinh (Dīrghāgama-長阿含經), quyển 4, Du hành kinh (遊行經), tr. 26b14-16

T. 1: Trường a-hàm kinh (長阿含經), quyển 1, đại bản kinh (大本經), tr. 1c19-2a; Thất phật kinh (七佛經), tr. 150a17-24; T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (增壹阿含經), quyển 45, tr. 790a27-b13

Tứ y (catvāri pratisaraṇāni): 1. Nương theo pháp, không nên nương theo người (dharma-pratisaraṇena bhavitavyaṃna pudgala-pratisaraṇena), 2. Nương theo kinh liễu nghĩa, không nên nương theo kinh bất liễu nghĩa (nītārtha-sūtra-pratisaraṇena bhavitavyaṃ na neyārtha-sūtra-pratisaraṇena), 3. Nương theo nghĩa, không nương theo ngữ (artha -pratisaraṇena bhavitavyaṃna vyañjana-pratisaraṇena), 4. Nương theo trí, không nương theo thức (jñāna-pratisaraṇena bhavitavyaṃna vijñāna-pratisaraṇena); Tham khảo T. 11: Đại bảo tích kinh (Ratnakūṭa-sūtra-大寶積經), quyển 82, Úc già trưởng giả hội (郁伽長者會), tr. 478a9-12; T. 12: Đại bát niết bàn kinh (Mahā-parinirvāṇa sūtra-大般涅槃經), quyển 6, tr. 401b25-402c10; T. 13: Đại phương đẳng đại tập kinh (Mahāvaipulya-mahāsaṃnipāta-sūtra-大方等大集經), quyển 29, Vô tận ý bồ tát phẩm (Akṣayamati-bodhisattva-無盡意菩薩品), tr. 205c11; T. 13: Tự tại vương bồ tát kinh (自在王菩薩經), quyển thượng, tr. 926c13-927b13; T. 30: Du già sư địa luận (Yogācāra-bhūmi-śāstra-瑜伽師地論), quyển 11, tr. 332b7-29; quyển 45, tr. 539a8-28; T. 31: Hiển dương thánh giáo luận (顯揚聖教論), quyển 2, tr. 490c5-17; T. 32: Thành thật luận (Satyasiddhi-śāstra-成實論), quyển 2, tr. 250a29-b19.

Liễu nghĩa bất liễu nghĩa: T. 11: Đại bảo tích kinh (Ratnakūṭa-sūtra-大寶積經), quyển 39, Bồ tát tạng hội-như lai bất tư nghì tánh phẩm (菩薩藏會-如來不思議性品), tr. 228a17-25, quyển 52, Bồ tát tạng hội-bát-nhã ba-la-mật đa phẩm (菩薩藏會-般若波羅蜜多品), tr. 304b7-c5; T. 13: Đại phương đẳng đại tập kinh (大方等大集經), quyển 29, vô tận ý bồ tát phẩm (無盡意菩薩品), tr. 205b10-24; T. 13: Tự tại vương bồ tát kinh (自在王菩薩經), quyển thượng, tr. 927a23-b14; T. 16: Giải thâm mật kinh (Saṃdhinirmocana-sūtra-解深密經), quyển 2, tr. 694b25-696a29; T. 12: Đại bát niết bàn kinh (Mahā-parinirvāṇa sūtra-大般涅槃經), quyển 6, tr. 402a11-c10; T. 31: Hiển dương thánh giáo luận (顯揚聖教論), tr. 490c11-14.

T. 26: Thập trụ tì-bà-sa luận (Daśabhūmivibhāsā śāstra-十住毘婆沙論), quyển 11, tr. 82b13-17

T. 1: Trường a-hàm kinh (Dīrghāgama-長阿含經), quyển 4, Du hành kinh (遊行經), tr. 26b14-16: 時世尊披鬱多羅僧, 出金色臂, 告諸比丘: 汝等當觀如來時時出世, 如優曇鉢花，時一現耳!)

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 34, kinh số 954, kinh số 946, tr. 243a21-b3

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 28, kinh số 760, tr. 199c27-200a13

T. 21: Phật thuyết tỳ sa môn thiên vương kinh (佛說毘沙門天王經), tr. 217a8-15: Lúc bấy giờ Tỳ-sa-môn thiên vương cùng với trăm ngàn vô số quyến thuộc Dược-xoa đầu đêm đến chỗ Phật, phóng hào quang lớn chiếu sáng hết thảy rừng Kỳ-đà, năm vóc gieo sát đất đảnh lễ Thế-tôn, rồi đứng qua một bên, chấp tay hướng Phật, mà nói kệ rằng: Tôi quy mạng bậc Đại tinh tấn. trong loài hai chân Phật trên cả, bậc có mắt trị tuệ thấy hết, chư thiên không hiểu trí tuệ ấy.Phật quá khứ, vi lai hiện tại, tôi đều cúi đầu lễ tất cả, như vậy ttôi nay quy mạng Phật, cũng như cung kính Phật ba đời

Ma ha-la: T. 54: Nhất thiết kinh âm nghĩa (一切經音義), quyển 43, tr. 597a17: Ma-ha-la, Trung Hoa dịch là Vô tri, hoặc là Lão (già)

T. 9: Chánh pháp hoa kinh (正法華經), quyển 7, Lạc phổ hiền phẩm (樂普賢品), tr. 133a8-b4; T. 9: Diệu pháp liên hoa kinh (Saddharmapuṇḍarīka-sūtra-妙法蓮華經), quyển 7, Phổ hiền bồ tát khuyến phát phẩm (Samantabhadra-普賢菩薩勸發品) tr. 61a22-b17; T. 9: Thiêm phẩm diệu pháp liên hoa kinh (添品妙法蓮華經), quyển 7, Phổ hiền bồ tát khuyến phát phẩm (Samantabhadra-普賢菩薩勸發品), tr. 194c12-195a8

T. 54: Phiên phạn ngữ (翻梵語), quyển 9, tr. 1046a2: Tùy-lam-phong cũng gọi Tùy-lam-bà, tỳ-lam, dịch là Tấn mãnh

T. 11: Đại bảo tích kinh (Ratnakūṭa-sūtra-大寶積經), quyển 10, Mật tích kim cang lực sĩ hội 3 (Vajrapāṇi-密跡金剛力士會第三), tr. 53b5-59b23

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 22, kinh số 594, tr. 159a

T. 17: Chư Phật yếu tập kinh (諸佛要集經), quyển hạ, tr. 765c21-766c15

T. 4: Soạn tập bách duyên kinh (撰集百緣經), quyển 4, tr. 218a23-b6

T. 16: Phật thuyết hoa thủ kinh (佛說華手經), quyển 1, tr. 130b17-19

T. 9: Diệu pháp liên hoa kinh (Saddharmapuṇḍarīka-sūtra-妙法蓮華經), quyển 6, Dược vương bồ tát bản sự phẩm 23 (Bhaiṣajya-rāja Bodhisattva-藥王菩薩本事品第二十三), tr. 53a4-53b18.

Xem Đại trí độ luận, quyển 100

T. 22: Tứ phần luật (Dharmagupta –vinaya-四分律), quyển 1, tr. 572b6-c4; T. 23: căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ nại da (Mūla-sarvāstivāda-vinaya-根本說一切有部毘奈耶), tr. 635b2-636c24

T. 10: Thập trú kinh (十住經), quyển 3, tr. 520c10-521b6; Xem Đại trí độ luận, quyển 48.

T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), quyển 47, kinh số 180, Tâm phẩm cù đàm di kinh đệ cửu (心品瞿曇彌經第九), tr. 722b27-c2: Có bốn loại bố thí, ba tịnh thí. thế nào là bốn? hoặc có người thí thanh tịnh, người thọ không thanh tịnh, 2- Người thí không thanh tịnh, người thọ thanh tịnh, 3- Người thí thanh tịnh, người thọ cũng thanh tịnh, 4- Người thí không thanh tịnh, người thọ không thanh tịnh

T. 42: Bách luận sớ (百論疏), quyển 3, tr. 298b29-c2: Trí độ luận nói: Trong bốn pháp tạng của các ông không nói phương, nhưng trong sáu pháp tạng của thắng luận chúng tôi nói có. Bốn pháp tạng không thời tứ đế không nhiếp, trong lục đế, chín pháp “phương” là một trong những pháp đó, nên nói sáu pháp tạng có

T. 32: Phương tiện tâm luận (方便心論), quyển 1, tr. 23c2-4: Các ngoại đạo có luận pháp không? Đáp: có. Như Vệ-thế sư có lục đế: Đà-la-phiêu, cầu-na, tổng đế, biệt đế, tác đế và bất tác đế

T. 1: Trường a-hàm kinh (Dīrghāgama-長阿含經), quyển 22, Thuyết trường a-hàm đệ tứ phần thế kỷ kinh-thế bản duyên phẩm 12

Đại trí độ luận quyển 6: 14 biến hóa Tâm: sơ thiền hai: dục giới và sơ thiền, nhị thiền ba: dục giới, sơ thiền và nhị thiền, tam thiền bốn: dục giới, sơ thiền, nhị thiền và tam thiền, tứ thiền năm: dục giới, sơ thiền, nhị thiền, tam thiền và tứ thiền

T. 12: Phật thuyết vô lượng thọ kinh (Aparimitāyus Sūtra-佛說無量壽經), quyển 1, tr. 267b20-c6

T. 2: Phật thuyết thủ lăng nghiêm tam muội kinh (佛說首楞嚴三昧經), quyển 2, tr. 642a26-b2

T. 8: Ma-ha bát-nhã ba-la-mật kinh (mahāprajñāpāramitā-摩訶般若波羅蜜經), quyển 12, tr. 310a3-29; T. 8: Phóng quang bát nhã kinh (放光般若經), quyển 9, vô tác phẩm đệ 44, tr. 66c16-23

T. 54: Phiên dịch danh nghĩa tập (翻譯名義集), quyển 2, tr. 1077a21-23: Thích-đề-hoàn-nhơn. Đại luận nói rằng: Thích-ca dịch là Năng, Đề-bà dịch là Thiên, Nhân-đề dịch là chủ, hiệp lại gọi là Thích-đề-bà-na-dân, hoặc Thích-ca-đề-bà-nhân-đà-la, nay lược nói Đế thích.

T. 49: Phật tổ thống ký (佛祖統紀), quyển 31, tr. 310b11-12: Đế-thích làm chủ hai cõi trời: Tứ vương thiên (caturmahārajika-deva) và Đao lợi thiên (Trāyastriṃśa-deva- tam thập tam thiên) , Ma vương làm chủ dục giới (Kāmadhātu) (cư trú ở dục giới), Đại phạm vương làm thiên chủ tam giới (trayo-dhātavaḥ)

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (阿毘達磨俱舍論), quyển 2, tr. 7b28-c2: Luận rằng: Hệ có nghĩa là hệ thuộc, tức bị trói buộc. Tất cả mười tám giới đều hệ thuộc Dục giới. Sắc giới chỉ có mười bốn loại, tức trừ hai cảnh hương, vị và hai thức của chúng là tỷ thức và thiệt thức. Hương và vị không có ở sắc giới vì chúng thuộc về đoạn thực (kavadīkārāhāra). Phải xả bỏ tham muốn về đoạn thực mới có thể sinh vào Sắc giới. Trừ hai thức tỷ và thiệt vì chúng không có sở duyên; Abhidharmakośa-śāstra, dhātunirdeśaḥ, tr. 20: eṣām aṣṭādaśadhātūnāṃ kati kāmadhātvāptāḥ? kati rūpadhātvāptāḥ? kāmadhātvāptāḥ sarve,
āptā aviyuktāḥ kāmadhātupratisaṃyuktā ity arthaḥ, rūpe caturdaśa, rūpadhātau caturdaśa dhātavaḥ, vinā gandharasaghrāṇajihvāvijñānadhātubhiḥ…tatra hi gandharasau na staḥ; tayoḥ kavalīkārāhāratvāt, tadvītarāgāṇāṃ ca tatropapatteḥ, tato ghrāṇajihvāvijñāne api na staḥ; ālambanābhāvāt (30)

T. 1: Trường a-hàm kinh (Dīrghāgama-長阿含經), quyển 22, Thế bản duyên phẩm 12 (世本緣品第十二), tr. 145a6-19.

T. 53: Kinh luật dị tướng (經律異相), quyển 1, tr. 2b24-26: Tha hóa tự tại thiên cung, cũng vì phong luân giữ ở giữa hư không, vua gọi là tự tại. Ái-thân thiên: ở trong cõi dục một mình được tự tại nên gọi là Ái-thân thiên.

T. 1: trường a-hàm kinh (Dīrghāgama-長阿含經), quyển 20, tr. 133a23-26; T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (阿毘達磨俱舍論), quyển 11, tr. 61b6-9: Thọ mạng ở Bắc-cu-lô châu (Uttarakuru) là một ngàn năm. Ở Tây-ngưu-hóa châu (Godānīya) là năm trăm năm. Ở Đông-thắng-thân châu (Pūrvavideha) là hai trăm năm mươi năm. Thọ mạng ở Nam-thiệm-bộ châu (Jambudvīpa) không nhất định, khi dài khi ngắn. Ở cuối mười kiếp (kalpa) thọ mạng tối đa là mười năm; nhưng ở đầu kiếp (prāthamakalpika) thì không tính được: Không thể đếm bằng các số trăm, ngàn, v.v... Abhidharmakośa-śāstra-lokanirdeśaḥ: sahasramāyuḥ kuruṣu, varṣāṇām; dvayorardhārdhavarjitam. Dvayordvīpayorardhārdhaṃ varjayitvā pañca varṣaśatāni godānīyānām. Ardhatṛtīye varṣaśate pūrvavidehānām. ihāniyatam, jambūdvīpe nāstyāyuṣo niyamaḥ, kadācit bhūyo bhavati kadācidalpīyaḥ. Ante tu daśābdāḥ, abdaḥ= saṃvatsaraḥ. Ante hīyamānaṃ daśa varṣāṇyāyurbhavati. ādito’mitam (78) āditaḥ prāthamakalpikānāṃ manuṣyāṇāmaparimāṇamāyurbhavati. Sahasrādisaṃkhyayā parimātuṃ na śakyate (78)

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 22, kinh số 583, tr. 155a7-b4.

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 22, kinh số 583, tr. 155a27-28: Cù-đàm dùng kệ mà dạy tôi, không nhanh nhả răng, đầu vở bảy phần, thọ các tử khổ đáng thương. (瞿曇說呪偈, 不速捨月者, 或頭破七分, 受諸隣死苦.)

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 172, tr. 868c5-27

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 49, kinh số 1322, tr. 362c23-363a20; T. 2: Biệt dịch tạp a-hàm kinh (別譯雜阿含經), quyển 15, kinh số 321, tr. 481a4-29

T. 15: Đại thọ khẩn na la vương sở vấn kinh (大樹緊那羅王所問經), quyển 1, tr. 370b22-371b5

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 2, tr. 8b10-25: Đây là Độc-tử-bộ, Bộ sư kia chấp là Thế đệ nhất pháp, tín v.v… năm căn lấy làm tự tánh (trung lược) lập A-tố-lạc làm thú thứ sáu bổ-đặc-già-la

Xem Đại trí độ luận, quyển 30.

Tăng chi bộ kinh I, chương 1: một pháp, 14: Phẩm người tối thắng, tr. 23: Trong các đệ tử Tỷ-kheo đã lâu ngày của Ta, này các Tỷ-kheo, tối thắng là Aññā Kondañña (A-nhã Kiều-trần-như). Trong các vị đại trí tuệ... tối thắng là Sàriputta (Xá-lợi-phất). Trong các vị có thần thông... tối thắng là Mahāmoggalāna (Mục-kiền-liên)…; T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottarikāgama-增壹阿含經), quyển 3, đệ tử phẩm (弟子品), kinh số 2, tr. 557b4-7: Trong số đệ tử Thanh-văn của Ta trí tuệ vô cùng, giải quyết rõ ràng các nghi ngờ, đó là tỳ-kheo xá-lợi-phất. Thần thông nhẹ nhàng, bay đến mười phương đó là tỳ-kheo Mục-kiền-liên.

T. 2: Tạp a-hàmkinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 23, kinh số 604, tr. 167c21-25: Trí hết thảy chúng sanh, muốn sánh Xá-lợi-phất, một trong mười sáu phần, chỉ trừ Phật Thế Tôn, Như-lai chuyển pháp luân, có khả năng tuỳ chuyển, kia (Xá-lợi-phất) có vô lượng đức, lại có thể tuyên thuyết. (一切眾生智, 比於舍利弗, 十六之一分, 以除如來智, 如來轉法輪, 是則能隨轉, 彼有無量德 誰復能宣說).

Tham khảo T. 46: Chỉ quán phụ hành truyền hoằng khuyết (止觀輔行傳弘決), quyển 6, tr. 334c12-17: Các pháp nhân duyên sanh, pháp ấy là nhân duyên, pháp ấy nhân duyên diệt, Đại sư nói như vậy. Tôi nghe pháp này chứng được sơ quả … ấy là lược nói ba đế trong tứ đế. Các pháp nhân duyên sanh là khổ đế, pháp ấy là nhân duyên tập đế, pháp ấy nhân duyên diệt là diệt đế. (諸 法 從 緣 生, 是 法 說 因 緣, 是 法 緣 及 盡, 我 師 如 是 說. 身 子 聞 已 而 得 初 果 … 是 故 略 說 四 諦 中 三. 諸 法 從 緣 生 苦 諦 也, 是 法 說 因 緣 集 諦 也, 是 法 緣 及 盡 滅 諦 也.)

Tham khảo T. 3: Phật bản hạnh tập kinh (Buddhacarita-佛本行集經), quyển 48, tr. 878a16-23

T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), quyển 43, tr. 703c; Tăng chi bộ I, tr. 24; T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 179, tr. 898a.

T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottarikāgama-增壹阿含經), quyển 28, Thính pháp phẩm (聽法品), kinh số 5, tr. 707c15-708a28; T. 4: Nghĩa túc kinh (義足經), kinh số 14, tr. 185c; T. 16: Đại thừa tạo tượng công đức kinh (大乘造像功德經), tr. 792c-793a; T. 25: Phân biệt công đức luận (分別功德論), quyển 3, tr. 38a-38a; T. 51: Tây vực ký (西域記), quyển 4, tr. 893b.

Tham khảo T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottarikāgama-增壹阿含經), quyển 6, lợi dưỡng phẩm (利養品), kinh số 7, tr. 575b1-2; quyển 28, Thính pháp phẩm (聽法品), kinh số 5, tr. 707c12.

Tham khảo T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 31, tr. 161a14-19; T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu-xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-阿毘達磨俱舍論), quyển 1, tr. 161a26-b2.

Tham khảo T. 26: Chúng sự phần a-tỳ-đàm luận (眾事分阿毘曇論), quyển 4, tr. 644b8-646b24

T. 26, A-tỳ-đạt-ma phẩm loại túc luận (Abhidharmaprakaraṇa-śāstra-阿 毘 達 磨 品 類 足 論), quyển 2, tr. 716a6-7: Thế nào là pháp xa? Nghĩa là quá khứ, vị lại. Thế nào là pháp gần? Nghĩa là hiện tại và vô vi phátr.

Tham khảo T. 11: Phụ tử hợp tập kinh (父子合集經), quyển 16, tr. 964c17-20: Đại địa dày tám vạn bốn ngàn du-thiện-na, rộng sáu vạn du- thiện- na. Lại sanh luân, đại luân bao quanh núi, an trú kiên cố đồng với kim cương.

T. 3: Đại phương tiện phật báo ân kinh (大方便佛報恩經), quyển 6, tr. 156b6-15; T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 83, tr. 430b28-c7; T. 53: Kinh luật dị tướng (經律異相), quyển 48, tr. 254b-c.

Tham khảo T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu-xá luận (abhidharmakośa-śāstra-阿 毘 達 磨 俱 舍 論), quyển 23, tr. 121b23-c9; Abhidharmakośa, quyển 7, tr. 393

Tham khảo, T. 12: Bệ bà sa luận (鞞婆沙論), quyển 12, tr. 504b-c

T. 15: Phật thuyết thuần chân đà la sở vấn Như-lai tam muội kinh (佛說伅真陀羅所問如來三昧經), quyển 1, tr. 351c23-28; T. 15: Đại thọ khẩn na la vương sở vấn kinh (大樹緊那羅王所問經), quyển 1, tr. 371a10-24; xem Đại trí độ luận, quyển 17

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 43, kinh số 1164, tr. 310b20-311a3

T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgam-中阿含經), quyển 28, lâm phẩm chư pháp bản kinh (林品諸法本經), kinh số 113, tr. 602c2-4

Tham khảo T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottarikāgama-增壹阿含經), quyển 24, Thiện tụ phẩm (善聚品), kinh số 10-12, tr. 680c; quyển 51, Đại ái đạo bát niết bàn phần phẩm (大愛道般涅槃分品), kinh số 6, tr. 826a

Tham khảo T. 4: Chúng kinh soạn tạp thí dụ (眾經撰雜譬喻), quyển 1, kinh số 1, tr. 531.

T. 30, Du già sư địa luận (Yogācāra-bhūmi-śāstra-瑜伽師地論), quyển 43, tr. 510a13-17

Abhidharmakośavyākhyā, tr. 221 a9: Na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api, sāmagriṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām (nghiệp tạo từ muôn kiếp trước không bao giờ mất đi, dù trăm kiếp trôi qua, khi nhân duyên hội ngộ, quả báo tự nhận lấy); Tham khảo T. 24: Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ nại da phá tăng sự (根 本 說 一 切 有 部 毘 奈 耶 破 僧 事), quyển 17, tr. 187b14: 假 令 經 百 劫, 雖 作 業 不 亡; 因 緣 會 遇 時, 果 報 還 自 受; T. 31: Đại thừa thành nghiệp luận (大 乘 成 業 論), tr. 7831: 業 雖 經 百 劫, 而 終 無 壞 失; 遇 眾 緣 合 時, 要 當 酬 彼 果

Tham khảo T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottarikāgama -增壹阿含經), quyển 24, Thiện tụ phẩm (善聚品), kinh số 11, tr. 681b: Nếu thí chủ đàn việt bố thí, được năm công đức: thế nào là năm? Sống lâu, sắc đẹp, an vui, sức mạnh và biện tài; T. 2: Phật thuyết thực thí hoạch ngũ phước báo kinh (佛說食施獲五福報經), quyển 1, tr. 854c

T. 1: Trường a-hàm kinh (dīrghāgama-長阿含經), quyển 3, Du hành kinh (遊行經), tr. 21c11-13: Bảy báu: kim luân báu, bạch tượng báu, cam giá báu, thần châu báu, ngọc nữ báu, cư sĩ báu và chủ binh báu.; Quyển 6, Chuyển luân thánh vương tu hành kinh (轉輪聖王修行經), tr. 39b6-9

T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), Thất pháp phẩm, Thế gian phước kinh (七法品世間福經), kinh số 7, tr. 427c; T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottarikāgama -增壹阿含), quyển 35, thất nhật phẩm (七日品), kinh số 7, tr. 741c

T. 4: Đại trang nghiêm luận kinh (Sūtrālaṃkāra-śāstra-大莊嚴論經),p,278a-280a; T. 4, Tạp bảo tạng kinh (雜寶藏經), kinh số 42, tr. 468a-b; T. 53: Kinh luật dị tướng (經律異相), tr. 228c

Tham khảo T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu-xá luận (Abhidharmakośa-śāstra- 阿毘達磨俱舍論), quyển 7, tr. 39a11-16: Học tâm từ bốn vô gián sanh, nghĩa là học tâm và tam giới thiện. tức vô gián này có thể sanh năm tâm, nghĩa là bốn tâm trước và một vô học. Còn lại, nghĩa là vô học từ năm vô gián sanh. Nghĩa là tam giới thiện, học và vô học. Tức vô gián này có thể sanh bốn tâm. Nghĩa là tam giới thiện và một vô học. Nói là 12 tâm hỗ tương sanh.; T. 44: Đại thừa nghĩa chương (大乘義章), quyển 7, tr. 518c19-25: Vô học tâm không sanh học tâm. ở trong địa trên, sanh phương tiện thiện và vô học tâm; nghĩa là A-la-hán du hý các địa, hoặc từ vô lậu khởi hữu lậu. Đối với hạ dục giới, sanh phương tiện thiện và sanh đắc thiện, cũng lấy dục giới sanh được lợi ích lớn, ấy gọi là đắc sanh. đồng giới hạ địa, sanh phương tiện thiện và vô học tâm thượng giới sanh không được lợi lớn, vì vậy bất sanh. Vô sắc vô học đối với trong tự địa, cũng sanh phương tiện và vô học tâm

T. 30: Du già sư địa luận (Yogācāra-bhūmi-śāstra-瑜伽師地論), quyển 39, tr. 505b12-17: Thế nào là Bồ-tát bố thí tất cả? Tất cả có hai thứ: (1) bố thí vật bên trong. (2) bố thí vật bên ngoài. Nếu chư Bồ-tát chỉ bỏ thân mình, ấy chỉ gọi là bố thí vật bên trong. Nếu chư Bồ-tát thương xót mạng sống của chúng sanh, thường đem thức ăn bố thí, ấy gọi là tạp thí vật bên trong và bên ngoài. Nếu chư Bồ-tát trừ loại bố thí vừa nói ở trên, ngoài ra hết thảy nên bố thí, ấy gọi là bố thí vật bên ngoài

T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottarikāgama -增壹阿含經), quyển 1, tr. 550c-9, T. 24: Tỳ ni mẫu kinh (毘尼母經), quyển 3, tr. 818a26-27; T. 25: Phân biệt công đức luận (分別功德論), quyển 1, tr. 32b6-8

Tham khảo T. 4: Đại trang nghiêm luận kinh (Sūtrālaṃkāra-śāstra-大莊嚴論經), kinh số 55, tr. 309c-310b; T. 50: A dục vương truyện (阿育王傳), quyển 7, tr. 128b-c; T. 4: Chúng kinh soạn tạp thí dụ (眾經撰雜譬喻), kinh số 41, tr. 541c-542a.

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 23, kinh số 604, tr. 165b4-9; T. 50: A dục vương truyện (阿育王傳), quyển 1, tr. 102a, T. 50: A dục vương kinh (阿育王經), quyển 1, tr. 135a

Tham khảo Trường bộ kinh I (Dīghanikāya), Kinh Kassapa (=Mahāsīhanāda sutta), tr. 166; T. 1: Trường a-hàm kinh (Dīrghāgama-長阿含經), quyển 16, kinh số 25, Lõa hình phạm chí kinh (倮形梵志經), tr. 103b25-c13, quyển 19, kinh số 30, Thế ký kinh (世記經), Long điểu phẩm (龍鳥品), tr. 128a7-17; T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottara-āgama-增一阿含經), quyển 23, Tăng thượng phẩm (增上品), tr. 670c2-672b3; T. 4: Xuất diệu kinh (出曜經), tr. 768c16-769a3

Tham khảo Tăng chi bộ kinh I, tr. 226; Pháp cú (Dhammapada) V, kệ 54; Bản sanh kinh (jātaka) III, tr. 291; Di lan vương vấn kinh (Milinda sutta), tr. 333; T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (阿毘達磨俱舍論), quyển 11, tr. 60a; T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama- 雜阿含經), quyển 38, kinh số 1073, tr. 278c-279a; T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottara-āgama-增一阿含經), quyển 13, địa chủ phẩm (地主品), tr. 613b-c; T. 2: Phật thuyết giới đức hương kinh (佛說戒德香經), tr. 507b-c; T. 2: Phật thuyết giới hương kinh (佛說戒香經), tr. 508a-b

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-阿 毘 達 磨 俱 舍 論), quyển 13, tr. 67c; T. 31: Nghiệp thành tựu luận (Karmasiddhiprakaraṇa-大 乘 成 業 論),tr. 64-68

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-阿毘達磨俱舍論), quyển 3, tr. 13c-15c; quyển 16, tr. 86c

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-阿毘達磨俱舍論), quyển 14, tr. 72b; T. 31: Đại thừa thành tựu nghiệp luận (大乘成業論), tr. 78

Tùy tâm hành: Định cọng giới; không tùy tâm hành: năm giới

T. 8: Đại phẩm bát-nhã kinh (Mahāprajñāparamitā-sūtra-大品般若經), quyển 8, tán hoa phẩm 29 (散花品第29), tr. 279b12-23; T. 8: Phóng quang bát-nhã kinh (放光般若經), quyển 6, Vũ pháp vũ phẩm đệ 30 (雨法雨品第30), tr. 42c27-43a9; T. 8: Quang tán bát-nhã kinh (光讚般若經), quyển 10, vũ pháp bảo phẩm đệ 27 (雨法寶品第27), tr. 216a24-b7; Xem Đại trí độ luận, quyển 14,

T. 16: Phật thuyết ngũ đại thí kinh (佛說五大施經), tr. 813b

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 30, kinh số 855, tr. 217c; kinh số 856, tr. 218c; T. 2: Phật thuyết nan đề thích kinh (佛說難提釋經), tr. 505b

Tham khảo T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 116, tr. 605c17-606a17; T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-阿毘達磨俱舍論), quyển 16, tr. 85b-c14; Thiên thí dụ (Divyāvadāna), tr. 257

T. 2: Phân biệt thiện ác nghiệp báo kinh (分別善惡業報經), quyển 2, tr. 899b19-23

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-阿毘達磨俱舍論), quyển 16, Phân biệt nghiệp phẩm (分別業品), tr. 87b

T. 1: Trường a-hàm kinh (Dīrghāgama-長阿含經), quyển 8, kinh số 9, chúng tập kinh (眾集經), tr. 50b; T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), quyển 49, kinh số 187, tr. 732b-c; T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 171, tr. 861c; T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-阿毘達磨俱舍論), quyển 16, tr. 87b

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 44, kinh số 1993, tr. 323b-c; T. 2: Biệt dịch tạp a-hàm kinh (別譯雜阿含經), quyển 5, kinh số 106, tr. 411b-c; Tương ưng bộ I, tr. 148-149

T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 48, kinh số 1278, tr. 351b-352a; T. 2: Biệt dịch tạp a-hàm kinh (別譯雜阿含經), quyển 14, kinh số 279, tr. 470-b; T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottara-āgama-增一阿含經), quyển 12, tr. 603b-c

Tham khảo Trung bộ kinh II, kinh số 61: Kinh giáo giới La-hầu-la ở rừng Am-bà-la (Ambalaṭṭhikārāhulovāda sūtta); T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), quyển 3, kinh số 14, La vân kinh (羅雲經), tr. 436a-437b; T. 4: Pháp cú thí dụ kinh (法句譬喻經), quyển 3, tr. 599c19-600a

T. 1: Phân biệt thiện ác báo ứng kinh (分別善惡報應經), quyển 2, tr. 899c23-26.

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (阿毘達磨俱舍論), quyển 14, tr. 77b7: Trong các tội không vâng lời, chỉ xả ly uống rượu. Vì để giữ gìn các giới khác. Những người uống rượu say sẽ không thể gìn giữ các giới luật khác. Các luận sư A-tỳ-đàm cho rằng các chất uống làm say không có tính chất của loại tánh tội (rakṛtisāvadya). Tánh tội chỉ bị phạm bởi người có tâm nhiễm ô (kliṣṭa); trong khi vì để chữa bệnh, người ta có thể uống rượu với một lượng không thể làm say. Tâm sẽ bị nhiễm ô nếu người uống biết rằng lượng rượu uống vào sẽ làm say; nhưng tâm sẽ không nhiễm ô nếu biết rằng lượng rượu uống vào không thể làm say. Tuy nhiên, đó không phải là quan điểm của các luận sư trì luật (Vinayadharas). Theo họ, các chất uống làm say đều thuộc tánh tội.
Tôn giả Upāli (Ổ-ba-ly) hỏi: “Phải nên chăm sóc người bệnh như thế nào?”. Thế Tôn trả lời: “Này Upāli, chỉ trừ những gì thuộc về tánh tội.” Ngoài ra Thế Tôn cũng không cho phép những người thuộc dòng họ Thích-ca (Śākyas) dùng rượu khi đau ốm: “Những ai đã nhận ta làm thầy thì không được uống rượu, cho dù chỉ là một lượng nhỏ như đầu ngọn cỏ.” Thế Tôn chỉ ngăn cấm tánh tội trong trường hợp đau ốm (Upālisūtra) đồng thời lại không cho phép uống rượu cho nên biết rõ rằng uống rượu thuộc về tánh tội.
Thánh giả, ở trong đời sống kế tiếp, không uống rượu và cũng không còn phạm các tánh tội khác như giết hại, v.v.. [Nếu có người đổ sữa có trộn rượu vào miệng họ thì chỉ có sữa chảy vào mà không rượu. Khế kinh (Nandikasūtra, v.v) còn xếp rượu vào số các ác hạnh của thân (kāyaduścarita). Các luận sư Đối pháp (Ābhidārmikas) giải thích: Nói chung thì các tội thuộc loại “không vâng lời” đã được cho phép trong trường hợp bị bệnh như câu trả lời cho U-ba-ly trên đây đã chứng minh. Tuy nhiên trường hợp uống rượu thì có ngoại lệ: Cho dù chỉ thuộc loại tội không vâng lời nhưng vẫn bị cấm đối với người bệnh và làm như vậy là để ngăn ngừa những hậu quả không hay do rượu gây ra bởi vì không thể xác định rõ lượng rượu như thế nào mới có thể làm say. Nếu thánh giả đã đắc được luật nghi bất tác đối với rượu thì không phải vì việc uống rượu thuộc về tánh tội mà chỉ vì thánh giả có đầy đủ lực tàm quý; thì đó chỉ vì rượu làm cho họ bị mất chánh niệm (smṛtināśa); nếu họ không uống cho dù chỉ một giọt thì đó là vì lượng rượu làm say không xác định được, cũng giống như thuốc độc. Khế kinh đã xem uống rượu là một ác hạnh của thân bởi vì rượu là “nhân” của sự phóng dật (pramādasthāna). Thật vậy, giới luật về việc uống rượu có ghi câu này: “Khi đoạn trừ nguyên nhân phóng dật là uống rượu, rượu gạo (surā) và rượu trái cây (maireya), tôi từ bỏ nguyên nhân phóng dật…”. Đây không phải là trường hợp đối với các tội khác: Người ta không nói: “tôi từ bỏ nguyên nhân phóng dật là sự giết hại”; bởi vì các tội khác đều là tánh tội. Kinh Nandikasūtra nói rằng tái sinh vào địa ngục là do thường hay uống rượu. Nhân vì uống rượu mà có sự hoạt động liên tục của một chuỗi các tâm bất thiện; từ đó phát sinh một loại nghiệp mới chiêu cảm địa ngục, hoặc làm hiện hành một nghiệp cũ vào lúc lâm chung. Thành ngữ “tốt-la-mê-lệ-da-mạt-đà phóng dật xứ có nghĩa là gì? Surā là một thức uống có men nấu từ gạo; maireya là thức uống có men nấu từ nhiều vị khác (như nước mía, v.v.). Có lúc các thức uống này làm say rất ít, có lúc chúng hoàn toàn không làm say: Chính vì thế mà đã thêm vào từ madya, làm say. Quả cau, cỏ sâu rọm (kodrava, v.v) khi ăn vào bị say cũng gọi là surā và maireya. Uống rượu chỉ là một tội thuộc loại không vâng lời. Vì thế từ “phóng dật xứ” (pramādasthāna) nên được hiểu là người ta phải từ bỏ sự uống rượu bởi vì nó là nguyên nhân của tất cả các trường hợp bị liệt trí nhớ (sarvapramādānām āspadatvāt); Abhidharmakośa-śāstra, karmanirdeśaḥ, tr.
219: Kiṃ punaḥ kāraṇaṃ pratikṣepaṇasavadyācchikṣāpadasya na vyavasthāpitam, pratikṣepaṇasavadyānmadyādeva, kiṃ kāraṇaṃ madyādeva nānyasmāt, anyaguptaye. (34) Madyaṃ pibato’nyānyapyaṅgānyaguptāni syuḥ, kathaṃ punarmadyapānaṃ pratikṣepaṇasāvadyaṃ gamyate, prakṛtisāvadyalakṣaṇābhāvāt, prakṛtisāvadyaṃ hi kliṣṭenaiva cittenādhyācaryate, śakyaṃ tu madyaṃ pratīkārabuddhyaiva pātuṃ yāvanna madayet, kliṣṭameva taccittaṃ yanmadanīyaṃ jñātvā pibati, na tat kliṣṭaṃ yadamadanīyamātrāṃ viditvā pibati, prakṛtisāvadyaṃ madyamiti vinayadharāḥ. Kathaṃ bhadanta glāna upasthānatvyaḥ, prakṛtisāvadyamupālin sthāpayitvā, ityuktaṃ bhagavatā, śākyeṣu ca glāneṣu madyapānaṃ nābhyanujñātam, idaṃ coktaṃ “māṃ bhikṣavaḥ śāstāramuddiśadbhiḥ kuśāgreṇāpi madyaṃ na pātavyami’tyataḥ prakṛtisāvadyamiti jñāyate, āryaiśca janmāntaragatairapyanadhyācārāt, prāṇivadhādivat, kāyaduścaritavacanaaddurgatigamanācceti, netyābhidhārmikāḥ, utsargavihitasyāpiglāneṣu prajñaptisāvadyasya punarmadyasyāpavādaḥ prasaṅgaparihārārthaṃ madanīyamātrāniyamanāt, tatra eva kuśāgrapānapratiṣedhaḥ, āryairanadhyaacaraṇaṃ hrīmattvāttena ca smṛtināśāt, alpakasyāpyapānamaniyamādviṣavat, duścaritavacanaṃ pramādasthānatvāt, ata evātra pramādasthānagrahaṇaṃ nānyeṣu teṣāṃ prakṛtisāvadyatvāt, atyāsevitena durgatigamanābhidhānam, tat prasaṅgenābhīkṣṇamakuśalasaṃtatipravṛtterāpāyikasya karmaṇa ākṣepādvṛttilābhādvā, surāmaireyamadyapramādasthānamiti ko’rthaḥ, surā annāsavaḥ, maireyaṃ dravāsavaḥ, te ca kadācidaprāptacyuta madyabhāve bhavataḥ ityato madyagrahaṇaṃ, pūgaphalakodravādayo’pi madayantīti surāmaireyagrahaṇam, prajñaptisāvadyasyādareṇa praheyatve kāraṇa jñāpanārthaṃ pramādasthānavacanam, sarvapramādāspadatvāditi.

T. 1: Phân biệt thiện ác báo ứng kinh (分別善惡報應經), quyển 2, tr. 899b26-c12

Não hại, trộm cướp, tà dâm và uống rượu.

Tham khảo T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 33, kinh số 927, 928, tr. 236b-c; T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-阿毘達磨俱舍論), quyển 14, phân biệt nghiệp phẩm (分別業品), tr. 76a: Xưng Cận sự (Ưu-bà-tắc) tức phát khởi giới; nhưng phải giảng giải thêm như trường hợp của Bí-sô.
Luận: Luật nghi Cận sự có thể phát khởi ở một người thọ nhận các phẩm tánh của một Cận sự khi người này nói: “Kể từ hôm nay cho đến suốt đời, hãy xem tôi là một Cận sự “xả sanh” (prāṇāpeta)”. Xả sanh có nghĩa là gì?
Ý kinh nói là “xả sát sinh” (prāṇātipātāpeta), được nói ra sau khi đã từ bỏ sự giết hại. Nên trước khi đắc năm giới, một người có thể đắc được luật nghi ngày [bởi vì người này đã tự chứng tỏ là xả ly sự giết hại]. Tuy nhiên để giúp người này hiểu được các giới khác (śikṣāpada). Lại vì nói lìa sát sanh v.v… năm trọng giới tướng khiến nhận biết được kiên trì. Như đắc tỳ-kheo cụ túc giới. Nói học xứ quan trọng khiến nhận biết được kiên trì. Đối với Cần sách cũng như vậy. Và đối với trường hợp của Cận sự cũng như thế.
Nếu phải đủ luật nghi, Làm sao Cận sự có thể là “nhất phần”, v.v.. Nói vậy là dựa vào trì giới.
Luận: Nếu tất cả Cận sự phải có đủ luật nghi Cận sự thì làm thế nào Thế Tôn có thể mô tả bốn loại Cận sự: Cận sự một giới (ekadeśakārin), Cận sự hai giới (pradeśakārin), Cận sự ba hoặc bốn giới (yadbhūyaskārin), Cận sự năm giới (paripūṇakārin)? Nói như vậy là căn cứ vào sự trì giới. Thật vậy, khi Cận sự thọ trì (rakṣati) một trong các giới thì được nói là có khả năng hành trì (kar) giới này. Và tất cả những người thuộc hàng Cận sự đều ở trong luật nghi như nhau.
(Kinh bộ) Chủ trương trên trái ngược với kinh (utsūtra). Các ông nói rằng người ta đắc được luật nghi chỉ cần dựa vào việc thọ nhận các phẩm tánh của Cận sự “xả sinh”, như: “hãy xem đệ tử… là Cận sự xả ly.” Tuy nhiên, những gì trích dẫn trên đây không có trong kinh văn. Bản kinh chúng tôi muốn nói đến là kinh Đại danh (Mahānāmasūtra) có đưa ra một định nghĩa về Cận sự và ngoài ra không còn một kinh nào khác. Nhưng kinh Đại danh lại không có thêm từ “xả sanh” (prāṇāpeta). Nếu như các ông nói rằng các ông đã căn cứ vào một bộ kinh khác, trong đó có ghi: “Kể từ hôm nay cho đến trọn đời [hãy xem đệ tử là một Cận sự] liều bỏ mạng sống của mình (prāṇopeta), sau khi đã quy y tam bảo, và tin tưởng hoàn toàn (abhiprasanna)”; thì đoạn kinh văn này chỉ nhằm chỉ cho những người nhìn thấy được tứ đế, đã đắc được chánh tín, và vì thế mà đã quyết chí đi theo chánh pháp cho dù hy sinh cả mạng sống: “Chúng tôi không thể buông bỏ chánh pháp, ngay cả khi cần cứu lấy mạng mình.” Như vậy đoạn kinh trên không hề đưa ra một định nghĩa về luật nghi Cận sự. Hơn nữa, từ “xả sanh” mà các ông đã dựa vào đó để đưa ra những giải thích trên không được nơi nào nói đến, không có trong kinh Đại danh mà cũng không có trong kinh Kiến đế (Dṛṣṭasatyasūtra). Ai có thể thừa nhận những thành ngữ mà ý nghĩa lại thiếu chính xác như vậy? Và nếu chỉ dựa vào sự tin tưởng ý nghĩa của từ trên đây thì ai có thể thừa nhận rằng Cận sự đã đắc được năm giới trước khi có hành động thọ giới? Nếu từ “xả sanh” là để chi cho trường hợp của người phạm giới thì câu hỏi được nêu ra trong bản kinh trên còn không hợp lý huống hồ là câu trả lời. Bởi vì có người nào đã hiểu rất rõ về luật nghi Cận sự và đã biết rằng loại luật nghi này có tất cả năm chi nhưng lại không thể giải thích được việc: “Người nào không phạm một giới thì trì được một giới” và các giới còn lại. Trái lại chỉ có những người không hiểu được số lượng nhiều hay ít của luật nghi Cận sự và chỉ thấy được những người chỉ có thể hành trì một, hai, ba hoặc tất cả các giới (tanmātraśikṣamān prati) thì mới đưa ra câu hỏi: “phải làm thế nào để trở thành Cận sự thọ trì một giới?... Phải là thế nào để trở thành Cận sự thọ trì tất cả các giới?”
(Tỳ-bà-sa) Nếu trở thành Cận sự mà không cần phải thành tựu luật nghi Cận sự thì người ta vẫn có thể trở thành Bí-sô hoặc Cần sách mà không cần phải thọ đủ luật nghi. (kinh bộ) Bằng cách nào chúng tôi biết được số lượng nhiều hay ít của các luật nghi Cận sự, Cần sách và Bí-sô? Chắc chắn là nhờ sự thuyết giáo của bậc Đại sư. Và ngài đã nói về Cận sự không thành tựu tất cả luật nghi; nhưng ngài không nói về trường hợp Bí-sô hay Cần sách chỉ thành tựu một số luật nghi. Tuy nhiên các luận sư Tỳ-bà-sa ở Kaśmīr không chấp nhận ý kiến trên; Abhidharmakośa-śāstra-karmanirdeśaḥ, tr. 215-216:
Upāsakatvopagamāt saṃvṛt.
Upāsakatvābhyupagamādevāsyopāsakasaṃvaro jāyate, “yadevābhyupagacchati-‘upāsakaṃ māṃ dhāraya’ ityādyagreṇa yāvajjīvaṃ prāṇāpetam” iti, prāṇātipātādyapetamityarthaḥ; madhyapadalopāt, laghusaṃvarasyāpi vyutpādanārthaṃ śikṣāpadānām
uktistu bhikṣuvat (30)
Yathaivaṃ bhikṣurlabdhasaṃvaro’pi punaḥ śikṣāpadāni grāhyate, śrāmaṇeraśca vyutpādanārthamitaścāmutaśca tava saṃvara iti, tathopavāsako’pi na tu vinā saṃvareṇopāsako’sti. Sarve cet saṃvṛtā ekadeśakāryādayaḥ katham? yadi sarva evopāsakā upāsakasaṃvarasthāḥ, kathaṃ bhagavatā ekadeśakārī, pradeśakārī, yadbhūyaḥkārī, paripūrṇakārī copāsaka uktaḥ? tatpālanāt kila proktāḥ, yo hi yacchikṣāpadaṃ pālayati sa tatkārītyuktaḥ, sarve tu samaṃ saṃvarasthāḥ, idam utsūtraṃ vartate? kim atra utsūtram? upāsakatvābhyupagamādeva saṃvaralābhaḥ, yasmāt prāṇātipātamityāheti? na hyeva sūtrapāṭhaḥ uktaḥ, yathā mahānāmasūtrapāṭhaḥ, tatraiva copāsakalakṣaṇāpadeśaḥ, nānyatra, yatra tveṣa pāṭhaḥ-“yāvajjīvaṃ prāṇāpetaṃ śaraṇagatamabhiprasannam” iti. tataste dṛṣṭasatyāḥ pudgalāḥ “avetyaprasādānvayaṃ prāṇairapi saddharmopagamanaṃ darśayanti sma, jīvitahetorapyabhavyā vayamenaṃ dharmaṃ parityaktum” iti, na tveṣa lakṣaṇāpadeśaḥ saṃvarasya, prāṇāpetaṃ tu na kvacit paṭhyate, kaścaitadaparipuṣṭārthaṃ paṭhet! ekadeśakāryādīṃstu khaṇḍitaśikṣānadhikṛtya praśna eva na yujyate, kuto visarjanamāveṇikadharmāṇām! ko hyupāsakasaṃvaraṃ jānan etanna jñāsyate - yo hi yacchikṣāpadaṃ na khaṇḍayati sa tatkārī bhavatīti. Upāsakasaṃvarasya tu parimāṇānabhijñāṃstanmātraśikṣākṣamān pratyeṣa praśno yujyate - “kiyatā bhadantopāsaka ekadeśakārī bhavati yāvat paripūrṇakārī bhavati?” yadi tarhi vinā saṃvareṇopāsakaḥ syād, vikalena vā, bhikṣuśrāmaṇerāvapi syātām, kathaṃ tāvedaṣāmupāsakasaṃvarādīnāmaṅgapratiniyamo bhavati? śāstṛprajñaptivaśāt, upāsakatvādipratiniyamo’pi śāstṛprajñaptivaśādiṣyatām, vināpi hi saṃvareṇopāsakaḥ prajñapitaḥ, na tu bhikṣuśrāmaṇerāviti, te tv etan necchanti kāśmīrāḥ, sarveṣāṃ tu saṃvarāṇām

Thế gian lục thời hoa-世間六時華; Tham khảo T. 54: Nam hải ký quy nội pháp truyện (南海寄歸內法傳), quyển 2, tr. 219c27

T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (阿毘達磨俱舍論), quyển 18, phân biệt nghiệp phẩm (分別業品), tr. 95b27-c15: Kinh dạy rằng có ba loại phước - nghiệp - sự (puṇyakriyāvastus) là bố thí, giới hạnh và tu tập; như vậy, làm thế nào ba loại này lại được gọi là phước - nghiệp - sự?
Tụng đáp: Ba loại thí giới tu, tùy điều kiện tương ưng, Có tên là phước - nghiệp - sự; khác nhau như nghiệp đạo.
Luận: Ba loại bố thí, trì giới và tu tập, tùy theo thể tánh của mỗi loại, có khi đều là phước (puṇya), nghiệp (kriyā) - tức hành động - và sự (vastu) - tức là nơi hành động được thực hiện - có khi chỉ là phước, nghiệp hoặc sự; cũng giống như trường hợp của nghiệp đạo có khi vừa là nghiệp vừa là nghiệp đạo, có khi chỉ là nghiệp đạo.
Trước tiên hãy xét đến loại phước - nghiệp - sự thuộc về bố thí: (1) Thân nghiệp và ngữ nghiệp đều là phước, nghiệp và sự: Chúng là phước vì là có quả dị thục đáng ưa; chúng là nghiệp (puṇyakriyā), vì thể của chúng vốn là nghiệp; chúng là sự, tức là nơi hành động hoặc là cảnh sở duyên (vastu, adhiṣṭhāna) của loại tư bố thí có khả năng dẫn khởi chúng; (2) tư (cetanā) bố thí chỉ là phước (puṇya) và nghiệp (puṇyakriyā, phước nghiệp); (3) các pháp (thọ, v.v.) đi kèm theo thân và ngữ nghiệp chỉ là phước.
Loại phước - nghiệp - sự thuộc về giới chỉ có thân nghiệp, ngữ nghiệp nhưng lại có đủ cả phước, nghiệp và sự. Đối với loại phước - nghiệp - sự thuộc về tu tập, hãy xét đến sự tu tập tâm từ (maitrī): (1) Sự tu tập này là phước và cũng là sự vì đó là nơi thực hiện hành động phước đức (puṇyakriyāyāś ca vastu), tức là loại tư tương ưng với tâm từ bởi vì trong thế gian thì loại tư này mang hình thái của tâm từ; (2) loại tư này vừa là phước vừa là nghiệp; cũng giống như loại giới tạo thành luật nghi tịnh lự (dhyānasaṃvara) được thành tựu bởi người tu tập tâm từ; (3) các pháp khác (tín, v.v.) đi kèm theo tu chỉ là phước.
Hoặc từ phước nghiệp (puṇyakriyā) còn có nghĩa là tác phước (puṇyakāraṇa) hay phước gia hành (puṇyaprayoga); và thí, giới cũng như tu đều là sự của phước nghiệp, bởi vì việc thực hiện chúng cũng có ý nghĩa là sự chuẩn bị cho phước đức (khởi phước gia hành).
Có thuyết khác cho rằng nếu nói thật chính xác thì phước nghiệp chính là thiện tư; và thí, giới cũng như tu đều là sự, tức là nền tảng để thực hiện loại tư này. Abhidharmakośa-śāstra-karmanirdeśaḥ, tr. 267:
Tiṣyasto’treṇa vīryasya dhīsamādhyoranantaram
Puṇyaṃ kriyā’tha tadvastu trayaṃ karmapathā yathā.
Sūtra uktaṃ “trīṇi puṇyakriyāvastūni, dānamayaṃ puṇyakriyāvastu śīlamayaṃ bhāvanāmayami’ti, kathametattayaṃ puṇyakriyāvastu. Puṇyamapyettayaṃ kriyā’pi vastvapi yathāyogamiti puṇyakriyāvastu, tadyathā karma ca te panthānaśca panthāna eva na karmaṇa iti karmapathā uktāḥ, tatra dānamaye tāvat puṇyakriyāvastuni kāyavākkarma tridhā bhavati, tatsamutthāpikā cetanā puṇyaṃ ca kriyā ca, tatsahabhuvo dharmāḥ puṇyameva, śīlamayaṃ tu kāyabākkarmaiveti tridhā bhavati. Bhāvanāmayo maitrī puṇyaṃ ca puṇyakriyāyāśca vastu, tatsaṃprayuktāyāścetanāyā maitrīmukhenābhisaṃskaraṇāt tatsahabhuvaścetanā śīla ca puṇyaṃ ca kriyā ca, anye tatsahabhuvaḥ puṇyameva puṇyasya vā kāraṇaṃ puṇyakriyā puṇyaprayogastasyā etāni trīṇi vastūni, eṣāṃ saṃpādanārthaṃ puṇyaprayogārambhāditi, kuśalacetanāparamārthena puṇyakriyā, tasya etāni vastūnītyapare, kimidaṃ dānaṃ nāma, yadapi dīyate taddānam

T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottara-āgama-增一阿含經), quyển 15, tr. 624b-626a; T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 124, tr. 647b; T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (阿毘達磨俱舍論), quyển 14, Phân biệt nghiệp phẩm (分別業品), tr. 74c8-c25: Luật nghi biệt giải thoát, được thọ trì suốt đời hoặc chỉ một ngày đêm.
Luận: Bảy chúng đầu tiên trong số các luật nghi thuộc biệt giải thoát được thọ trì trọn đời; luật nghi thuộc về Cận trú (upvāsastha) chỉ được thọ trì chỉ trong một ngày đêm. Điều này đã thành luật.
Tại sao như vậy? - Bởi vì chỉ có hai thời khoảng (thời biên tế, kālāvadhi) là thời khoảng dài bằng cả mạng sống (thọ biên tế) và thời khoảng một ngày một đêm (trú dạ biên tế). Các thời khoảng mười lăm ngày (bán nguyệt) và các thời khoảng khác đều được bao hàm trong thời khoảng một ngày một đêm này. Pháp có tên là “thời” (kāla) là pháp gì? Đây không phải là một thực pháp (padārtha) thường hằng, như có người đã từng tin tưởng như thế. Chữ “thời” chỉ là một cách nói mà qua đó người ta muốn chỉ cho các hành (saṃskāras) ở quá khứ, vị lai và hiện tại. Ngày là khi trời sáng ở bốn đại châu; và đêm là khi trời tối. (Kinh bộ) Chúng tôi thừa nhận luật nghi biệt giải thoát có thể chỉ được sinh khởi trong suốt cả một đời sống. Thật vậy, ngay cả khi chúng ta phát nguyện giữ giới trong đời sống kế tiếp thì chúng ta cũng không phát khởi được loại giới này cho đời sống đó; bởi vì (1) thân sở y (āśraya) lúc đó sẽ khác (nikāyasabhāga), (2) thân sở y mới sẽ không có tính chất thích dụng đối với các luật nghi đã thọ trì, (3) thân sở y mới cũng sẽ không nhớ được sự phát nguyện thọ giới. Tuy nhiên, nếu một người thọ trì các giới của Cận trú trong hơn một ngày một đêm, trong năm ngày, trong mười ngày, v.v., thì có chướng ngại nào đối với việc phát khởi nhiều giới Cận trú ở người này không? (Hữu bộ) Chắc chắn phải có chướng ngại nào đó bởi vì Thế Tôn có nói trong kinh rằng Cận trú giới chỉ được thọ trì trong một ngày một đêm. (Kinh bộ) Như vậy vấn đề nảy sinh ở đây là tại sao Thế Tôn lại tuyên thuyết như vậy. Có phải ngài đã nghĩ rằng luật nghi Cận trú không thể phát khởi trong một thời khoảng lâu dài hơn? Hay là ngài nghĩ rằng căn cơ chúng sinh rất khó điều phục, vì thế chỉ nên thọ Cận trú giới trong một ngày một đêm thì việc giữ giới có thể dễ dàng hơn? Bởi vì thật ra chẳng có gì trái ngược nếu phát khởi được luật nghi Cận trú trong một khoảng thời gian dài hơn một ngày. Tuy nhiên, Tỳ-bà-sa cho rằng không thể thừa nhận cách giải thích trên bởi vì Thế Tôn không nói đến việc thọ luật nghi Cận trú trong một thời khoảng dài hơn. Abhidharmakośa-śāstra-karmanirdeśaḥ, tr. 212:
Yāvaj jīvaṃ samādānamahorātraṃ ca saṃvṛteḥ. Saptanaikāyikasya prātimokṣasaṃvarasya yāvajjīvaṃ samādānam, upavāsasaṃvarasya ahorātram ity eṣa niyamaḥ, kiṃ kāraṇam? dvau hi kālaparyantau, ahorātraparyantaḥ, jīvitaparyantaśca, ahārotrāṇāṃ paunaruktyena pakṣādayaḥ. Kālo nāma ka eṣa dharmaḥ? saṃskāraparidīpanādhivacanametat, ālokāvasthā hi dvīpeṣu ‘divasaḥ’ ityucyate, tamo’vasthā ‘rātriḥ’, yuktaṃ tāvajjīvitādūrdhvaṃ satyapi samādāne saṃvarasyānutpattiḥ. Visabhāgatvādāśrayasya tena ca tatrāprayogādasmaraṇācca, athāhorātrādūrdhvaṃ pañcarātraṃ daśarātraṃ vā upavāsasamādānasya kaḥ pratibandho bahūnāmupavāsasaṃvarāṇāmutpattau? itthamasti pratibandho yadbhagavānāhorātrikamevopavāsaṃ sūtre śāsti sma, idamidānīṃ sampradhāryam-kiṃ tāvadahorātrādūrdhvaṃ saṃvarasyānutpattiṃ paśyatā tathāgatenāhorātrika upavāso deśitaḥ, utāho durbalendriyāṇāmāhorātrike’pi saṃvarasamādānena saṃniyojanārthamiti, kutastvetadevaṃ tarkyate? ahorātrāt pareṇāpi saṃvarotpattau yuktyavirodhāt, tadetat kasyacidapyahorātrādūrdhvamadeśānāṃ necchanti vaibhāṣikāḥ.

T. 23: Thập tụng yết ma tỳ-kheo yếu dụng (十誦羯磨比丘要用), tr. 496b3-20; T. 29: A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-阿毘達磨俱舍論), quyển 14, Phân biệt nghiệp phẩm (分別業品), tr. 74c

T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottara-āgama-增一阿含經), quyển 16, tr. 625b

T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), quyển 55, kinh số trì trai kinh (持齋經), tr. 770b-c; T. 1: Trai kinh (齋經), quyển 1, tr. 911a-b; T. 1: Ưu bi di đọa xá ca kinh (優陂夷墮舍迦經), quyển 1, tr. 912b-c; T. 1: Bát quan trai kinh (八關齋經), quyển 1, tr. 913a-b.

T. 23: Thập tụng luật (十誦律), quyển 21, tr. 149c; T. 23: Thập tụng yết ma tỳ-kheo yếu dụng (十誦羯磨比丘要用), quyển 1, tr. 496a; T. 27: Đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-大毘婆沙論), quyển 124, tr. 645a-c; T. 29. A-tỳ-đạt-ma câu xá luận (Abhidharmakośa-śāstra-阿毘達磨俱舍論), quyển 14, phân biệt nghiệp phẩm (分別業品), tr. 75c26-76b12.

T. 1: Trường a-hàm kinh (Dīrghāgama-長阿含經), quyển 20, kinh số 30, thê kỷ kinh (世記經), tr. 134b14-135b; T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 40, kinh số 1117, tr. 295c-296a; T. 2: Biệt dịch tạp a-hàm kinh (別譯雜阿含經), quyển 3, kinh số 46, tr. 389a-b; T. 2: Tăng nhất a-hàm kinh (Ekottara-āgama-增一阿含經), quyển 16, Cao tràng phẩm (高幢品), tr. 624b-625a; T. 32: Phật thuyết lập thế a-tỳ- đàm luận (佛說立世阿毘曇論), quyển 2, Thiên trú xứ phẩm đệ bát (天住處品第八), tr. 184b9-185b13.

T. 1: Trung a-hàm kinh (Madhyamāgama-中阿含經), quyển 10, kinh số 41, Hà nghĩa kinh (何義經), tr. 485a13; kinh số 43, Bất tư kinnh (不思經), tr. 485b19-20.

T. 22: Ngũ phần luật (五分律), quyển 29, tr. 187c19; T. 22: Ma ha tăng kỳ luật (Mahāsāṃghika-vinaya-摩訶僧祗律), quyển 30, tr. 472b21-22; T. 22: Tứ phần luật (Dharmagupta –vinaya-四分律), quyển 48, 924c13-13-14; T. 23: Thập tụng luật (十誦律), quyển 49, tr. 296a5; T. 54: Nam hải ký quy nội pháp truyện (南海寄歸內法傳), quyển 2, tr. 216a.

T. 24: Tỳ ni mẫu kinh (毘尼母經), quyển 8, tr. 850c15-16.

T. 27: A-tỳ-đạt-ma đại tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāsā-śāstra-阿毘達磨大毘婆沙論), quyển 44, tr. 229c-230a: Thi-la: nghĩa là người trì giới được giấc ngủ cát tường, thường mộng điều lành ấy gọi là thi-la. Lại thi-la là nghĩa số tập, thường tập hợp các pháp thiện nên gọi là thi-la. Lại thi-la là nghĩa định, nghĩa là người trì giới tâm được định nên gọi là thi-la.

T. 3: Bồ tát bản hành kinh (菩薩本行經), quyển 2, tr. 119b; T. 3: Sư tử tố đà bà vương đoạn nhục kinh (師子素馱娑王斷肉經), tr. 392c: Không tiếc thân mạng để toàn cấm giới.

Bảy báu: vàng, bạc, lưu ly, sa cừ, mã não, trân châu và mai khôi.

Trường bộ kinh I, kinh số 2: Kinh Sa-môn quả (Sāmaññaphala sutta); T. 2: Tạp a-hàm kinh (Saṃyuktāgama-雜阿含經), quyển 43, kinh số 1164, tr. 317b10-13: Lục sư tà kiến (ngoại đạo): Phú-lâu-na ca-diếp (Pūraṇa-kāśyapa), Mạt-già-lợi Cù-xá-lợi-tử (Maskarī-gośāliputra ), Tán-xà-na Tỳ-la-di-tử (Sañjaya-belathaputra), A-kỳ-đa-chỉ-xá-khâm-bà-la (Ajita-keśa-kambala), Già-cu-la-ca-chiên-diên (Pakudha-kātyāyana), Ni-kiền-liên-đà-xá-đề-phất-đa-la (Nirgrantha-putra).; T. 2: Biệt dịch tạp a-hàm kinh (別譯雜阿含經), quyển 6, kinh số 107, tr. 413b27-c1.