Kinh Mục Kiền Liên Hỏi Năm Trăm Tội Khinh Trọng Trong Giới Luật

14. Phẩm Hỏi Về Thụ Ba Tự Qui

Hỏi: Người nào được phép thụ và không được thụ ba tự qui?

Đáp: Trừ người phạm tội ngũ nghịch¹⁶, còn tất cả đều được thụ.

Hỏi: Thụ ba tự qui thì nên làm những việc gì?

Đáp: Thân, miệng, ý không làm việc sai quấy và không theo học nhưng vị thầy có kiến chấp sai lầm.

Chú giải: Thân không giết hại, trộm cướp, dâm dục; miệng không nói dối, nói lời hoa mĩ, nói lưỡi đôi chiều, nói lời thô ác; ý không tham lam, sân hận, si mê. Ba nghiệp thanh tịnh như vậy tức là chính kiến, nên nói không làm việc sai quấy, cũng không theo những vị thầy có ba nghiệp bất tịnh, bất chính. Người nào sau khi thụ tam qui y sẽ tu theo các hạnh này. Vì sao? Vì qui y Tam bảo tức là được thể của năm giới vậy.

Hỏi: Như thế nào là phạm ba tự qui?

Đáp: Thích tà kiến và theo các sư ngoại đạo.

Chú giải: Ở trên đã nói mười nghiệp ác: Thân có ba, miệng có bốn và ý có ba. Lại có thân kiến, biên kiến cho đến sáu mươi hai kiến. Các thứ chấp sai lầm không tương ưng với Phật pháp đều gọi là ngoại đạo tà kiến. Nếu ai thích làm, hoặc hùa theo tức là phạm ba tự qui, đọa lạc chỉ ở ngay đây. Nếu kẻ ấy có thể bỏ tà về chính mới được gọi là không phạm. Nên cẩn thận việc này.

Hỏi: Nếu phạm ba tự qui thì sám hối như thế nào?

Đáp: Đến bổn sư mà sám hối. Nếu không có bổn sư thì đến một vị tì kheo khác cũng được.

Hỏi: Nếu không thể giữ, thì được phép xả không?

Đáp: Được.

Hỏi: Nếu xả thì xả như thế nào?

Đáp: Đến bổn sư hoặc một vị tì kheo thưa: “Con từ hôm nay trở về sau không thể nương tựa Phật, pháp và tì kheo tăng”. Nói ba lần như thế thì xả ba tự qui. Nếu nói không đủ ba lần thì ba tự qui vẫn còn.

Hỏi: Người thụ ba tự qui là đã sám hối tội thập ác¹⁷, ngũ nghịch quá khứ. Điều này hợp lí không?

Đáp: Không hợp lí!

Chú giải: Vì sao? Đoạn văn trên nói kẻ phạm tội ngũ nghịch còn không được thụ ba tự qui. Vậy nay người thụ ba tự qui thì đâu có thể sám hối được tội ngũ nghịch kiếp trước! Dù cho đã tạo từ trăm nghìn kiếp trước thì nay nghiệp ấy cũng chưa mất, cho nên nói là không hợp lí. Có thuyết nói: “Người qui y Tam bảo tin chắc là nhờ oai lực đó mà tất cả các nghiệp đều tiêu, giống như mặt trời mọc thì tuyết tiêu tan, không cần đợi sám hối. Như người phạm tội với quan, sau đó đến chỗ vua, nhờ oai lực của vua nên dẫu có tội nặng, cũng được miễn”. Thật không có lí này, làm sao mà tiêu hết được? Nhưng trong kinh này nói chính vì người mới thụ ba tự qui, chỉ nương vào mười phương Tam bảo mà được thụ năm giới, vì còn thuộc về các sự tướng nhỏ nên mới như vậy. Nếu thể hội được nhất thể Tam bảo, hiểu sâu thật tướng, liễu ngộ tội tính vốn không, sám hối mà không thấy chỗ sám hối, thì người ấy không có điều ác nào không trừ, không có tội nào mà không diệt. Vì thế nói các tội như sương mai, mặt trời trí tuệ có thể tiêu trừ. Nếu người muốn sám hối, thì ngồi ngay thẳng, quán thật tướng các pháp, thì có thời gian nào mà nói việc này. Nếu không được như vậy, thì cũng là chưa được mà nói là được, vẫn là không được. Cần phải suy nghĩ việc này.

Hỏi: Thụ ba tự qui, chỉ được thụ từ một vị thầy; nhưng có thể từ ba vị, mỗi một vị thụ một tự qui không?

Đáp: Không được!

Chú giải: Vì thể Tam bảo chỉ có một. Nghĩa là về danh xưng thì gọi là Tam bảo, nhưng thể vốn nhất như. Dù là mười phương Tam bảo, thì thể vẫn đồng nhất. Do đó chỉ có thể từ một thầy thụ mới được. Nếu từ ba thầy thì tợ như thành hư nát, nên nói không được; không giống với ngũ giới, mỗi giới thụ từ một thầy cũng được.

Hỏi: Thụ pháp ba tự qui cần phải giữ suốt đời, nhưng do không thể giữ lâu, nên cho phép giữ một năm, nửa năm, mười ngày hay năm ngày rồi xả được không?

Đáp: Tùy ý giữ lâu hay mau cũng được.

Chú giải: Ba tự qui cũng nên suốt đời thụ cho đến vị lai… như trên đã nói, mới là đúng lí. Nhưng ở đây nói tùy ý, cũng là đức Như Lai từ bi thương xót chúng sinh, chắc chắn muốn cho họ giữ gìn lâu dài, nhưng sợ căn cơ của chúng cạn hẹp, sợ phiền phức, không chịu thụ. Do đó, Phật dùng phương tiện tùy theo căn cơ, khiến họ dần dần thể nhập cảnh giới tốt đẹp mà gieo nhân nên mới nói như vậy. Người trí cũng chớ do việc này mà tự lười biếng.

Hỏi: Nếu theo thầy thụ ba tự qui một năm hoặc nửa năm, sau khi hết thời gian đó, vị ấy vẫn là thầy chăng?

Đáp: Một khi theo thầy thụ pháp thì suốt đời làm thầy.

Hỏi: Ba tự qui, được phép chỉ thụ một hoặc hai tự qui được không?

Đáp: Không được.

Chú giải: Tam bảo chỉ một thể, theo lí không thể phân chia, thụ thì đồng thụ, xả thì đồng xả. Nếu thụ một hoặc hai tự qui, cũng đồng với việc phân chia pháp thân, nên không được. Không giống như ngũ giới, tùy ý thụ một hoặc hai.

Hỏi: Muốn thụ ba tự qui, nhưng hiện tại không có thầy truyền thụ. Vậy người ấy có được phép đối trước Phật, căn cứ theo văn giới mà thụ không?

Đáp: Không được.

Chú giải: Nếu muốn thụ giới Bồ tát, trong khoảng một nghìn dặm mà không thể tìm thầy truyền giới, được phép đứng trước tượng Phật tự phát thệ mà thụ giới. Nhưng ba tự qui, năm giới, cho đến giới tì kheo đều không được. Vì sao? Nếu từ mé Phật Oai Âm Vương trở về trước mà không có thầy truyền giới thì được; nhưng từ mé Phật Oai Âm Vương trở về sau, nếu không có thầy truyền trao mà tự thụ là ngoại đạo.

Hỏi: Trước đó đã thụ tam tự qui, phạm tội mà không sám hối, được thụ lại không?

Đáp: Không được! Cần phải sám hối. Nếu muốn thụ lại thì phải xả giới đã thụ, còn không xả mà thụ lại thì không được.

15. Phẩm Hỏi Về Thụ Năm Giới

Hỏi: Nếu không thụ ba tự qui mà thụ năm giới, có được không?

Đáp: Không được.

Chú giải: Trong giới bản ghi: “Trước xướng ba tự qui, tiếp đến nói năm giới, mười giới, cụ túc giới, trùng tuyên Nhất thừa”. Luận Tát bà đa ghi: “Trước tiên thụ ba tự qui, không thuyết năm giới mà năm giới tự đắc, nên nói ‘không thụ không đắc’. Thứ đến nói tên ngũ giới, khiến cho người thụ biết giới tướng mà giữ gìn, không để mất”. Vì thế ba tự qui là gốc của năm giới, tám giới và mười giới cũng như vậy. Như giới tì kheo, trước tiên cần phải bạch tứ yết ma mới đắc giới, sau đó mới nói giới tướng để khiến cho người thụ biết được giới tướng mà thụ trì. Điều này không thể không biết.

Hỏi: Nếu thụ ba tự qui mà phạm tội, không sám hối, người đó có được thụ năm giới không?

Đáp: Không được.

Chú giải: Đã nói ba tự qui là gốc của năm giới, nay kẻ ấy đã phạm ba tự qui tức phá hoại thể của năm giới, nên nói không được thụ. Kẻ ấy cần phải hổ thẹn sám hối, như bình được súc sạch sẽ, thì mới có thể chứa cam lộ. Nếu kẻ ấy không sám hối thì không được, vì chưa thanh tịnh. Vì thế cần phải nỗ lực sám hối.

Hỏi: Pháp thụ năm giới, có thể chỉ thụ năm ngày, mười ngày, một năm hay hai năm được không?

Đáp: Tùy ý thụ nhiều hay ít cũng được.

Chú giải: Cũng không giới hạn số ngày thụ. Việc này cũng đồng với ba tự qui nói trên, nhưng đây là quyền giáo A hàm khai cho, chứ Phương đẳng không như vậy. Trong hội Phương đẳng, ngài Ưu ba li hỏi:

– Năm giới có thể thụ năm ngày, mười ngày không?

Phật đáp:

– Không được.

Thế nên biết, Như Lai chế giới mỗi mỗi đều có thời cơ.

Hỏi: Phạm năm giới mà không sám hối, người ấy có được phép thụ lại không?

Đáp: Nếu người ấy không xả thì không được thụ lại. Nếu không sám hối thì cũng không thể xả.

Chú giải: Người ấy hoặc phạm mà sám hối, sám hối xong thì xả; xả rồi thụ lại, mới không xả giới, lòng chí thành không thay đổi. Nếu không sám hối thì tội đó không diệt, tựa như chẳng phải là bình sạch, nên đều không được. Người ấy chỉ có thể dốc lòng giữ gìn vững chắc, không phạm một mảy may nào, tức được tiến bộ. Các giới sau đều lấy đây để làm căn bản.

Hỏi: Phạm năm giới, có được phép sám hối tất cả không?

Đáp: Nếu giết người, hành dâm với hàng tôn thân và tì kheo ni, hoặc trộm phẩm vật của Tam bảo thì kẻ ấy không được sám hối. Ngoài các tội ấy ra, đều được.

Hỏi: Đã thụ năm giới, nếu không thể giữ, thì trong khoảng một năm, hai năm có thể xả không?

Đáp: Được phép xả. Nếu muốn xả hết năm giới và ba tự qui thì nói: “Từ nay Phật không phải là Thế Tôn của ta, ta chẳng phải đệ tử Phật”, nói ba lần như thế thì xả. Pháp và tăng cũng nói ba lần như vậy. Nếu xả một, hai, ba hoặc bốn giới, thì chỉ nói: “Con từ hôm nay không còn giữ giới thứ nhất…”, nói ba lần như vậy. Nếu không nói đủ ba lần thì giới vẫn còn.

Hỏi: Thụ năm giới, có thể theo năm thầy, từ mỗi thầy thụ một giới không?

Đáp: Được.

Chú giải: Vì sao? Thể tướng của năm giới không giống nhau, tác dụng cũng sai khác, nên một thầy hay năm thầy đều được. Không giống như ba tự qui, ba tức là một, thể hòa hợp không phân chia. Nhưng chỉ được một giới thụ một thầy, nếu với một giới mà thụ nhiều thầy thì không được. Vì phảng phất giống ý đã nêu trên mà lạm dụng, nên Phật chế định riêng điều này.

Hỏi: Đã thụ năm giới, nhưng có thể xả một hoặc hai giới trọng vì khó giữ, có được chăng?

Đáp: Được.

Chú giải: Lúc xả thì nói giống như trên. Muốn xả những giới trọng, bởi lúc mới phát khởi lòng tin, không chỉ năm giới, cho đến giới tì kheo cũng có thể một lúc thụ trì. Đâu ngờ lâu ngày chầy tháng, thói quen đời kiếp trước chưa tiêu, tâm đạo dần dần lui sụt, đó gọi là muốn trong mà lệch sang đục, thích thẳng mà lại cố nghiêng, nên mới dẫn đến như vậy. Đây cũng do đức Như Lai phương tiện tùy thuận chúng sinh, nên mới nói là được.

Hỏi: Trong năm giới, có thể thụ một, hai hoặc ba giới được không?

Đáp: Tùy ý thụ nhiều hay ít.

Hỏi: Tì kheo phạm giới trọng, hoặc giới uống rượu, có được không?¹⁸

Đáp: Không được.

Chú giải: Người phạm những giới trọng vĩnh viễn ở bên ngoài biển Phật, không được ở chung với chúng thanh tịnh, nên nói không được. Y cứ theo luật, kẻ phạm tội nặng thì phải sám hối, xả giới, suốt đời chỉ thụ học giới sa di, cho đến không được làm thầy hướng dẫn người khác. Than ôi! Cẩn thận việc này, chớ cho là chuyện đùa. Còn rượu là khởi đầu của các Già giới, từ đây phát sinh nhiều tội lỗi, pháp thế gian còn cấm, huống gì tì kheo! Nên cũng không được phạm.

Hỏi: Có tám giới của cư sĩ không?

Đáp: Không. Chỉ có tám trai giới.

Chú giải: Hàng cư sĩ chỉ có thể thụ năm giới, nên nói là không. Nay hoặc cho hàng cư sĩ thụ tám giới là phi pháp trái luật, hoàn toàn không được. Quan là đóng kín. Đóng kín tám tội lỗi không cho sinh khởi, cũng chính là tám giới: Một, không giết hại chúng sinh; Hai, không trộm cắp; cho đến giới thứ tám không ngồi giường cao rộng; còn không ăn phi thời là trai. Trai thì lấy việc không ăn quá Ngọ làm thể. Vì tám giới trên giúp thành tựu thể của trai, cả hai giữ gìn lẫn nhau. Lại vì gọi là tám chi trai pháp, nên bảo là tám mà không nói là chín. Trai giới này chỉ dùng cho người thế tục. Hàng cư sĩ thụ trì trong thời gian một ngày một đêm; một ngày thụ, một ngày giải. Đây cũng do đức Như Lai phương tiện chế định cho hàng Phật tử tại gia, là những người không thể thụ trì suốt đời. Vì không có giới giữ suốt đời, nên không gọi là ưu bà tắc; Vì có giới giữ trong một ngày một đêm, nên cũng là ưu bà tắc; vì thế chỉ gọi là người trung gian. Nhưng nếu thụ pháp trai giới một ngày, thì người thụ nhất định phải thanh tịnh và chí thành mới được. Nếu không thanh tịnh chí thành, thì chỉ có hư danh, không được lợi ích gì, nên phải cẩn thận.

16. Phẩm Hỏi Về Thụ Mười Giới

Hỏi: Không thụ năm giới, có được phép thụ mười giới không?

Đáp: Nếu trước có thụ ba tự qui thì được. Vì trong mười giới đã có năm giới, nên cũng không nhất định thụ lại.

Hỏi: Nếu phạm năm giới mà không sám hối, có được phép thụ mười giới không?

Đáp: Không được. Nếu trước đó người không biết có pháp sám hối mà đã thụ thì được, nhưng nếu biết mà không sám hối thì không được.

Hỏi: Nếu hòa thượng phạm giới trọng, đệ tử từ thầy ấy thụ mười giới, đệ tử có được đắc giới không?

Đáp: Không đắc giới.

Chú giải: Thầy tức là hòa thượng. Người có giới đức và hạ lạp đầy đủ mới được làm thầy. Nếu tự thân đã phạm tội trọng, không còn là tì kheo nữa, thì đâu thể độ người. Giống như thuyền bị thủng mà chở người qua sông sẽ bị chìm, nên nói là không được. Do đó, muốn cầu pháp xuất thế… không thể không chọn thầy cho mình. Phải cẩn thận việc này.

Hỏi: Các thầy như a xà lê… phạm giới trọng, giới tử theo thụ mười giới thì đắc giới không?

Đáp: Không đắc giới.

Hỏi: Sa di phạm mười giới, có được sám hối tất cả không?

Đáp: Đồng với việc phạm năm giới ở trên.

Chú giải: Giống như phần phạm năm giới ở trên. Người phạm bốn giới như sát sinh… thì không được sám hối. Trừ bốn giới này ra, còn phạm bất cứ giới nào khác trong mười giới cũng cho phép sám hối.

17. Phẩm Hỏi Về Sa DI

Hỏi: Sa di phạm tội muốn sám hối có cần đối trước chúng không?

Đáp: Không cần. Chỉ cần đến trước bổn sư là được. Nếu hiện tại không có bổn sư, thì đến một vị tì kheo khác sám hối cũng được.

Hỏi: Sa di có cần mỗi nửa tháng tụng giới không?

Đáp: Không có lí này. Vì sao? Vì người thụ giới sa di không thành người thế tục, mà cuối cùng sẽ thành tì kheo. Khi đó sẽ được dự thuyết giới. Nhưng hiện nay sa di mỗi nửa tháng có thể nhóm họp một lần cùng đại tăng dự yết ma thính giới.

Hỏi: Sa di phạm giới được phép đến một sa di khác sám hối không?

Đáp: Không được.

Chú giải: Vì trí tuệ sa di cạn không biết phương tiện trì phạm, khinh trọng, không thể chủ trì mọi người yết ma xuất tội, nên không được. Giống như văn ở trước đã nói, nếu đến bổn sư mà sám hối thì được.

Hỏi: Sa di được phép mặc y phục thế tục không?

Đáp: Không được.

Chú giải: Giống như ở trước, sa di muốn thụ đại giới, không được mặc áo quần thế tục. Đã làm sa di, thì ba y không được thiếu, một bình bát luôn mang bên thân. Nếu không như vậy thì thân hình và áo quần mặc trên người không tương xứng, không phải tục mà chẳng phải tăng, nên không được.

Hỏi: Bổn sư làm những việc trái với chính pháp, sa di được phép bỏ đi, tìm nương một vị thầy khác không?

Đáp: Được.

Chú giải: Thầy tức là hòa thượng. Luận Tát bà đa ghi: “Có bốn hạng hòa thượng: Một, có pháp mà không có ăn mặc; Hai, có ăn mặc mà không có pháp; Ba, có pháp và có ăn mặc; Bốn, không có pháp cũng không có ăn mặc. Ba hạng đầu có thể nương ở, một hạng sau không nên nương ở. Nhưng những hòa thượng có cho ăn mặc nhưng không ban cho pháp, thì sa di cũng được bỏ đi, tự tìm thầy giỏi.

Hỏi: Sa di phản bội bổn sư, tôn cư sĩ làm thầy để học nghề nghiệp thế tục, lại không xả giới, trải qua một tháng hoặc một năm lại trở về với thầy. Vị ấy còn là sa di không? Vị ấy chỉ sám hối tội lỗi, không cần thụ giới lại, có được không?

Đáp: Vị ấy vẫn còn là sa di và chỉ cần đến thầy sám hối. Lại nữa, vốn không xả giới thì không cần thụ lại. Nếu thụ lại cũng không đắc giới.

Hỏi: Sa di bị giặc bắt, trải qua một tháng hoặc một năm hoặc chuyển sang chủ khác thì có được phép trốn đi không?

Đáp: Nếu chuyển chủ khác thì không được trốn đi.

Hỏi: Sa di phạm giới cấm, chúng tăng đã đuổi đi, nếu đã sám hối thì vị ấy được phép xuất gia lại không?

Đáp: Nếu chưa xả giới, thì vị đó vẫn còn là sa di, nên chỉ cần sám hối mà thôi.

Hỏi: Khi còn là cư sĩ, vị này theo vị sa di thụ ngũ giới, nhưng một thời gian sau vị cư sĩ ấy xuất gia thụ giới Tì kheo. Bấy giờ vị này được phép gọi vị sa di đó là thầy không?

Đáp: Được gọi là thầy, nhưng không được đỉnh lễ, trái lại sa di nên đỉnh lễ vị tì kheo ấy. Lúc còn cư sĩ theo chư ni thụ ngũ giới, sau đó xuất gia thì cũng như vậy.

Hỏi: Tì kheo tham tiền của, phẩm vật thì phạm tội gì?

Đáp: Tội đó rất nặng. Thuở xưa, có một vị tì kheo tham đắm một cái chuông đồng nhỏ, sau khi chết đọa làm ngạ quỉ. Một hôm đại chúng vừa phân chia đồ vật xong, quỉ liền hiện đến, thân hình nó rất lớn và đen giống như đám mây đen, các tì kheo kinh ngạc liền hỏi:

– Đây là vật gì?

Trong chúng có một người chứng đạo nói:

– Đây là vị tì kheo đã chết, nhưng vì tham đắm cái chuông nhỏ mà bị đọa trong loài ngạ quỉ, nay còn tham tiếc nên đến đòi.

Các tì kheo mang chuông ra trả lại, vừa thấy chuông quỉ liền ôm lấy và lè lưỡi liếm rồi phóng xuống đất bỏ đi. Các tì kheo nhận lại chuông, nhưng quá thối, không thể đến gần. Sau đó chúng tăng lại sai người đúc thành vật dụng khác mà vẫn có mùi thối không thể dùng được. Lấy chuyện này mà nghiệm biết, tham là tai họa lớn.

Tì kheo tham đắm y phục thì có tai họa bị thiêu đốt. Thuở xưa, có một vị tì kheo vui mừng vì vừa may y mới, nên ngày đêm mê đắm không thôi. Lúc bị bệnh nguy kịch, tự biết mình sẽ chết, nên vị ấy ngẩng đầu lên ngắm chiếc y, trong lòng khởi niệm ác: “Sau khi ta chết, xem thử ai dám đắp y của ta?”. Không bao lâu vị tì kheo này mạng chung, biến thành con rắn, trở về quấn lấy tấm y. Đại chúng khiêng vị tì kheo chết ra thiêu và an táng xong, liền sai người đến lấy vật dụng và y của tì kheo ấy. Khi người đến lấy, con rắn quấn y, miệng phun nọc độc rất xa. Người kia không dám đến gần, liền trở về thưa đại chúng. Đại chúng cùng đến xem, cũng không ai dám lại gần nó. Lúc ấy có vị tì kheo chứng đạo, nhập định tứ vô lượng tâm từ, bi, hỉ, xả, nên độc không thể hại được, liền đến đó và nói với con rắn:

– Đây vốn là y của ngươi. Nay người chết rồi thì vật này không phải là của ngươi nữa, giữ nó làm gì?

Nghe nói vậy, rắn liền bỏ đi. Đi một đoạn không xa, nó lại chui vào bụi cỏ, lửa độc trên thân nó phát ra thiêu rụi bụi cỏ, lại thiêu cháy luôn thân mình. Sau khi bỏ thân rắn, tì kheo lại đọa vào địa ngục Hỏa thiêu, một ngày trong địa ngục phải trải qua ba lần bị đốt cháy. Tất cả đều do lòng tham làm hại.

18. Văn Sám Hối Sau Chín Mươi Ngày Kiết Hạ

Đại đức tăng lắng nghe! Nếu tăng đúng thời mà đến, tăng hòa hợp thuận nghe. Tăng sai con là… vì đại chúng tác pháp sám hối sau chín mươi ngày an cư. Như Lai đã thụ pháp an cư thì tì kheo cũng nên như vậy. Từ khi bắt đầu thụ an cư, đến nay việc an cư kiết hạ đã xong. Trong ba tháng con phạm nhiều lỗi lầm. Lỗi lầm đó chính là phạm các thiên giới. Trừ hai thiên: Bốn Ba la di và Mười ba Tăng tàn là không phạm, còn các thiên khác thì chưa hẳn không phạm. Vì vậy cuối hạ, đức Thế Tôn mới nhóm hòa hợp tăng để chỉ dạy. Nay con nghĩ cũng nên cùng chư tăng tỏ bày rõ những điều đã sai phạm. Xin tăng chấp nhận cho con tác pháp sám hối. Do trong chín mươi ngày qua, con không nương vào đại định của Thế Tôn, không có trí tuệ rộng lớn của Thế Tôn, không y theo giới cấm của Thế Tôn, nên phạm nhiều lỗi lầm; không có trí tuệ rộng lớn của Thế Tôn, không nương giới cấm của Thế Tôn nên phạm tội; không nương giới cấm của Thế Tôn nên phạm tội; không có trí tuệ rộng lớn của Thế Tôn nên quên mất nhiều điều mà giáo pháp đã chỉ dạy; không có đại định của Thế Tôn nên phạm tội loạn ý. Hoặc nghĩ đến dâm mà không làm việc dâm, nghĩ đến trộm mà không có hành vi trộm, nghĩ đến giết hại mà không có hành vi giết hại, nghĩ đến lừa dối mà không làm những việc lừa dối, nghĩ đến các pháp Tăng tàn mà không hành Tăng tàn.

Đó là những việc con đã phạm trong chín mươi ngày an cư đồng với những sai phạm về oai nghi vậy.

Mục kiền liên lại hỏi Đức Phật:

– Cư sĩ muốn xin xuất gia. Tì kheo liền chấp nhận, nhưng lại thỉnh thầy truyền giới. Vị tì kheo ấy có phải là thầy không?

Đáp: Không phải! Nếu theo vị này học pháp thì mới tôn là thầy, còn chỉ nương theo thì gọi là thầy y chỉ.

Hỏi: Nếu có tì kheo không xả giới tì kheo mà lại làm sa di, tức đại đạo nhân, nhưng sau đó thụ giới tì kheo lại để làm tăng, có đắc giới không?

Đáp: Không đắc.

Hỏi: Nếu thụ mà không đắc giới, thì giới đã thụ khi trước còn không?

Đáp: Vẫn còn.

Hỏi: Vị cho thụ giới sau có phải là thầy chăng?

Đáp: Không phải.

Hỏi: Nhiều người thụ giới cùng thỉnh một vị làm thầy. Vị này có được cùng lúc cho phép năm người hay mười người thụ giới không?

Đáp: Không được.

Hỏi: Sa di thụ đại giới, thỉnh một vị tì kheo làm thầy truyền đại giới. Nhưng vị tì kheo này không biết pháp yết ma và truyền giới, nên lại thỉnh một vị khác truyền giới. Như vậy vị nào làm thầy?

Đáp: Vị truyền giới đó là thầy, còn vị không biết pháp kia không phải là thầy.

Hỏi: Tì kheo chỉ được truyền năm giới cho bà la môn và những người tại gia. Vị này có được truyền cho người nữ không?

Đáp: Được! Nhưng lúc truyền, tì kheo không được hỏi những việc tế nhị, nếu hỏi thì phạm tội Tăng tàn.

Chú giải: Trước khi thụ giới, nhất định phải hiểu rõ giới. Đối với người nam tại gia, tì kheo phải hỏi kĩ mới được. Còn với tất cả người nữ, tì kheo chỉ cần hỏi đại khái mà thôi, không nên hỏi các việc tế nhị. Nếu hỏi kĩ khiến cho họ xấu hổ, tì kheo sẽ phạm tội này vì đồng với tội nói lời thô ác vậy. Người làm thầy cần phải biết việc này.

Hỏi: Khi tất cả tứ sự của tăng, nhà vua không cúng dường đầy đủ, tì kheo có được cưỡng lấy thêm những phẩm vật chưa cúng không?

Đáp: Nếu vua không chê trách thì được.

Chú giải: Nếu lấy mà vua chê trách thì không được. Nếu không được cúng dường đầy đủ mà tì kheo đòi hỏi cho được tức rơi vào lỗi cưỡng cầu nhiều. Vì thế, tì kheo nên biết đủ với những vật mà thí chủ cúng dường thì được.

Hỏi: Tì kheo thấy người hành dục mà không quở trách, thì phạm tội gì?

Đáp: Nếu tì kheo biết có thể can gián người ấy được mà không can gián thì phạm tội Đọa. Nếu tì kheo không thể can gián, thì nên đến một vị tì kheo khác sám hối về tội không thể can gián người kia.

Hỏi: Tì kheo lúc trước đã phạm giới, sau đó muốn sám hối xin thụ giới lại, có được phép ở chung với chúng tăng không?

Đáp: Nếu phạm giới trọng thì không được thụ giới lại, nói gì đến ở chung. Nếu phạm tội Thâu lan giá mà sám hối lỗi lầm thì được thụ giới; Nếu phạm tiếp mà không sám hối, thì còn không được thụ giới lại, huống gì là được ở chung!

Hỏi: Có việc gấp, tì kheo cầm cung tên lên thuyền, những tì kheo khác được đi cùng thuyền đó không?

Đáp: Tì kheo cầm cung tên phạm tội trọng, còn tì kheo đi cùng thuyền phạm tội Xả đọa.

Chú giải: Đã cầu đạo xuất thế, thì thà bỏ thân mạng chứ không thể làm việc đó. Người chủ động cầm hung khí ắt sẽ có tâm giết hại, nên phạm tội trọng. Những người đi theo kẻ này không thể tránh những tiếng hiềm trách, cũng trái với lời Phật dạy, nên phạm tội Xả đọa.

Hỏi: Nếu tì kheo bị quan ép làm việc phi pháp thì phạm tội gì?

Đáp: Không được làm! (Nếu làm, tùy theo việc lớn nhỏ mà định tội nặng nhẹ).

Hỏi: Hai tì kheo cùng nhau đùa nghịch, nhưng liền dừng thì phạm tội gì?

Đáp: Nếu việc đùa nghịch đã thành thì phạm tội Thâu lan giá.

Hỏi: Tì kheo lén nghe hai người nam hành dục, thì phạm tội gì?

Đáp: Nếu không có tâm dục mà nghe thì phạm tội Đọa; Còn có tâm dục mà nghe, nhưng thân không làm thì phạm tội Đột kiết la.

Chú giải: Nếu không có tâm dục mà nghe thì phạm tội Đột kiết la; nếu vô tình nghe được thì nên quở trách can gián họ. Nếu đáng quở trách mà không quở trách thì tì kheo phạm tội Ác tác. Nhất định phải giọng nghiêm khắc quở trách can gián, tự cảnh tỉnh mình và người, thì tì kheo mới không có tội. Thế nên ở đây phải dùng hai câu “có tâm và không tâm” để hoán đổi thì mới thuận câu văn. Nếu không như vậy thì chuốc lấy tai họa. Nếu chẳng những tì kheo không can gián mà còn có tâm dục, thì tội đó càng nặng. Đã nói có tâm dục, chưa hẳn là không có lỗi, đâu chỉ phạm tội Đột kiết la! Đoạn này nhất định các nhà phiên dịch biên chép có chỗ sai lầm, người trí nên biết rõ.

Hỏi: Tì kheo bị bệnh, không thể đi lại, có được phép ngồi xe ngựa không?

Đáp: Nếu vị ấy cưỡi ngựa đực thì đều được; Còn cưỡi ngựa cái mà tì kheo không khởi niệm xấu thì phạm tội Đọa, khởi niệm xấu phạm tội Thâu lan giá. Nếu không biết đó là ngựa cái thì tì kheo không có tội.

Hỏi: Tì kheo chê kinh không đẹp, nên mang bán rồi tạo lại kinh đẹp thì phạm tội gì?

Đáp: Tội bán kinh đồng với tội bán cha mẹ.

Chú giải: Như cha mẹ dung mạo rất xấu xí, người con chê bai mà mang đi bán, tội này không thể dung thứ, đồng với tội ngũ nghịch. Tì kheo chê kinh không đẹp, tội cũng như vậy vì bán cha mẹ pháp thân.

Hỏi: Hai tì kheo đấu vật nhau thì phạm tội gì?

Đáp: Phạm tội Đọa.

Chú giải: Tì kheo thân thể cường tráng, đúng ra nên dùng sức mạnh nhẫn nhục siêng năng tu trì mới xứng là bậc trượng phu dũng mãnh! Đâu thể dùng sức mạnh của thân mà làm việc này. Kẻ ấy đã mất hết thể diện của tăng, lại khiến mọi người chê trách, nên phạm tội này.

Hỏi: Súc sinh hành dục, tì kheo tình cờ thấy được, khiến chúng rời nhau thì phạm tội gì?

Đáp: Phạm tội Đọa.

Chú giải: Trong bốn oai nghi, tì kheo nên luôn nhiếp tâm phản chiếu, giữ gìn các căn để khi tiếp xúc với các cảnh nhiễm tịnh, tâm không chấp trước. Đây là do tâm chạy theo cảnh xấu, nên phạm tội này. Nếu như kẻ ấy khởi niệm mà mất thân, còn thêm phạm tội Tăng tàn. Vì thế không thể không cẩn thận.

Hỏi: Tì kheo đắp y tiểu vào tụ lạc, để y đại lại trong nội giới, có được phép nhận sự cúng dường của thí chủ không?

Đáp: Được.

Chú giải: Vì sao? Vì người hành đạo nhận vật cúng dường, làm ruộng phúc cho mọi người. Ba y đều được gọi là phúc điền. Vì vậy bất đắc dĩ, tì kheo có thiếu thì cũng không có lỗi.

Hỏi: Trong mùa hạ, tì kheo được phép nhận phẩm vật thuộc tăng không?

Đáp: Nếu thí chủ cúng dường những phẩm vật thuộc về tăng thì tì kheo nên phân chia ngay, không được cất giữ.

Chú giải: Nếu giữ lại sẽ phạm hai lỗi: Một, tăng thêm lòng tham, chướng ngại đạo nghiệp. Hai, chư tăng có người đến và đi, mất phần của tăng hiện tiền. Người chủ trì cố làm trái là phạm tội, không biết nhân quả. Như trong văn nói: “Nếu tì kheo một mình thụ hưởng sự cúng dường của tín thí thì không được”.

Hỏi: Tì kheo có thân quen với một gia đình thí chủ. Gia đình này muốn làm Phật sự, nên giao việc ấy cho tì kheo. Sau đó lại có một tì kheo khác đến tì kheo này xin vật dụng. Nếu tì kheo khác đó nhận được, thì tì kheo được thí chủ giao việc bị phạm tội gì?

Đáp: Xem ý nếu vị thí chủ đó không thích thì tì kheo không được lấy cho. Nếu cho thì tì kheo phạm tội Đọa. Nếu thí chủ đồng ý, thì tì kheo được phép lấy cho tì kheo kia.

Hỏi: Chim câu, chim sẻ làm tổ trong chùa hay phòng tăng, mà tì kheo phá đi, hoặc lấp hang chuột, thì vị ấy phạm tội gì?

Đáp: Nếu chim câu, chim sẻ làm tổ mà chưa có con thì được phép đuổi chúng đi; còn chúng có con thì tì kheo không được đuổi. Hang chuột chỉ có một lỗ thì tì kheo không được bít; Nếu trong và ngoài hang thông nhau thì tì kheo được phép bít lỗ bên trong.

Hỏi: Tì kheo được phép viết thư qua lại với thầy và bạn đồng học không?

Đáp: Nếu cùng địa phương thì được, còn ở nước khác thì không được.

Hỏi: Phép vua và cha mẹ không cho người ấy xuất gia, nhưng người ấy vẫn xuất gia thụ giới, thì có đắc giới không?

Đáp: Không!

Chú giải: Theo luật thì phạm tội khinh, phạm Già giới, còn không đắc giới, huống gì pháp lệnh của vua nghiêm ngặt, lời dạy từ hòa của mẹ cha, mà kẻ ấy không nghe theo tức trái với lời Phật dạy, nên không được. Hiếu thuận vâng theo, chính là giới vậy. Vì sao? Hiếu gọi là giới, nên người đời nay muốn cầu xuất gia, phải nên chiêm nghiệm lời Phật dạy mà tự thân phải cẩn thận.

Bấy giờ, Mục kiền liên từ chỗ ngồi đứng dậy bạch Phật:

– Bạch đức Thế Tôn! Con rất vui mừng khi được nghe Như Lai dạy Tì ni. Nhưng sau khi Như Lai diệt độ, ai có thể thụ trì Tì ni này?

Phật bảo Mục kiền liên:

– Người nào học tập và tư duy Tì ni, nên biết người đó có thể tu tập và thụ trì Tì ni này.

Phật lại bảo:

– Sau khi Ta diệt độ, nếu có tì kheo, tì kheo ni nào phỉ báng người thụ trì Tì ni này, thì kẻ đó là bạn của ma, chẳng phải là đệ tử của Ta. Bọn người này đời đời học đạo không thành, không thể vượt khỏi ba cõi. Nay Ta thương xót các chúng sinh đó mà nói kinh này.

Nghe Đức Phật nói xong, Mục kiền liên vô cùng vui mừng và cung kính hành trì.

Chú giải: Hoan hỉ là ý tin nhận, tức có chỗ lãnh hội ngộ nhập, dốc lòng tin chắc không còn nghi ngờ, nên gọi là hoan hỉ. Phụng là tuân theo. Hành là dốc lòng thực hành, tức là dùng pháp này để tự lợi và lợi tha, lưu truyền khắp cõi trời và nhân gian, truyền khắp vi trần cõi nước. Lại kế tục phương xa từ vạn cổ, nối tiếp tuệ mạng đến nghìn năm, khiến cho vĩnh viễn không cùng, nên gọi là ‘tin thụ lưu thông’. Có người cho rằng kinh ghi: ‘Các pháp từ xưa đến nay, tướng thường tự vắng lặng’; kinh lại ghi: ‘Tu vô tướng chính quán, tức chứng Bồ đề’. Vậy dùng năm trăm sự tướng này mà tu, thì há không quá rườm rà tỉ mỉ ư? Nếu nói vậy thì mọi người không biết đức Thế Tôn thuyết giáo có quyền có thật. Trước tiên Ngài dùng giới tướng tì ni khai phát cho những người mới phát tâm, sau đó dùng pháp Nhất thừa tối thượng thâu nhiếp họ trở về chỗ vô học. Bởi vì nhất tâm không chướng vô lượng, vô lượng không ngoài nhất tâm. Nếu người sơ tâm không giữ luật nghi, buông lung thì trở thành tà kiến. Cho đến tâm sau cùng không đạt được thật tướng, thì nỗ lực tu hành, chung qui cũng là pháp hữu vi. Nhất định phải biết sự không thể vượt lí, lí không ngại sự, sự lí gồm tu, hoàn toàn không thiên lệch, mới được gọi là chính quán.

Chớ mượn cớ bàn luận xằng bậy, làm mờ mịt người đời sau, khiến cho mình sai, người khác cũng sai, lỗi ấy chẳng phải nhỏ vậy.

Căn cứ theo bản chính thì có ba trăm sáu mươi bảy câu hỏi, bản Đan châu nhĩ¹⁹ giống bản này. Tuy nhiên, bản đời Tống thì chỉ có hai trăm hai mươi câu hỏi, như vậy đã thất lạc quá nhiều. Nay lấy hai bản bổ sung cho nhau, nhưng cũng không đủ năm trăm câu hỏi. Nay nghi bản dịch không đầy đủ, hoặc có thể đề kinh nêu ước lược là ba trăm, nhưng người chép nhầm số ba thành số năm vậy.

Có bài kệ:

Vượt phàm vào thánh, giới ngôi đầu,

Quí trọng tu trì chí bền lâu

Vị cao trì giới thành Tối thắng

Sơ tâm học giới vẫn lệch sâu.

Mục liên từ bi nêu câu hỏi,

Phàm phu xét kĩ, chú lời mầu

Mong người kính tin môn giải thoát

Tu nhân, thành Phật ở mai sau.

Chú thích:

[1] Tội Khí 棄: Tội Ba la di.

[2] Bốn đạo quả 四道果: Tức bốn quả Thanh văn.

[3] Thất bộ xà 七步蛇: Cg: Độc xà. Người bị rắn độc này cắn thì đi bảy bước sẽ chết.

[4] Trời Ba Mươi Ba 三十三天: Tức cõi trời Đao lợi.

[5] Quyết đoạn 決斷: Tức tội Tăng tàn, một trong năm thiên, bảy tụ giới của tì kheo.

[6] Uất đơn việt 欝單越: Tức là Bắc câu lô châu.

[7] Tam sư 三師: Hòa thượng truyền giới (Hòa thượng đàn đầu), thầy Yết ma và thầy Giáo thọ.

[8] Tứ tùy 四隨: Việc thuyết pháp của Phật: Một, thuận theo sự ham muốn của chúng sinh. Hai, thuận theo căn cơ thích nghi của chúng sinh. Ba, thuận theo sự mê muội của chúng sinh mà đối trị. Bốn, thuận theo đệ nhất nghĩa.

[9] Tứ y 四依: Một là hạnh tứ y, hai là pháp tứ y, ba là nhân tứ y, bốn là thuyết tứ y.

[10] Mười ba việc 十三事: Mười ba giới Tăng tàn.

[11] Phục khí 服氣: Thuật dưỡng sinh của Đạo gia, tức nhả khí cũ trong thân ra và nạp khí mới vào.

[12] Nê hoàn tăng 泥洹僧: Y hạ, tức là quần, váy.

[13] Tăng kì chi 僧祇支 (S: Saṃkakṣikā): Áo lót phủ vai, che hai nách, một trong năm y của tì kheo.

[14] Giới một ngày 一日戒: Bát quan trai giới.

[15] Sáu vật 六物: Ba y thượng, trung, hạ, bát, tọa cụ và dụng cụ lọc nước.

[16] Tội ngũ nghịch 五逆罪: Giết cha, giết mẹ, giết a la hán, làm thân Phật chảy máu và phá yết ma chuyển pháp luân tăng.

[17] Thập ác 十惡: Mười tội nặng do thân, khẩu, ý gây ra. Thân gây ra ba tội ác: 1. Giết hại sanh vật; 2. Trộm cướp; 3. Tà dâm. Khẩu gây ra bốn tội ác: 4. Nói dối; 5. Nói lời hoa mỹ; 6. Nói hai lưỡi, đâm thọc; 7. Nói điều ác độc. Ý gây ra ba tội ác: 8. Tham lam; 9. Giận hờn; 10. Si mê.

[18] Câu này, trong Phật thuyết Mục liên ngũ bách vấn giới luật trung khinh trọng sự kinh thích ghi: “Tì kheo thấy cư sĩ phạm tội khinh hoặc trọng trong năm giới, lẽ ra phải dạy họ sám hối thọ trì, nhưng lại cố ý khiến người phạm giới trọng hoặc phạm giới rượu, thì có được không? Đáp: Không được, vì không có lí nào dạy người phạm tội nặng?”. Còn trong Phật thuyết Mục liên vấn giới luật trung ngũ bách khinh trọng sự kinh lược giải ghi: “Câu hỏi này lẽ ra nên xếp vào phẩm Tạp sự chứ không nên đưa vào phẩm này. Nên biết, các nhà phiên dịch đặt nhầm”.

[19] Đan châu nhĩ 丹珠爾: Tạp tạng, còn gọi là Phó tạng hay Tục bộ. Một trong hai tạng của Đại tạng kinh Tây Tạng.