Thành Duy Thức Bảo Sanh Luận

Quyển 3

Luận nói: Nại lạc ca Ba la như người săn nai. Như vậy nên biết chẳng phải chỉ không chịu cái khổ hại nhau, nhưng ở trong cõi cùng chịu khổ, lại không bị các ngục tốt hại. Nếu khác những thứ này, thì khi ở trên sắt nóng chảy sôi bị khổ thiêu đốt không thể chịu nổi, làm sao còn bức hại ngưởi khác được. Khi ở trên đất nóng chuyển động thân thể, loại Na lạc ca chân tay như rụng rời không còn làm được gì. Vậy mà ở trong sắt nóng sục sôi còn bị chúng ngục tốt kềm chế không chút tự tại. Thế mà chúng ngục tốt kia hăm hở hại người, cho nên biết chắc chúng không bị khổ kia. Chúng như người làm bếp đang trở qua trở lại, chiên cá trong chảo dầu nóng. Nếu đem ngục tốt làm Na lạc ca để làm hại nhau thì không được. Nếu vậy thì thành trái nghĩa ngục tốt. Nói Na lạc ca Nại lạc ca Ba la lập làm tông là có trái lỗi của tông. Lại nếu nói bị sắt nóng rất cực khổ, nên các Na lạc ca không thể hại chúng, như đem sinh mạng đặt trong than lửa, hoặc có thể loại này không bị khổ này, như trời Đâu suất. Đây rõ là ngục tốt, chẳng phải Na lạc ca. Tức ở đây thấy ngoại nhân có giải thích riêng, dẫn kinh làm chứng, rất là sai trái. Nhưng chỉ là những kẻ kém trí tuệ, rõ ràng là ít thấy, chỉ sơ lược nêu vài điều.

Kia lại hỏi rằng: Ở địa ngục bọn ngục tốt không chịu khổ, ta cũng không chấp nhận. Như kinh nói: Các Bí sô! Có Nại lạc ca tên là Lục xúc xứ. Các hữu tình sinh trong đó, nếu khi dùng mắt xem các sắc, thì thấy toàn là cảnh không ưa thích.

Thật sự các hữu tình kia có việc như vậy. Về quan điểm đối với ngục tốt phi tình, các luận sư không chấp nhận là hữu tình. Đó là những tụ tập hư không, xâm lấn khuynh loát nhau. Các nhà chủ trương kia đặt câu hỏi như sau: Các Na lạc ca khi chịu các khổ của chúng, có những khác nhau, nên có thân khác nhau. Như trong một ngục vô gián có nhiều tội vô gián.

Đây cũng chưa thể ngăn được các ý khác. Như trước có nói: Các loại hữu tình sinh vào Nại lạc ca khi thụ khổ, khác với các khổ độc ở những cõi khác. Nhưng ở trong các ngục kia có những nỗi khổ chung, thì tất cả đồng chịu. Nhưng ở nơi đó, do nghiệp nặng, gió thổi mãnh liệt, thân gặp cực khổ, một vô gián thì không thụ, trông các khổ bạo của các thứ vô gián khác không cùng thụ nên thành bất định. Nói rõ việc này là để trừ các ngục tốt kia.

Các Na lạc ca không có sự sai khác này. Cõi đó đồng khổ thì đều đồng chịu. Tức chỗ lập tông không có chỗ khác tông, chuyển sinh đạo lý sao thành bất định?

Vì một vô gián đồng thụ khổ giống nhau.

Có câu hỏi khác rằng: Do các ngục tốt kia không thụ khổ. Đó không phải câu trả lời đúng, mà là vì có bất định.

Nhưng không nên đoán định như thế. Thấy một thụ khổ thì những người khác cũng vậy. Hiện thấy thế gian cũng vậy. Như khi dê, lạc đà bị bò cạp cắn chết, chim chóc mổ ăn. Cứ loài bàng sinh thì có khác nhau như vậy. Ở trong loài người cũng lại thấy có một không thụ khổ. Như người có khối đau, thầy thuốc dẫm lên sắt nóng rồi dùng chân ép vào chỗ đau. Người bệnh tuy chịu đau lắm nhưng chân thầy thuốc không đau. Nhưng thật ra hữu tình không có sai biệt. Đây cũng do ở cõi Nại lạc ca là khổ pháp câu sinh, vì không thấy nên không gọi đây là Na lạc ca. Thấy bị độc trùng cắn v.v…có thể bị mất mạng. Đây cũng chỉ cho thấy rộng. Trí xảo của bọn người tục chẳng quan hệ luận này là những điều khế lý.

Nếu nói chỉ căn cứ những tương tự của cõi hữu tình, như vậy là cõi hữu tình kia thâu vào trong tông này. Tức trong cõi hữu tình kia, thấy có người không thụ khổ của cõi đó, rõ ràng là tông kia có lỗi bất định.

Đây cũng chưa rõ nghĩa thành lập của ta. Ở cõi hữu tình đó có các khổ quyết định, chúng không cùng thụ khổ, đó là nghĩa năng lập trước khi tác dụng. Nhưng chẳng phải người, súc vật sinh nơi cõi hữu tình kia, theo luật ở đó nhất định phải bị mà không bị, như nói dê v.v…khi bị độc bò cạp khổ đau mà chết, hoặc bị đau do chân nóng sinh ra. Nếu hoàn toàn không bị các khổ của cõi kia thì chẳng phải tính của cõi kia mà có những tội khiên này.

Có một ý kiến khác nói rằng: Nhưng ngục tốt do tự tha nghiệp tăng thượng mà sinh nên không bị hại. Khổ khắc lẫn nhau, kia không chấp nhận. Nay tôi bảo ông, tự kiến chấp trước tâm mê, như bước những bước đảo điên trong hư không. Nại lạc ca Ba la chẳng phải bị kia hại, kia bức bách mà sinh. Có những khổ thống, chắc chắn không thụ. Đó là điều được chấp nhận. Nhưng chấp cho rằng không thụ các khổ hình phạt nơi kia, có ai giúp sức?

Đây lại hỏi trở lại rằng: Tuy không có hại nhau, là do tác dụng khác nhau, khiến địa vị khác nhau. Như kẻ bị trói và kẻ trói. Những lời nói của ông trở lại phản lại tông của mình. Bởi không thể đồng thời vừa trói vừa bị trói. Hay lại cùng nhau làm việc trói, như nói hai kẻ kia lần lượt trói nhau, thế này cũng phi lý. Bởi chẳng phải chịu trói gọi là bị trói, và trói ai là có khả năng trói. Nhưng hai việc này dẫu khiến chịu khổ, thì đối với Na lạc ca cũng không thể lập được. Nếu khi bị độc hại cực khổ, chẳng phải là Na lạc ca, nếu bị kia hại, gặp khi kia đau khổ, thì đó là Na lạc ca, đó là điều không nên chấp nhận. Một hình phạt tương tục có sinh có tử, thành một tội lớn. Cùng một lúc hại nhau thì không thành. Do không phải một niệm, mà vội trở lại phủ nhận có thể làm cái chấp này. Nếu chuyển cái chấp, tuy đồng một cõi hữu tình, do tác dụng khác, mà tên gọi thành khác, một tên là Na lạc ca, một gọi là ngục tốt. Cũng như trong cõi người, không có người cai ngục bị gông cùm.

Đây cũng phi lý, vì không nhờ kia. Do không phải nhờ tác dụng sai biệt nói Na lạc ca như người bị trói. Nhưng đây chỉ do cõi hữu tình làm nhân, đây làm sao bỏ ngục tốt kia được? Cho nên biết là địa vị có sai biệt, do chẳng phải cõi hữu tình đồng làm mối duyên này. Năng phược sở phược khác nhau, là do tác dụng khác nhau, lý nên theo đó mà làm phần vị, thật không có lỗi.

Nếu chấp nhận giai vị khác biệt, thì cũng phải chấp nhận các Na lạc ca chẳng phải ngục tốt. Đối với tông của ta, chỉ có điều đó là trọng yếu. Do đó đối với nghĩa năng lập bởi trước rất thuận và phù hợp. Nếu chấp nhận thật có tính Na lạc ca, do tác dụng khác nhau, có khi gọi là cai ngục. Đây là chấp kiến có giai vị mới thành, không có lỗi. Vậy chấp nhận có giai cấp khác nhau, như có tụng nói:

Giận nhiều gây thảm nghiệp,

Ưa làm chuyện tội ác.

Thấy khổ, tâm thích thú,

Làm cai ngục Diệm ma.

Do chẳng phải có tướng Na lạc ca đây, nếu Tụng này là thật nghĩa, làm sao ông vội nói những lời như vậy? Các ngục tốt kia chẳng phải ở trong số hữu tình. Đó là cái tướng tùy theo Na lạc ca trông thấy. Nói như vậy nào có trái lý. Những người có cái nhìn thiển cận, do thấy kia cử động sai biệt, suy lường đo đạc tâm kia. Nhưng vốn khi chủng tử trong thức thành thục, tùy theo đó mà có tướng trạng sai biệt, mà khởi phân biệt, Phật nói thuyết này là tùy theo sở kiến của chúng, muốn khiến cho các hữu tình Ba pha ác nghiệp đoạn trừ tội kiến, ở nơi Nại lạc ca cực ác làm rõ các khổ báo do ác nghiệp sinh ra. Tùy kiến chấp của hữu tình kia, nói phi ái sự ngoài thức, luận rõ thật lý, đều do duyên bên trong hiện tướng tương tự, cho nên không sai trái.

Có kiến chấp khác nói: Tuy lại cùng làm khổ hại cho nhau, các giai cấp này không vượt bình thường, do chẳng phải lúc ấy có định vị. Người bị hại gọi là Na lạc ca, kẻ hại người gọi là Ba la. Vì vậy nên biết rằng chính khi Na lạc ca bị hại không thành tội lỗi của ngục tốt.

Khi chấp như thế, đối với ta thành sự dụng của ngục tốt. Từng không chút nào chấp nhận khiến ái lạc ư?

Có thuyết cho rằng đây là do nghiệp lực mà có hình thù khác lạ như vậy. Chúng đuổi theo các hữu tình, chẳng có một chuẩn mực nào cả, do trước từng não hại nhau, nên lại cùng bị hình phạt giết chóc nơi địa ngục. Kia đây bức hại nhau gặp các thống khổ. Nếu có sinh mạng cũng tự không có thân lực. Hại được người khác, chỉ biết chịu khổ, không chút rảnh rang, bởi các hữu tình kia trước cùng gây oán, cho nên nay cùng nhau làm khổ hại. Chúng đều là các Na lạc ca này, nhưng chúng lần lượt cùng làm hại nhau. Chẳng phải được người khác chấp nhận, vì tùy tướng của nghiệp thức sinh ra, mà nói chẳng phải là tính ngục tốt. Chúng chẳng phải năng hại, nói ra lời này hoàn toàn không có ý nghĩa, nếu chấp nhận kẻ bị hại là Na lạc ca. Nhưng kẻ năng hại thì không bị các khổ này.

Có thuyết nói: Đồng một cõi hữu tình, các ngục tốt vị tất cần phải đồng hình thù lực lượng v.v…nhưng với chúng ngục tốt kia thảm độc đáng sợ, thấy liền phát sợ. Thân hình cao lớn uy mãnh phi thường. Giả sử có hình thù lực lượng tương tự, nhưng thân hình kia có hàm độc hại đáng sợ, như Miệt lệ xa, thấy liền run sợ. Đó là loại năng hại. Giả sử loại này thân hình bé nhỏ nhưng bẩm tính mạnh mẽ lanh lợi, dẫu khiến đối địch với đối tượng thân hình vĩ đại cũng chẳng dám coi như cỏ rác mà chê bai khinh miệt.

Đây cũng chưa thể ngăn ý nghĩa sâu xa kia. Nhưng kia có lỗi sơ sót, ta cũng tha thứ. Việc các Na lạc ca hại nhau cũng không khác. Hình dáng lực lượng v.v… tất phải tương tự. Có khi tuy cũng nói như vậy. Do câu nói này mà thành khó nói. Vị tất cần phải hình thù lực lượng tương tự. Đây là muốn đả kích ai? Tự lượng sức mình, nếu quyết thắng thì không có tâm sợ hãi. Như vậy khi chấp nhận, do thảm hại hoặc uy nghiêm, đây bèn thành lời nói vô nghĩa. Do bức bách quá ngặt mà sinh sợ hãi, chẳng phải kẻ năng hại. Khi thành lập nói kia quá sợ hãi mà thành lỗi, phương tiện làm rõ tướng sai biệt đây. Nay lại thành lập thảm hại và uy nghiêm, tức thành ơn lớn, có thể làm người bạn tốt tăng thêm sự rạng rỡ cho ta. Những điều nói trên được cái thể sai biệt, không đồng thụ khổ nơi địa ngục. Hoặc các lửa mạnh là do nghiệp lực, nên không có khổ thiêu đốt. Đây tức tự mình sai. Bạn lành ai có thể nói ngay như vậy. Phàm là bạn lành thân thiết thì bất luận lúc càng hiểm nguy cũng thường ra ơn giúp ích. Vì muốn làm rõ cái việc không bị khổ thiêu đốt nên nói như vậy. Nhưng ở nơi lúc giúp thành lập nghĩa, tức làm rõ ý của bạn lành. Do không bị các khổ kia, nên ý muốn thành lập chẳng phải Na lạc ca. Nay lại nói: Do nghiệp lực nói có lửa lớn, nói không thiêu đốt, đây tức chân thật thành lập nghĩa duy thức. Do không có thật lửa, chỉ do nghiệp lực có thể hủy hoại tự tính. Đã chắc không chịu các khổ như đây, thì thành ra lửa này vốn không tự tính. Nhưng có thật tính thì tông chấp nhận. Nếu vậy thì chấp nhận sự thể của hiện tướng của thức vốn không. Đây do nghiệp lực nên không thật lửa. Đây thành đúng lý, do đây là nghiệp trước đúng hạn. Nếu khác là do nghiệp tăng thượng, chiêu cảm quả hiện tại. Kia sao chẳng thấy? Như kẻ vô trí muốn cầu lửa tắt lại đổ thêm dầu. Nay Duy thức tông làm cho sáng tỏ. Do các lý này chứng tỏ rằng chẳng phải là loại Na lạc ca.

Nếu vậy là bất thành. Loại Na lạc ca là quỷ, là súc sinh. Lý cũng có gì sai?

Nếu đã chẳng phải Na lạc ca sao sinh nơi xứ ác?

Do không sinh được cõi hữu tình khác nên sinh nơi Nại lạc ca.

Nếu vậy đã sinh vào nơi đó thì phải đồng với các Na lạc ca. Lại nữa vì lý gì chấp nhận chúng được sinh nơi đó? Và nếu sinh nơi đó tức cùng chúng đồng phần. Chúng lúc mới sinh phải là phi hữu, vì không được chấp nhận ở trong số có tính hữu tình. Nhưng lại do chúng đồng ở trong cõi hữu tình, nên không có bất định.

Nếu chấp kiến giải này mà gọi là sinh, thì các đại oai thần cũng có nơi Nại lạc ca đây, để ứng cứu hữu tình, vậy thì tuy không phải là loại Na lạc ca, nhưng vì thấy có, nên thành bất định, chẳng phải căn cứ nơi hằng quyết định này là lập thuyết. Ý này muốn nói rằng chỉ ở nơi cõi ác Nại lạc ca này mà thấy có. Vậy thì khi vua Diệm ma xuất hành có đoàn tùy tùng đi theo. Lúc bấy giờ vua và đoàn tùy tùng kia không ra khỏi cõi ấy. Nếu cõi ấy không có các loại sai biệt thì làm sao trên trời lại có bàng sinh, như voi trời v.v…tuy nó không phải là trời, nhưng sinh về cõi đó. Như vậy cõi của Diệm ma vương, các loại ngục tốt và chó, quạ v.v…chẳng phải cùng loại nhưng cũng sinh trong đó. Do đạo lý này mà nói đồng là Na lạc ca. Các ngục tốt v.v… khi sinh địa ngục, tức gồm thâu trong cõi đó. Bởi vì sao? Vì sinh cùng một xứ. Tức do lý này mà thành quyết định phải thụ khổ kia.

Xét ra đây không phải vậy. Tuy sinh địa ngục chẳng phải Na lạc ca. Bởi vì sao? Bởi không đồng thụ. Như bàng sinh trên trời.

Trong địa ngục không như vậy, là các cõi bàng sinh và chư thiên v.v…không sai biệt. Như Na lạc ca v.v…do tự nghiệp chiêu cảm, sai biệt không giống nhau. Các nghiệp chúng tạo, tùy nghiệp lực của mình mà thụ khổ, còn sinh cõi trời, đồng hưởng thụ cái vui, vì do thuận nghiệp vui mà sinh.

Việc chấp cho rằng bàng sinh, quỷ không thụ khổ kia, các bàng sinh và ngạ quỷ v.v…cõi chúng sinh ra, thụ các thứ khổ, không vậy tại sao các ngục tốt v.v…không thụ các khổ kia? Do đó nên biết Na lạc ca khổ không phải là sinh báo, mà là nghiệp thú phải chịu. Cũng như Na lạt đà v.v…

Nếu vậy chẳng phải người không có nghiệp mà sinh kia.

Đây cũng như trước đã phân biệt rõ, như nghiệp lực kia chiêu cảm mà hiện trong đó.

Đây chẳng phải đồng một thí dụ. Nhưng sở lập của kia quyết định không thành. Chẳng phải ta đã chấp nhận, nhưng trong đây, như núi sắt v.v…có động tác thoạt rời thoạt hợp. Như các sư khác nói, các ngục tốt kia cũng thụ các khổ kia. Nhưng như vậy là chỗ nói nhân dụ không đồng, trước sau trái nhau. Nên phải nói là vì sở y khác nhau, hoặc do nghiệp lực tăng thượng khác nhau mà không thụ khổ. Bởi vì sao? Như khi không thụ thì đây nói là có lỗi.

Lại có những người khác nói: Như cõi Vô sắc, khổ thụ lạc thụ cũng có chỗ thụ. Nhưng những người thụ, có sở thụ của họ. Đây cũng như vậy.

Kiến chấp này phi lý. Nhưng hữu tình sinh cõi Vô sắc, cõi ấy không phải như cái đồ đựng. Cõi ấy không có chỗ thụ v.v… và hành, làm sao có phương giới nhiếp thủ chúng? Phương phần là nhân, có phương phần mới dùng làm nhân. Như vậy nên biết rằng thật không có phương phần. Chỉ có hữu tình sinh ở hai cõi Dục và Sắc là có nhân tích tập. Vì vậy sinh nơi kia phải có phương phần. Cũng như cõi Sắc có phương phần, nên Cõi Dục cũng vậy, cõi ấy là nhân.

Không như vậy, vì Vô sắc nên không có trụ xứ, cũng như không hòa hợp.

Đây không đúng lý. Nếu vậy nên chấp nhận sức tăng thượng của Na lạc ca kia sinh ra đại chủng khác, chẳng phải thâu nhiếp trong hữu tình. Địa v.v…các đại chủng, trong địa ngục khởi hình dáng lực lượng sai biệt, nếu như là hữu tình thì hình tượng nhan sắc v.v…đều khác, tay chân, phân lượng dài ngắn lớn nhỏ với các tác dụng đều khác mới gọi là ngục tốt v.v…

Nếu vậy chẳng phải hữu tình, sao các ngục tốt không đợi ngoại duyên, chân tay thân phần mới khởi các tác dụng, khiến cho bọn kia cả sợ mà biến hiện các thứ uy lực, động tay động chân?

Đây là do phong giới khiến động tay chân, thị hiện các thứ tác dụng khác nhau. Phong lực kia giống như ý lạc của người, tùy niệm mà ra. Các Na lạc ca cũng vậy. Vừa trông thấy liền sinh sợ hãi. Các Na lạc ca trong địa ngục kia, do nghiệp lực nên sinh sợ hãi. Giống như người gỗ có những động tác, thị hiện các thứ như đại chủng hòa hợp, tuy không tri giác. Do nhân duyên nghiệp lực, thấy có cử động tay chân, hiện các động tác, các hữu tình v.v…đạo lý thành.

Ở nơi kia, Na lạc ca nghiệp lực tăng thượng, liền tự thấy con dê, thấy núi, chợt hiện đến chợt biến đi. Đây tuy không phải hữu tình mà cũng thấy có. Đây tức các ngục tốt sai biệt ở nơi trụ xứ, chẳng phải là hữu tình. Lý được thành lập. Không phải phân vân nữa.

Nếu vậy chẳng phải sở duyên, các ngục tốt v.v…là do ý lạc mà sinh. Các ngục tốt và nơi xứ sở, không cùng hình tướng biểu thị các Na lạc ca v.v…Do nghiệp lực ở nơi địa ngục, đại chủng sinh các hình sắc sai biệt, biến hiện các cử động tay chân các nơi và các đại chủng, hoặc không có các trói buộc này v.v…là do nghiệp lực, lý phải không thành.

Vì duyên gì mà không chấp nhận? Thức do nghiệp lực chuyển biến như vậy, như chiêm bao thấy các sắc hòa hợp, ngoài có ảnh tượng sinh các thứ hiện tướng, lý nên cùng chấp nhận tác dụng chuyển biến.

Thức do nghiệp lực chuyển biến như vậy thì với xứ sở sẽ trái nhau. Nếu chấp nhận do nghiệp lực thì cần gì khác đại chủng? Các ngục tốt v.v…do tứ đại chủng chuyển biến các tác dụng sai biệt như cử động tay chân v.v…như chiêm bao thấy sắc v.v… các nơi vậy. Hình trạng của chúng không có thể dụng, hoặc các tướng sai biệt chẳng phải địa chủng v.v…như trước có nói con dê, quả núi v.v…Vì không chấp nhận thành sắc tướng biến hiện, nên sự biến hóa cũng vậy, vì hình trạng khác v.v… là do tha lực.

Đây là do thức biến các thứ hình tướng sai biệt bất đồng, lìa thức ra không có vật gì có thể thấy.

Nếu chỉ do thức chuyển biến các hình nghi khác nhau, thì tướng ngục tốt v.v…vì tự thức biến nên đồng khổ nhân.

Các Na lạc ca chẳng phải ngục tốt. Đây là tứ đại chủng do quả tăng thượng đồng nghiệp sinh ra, cho nên khi thụ khổ, không cùng thụ khổ. Vì vậy nên mới phải nói tứ đại chủng.

Nói như vậy thì không tốt đối với tông khác.

Tại sao không tốt?

Chỉ nói tự thức của hữu tình biến hiện thấy các ngục tốt làm các hành vi thảm độc. Do tự thức biến hiện thấy các ngục tốt v.v…Các khổ hại không trái ngược nhau, nhưng như tự thức thấy các khổ hại đồng loại ảnh hiện. Nhân kia đồng thì đều thụ khổ.

Thầy và đệ tử cùng làm một sự nghiệp có đồng và có không đồng. Ở những việc không đồng mà cưỡng ép nói là đồng và địa ngục cô lập không thấy nhau, khổ không đồng nhau mà lập đại chủng, theo lý gọi là bất thành.

Nghiệp huân tập các nơi nghĩa là có chấp Na lạc ca do nhân sai biệt của tự nghiệp lực sinh ra, nghiệp kia huân tập, lý nên chấp nhận tương tục ở trong thức, vì do sức tích tập của nghiệp lực không ở nơi khác, chỉ có địa v.v…các nơi khi nghiệp lực tạo ra là hợp nhân quả. Đây tức là vì nơi kia tập quả, các ảnh tượng ngục tốt v.v…thức duyên sai biệt, hòa hợp mà sinh các sắc loại phân biệt. Không vậy thì vì nghiệp lực, các đại chủng hòa hợp tích tập nhân, do nghiệp tương tục sai biệt mà quả thành. Như vậy nên biết rằng, tự thân tương tục mà được định quả. Các ức niệm huân tập duyên nơi chủng tử, cũng không khác sự tương tục của hữu tình. Như vậy đã biết, sở dĩ lấy một người là một số ít v.v…mà hiển thị cái tương tục tâm tâm sở huân tập bên trong, đem gồm vào quả sai khác của ngũ thú. Vì tự nghiệp huân tập tạo thành, cho nên như quả của sự huân tập ở cõi Vô sắc. Lìa tâm tâm sở, không có một tương ưng hành nào khác. Trong đây chỉ nói danh ngôn sai biệt, nhưng thể sự không khác. Vì vậy nên nói là mật ý. Hoặc không lìa tâm tâm sở, thể sự và chỗ sinh không đồng. Người chưa lìa Dục giới, huân tập Sắc giới, đúng như tự lực được sinh, vì hạnh được an lập. Như nghiệp huân tập Vô sắc giới, hoặc tâm tâm sở không lìa Sắc xứ, đại chủng sở sinh, nghiệp lực hòa hợp mới được sinh. Hoặc thức tương tục, trụ nơi quả huân tập, như ý niệm yêu ghét v.v… cũng như vậy. Đại sở tạo sắc, ảnh tượng thức biến, cũng không lìa thức. Các hình trạng sai biệt kia, có thuyết chấp cho là các nơi khác có quả huân vào thức. Nói có quả, tức là quả do kia huân tập, là nhân của đây.

Có các sư khác nói rằng chỉ sức của tự thể biến thành quả, sinh Dục, Sắc giới. Nghiệp lực huân tập, thức y chỉ, như Vô sắc giới. Tích tập sinh là do nghiệp huân tập. Kia nói huân tập y chỉ nơi thức vô ký, và các thức tụ đều tương ưng quả, đây không nên có. Vì vậy nói y chỉ là biến khắp tất cả, gồm thâu hữu tình, hoặc không cần dụng lực mới được.

Lại có những thuyết khác nói: Nghiệp quả của tự thân là ở nơi một thân mà có nhân quả. Cho nên như Dị thục thức là được an trí, nghiệp là sai biệt. Cho nên nói thân đại chủng an bài bố trí riêng biệt. Quả thì không nên có. Kia nếu như vậy thì thân của bao nhiêu người khác, thức năng y sở y, đồng một tác nghiệp cũng không có sai khác. Hữu tình tạo ra, cho nên đồng một dòng chảy, đều chảy vào Dị thục thức.

Như vậy thì chẳng phải ngục tốt v.v…các tưởng sai biệt, đại chủng hòa hợp tạo dựng nên địa ngục hữu tình. Vì vậy cho nên tương tục có sai biệt đó.

Như vậy thì khi thức tương tục không gián đoạn, vì nhân tăng thượng, có thể sinh các dị loại của thức. Lúc ấy phải có nhân quả tương tục dị biệt chuyển sinh. Không vậy làm sao nói đây là nhân sai biệt? Như tâm tương tục hòa hợp chủng tử là nhân an lập. Trong đây có nói duy nhân năng lập, không nói tăng thượng duyên của thức là y chỉ, cho nên từ các sai biệt của chủng tử vô gián tương tục thức này, nhưng do tự thể tương tục của chủng tử mới được chuyển sinh. Nói tăng thượng, tức là như kia địa v.v… chỉ có thể là duyên có thể tạo, tứ đại cũng phải như vậy.

Đây cũng không phải vậy. Khi từ tự chủng tử sinh thì nói đây chỉ duyên. Không vậy từ thức tương tục, riêng có chủng tử tứ đại. Giống như khi chết ở Vô sắc giới sinh về Sắc giới, quả tăng thượng kia là do nghiệp dị thục chiêu cảm, được thụ dụng tư cụ như quả dị thục. Đây là do ái lạc tự nghiệp tương tục chiêu cảm. Chính lý này thuận với A cấp ma là quả của thức biến.

Sao không chấp nhận? Đây là do kiến chấp hẹp hòi phi lý của mình. Miễn cưỡng suy nghĩ đặt ra. Quả của thức nào trái với A cấp ma. Do đâu mà chấp nhận như vậy?

Kinh A cấp ma không lập duy thức. Lìa duy thức ra không có sắc v.v…Không nên nói có mười hai xứ.

Tuy vậy không lìa thức và mười hai xứ lập các pháp thiện v.v…Như vậy nên biết rằng có sắc v.v… mười hai xứ, vì đó là Phật nói. Nếu lìa sắc v.v…chỗ lập sẽ bất thành, vì trái lời Phật nói. Hoặc sắc v.v…mười hai xứ, thể là thật có, cũng như ý xứ, vì đó là Phật nói.

Thức và sắc v.v…cũng chẳng phải riêng có, cũng như pháp xứ.

Lý này không đúng. Những gì trong đây nói không ngăn chận được duy thức. Bởi vì sao? Y các hóa sinh kia, là Thế Tôn mật ý nói có sắc v.v…mười hai xứ, như hữu tình hóa sinh là Thế Tôn nói có hữu tình hóa sinh. Chỉ y tâm tương tục không dứt có thể qua đời sau, đó là mật ý không nói thật có hữu tình hóa sinh. Đây nói mật ý nghĩa là muốn điều phục một loại hữu tình cho nên Phật nói có hữu tình hóa sinh. Đó là mật ý nói. Nghĩa là đoạn kiến kia có hại hữu tình, tùy tự lạc, không có đời sau, không nhân quả thiện ác, vì muốn tẩy trừ các ác kiến đó nên nói tâm tương tục không dứt. Nói tâm tương tục là nói rõ sẽ sinh, cho nên đây như lý đây chết kia sinh, tương tục không gián đoạn nói có hóa sinh là mật ý. Lìa thức không có ngã nào khác.

Làm sao biết?

Như kinh nói: Vô ngã, vô chúng sinh. Chỉ có pháp nhân.

Khế kinh không phải vậy.Kinh kia không nói hữu tình cũng không.

Vậy mới không trái với khế kinh. Nói tâm tương tục là làm rõ nghĩa không gián đoạn, có thể qua đời sau. Như vậy nên biết rằng như sắc v.v… mười hai xứ đây là một loại hữu tình thành thục. Nói mật ý này nên chỗ lập không có lỗi trái nhau với tự giáo. Như chỗ sở lập đây, nhân cũng bất định. Bởi vì sao? Là y thế tục đế, Phật nói riêng có hữu tình hóa sinh, cũng không nói lìa thức uẩn có thiện, bất thiện và quả kia v.v… Riêng có hữu tình là nhân bất định. Cho nên Phật nói là để trừ đoạn kiến không có đời sau. Như đời sau tâm tương tục không gián đoạn thì ở nơi thức uẩn giả lập hữu tình, tóm tắt trong năng thuyên mà nói là có.

Lìa tâm không cảnh, có bốn ý. Thế nào là bốn? Một là mật ý, hai là cảnh giới, ba là làm rõ quả, bốn là nghĩa của mật ý. Phân biệt sở phược, tức những nhân duyên trói buộc, như vậy nói là mười hai xứ. Đây là tất cả những gì phải kiến lập. Lần lượt phát khởi, cứ như lý mà hỏi đáp.

Vì sao mật ý nói mười hai xứ mà có chúng sinh? Như tâm tương tục, tương tục không gián đoạn, nói hữu tình năng thuyên sở thuyên, nơi tâm an lập, chấp có hình tượng, như vậy sắc v.v…thanh, cảnh cần phải phân biệt.

Thức từ tự chủng sinh, tương tự cảnh tướng mà chuyển thành nội ngoại xứ. Phật nói kia có mười. Từ nhãn xứ kia v.v… sinh sắc xứ v.v…, như lý nên biết. Ở nơi hai xứ kia nói tướng chủng tử này và thức kia. Như Thế Tôn nói, vì thành xứ v.v…nói cùng chấp nhận thanh, nhãn v.v… sai biệt, đây là muốn thành lập. Nói màu xanh v.v..hiển hiện rõ ràng, những sắc đồng loại kia là từ thức ấy khởi. Người chưa ly dục, chủng tử của thức an lập được vượt trội, thì được xuất sinh các chủng tử kia. Tuy đã an lập nhưng quả chưa hiện thụ, cho đến chưa được duyên lực tương ưng, ở trong sinh diệt không ngừng, sát na sát na tương tục, được thể tính vi tế xảo diệu, sai biệt chuyển biến được vượt trội. Như lúa thóc và đất v.v… các duyên hòa hợp tăng trưởng, thể tính không đồng, lần lượt an lập nảy mầm xuất hiện. Các chủng tử ngoài pháp tính, và trong cũng vậy. Sự tương tục của nội tâm đây hiện tiền, tương đối không gián đoạn, trong khoảng sát na có thể sinh màu xanh v.v…các thể tính sai biệt. Nhưng chủng tử này nói là nhãn giới, lần lượt hiện thành các quả tính, tâm và tâm sở an lập sắc này là nhãn xứ ấy, kia cũng như vậy. Nếu sắc hiển hiện sai biệt như vậy, thức thể hòa hợp, thì biết được chủng tử màu xanh v.v…ở tại thức A lại da. Do chưa hiển hiện thức có thể biết, ảnh tượng biến khác, tự thể sai biệt, như ngọc Phả chi ca, Lưu ly, Vân mẫu v.v… bởi một vật nhạt ở bên trong thì tùy theo màu sắc của chính nó, ảnh hiện thức sinh. Đây là Thế Tôn như lý phân tích, nói là sắc xứ. Nhưng trong tự giáo, nói hình trạng của y thức kia không đồng. Vì sự lợi ích, nói sắc này là sắc xứ. Như vậy cho đến các ảnh tượng của thức về tính cứng, tính ẩm ướt, hơi ấm v.v…, sở y, sở duyên, lực dụng vượt trội đều là những gì do thức Dị thục sinh ra. Tướng trạng của chủng tử xuất sinh, thì ảnh hiện, âm thanh, tên gọi v.v…là những biến dị sai biệt của sở thủ. Như vậy những phân đoạn công năng bất đồng thành sắc, được an lập thức A lại da. Những người có trí phân biệt hiểu rõ. Nói ngoại xứ, an bài bố trí sai biệt, đó là mật ý. Như an lập giới, đây là lập thức giới y chỉ ý giới, dựa vào sáu thứ xuất sinh.

Như vậy tự tính của ý giới có sai khác. Nhưng cũng nói mười tám giới kia ư?

Như Dị thục thức cùng nhãn thức v.v…lần lượt làm hạt giống gọi là nhãn xứ v.v…hiển hiện riêng khác. Vì sao gọi là hạt giống? Do nó có thể nảy mầm sinh ra các thứ, thể tính riêng khác, như có thể tạo đại và sở tạo sắc. Cùng cho phép các tự loại nảy mầm v.v…sinh các sai khác. Giống như hạt giống các thứ lúa thóc, thế gian đều chấp nhận. Thể tính của chúng khác không phải một loại mới có thể xuất sinh nhãn và nhãn thức. Cùng với sát na thứ hai tương ưng, từ hai giới này được sinh duyên kia, tùy thuận tính biết được lập. Không phải một việc, một lúc có thể sinh. Như một tâm sở, riêng biệt có thể sinh vô lượng tính của sắc. Đây cũng như vậy. Thức Dị thục đối với nhãn xứ, v.v… hoặc đồng hoặc khác, vì thức khi sinh, tự thể riêng biệt. Thức Dị thục làm nhãn xứ v.v…sắc kia vi tế. Nhãn v.v… các căn thức, sinh các thứ công năng không giống nhau, rất khó thấy.

Cũng không phải như đây có nhãn v.v…riêng biệt, hoặc duyên săc v.v…thanh tịnh tứ đại.

Như vậy là khác với A cấp ma. Phật nói nhục nhãn v.v… các xứ thanh tịnh do tứ đại tạo ra. Sắc thì có kiến có đối. Như vậy cho đến thân v.v… cũng thế.

Đây không đúng lý. Ảnh tượng của thức là mật ý nói. Do đó tứ đại là tướng phần không lìa thức. Đây cũng không duyên vào cái thức chấp lấy màu xanh v.v… làm chủng tử. Do thức huân tập chấp tướng, cho nên chủng tử của thức do kia huân tập, là cái mà Dị thục thức chấp trì.

Đây cũng không phải vậy. Có thanh tịnh sắc có kiến có đối.

Không phải vậy, nếu sự hiển hiện của thức có đối v.v…thì chẳng phải nhãn thức v.v…được huân tập, nhưng chủng tử hủ hoại, y chỉ sở duyên an lập biểu thị.

Đây cũng không rõ. Trong A cấp ma an bố phân tích là do thức A lại da, từ vô thủy đến nay hàm chứa nhân quả lần lữa, vô lượng công lực, riêng biệt phát khởi, thể sắc đối đãi nhau, các giới, xứ sinh các biến hiện riêng biệt, không phải mọi lúc đều sinh một lần. Như vậy nói rộng ra, nhãn v.v… các sai biệt, cho đến thân tướng cũng như vậy. Chủng tử thức kia, để thị hiện thể tính thù thắng, trong khế kinh này, Phật nói an lập A đà na thức. Tức như địa v.v…ảnh tượng hiện ra, duyên các tương ưng. Kia an lập tính của các loại mầm mống của chủng tử. Thể không tổn hoại, nhưng hình trạng của chúng, như mầm v.v…hiện rõ sức hòa hợp. Thể tính của cứng v.v…tùy duyên hiện sinh. Bởi thức A lại da có các nhân quả sắc xứ hòa hợp, hoặc do địa v.v…ảnh hiện biến khác không giống nhau, có thể tạo tứ đại ở nơi sắc xứ. Nhưng đây giả lập ngữ nghiệp sở thuyên.

Ở cõi Vô sắc, ngữ nghiệp không chuyển được ngôn thuyên, vì ở cõi kia không hiện sắc, hoặc đoạn dứt sắc rồi, nên không nói.

Tuy có chủng tử của sắc, nhưng không phải là cảnh giới của mắt. Loại sắc này là sức của ảnh duyên, nên lập ra quả sắc. Bởi đây là nhân cho nên chất ngại không thành. Các thứ có thể làm tổn ảnh tượng của nhãn căn thì không phải thứ thanh tịnh đây có thể chấp thủ, như vậy mới có công dụng. Như vậy cho đến thân không tạp loạn, sở y sở duyên, đều do kia an lập, nếu như kia đoạn hoại và chủng tử hủ hoại v.v…thì chỗ kia lập, lý phải nên có. Vì vậy cho nên trong đây nếu tùy theo sắc loại thì mỗi mỗi phân biệt chuyển chuyển vô cùng.

Có những người khác lại bảo: Nói mười hai xứ là vì muốn thành thục một loại hữu tình.

Thuyết này không thể được và cũng vô nghĩa. Người không lý tính khó có thể hiểu được chỗ cực diệu sâu xa. Để khiến cho ngộ nhập nên Phật nói lập nghĩa duy thức. Lại để khiến những người không đủ sức như vậy, cũng khiến dễ nhập vào sắc xứ kia, vô lượng tội lỗi, cho nên pháp môn này khiến người chấp ngã lìa bỏ. Như nói khổ đế là khổ của thân cho nên nói sắc xứ v.v…thì cuồng loạn tăng thêm, là chỗ trụ của chủng tử ái trước. Đó là mật ý. Nhân đó lập tên là quả.

Quyển 4

Luận nói: Thức từ tự chủng sinh là vì nhân tính đồng, không có chất ngại, nó là tướng cảnh thức của ngũ thức thân, sở y sở duyên. Cũng như ý thức, hoặc không lìa thể tính của tâm tâm sở, cùng tác nghiệp với nhãn thức v.v…có thể sinh nhân nên cũng như ý xứ, pháp xứ. Thuyết này biểu thị ý kinh. Kinh chỉ nói ý, không lập tông, cho nên kia muốn phá cũng không thành lập như đây lập. Chỉ có một phần ít nghĩa, nếu lập nghĩa này thì không nên nói là rộng tạo các luận.

Đây làm sao biết?

Cũng như mật nghĩa nói mà thành lập quả và cảnh giới. Nhập nhân vô tính, nói mười hai xứ cũng như vậy. Nếu lìa tự tính sắc của nhãn v.v…tức có thể nhập tính nhân vô ngã. Bởi vì sao? Đây là từ sự sai biệt nội ngoại của mười hai, nghĩa là mắt v.v…, sắc v.v… sáu cảnh. Như vậy chuyển sinh cũng không thấy từ sai biệt kia, cho đến tác dụng nhãn xúc nhãn v.v…, lìa tự tính này không nên lại có tạo tác. Nếu y nơi nhãn v.v…mà tạo tác sự nghiệp, tự tại thụ dụng, thì đây gọi là bị ngã chấp trói buộc. Nay trong đây chỉ có nội ngoại xứ hòa hợp tự tại. Tác dụng của nhãn v.v…có sinh diệt cho nên đây cũng không phải mắt của ta làm nhân, vì không có xúc đối. Chỉ nói là nhân là thường cùng hữu tình không rời bỏ. Nhưng ở nơi người năng tác, đói với nghĩa của xứ như nhãn v.v…cũng như trước. Vì vậy không sinh từ những loại khác của kia. Đó mới có thể ngộ nhập lý nhân vô tính. Nếu điều phục được nhân vô tính thì có thể vào tịch tĩnh. Bởi vì sao? Bởi đối với sinh tử mà thấy chúng sinh bị khổ bức bách. Nhưng khổ là vô thường, ở trong sinh tử, tâm sinh chán bỏ. Sức của không có ngã kiến có thể lìa bỏ nhanh chóng. Sợ ngã mà đoạn trừ, lần lượt hết nhân, như củi tàn lửa tắt. Cho nên Phật nói vì các loại người này mà nói mười hai xứ.

Có người nói rằng trong đây không phải vì lý nhân vô tính mà nói mười hai xứ. Hai tướng này là bình đẳng không sai biệt. Có vật tính nên ngã kiến điên đảo. Vì để đối trị nên nói như lý này, như lấy điên đảo đối trị điên đảo.

Đây không hoàn thiện cũng không thể chấp nhận. Cái xứ v.v…mà ta lập đây, đâu phải không sai biệt. Tâm và tâm sở, thể sai biệt nhau. Nếu khi có cái vui thích trong tâm tâm sở, nhưng cái vui kia không ở nơi nhãn xứ, cũng không nhĩ xứ v.v…Do đây nói có sai biệt cho nên đây cũng vậy, đồng thời chẳng phải một thức sinh nơi kia là nhãn xứ v.v…tự tính lạc dục. Nhưng sắc v.v… khi trụ ở tính vàng, không phải tính bạc v.v…không sai biệt nhau. Vàng này lìa sắc rồi không thể nói khác là có vật khác. Đạo lý như vậy, cái không sai biệt này không ở nơi thể tính nói có sắc v.v…, nếu nói thì sẽ điên đảo, không thể đối trị. Đây đồng với cái chấp hữu tình tính trước. Như hữu tình kia ở nơi vô ngã mà thấy có ngã, đó là điên đảo tính. Nay thấy điên đảo, đây có thể khiển trừ, như sắc xứ v.v…vì trừ ngã đảo. Nếu tâm tương tục không gián đoạn, không điên đảo, đây cũng phi lý. Trong đây, tự tính lạc dục tương tự không điên đảo. Đây cũng vì không rõ trước sau. Nếu có thuyết nói rằng phương tiện ngộ nhập người không tự tính, nói sắc xứ v.v…có thể tính. Cũng như ý xứ pháp xứ, nếu tâm tâm sở là tự tính của ngã thì những kẻ ái lạc kia sẽ không tranh luận. Nếu lìa tâm tâm sở riêng có ngã thể, thật không có thí dụ nào để nói. Ngôn luận này như đã phân biệt, là loại tổng tướng, nên không phải đệ nhất nghĩa. Nếu nói phương tiện đến ngã vô tính thì cũng không phải vậy. Như phải quan sát, an lập phương tiện xảo diệu này. Nghĩa là muốn khiến nhập ngã vô tự tính, phiền gì phải nói duy có tâm. Đây đã phi hữu, làm sao nói được mười hai xứ là mật ý ư?

Đây cũng phi lý, do đã nói pháp là không tự tính. Vì việc rất quan trọng muốn khiến ngộ nhập, Thế Tôn mới nói sắc v.v… các pháp là không tự tính, để các đại Bồ tát khác được địa vị vi diệu thù thắng kia của Như Lai, khắp cõi chúng sinh là lợi ích lớn.

Đây làm như thế nào?

Nghĩa là sắc v.v…các pháp tương tự hiện tiền chỉ là tâm, trừ thức ra ngoài, chưa hề có một vật gì là tính của sắc v.v…đó là việc có thể thấy, cho nên biết sắc v.v…các pháp không có tự tính. Đây nói rõ là tự tính mọi việc đều do sức của tự thức biến hiện sinh khởi, lý chắc chắn như vậy. Tùy mọi sự vật hiện hữu, tùy chỗ ta biết, tất cả lìa thức không gì có thể chấp thủ được. Chỉ do thức đây hiện các tướng trạng. Vì vậy nên biết rằng thật không tự tính và sẽ ngộ nhập lý pháp vô tính.

Có thuyết nói rằng nếu ngộ nhập pháp vô tính, căn cứ này có thể nói là thắng được chăng?

Cảnh mà ta trông thấy chỉ là lầm lẫn lộn xộn. Căn cứ lý thắng nghĩa, bản tính vốn không. Tuyên dương nghĩa này, phù hợp với Trung quán. Vì không có cảnh nào trông thấy mà không có thức.

Cách này vẫn chưa ổn. Nói thế là ý gì? Vậy là cảnh mà tâm tâm sở pháp trông thấy không tương xứng với việc ấy.

Vọng gọi là lãnh nạp, chấp thủ tướng không thật, là sai lầm lẫn lộn.

Lẽ nào chẳng phải nói là chỉ có thức? Nếu nói các pháp không có một pháp nào, vậy ông có cái gì để mà nói? Canhe không thì thức cũng chẳng có.

Đem chuyện chiêm bao v.v…làm thí dụ có thể làm ông hiểu, như trước đã trình bày, không cần phải nhọc công làm gì. Không đợi ngoại cảnh, chỉ có thức hiện.

Đây lại là như thế nào? Nghĩa của thức là phi lý. Nếu nghĩa ấy là do nghiệp biên thân ích quả cho nên dùng lời này trở thành giải đáp. Lại nữa cũng do thể có riêng, nên có thể thành thuyết khác nói có thể gìn giữ tự thể. Trong đây cũng nói là nghĩa của tự tính.

Đây cũng như trước, đã phân tích rồi. Nghĩa này không phải như vậy. Lìa công cụ tạo tác kia phải có việc khác, mới là tác dụng. Cũng như tự mình lại gìn giữ tự thân của mình, cho nên không đúng. Vì muốn khiến sinh ngộ pháp vô tính, nói chỉ có thức thì sẽ khế hợp. Nếu nói hoàn toàn không có một pháp nào, tất cả không có ngã, đó gọi là ngã vô tự tính. Đây tức là cùng chấp nhận tự tính của ngã, tất cả đều phi hữu. Như vậy tức thành pháp vô tự tính. Các pháp phi hữu, cho nên biết thức cũng như vậy. Tính đã là phi hữu, làm sao ở đây muốn an lập là các pháp kia đều là phi hữu? Giống như giả ngã liên kết với tính. Không có tự thể là điều đây chấp nhận, lại liên kết với hoàn toàn vô tính. Đây thành ra pháp vô tính, nghĩa là tất cả pháp đều vô tính. Vì vậy nên biết, thức cũng như vậy.

Đây đã phi hữu, làm sao dựa theo đây mà muốn người mê nhập vào pháp vô tính?

Do không có ngã, nên khiến chứng nhập các pháp vô tính. Cùng chấp nhận như đây, là phương tiện tốt.

Ông muốn kiến lập như thế nào?

Thành phương tiện kia, nói mười hai xứ, chứng nhân vô tính. Thật chẳng phải tất cả các pháp hoàn toàn không, mới gọi là pháp vô tự tính. Vì vậy nên biết pháp là vô tính, âm thanh tự nó không có tính làm rõ một cái gì, các pháp đều không tự thể. Liên kết với ngôn từ cũng như vậy. Không muốn làm rõ tất cả phi hữu, nhưng mà ý nói các pháp duyên sinh, không có tính ngã.

Kia là hữu, ngã đây là vô tính, vậy tướng của nó như thế nào?

Nghĩa là gọi ngã là vô tự tính cho nên gọi là nhân vô tự tính, chẳng phải các pháp là hoàn toàn không tự tính. Sắc v.v… các pháp tùy cứ một phần nói không tự tính, chẳng phải hoàn toàn không. Vì vậy nên biết, nói pháp vô tính, chẳng phải hoàn toàn vô thể. Nếu nói tất cả các pháp đều không, tức không nên nói là pháp vô tự tính, lý ra nên lập thuyết các pháp đều không.

Ông chỉ do chấp pháp vô tự tính, duyên các công năng mà có sai biệt. Lìa tự tính kia mà chọn lấy tự thể thật ngã kia, luôn luôn không có tướng sở thuyên. Đây là nghĩa của các pháp vô tự tính, chẳng phải vội bác bỏ hoàn toàn không.

Vậy gọi các chấp kia là gì?

Như nói vô minh điên đảo thành mê chấp, tùy theo chủng tử nơi tự tâm thành thục, do đó chuyển thành hiện tướng bất đồng. Chấp ngoại cảnh có tự tính riêng, cũng như điên đảo cho là có tướng bên ngoài. Từ chỗ thấy sinh định chấp gọi cái đó là sở chấp.

Lại nữa, nói là không một vật, thì làm sao không vật mà gọi là sở chấp ư?

Đó là cố nhiên. Nếu đối với cái chấp này mà có một vật thể thật, không hư vọng, thì không nên gọi là sở chấp.

Nhưng do nơi nghĩa này có tương ưng, do cái chấp kia không liên can đến tự thể của sự thật, cho nên nếu có thật vật không gọi là chấp. Do giới hạn này là cảnh thấy gần, nên đều nói là sở chấp. Giả sử dùng thức làm cảnh này, lúc làm sở lượng, thì đây cũng hoàn thành nghĩa của sở chấp. Vì vậy nên biết cái thức sở chấp, cũng là vô tính. Tức duy thức tính. Như vậy là có thể ngộ nhập vào sở hữu các pháp đều không tự thể, vi diệu phương tiện chỉ là bản thức, tùy xứ hiện tướng, mà không chút ngoại cảnh nào có được. Từ sắc cho đến thức đều như vậy. Chẳng phải thức của tướng phần năng hiện, thể cũng không. Nếu nói khác đây thì chỉ khiển trừ sắc, nói đây chỉ là thanh chỉ là thức thì không thành tựu thức duyên thức, vì có cảnh mà trở thành thức duyên sắc. như vậy là có cảnh.

Cái gì là cái không thể nói thể cùa nó lìa nơi kia?

Chư Phật Thế Tôn mới biết rõ.

Thế nào là hiểu rõ nghĩa này?

Sau ta sẽ giải thích rõ. Đây tức có sự chân thật của pháp tâm tâm sinh, vượt ngoài ngôn thuyên, vì đạo là hữu tính, cũng không trở thành tất cả pháp đều phi hữu, đồng với sự trống không rỗng tuếch. Vì vậy cho nên phải biết chứng ngộ chân lý, khéo nhập vào phương tiện nói giáo lý duy thức. Được như vậy mới đúng lý. Do đó lần lượt có thể xé rách các lưới phân biệt, có được chính duyên làm tính sinh nhân.

Nếu ông chấp nhân an lập chỗ lìa ngôn thuyên là thật hữu, thì đây trở lại thành như sắc kia v.v..có chân tự tính giống như thức.

Nếu vậy thì nên hỏi lại, kia được đạo lý này ở đâu vậy? Chưa hề có chuyện thấy kia chấp nhận có thức phi sở thuyên mà khiến sắc v.v…cũng khiển trừ đồng như vậy. Bởi do yêu thích mật, bơ nên cũng khiến sinh lòng tham, nếu lại chuyển chấp nói kia có tính bất tương ly như mầm với hạt, có cái dụng nhân tùy sinh quả. Nếu kia nói có tính bất tương ly thì chỉ hiển thị một góc. Lấy lý mà suy, chắc không cùng chấp nhận. Nếu nói như thức khi sẽ là cảnh, do chỗ chấp cái thể, gọi là sở chấp, tướng mạo thật sự làm sinh nhân kia, sắc cũng đồng như vậy là vì chấp tính, cũng ứng hợp với hữu duyên sinh và tác nhân duyên giống như thức. Đây thành vô phiến phi ái, ở ngũ tụ kia đều y tha khởi. Đó là những điều được chấp nhận. Nghĩa của biến kế phân biệt pháp tính có thể do lý này đồng với kia, vì hiện có chính giáo nói như vậy. Nếu nói sắc kia cũng có lìa thức, thật y tha khởi, như thụ v.v…thì ý thú này có lỗi bất định, vì phần sở chấp cũng có thức. Tức phần duyên sinh của thụ v.v… đây là bốn tụ thể tính. Nhưng đây, phần hiện ảnh tướng kia, là dựa vào tâm tâm sinh tụ mà ra. Do đạo lý này mà thí dụ kia phải thành. Còn chỗ sở lập không hợp theo nghĩa cũng trở thành lỗi. Sắc của duyên khởi cũng là tính tự tính của thụ v.v… cho nên nhân đó khiến có sai biệt về nhân. Mong bỏ lỗi ấy mà lập nơi thức, vì hiện do chấp tướng sai biệt sinh ra. Đây tức trừ lỗi bất định kia. Nhưng cùng được chấp nhận trong tướng. Thụ v.v…tự thể là tính tự chứng, vì không có cảnh. Đã có lý này, thật có thể nương tựa. Nhưng sắc riêng có vô biệt nhân, do dùng nghĩa mà suy, cho nên không phải đồng nhau.

Nếu vậy tất cả các thức đều không có cảnh sở tri.

Làm sao biết? Lại nói có các thức khác được cùng các thức khác làm cảnh ư? Lại như có người nói các cảnh giới chư Phật, các pháp ấy là có và cảnh của các thức khác. Nếu ở nơi cảnh giới Phật không lấy tự tâm thủ làm cảnh, thì đây không có gì để tuyên thuyết. Nói như thế đều là thiết lập một cách hư vọng. Như có suy nghĩ phát ra ngôn thuyên, nên cái tướng do ngôn nghĩa kia biểu thị, tức là duy thức hiện nhiều chủng tướng. Tuy không có tương tự, như tiếp xúc ngoại cảnh mà thức được sinh. Đây tức là nhân của ngôn luận. Như tiếng nói, sinh rồi liền diệt. Giả sử tuyệt dứt tiếng nói, thì nên nghe tiếng vang của nó. Nhân chẳng phải nơi tình kia có sở đắc, nhưng trong đó cùng trình bày ngôn luận, có điều là chỉ có thể chấp nhận nghiệp có khả năng tạo tác, lãnh nạp là thụ. Kia tức thành chấp nhận có thật ngã, lẽ nào lúc bấy giờ được có một chân ngã riêng ư? Không chấp nhận có hai thức đồng thời sinh khởi, thể vô gián của các thức khác là diệt hoại. Như đây cũng khó tương ưng phù hợp, vì các thức khác không tương ưng với đây. Cũng dùng lời này để ngăn chận những nghi nan sau này.

Như kia nói nếu như biết cảnh có thì lấy gì để biết?

Đây cũng là ở nơi cảnh của cộng tướng mà dựng lên nói là biết. Lại cũng cùng kia đồng tạo ra cật trách. Như kia nói thuyên là biểu thị Như Lai có các thắng đức, ông cũng phải chứng biết thắng đức. Do đây thành chẳng phải cảnh của Phật. Cố nhiên cũng không đồng như Thức Mễ Trai, (tức tên tổ sư của phái Thắng luận). Cộng tướng này là vật thật hữu, cho nên biết chắc là không do sức của ngoại cảnh hiện tiền, mới có thể hiểu rõ. Trong đây chỉ do tâm tụ tạo dựng mà sinh khởi. Đã có lý này thì không thành nghi nan đối với cảnh giới Phật. Đây tức nhân luận sinh luận, bàng nghĩa mà biến khắp. Nhưng nên nói nhân của quả mật ý. Mật ý này có hai nhân. Một là các giáo trái nhau. Hai là có hại đối với chính lý. Nói Duy thức giáo tức trái nhau, vì A cấp ma không nói. Lại nữa trong Kinh Huyễn Võng kia, Phật vì người đối với sắc v.v…các cảnh xứ sinh phân biệt mà nói như thế. Tức đây là sắc của nhãn thức nhận biết, không thấy thật hữu và định trụ, chỉ ở vọng tình khởi tà phân biệt, tạo các quyết định kiến giải mà sinh ngôn luận. Chuẩn theo đây là thật, các nghĩa khác đều chẳng phải. Như vậy đã trình bày rộng, cho đến các pháp lần lượt đều nói. Đệ tử Phật đa văn nên phải học như vậy. Ta quán quá khứ hiện tại vị lai, nhãn thức quán các sắc sở duyên kia, nhưng ở kia là không có, thường định, thật sự có thể được, không vọng, không khác. Hoặc như sở hữu, hoặc vô đảo tính, tất cả đều phi hữu. Chỉ trừ bậc Thánh là bậc siêu xuất thế gian mới được chân thật này. Thế Tôn nói đây đều là hư vọng, trái với A cấp ma, trái với chính lý. Nên vì thuyết ấy mà phát khởi nghi tình đặt ra các chất vấn.

Làm sao biết thuyết ấy là không đúng sự thật? Cũng như nói thức là biết ngôn nghĩa nói mười hai xứ ư?

Do nhất tính và phi nhất tính, khi tư duy quan sát lấy làm cảnh, vì không kham năng, vì vậy biết chắc, chứ không như nói là nghĩa ấy, cho nên nay thử thương lượng. Nơi sắc thanh được sinh, đều tùy tự thể, do ở nơi thức ấy tạo sinh tướng mạo. Sắc v.v…các sự tướng là cảnh của thức. Sắc thức gọi là sắc, thanh thức gọi là thanh, ngoài ra đều chuẩn theo đây. Các sắc thanh này v.v…phải không có chi phần. Thể là một. Như có phần sắc thì do nơi tự sở y đây, vì không có tính chi phần. Nhưng sắc này v.v…là có sự vật, thể nó có chật ngại, có đoạn đứt, trong đồng loại nó có tính đa xứ cho nên có thể sinh thức v.v…không đồng xứ. ( trong này thiếu nghĩa cực vi) vì do lực lượng, nên quyết đoán có không, thì trong các lượng, hiện lượng là vượt trội.

Nếu không ngoại cảnh, làm sao có thể khởi giác tình như vậy?

Việc này là chỗ sở tri của biệt căn của ngã. Biệt căn như chiêm bao v.v…tuy không ngoại cảnh nhưng cũng có được. Đây như trước đã nói. Kỹ thì phân biệt.

Đây nếu như khi duyên, sau thì cảnh thấy đã mất, làm sao chấp nhận hiện lượng?

Trong các lượng, hiện lượng là cao tột. Nếu lúc bấy giờ phát sinh trí giác của hiện lượng, thì đó chính là trí giác của biệt căn của ta. Bấy giờ không còn thấy cảnh, mà chỉ là sự san định của ý thức, cho nên nhãn thức lúc ấy đã diệt mất. Ý nghĩa là như vậy.

Làm sao chấp nhận cảnh kia là hiện lượng? Huống chi các luận giả khác cho rằng tất cả pháp không dừng trụ một sát na?

Khi trí giác ấy khởi thì sắc v.v… các cảnh đều đã diệt. Lý của hiện lượng do đâu được thành? Tuy như trước đã khéo giải thích, nhưng đối với pháp nghĩa sâu xa này không thể thám sát được.

Ông lại đặt câu nạn vấn nữa. Do lực lượng cho nên quyết đoán là có, hoặc do đây trái với tỷ lượng cho nên đối nơi sắc xứ v.v…ngăn chận khiến thành không. Dẫu cho thật do lượng, thì san định có không, do tỷ lượng của biệt căn kia mà biết, và theo chính giáo v.v…thì trong các lượng, biệt căn là tối thắng. Do cảnh thân chứng là quả tính, cho nên cần phải nơi đây đã không sai trái có hại, mới thành lập ở các lượng khác.

Đây tức là biệt căn đã thân chứng đối với sắc xứ v.v…lẽ nào có thể khiến kia trái nhau với tỷ lượng? Muốn ngăn cái tính có của sắc v.v…vì sao ngoại sắc thành cảnh của biệt căn?

Nếu không cảnh không thể nơi đây sinh tri giác như vậy. Việc này là do biệt căn của ta mà biết. Đây nói theo ý đạo là tướng lãnh thụ tự chứng riêng biệt sinh ra, rồi lại khởi tâm duyên nên nói rõ như vậy. Cũng như từng lãnh thụ cảnh khổ lạc nhiễm v.v…

Đây cố nhiên không phải vậy, những chỗ khác cũng thế. Biệt căn như chiêm bao v.v… thấy có, trước đã nói rồi. Ở trong chiêm bao hiện thấy các cảnh như sắc v.v…, tức như đã nói, đem cái tâm bị che lấp mà quan sát thì thấy là có. Rõ ràng đây là chỗ lập nhân có lỗi bất định. Nhưng do chiêm bao, do đau mắt và tâm tội nghịch làm khuy tổn. Do đạo lý này, ý muốn thành lập thật cảnh như sắc v.v…là lìa thức, đó là lỗi trái nhau, chỉ do lòng ngạo mạn mà thôi.

Đây cũng có lỗi nhân bất thành. Cái tri giác này sau khi duyên, cảnh trông thấy đã mất, làm sao chấp nhận hiện lượng? Các thức như nhãn v.v…khi thấy sắc, kia thật không thể sinh sự cắt đứt. Đây là chỉ do tính của tướng phần nội chứng riêng biệt. Nhân đây là ý thức trước tùy theo sau thủ lấy định tướng, tập họp tư duy mới có thể quyết đoán. Lại nữa lúc bấy giờ thức không câu khởi.

Giả sử là vậy, có cảnh như sắc v.v… sau khi thức diệt thì thấy cái gì? Cái năng kiến là phi hữu, có thành cái thấy không? Chính lúc này hy vọng cái gì? Cái thức đã diệt làm sao có khả năng thấy? Huống chi sắc v.v…cùng diệt mất với thức. Cho nên phải biết rằng đây không thể thấy sắc v.v… các cảnh.

Mượn cái tâm thẩm xét năng lực thấy kia, quán sát nơi sắc v.v…, làm sao chấp nhận là lượng tính của biệt căn? Lại nữa lúc ấy ý thức cắt đứt, không cùng chấp nhận là hiện lượng tính, cho nên không có khả năng thấy và đều đã diệt mất.

Có các sư khác nói rằng lúc ban sơ, thụ lãnh cảnh, không bị cấu nhiễm phân biệt, cho nên kia chắc chắn duyên nơi ngoại sắc thật cảnh.

Đây cũng phi lý, cho nên bất thành. Do chẳng phải kia chấp nhận lìa ngôn thuyên. Sắc v.v… ngoại cảnh là sở tri của thức. Nhưng vì bên trong có tự chứng, lúc bấy giờ không khởi tư duy, liền duyên tướng mạo sai biệt của các cảnh. Kia chỉ chấp nhận có nội duyên như thế. Đây cũng là tùy khi tướng mạo ấy hiện, chỉ y nơi thức, cũng như đều thành khổ lạc nhiễm v.v…Nhưng do đem sắc v.v… ngoại cảnh kia, làm biệt căn lượng, đây chỉ là tình chấp hư vọng. Cũng như số lượng nghiệp v.v…lại đem các vấn nạn này gá vào các nghi ngờ khác. Những việc thấy trong chiêm bao, từ chiêm bao tỉnh dậy sau lại duyên tưởng, tuy lúc bấy giờ không cảnh, nhưng có cái biệt của thượng tâm, hiện lượng cũng vậy, do nhân đây, sau ý thức quyết rõ là phi vô. Kia cũng không hoàn toàn bác bỏ biệt căn lượng. Ở nơi tự nội chứng, tâm tâm sở sinh, không lìa tự chứng mà có hiện lượng, đó là chỗ chấp nhận. Nhưng đem ngoại cảnh làm hiện lượng, thì vọng chấp càng tăng thêm, đó là chỗ phải ngăn chận. Như trước đã có lỗi bất thành, chưa thấy có lời giải. Chỉ chuộng nói suông, thật không có gì đích đáng. Kia hoàn toàn không chấp nhận có ngoại cảnh v.v…, lại muốn nhờ đây làm rõ có hiện lượng. Nhưng chỗ thành lập, không thể xa lìa cái lỗi bị chê bai bác bỏ. Cho nên nếu vậy, ý thức chưa từng lãnh thụ tiền cảnh, thì không thể sinh ý niệm hồi ức, quyết định phải chấp nhận.

Kia từng lãnh thụ ngoại cảnh, do đó có thể thấy sắc v.v… các cảnh, chấp nhận biệt căn tính.

Đây mới là bất thành. Nói từng lãnh thụ cảnh mới có thể hồi ức là vì sao vậy?

Do có lý.

Đã nói như tướng thức, nghĩa là tuy không có ngoại cảnh, như cảnh tướng hiện, các thức như nhãn v.v…mới được sinh khởi, như trước đã nói. Tiếp đến vì sao từ đó sinh ý niệm hồi ức, là vì từ thức này, sau cùng với niệm tương ưng, tức nơi tướng này mà sinh khởi ý thức phân biệt.

Do lãnh cảnh ấy, niệm mới khởi. Nghĩa ấy bất thành. Nếu vậy ở nơi sắc xứ v.v…, dùng hiện lượng tính quyết định sự liễu tri vì có tướng mạo sinh ức niệm tính. Cũng như lạc v.v…trên cơ sở ức niệm an trí hình tượng mà lãnh thụ, quyết đoán tiền tướng, hiểu nội tự chứng, nhưng chẳng phải không lãnh thụ. Cũng như đá chẳng hạn, nó có lửa của nó, khi sinh ý thức cũng không thể sinh ức niệm như đây. Do đây quyết định dựa vào sức tỷ lượng đối với sắc v.v… các cảnh ắt phải có đích thân lãnh thụ. Nếu khác đây thì cái chấp nhận ức niệm trở thành phi hữu. Lại do đây, cảnh lãnh thụ thành hiện lượng. Ngôn luận thế gian gọi đó là kiến. Nếu nơi sắc v.v… là ức niệm tính, như cùng thành, có thể có lỗi đây. Tức do đây ngoại sắc v.v… các xứ lãnh thụ ức niệm, lý ra không chấp nhận là thành. Vì có lý do. Như lìa cảnh mà có được cái thấy kia. Ức niệm cũng như vậy. Vì kia năng lập nên không cùng thành. Tông và dụ muốn hiểu ngộ kia, đối với cảnh hoàn toàn không có công dụng lãnh thụ.