Kinh Mục Kiền Liên Hỏi Năm Trăm Tội Khinh Trọng Trong Giới Luật

1. Phẩm Hỏi Về Quả Báo Phạm Năm Thiên Giới

Đúng thật như thế, chính tôi được nghe: Một thời Đức Phật cư ngụ tại vườn trúc Ca lan đà thuộc thành Vương Xá. Lúc bấy giờ, Mục kiền liên đứng dậy bạch Phật:

– Bạch đức Thế Tôn! Nay con có điều muốn thưa hỏi, xin đức Thế Tôn chỉ dạy!

Phật dạy:

– Quí thay! Nếu việc ấy có thể làm lợi ích vô lượng cho chúng sinh thì ông cứ tùy ý mà hỏi.

Mục kiền liên bạch Phật:

– Bạch đức Thế Tôn! Vào thời mạt pháp, nếu có tì kheo khinh mạn lời dạy của Phật, phạm giới Chúng học, sử dụng lẫn lộn những vật dụng của Tam bảo thì sẽ đọa vào chốn nào?

Đức Phật bảo Mục kiền liên:

– Ông hãy lắng nghe, Ta sẽ nói cho ông rõ!

Nếu tì kheo không biết hổ thẹn, khinh mạn lời Phật dạy, phạm giới Chúng học thì chịu khổ trong địa ngục chín trăm nghìn năm, bằng thọ mạng năm trăm năm của chư thiên cõi trời Tứ Thiên Vương. Nếu tì kheo phạm Ba la đề đề xá ni, sẽ chịu khổ trong địa ngục ba ức sáu mươi nghìn năm, bằng thọ mạng một nghìn năm của chư thiên cõi trời Tam Thập Tam. Nếu tì kheo phạm Ba dật đề, thì sẽ chịu khổ trong địa ngục hai mươi ức nghìn năm, bằng thọ mạng hai nghìn năm của chư thiên cõi trời Dạ ma. Nếu tì kheo phạm Thâu lan giá, thì sẽ chịu khổ trong địa ngục năm mươi ức sáu mươi nghìn năm, bằng thọ mạng bốn nghìn năm của chư thiên cõi trời Đâu suất. Nếu tì kheo phạm Tăng già bà thi sa, thì sẽ chịu khổ ở địa ngục hai trăm ba mươi ức bốn mươi nghìn năm, bằng thọ mạng tám nghìn năm của chư thiên cõi trời Hóa Lạc. Nếu tì kheo phạm Ba la di, thì sẽ chịu khổ trong địa ngục chín trăm hai mươi mốt ức sáu mươi nghìn năm, bằng thọ mạng mười sáu nghìn năm của chư thiên cõi trời Tha Hóa Tự Tại.

2. Phẩm Hỏi Về Vật Dụng Của Phật

Hỏi: Vật dụng của Phật đặt một nơi, nếu tì kheo chuyển đến một nơi khác để làm Phật sự, thì phạm tội gì?

Đáp: Phạm tội Khí¹. Tất cả vật dụng của Phật đều không được dời đi nơi khác. Nếu có nạn, tăng chúng bỏ đi nơi khác hết, thì tì kheo nên bạch đại chúng. Nếu đại chúng chấp nhận, tì kheo được mang đến chỗ khác mà không có tội.

Hỏi: Vật dụng của Phật, tì kheo có thể bán lấy tiền mua các vật dụng khác để cúng dường Phật được không?

Đáp: Được!

Chú giải: Đây là nói những vật như hoa quả, hương đèn, cờ lọng… mà thí chủ cúng dường cho Phật. Nếu những vật này quá nhiều, tì kheo được bán rồi lấy tiền mua lại các vật khác dâng cho Phật thụ dụng. Việc này đều khiến cho thí chủ được phúc. Nếu vật cúng dường cho quỉ thần… thì không được làm thế.

Hỏi: Dùng vật dụng của Phật để xây nhà rồi định giá thuê mướn được không?

Đáp: Được mua lại tất cả vật dụng của Phật, nhưng không được thuê mướn.

Hỏi: Tì kheo làm Phật sự có thể mượn người giúp việc, trâu, lừa, ngựa của Phật để sử dụng không?

Đáp: Nếu đã biết đó là vật dụng của Phật thì không được. Nếu không biết thì được, vì hoàn toàn không biết phép tắc.

Hỏi: Xây tháp Phật trên đất của tăng, lại dùng vật dụng của Phật làm rào chắn, tì kheo có thể ở trong đó không?

Đáp: Nếu biết mà cố ý vào thì phạm tội Đọa; không biết mà vào thì không phạm. Nếu biết, dù đã ba lần can gián mà vẫn cố ở thì tì kheo phạm tội Thâu lan giá; qua bốn lần can gián thì phạm tội Ba la di.

Hỏi: Điện thờ Phật bị hư sập, có người xuất tiền riêng để sửa lại, rồi cúng cho tăng những vật liệu cũ thì tăng được nhận không?

Đáp: Không được.

Chú giải: Vì đó là những vật của Phật. Nếu tăng nhận thì tính thành tiền mà định tội nặng nhẹ. Lại không được dùng vào việc khác, chỉ để dùng cho Phật thôi.

Hỏi: Dùng vật dụng của Phật rào ngăn phần đất của chư tăng. Các thứ như giếng, rau, quả có trước trong đó, tì kheo có thể lấy dùng không?

Đáp: Không được! Nếu là vật của đàn việt dùng làm Phật sự, trước tiên phải cúng dường chư tăng rồi mới được dùng. Nếu không làm như vậy tì kheo không được dùng. Hoặc mua với giá gấp năm lần rồi dùng. Nếu biết mà không mua, tự tiện lấy dùng thì tính thành tiền dù nhiều hay ít tì kheo đều phạm tội.

Hỏi: Quét bỏ bụi đất trên tháp Phật có tội không?

Đáp: Không! Nhưng không được dùng đất này vào việc khác.

Chú giải: Đã nói tháp Phật tức là vật dụng của Phật. Nên biết, quét bụi tháp Phật mà còn như vậy, việc lớn hơn có thể biết được. Phật pháp sâu xa vi diệu như thế là để đề phòng những lỗi nhỏ, ngăn chặn phát triển, khiến mọi người biết rõ nhân quả, tội phúc. Cho nên nói chớ khinh thường việc thiện nhỏ cho là không có phúc, tuy nước nhỏ giọt lần lần đầy bình lớn.

Hỏi: Nợ vật dụng của Phật trong thời gian lâu, thì phải bồi thường như thế nào?

Đáp: Bồi thường bằng với giá trị của vật ấy, vì Phật không chi thu, nên không bồi thường thêm. Dù vậy, vẫn đọa địa ngục.

Thuở xưa, sau khi Phật nhập niết bàn, có một vị tì theo thông minh, tinh tiến tu hành. Lúc bấy giờ có một vị bà la môn thấy tì kheo như vậy, nên cho con gái mình theo vị tì kheo này xuất gia làm tì kheo ni. Tì kheo này liền chấp nhận. Vì người nữ kia xinh đẹp, nên một thời gian sau vị tì kheo sinh lòng yêu thương, rồi cùng chung sống. Mỗi người trong họ sử dụng của Phật, pháp và tăng, tất cả khoảng mười vạn tiền để sắm sửa y phục và thức ăn. Nhưng vị tì kheo này rất thông minh, có thể nói pháp khiến cho người chứng bốn đạo quả². Ông tự nghĩ tội mình rất nặng, muốn bồi thường số tiền này, nên đến nước Sa khư khất thực được rất nhiều tiền của và vật dụng rồi trở về để bồi thường. Nhưng khi tì kheo này đi qua đoạn đường núi thì bị Thất bộ xà³ cắn.

Tì kheo biết khi bị loại rắn này cắn, thì đi bảy bước sẽ chết. Vì thế khi ông đi đến bước thứ sáu, thì liền truyền đạt cho đệ tử biết ý phân chia các vật dụng bồi thường, rồi sai mang về nước và nói: “Khi ông bồi thường vật dụng xong thì trở lại. Ta ở đây đợi ông!”. Đệ tử mang vật dụng đi bồi thường, trở về báo xong. Tì kheo đứng dậy đi bước thứ bảy thì qua đời và đọa vào địa ngục A tỳ. Lúc mới vào ngục, tì kheo còn cảm thấy ấm áp, chưa đến nỗi quá nóng khổ, bèn cho là ngôi nhà ấm áp, nên cất to giọng tụng kinh chú nguyện giúp cho vô số tội nhân và quỉ sứ trong địa ngục được độ. Thấy vậy, ngục tốt rất tức giận, liền lấy chỉa ba bằng sắt đánh, vị đó mạng chung sinh lên tầng trời thứ Ba Mươi Ba⁴. Lấy câu chuyện này mà nghiệm biết, hễ thụ dụng vật của Phật, pháp và tăng thì không thể không bồi thường. Về sau tuy bị thụ tội, nhưng vị ấy sẽ có lúc thoát khỏi.

Hỏi: Tì kheo lấy vật dụng của Phật cho người khác vay, rồi lấy chỗ lời đó sử dụng thì có tội không?

Đáp: Vật dụng của Phật mà lấy cho người khác vay thì phạm tội trọng. Vì chỗ lời đó cũng đồng với vật dụng của Phật, cho nên đều phạm tội trọng. Tăng lấy chỗ lời đó cúng Phật mà còn không có phúc, vì hủy hoại pháp thân, cung dưỡng cho sắc thân.

Hỏi: Người chủ chùa cấp trẻ em, nô bộc của Phật cho tì kheo. Tì kheo có thể sai khiến họ không?

Đáp: Không được sai khiến, vì đây là người của Phật.

Hỏi: Tì kheo làm việc cho Phật, có được phép dùng thức ăn của Phật không?

Đáp: Không được! Tì kheo không có lí làm thuê, huống gì lấy vật dụng, y phục, thức ăn uống của Phật để dùng!

Hỏi: Hàng cư sĩ làm việc cho Phật, nhận được vật dụng của Phật, lại dùng vật này đổi lấy thức ăn thức uống, rồi thỉnh chư tăng dùng, chư tăng dùng được không?

Đáp: Không được dùng!

Chú giải: Tuy đã qua tay cư sĩ, nhưng vì đó vốn là vật của Phật. Đây là vật dụng nuôi sống gia đình cư sĩ, đối với họ là đúng lẽ. Nhưng nếu là tì kheo hiện tiền biết pháp mà phạm pháp cũng tính thành tiền mà định tội.

Hỏi: Làm Phật sự, pháp sự được phép cất giữ tiền của, vàng bạc không?

Đáp: Không được! Nắm giữ thì phạm tội Xả đọa.

Chú giải: Với những Phật sự, pháp sự lại dùng phép tắc thường tình của thế gian mà lễ tạ, như lấy tiền tài… thì cũng giống như buôn bán, như người làm thuê, trái với những điều Phật chế định, nên không được. Trong kinh luật, Đức Phật dạy tì kheo chỉ nên khất thực, không được cất giữ tiền tài. Nếu có người vì pháp, nhất định xin được cúng dường, tì kheo nếu không thể từ chối được, thì nên làm cho thanh tịnh, dùng để tạo một công đức khác thì được.

Hỏi: Người cúng dường trâu, lừa, ngựa, nô tì cho Phật để làm các Phật sự, pháp sự, tì kheo được thụ nhận không?

Đáp: Được phép thụ nhận và sử dụng! Nhưng không được phung phí. Lại cũng không được nhận khí giới quân dụng như cung tên, đao kiếm.

Hỏi: Người cúng dường nhà cửa cho Phật, nhưng Phật chưa sử dụng thì tì kheo có thể tạm trú được không?

Đáp: Không được! Vì đây là vật dụng của Phật.

Hỏi: Đèn thắp cúng Phật, ban ngày tắt được không?

Đáp: Không được! Nếu tắt thì phạm tội Đọa, dù Phật không có sáng tối. Người cúng dường thì được phúc, người tắt đèn thì phạm tội.

Hỏi: Nếu không phải là nhà của Phật mà có tượng Phật trong đó, thì có thể ăn uống, nằm ngủ trước Phật không?

Đáp: Được! Như Phật còn tại thế, thì mọi người vẫn ăn uống, nằm ngủ trước Ngài được, huống gì tượng Phật mà không được sao! Nhưng khi nằm phải dùng màn ngăn che. Nếu có đèn sáng thì không được đạp hoặc đứng trong vùng ánh sáng đó. Nếu tự mình cầm đèn thì được.

Hỏi: Trèo trên tháp Phật, bức tường có vẽ tượng Phật để nhìn xa thì phạm tội gì?

Đáp: Nếu không biết thì không phạm, gặp nạn nguy cấp cũng không phạm. Nếu biết mà ngã mạn đứng trên đó thì phạm tội Đọa. Đã ba lần can gián mà không nghe thì người ấy phạm tội Thâu lan giá; bốn lần can gián mà vẫn đứng thì phạm tội Ba la di.

Hỏi: Đã quyết định những vật liệu dùng để in kinh, tạc tượng Phật, sau đó được vật liệu khác nên không sử dụng vật ấy nữa. Như vậy được không?

Đáp: Không được! Vì đã định dùng vật gì thì phải dùng đúng vật đó.

Chú giải: Nếu không làm như vậy thì tâm tham cầu không chán, nhân quả có sai lạc, lời nói không thật. Vì có ba lỗi này, nên không được. Không luận vật của Phật, vật của pháp, trước hay sau, tất cả đều dùng thì phúc đức nhiều vô lượng.

Hỏi: Quan sát, so sánh, hình dung tướng hảo của Phật tương tợ những gì, những gì… thì phạm tội thế nào?

Đáp: Tất cả tượng Phật, dù đẹp hay xấu, đều không được so sánh giống những gì. Tội này rất nặng, nhất định không được phạm.

Hỏi: Được phép mua tơ lụa đã dâng cúng Phật để may pháp y cho mình không?

Đáp: Không được!

Chú giải: Đây là vải vóc, tơ lụa mà tín thí vì cầu phúc mà cúng dường Phật. Tì kheo có tâm tham không biết xấu hổ, tự mua may pháp y cho mình, khiến cho thí chủ tổn phúc, thoái tâm, theo lí thì phạm tội trọng.

Hỏi: Người trước tạo tượng Phật, mũi không có lỗ, người sau có được tùy hỉ sửa lại để tượng có lỗ mũi không?

Đáp: Không được!

Chú giải: Đồng với tội nặng so sánh tượng Phật đã nói trên. Vì sao? Vì tượng đã được tạo thành.

Hỏi: Tường vách có họa, khắc tượng Phật, được phép tựa đồ vật vào không?

Đáp: Không được! Nếu tựa thì phạm tội Đọa. Thuở xưa, có một vị tì kheo vào chùa lễ Phật, có một vị bà la môn giỏi tướng số, thấy vị tì kheo này có tướng làm thiên tử, nên nói với tì kheo: “Ta có một đứa con gái muốn gả cho ông”. Tì kheo nói: “Đợi tôi vào lễ Phật trở ra rồi nói!”. Tì kheo liền tựa tích trượng vào tường, vào chùa lễ tháp rồi trở ra. Vị bà la môn không nói gì cả.

Tì kheo hỏi:

– Ông có gả con gái cho tôi không?

Bà la môn đáp: Không!

– Tại sao lúc nãy ông nói gả con gái cho tôi, bây giờ lại không?

– Lúc nãy tôi thấy ông có tướng đại quí nên muốn gả con gái, nhưng nay không còn tướng ấy nữa nên không gả. Tại sao? Vì công đức đã tiêu hết rồi.

Do đó, không nên tựa đồ vật vào tháp Phật và tường vách có họa vẽ hình Phật. Làm vậy, đã phạm giới, lại tiêu hết vô lượng công đức.

Hỏi: Vật dụng của Phật có thể dùng để tạo hình súc sinh và trời người không?

Đáp: Nếu tạo các hình tượng trời người và các vật hầu bên Phật thì được.

Hỏi: Nếu tì kheo độ người mà không hỏi rõ nguồn gốc, sau đó biết người kia là người thuộc về Phật mà vẫn không bảo rời đi thì phạm tội gì?

Đáp: Nếu biết mà độ, thì tì kheo phạm tội trọng. Nếu trước đó không biết, độ rồi mới biết thì nên bảo rời đi. Nếu không bảo rời đi thì phạm tội trọng.

Hỏi: Người được độ này có phải là đại đạo nhân không?

Đáp: Không phải!

Chú giải: Do tì kheo độ người cố ý trái với luật Phật chế, không sợ nhân quả, không biết xấu hỗ, không có trí tuệ, nên không phải là đại đạo nhân.

Hỏi: Có người đem của cải mình ra thuê tì kheo tạo tượng Phật, tì kheo được nhận tiền công không?

Đáp: Không được!

Chú giải: Vì sẽ phạm hai lỗi: Một, tiền công này từ Phật mà được, nên cũng là vật của Phật. Hai, đã có khả năng này thì mọi người cùng nhau làm, công đức sẽ càng cao, nếu lấy tiền thì giống như người làm công, mất giới thể tì kheo.

Hỏi: Tràng phan treo trên Phật, tì kheo được phép lấy làm Phật sự không?

Đáp: Để làm Phật sự thì được, nhưng nếu đàn việt không đồng ý thì không được dùng.

Hỏi: Được đỉnh lễ chung bảy Đức Phật thời quá khứ không?

Đáp: Được, vì pháp thân đồng thể.

Chú giải: Trong kinh có nói bảy Đức Phật quá khứ và bảy Đức Phật hiện tại. Lại chia ra các vị Phật quá khứ như Phật Tì bà thi…, các vị Phật hiện tại như Phật Câu lưu tôn…. Nói được, là do danh hiệu ba đời chư Phật tuy sai khác, nhưng pháp thân không hai, chỉ có thể chí tâm lễ bái, thì công đức vô lượng. Lại không phân biệt quá khứ, vị lai. Ý nghĩa danh hiệu của bảy Đức Phật, trong luật Tứ phần lược giải thích rõ ràng.

Hỏi: Nếu có người lúc trước hứa lập ba lễ hội Phật (Đản sinh, Thành đạo và Niết bàn), nhưng sau đó chỉ lập một hội; hoặc ba lần dâng hương, ba lần bố thí thì có được không?

Đáp: Không được. Vì trái với lời hứa là phạm tội.

Chú giải: Vì có tâm tham tiếc và miệng nói dối, nên phạm tội Xả đọa. Than ôi! Đời mạt pháp lòng tin của tì kheo nông cạn, xem Phật sự như trò đùa, làm sao mà không chuốc lấy các tội lỗi, há không cẩn thận sao?

Hỏi: Tì kheo phạm tội Quyết đoạn⁵ được ở trong đất Phật sám hối không?

Đáp: Không được!

Chú giải: Đất Phật là khu vực phía trước hình tượng Phật. Đây chẳng phải là nơi mà tăng tác pháp sám hối. Nói không được làm, vì chiếu theo luật thì người phạm tội Tăng tàn, nên cưỡng cho hành biệt trụ, cho đến sám hối… Sau đó tì kheo đối trước hai mươi vị tăng trình bày lỗi lầm, thiếu một người tội còn chưa trừ, huống gì sám hối trên đất Phật mà không có chúng. Phá phép tắc của Như Lai mà được sao?

Hỏi: Ngôi chùa quá lâu đời, hư đổ, không có tường vách phân định, không biết đất của Phật rộng hẹp. Nếu muốn xây sửa, thì làm sao xác định ranh giới?

Đáp: Nếu không biết thì phải khởi ý tưởng định ra ranh giới. Vì không biết, nên tăng hay giảm đều không có tội.

Hỏi: Lấy vật dụng của Phật làm nơi ở cho quỉ tử mẫu và tạo hình tượng chúng thì có tội không?

Đáp: Phạm tội bằng tội lấy vật dụng của Phật cho người khác.

Chú giải: Tội đó rất nặng, giống như trên có thể biết, vì lấy vật tôn quí để làm việc thấp hèn, giống như làm mất các vật của tín thí. Lại nữa, tì kheo không được thờ cúng quỉ thần. Đây là tham danh lợi mà mất oai nghi, tuyệt đối không thể được.

Hỏi: Tì kheo tự tay chặt cây, đào đất để làm chùa, tháp Phật và tạc hình tượng, có phúc không?

Đáp: Còn không thoát khỏi tội khổ trong địa ngục, làm sao có phúc được! Vì phạm giới.

Hỏi: Tì kheo được đỉnh lễ tì kheo khác ở trước tháp Phật không?

Đáp: Không được! Nếu lễ thì phạm tội Đọa.

Chú giải: Vì trước điện thiên tử hay trong công đường xử án, quan lại thứ dân còn không nhường nhau, há trước tượng Đại thánh mà như vậy được sao? Cho nên lễ thì phạm tội này. Nay rất nhiều tì kheo phạm tội này, nên phải cẩn thận.

Hỏi: Tì kheo bán tượng Phật có tội không?

Đáp: Phạm tội giống như tội bán cha mẹ.

Chú giải: Lời Phật dạy mà không tin thì tin lời của ai? Tì kheo đời này cũng có những việc như vậy, nên tội đồng như tội ngũ nghịch, đâu thể làm vậy? Người xưa nói: “Việc này đáng nhẫn, sao lại không thể nhẫn?”. Trong kinh “Phạm võng” ghi: “Cần phải bảo dùng tài vật chuộc lại”. Nay không chỉ không tôn kính mà còn bán, thì chuốc lấy khổ báo của tội ngũ nghịch, nhất định không thể tránh khỏi. Hoặc nói: “Đức Phật đại từ bi, bán cũng không sao”, đó là lời của kẻ xiển đề tà kiến. Xét kĩ lời này mà có thể làm trái ư!

3. Phẩm Hỏi Việc Thuyết Pháp

Hỏi: Tì kheo ngồi trên tòa cao thuyết pháp, thính chúng tì kheo mặc áo quần thế tục thì có thể thuyết pháp không?

Đáp: Người thuyết và người nghe đều phạm nhiều tội, trải qua ba lần can gián mà không sửa đổi, phạm tội Đột kiết la; lại trải qua ba lần can gián nữa mà không nghe thì phạm tội Thâu lan giá; lại trải qua ba lần can gián nữa vẫn không nghe thì phạm tội Ba la di. Nếu không can gián, để trải qua ba lần thuyết giới thì tội họ dần dần tăng.

Hỏi: Tì kheo thuyết pháp đúng như pháp, người nghe pháp không đúng như pháp, thì thuyết pháp được không?

Đáp: Nếu thuyết thì phạm tội giống như trên.

Hỏi: Tòa thuyết pháp của tăng, thỉnh Phật ngồi lên trước, sau tăng có được ngồi lên đó thuyết pháp không?

Đáp: Thỉnh Phật ngồi lên trước, thì được. Nếu tăng ngồi lên đó trước thì không được.

Chú giải: Đây nói pháp sư thăng tòa thuyết pháp, trước tiên phải thỉnh Phật lên tòa trước, đúng lí là thay Phật tuyên dương giáo pháp. Nếu không làm như vậy là mất thứ bậc cao thấp, cũng mất ý nghĩa thay Phật tuyên dương giáo pháp, nên tăng không được ngồi trước.

Hỏi: Thỉnh người lên tòa cao thuyết pháp, nhưng trên tòa cao ấy đã giăng màn, treo lọng báu, là những phẩm vật cúng dường Phật, tì kheo được phép ngồi dưới không?

Đáp: Nếu không biết thì không phạm, còn biết thì không được ngồi!

Hỏi: Có người thỉnh tì kheo tụng kinh, thuyết pháp, nếu họ cúng dường phẩm vật thì được nhận không?

Đáp: Nếu có tâm mong cầu mà thụ nhận thì phạm tội Xả đọa. Nếu không có tâm tham mà thụ nhận thì không phạm. Nếu không có y bát thì được nhận, không phạm.

Hỏi: Tì kheo lên tòa cao thuyết pháp cho chúng tăng nghe, được phép dùng ghế đỡ chân và cầm phất trần không?

Đáp: Nếu chân không bệnh mà ngồi đặt chân lên ghế nhỏ, cầm phất trần thì phạm tội Đọa. Nếu phất trần không phải lông đuôi, lông cánh loài vật thì được.

Hỏi: Giấu giếm kinh luật không chịu truyền, có phạm tội không?

Đáp: Phạm tội Đọa.

Chú giải: Kinh luật là đạo nhiệm mầu để thành Phật, là kim chỉ nam để xuất thế, nên truyền bá rộng rãi để được công đức vô lượng. Ngược lại, nếu giấu giếm, lười biếng không chịu truyền bá thì phạm tội này. Vì nửa bài kệ mà xả thân, chặt tay để cầu pháp đều chỉ vì việc này, vì thế tì kheo không được tham tiếc.

Hỏi: Thầy bị bệnh, mặc áo quần thế tục, có được thuyết pháp cho người nghe và đệ tử nên đỉnh lễ không?

Đáp: Nếu có bệnh thì được thuyết pháp cho nghe và đỉnh lễ. Nếu thầy không bệnh mà mặc y phục thế tục thì chỉ nhận đỉnh lễ chứ không được nói pháp cho nghe.

Hỏi: Có thể thuyết pháp cho người đội mũ nghe không?

Đáp: Trừ người có bệnh cần phải đội mũ, ngoài ra đều không được.

Chú giải: Phép tắc này không chỉ Tây Vực mới có mà Trung Quốc cũng vậy. Người đời nay khi tham dự các lễ tiết long trọng nhất định có áo mũ là đúng. Nhưng các lễ tiết thông thường thì không như vậy, so sánh với đây cũng có thể biết. Ở Tây Vực có phép tắc này. Trong luật dạy là tì kheo không được thuyết pháp cho những người che trùm đầu, trừ người bệnh. Người thuyết pháp thời nay, chỉ y theo những lễ nghi long trọng thì đội mũ cũng đúng, không cần phải bó buộc.

Hỏi: Trên quyển kinh có bụi, rác được phép dùng miệng thổi không?

Đáp: Không được.

Chú giải: Vì hơi dơ trong miệng xông vào quyển kinh, xem thường không cung kính kinh, nên phạm tội. Nên dùng khăn sạch mà lau, cho đến tượng Phật… đều không được dùng miệng thổi.

Hỏi: Tì kheo được phép chép kinh để đổi lấy tài vật không?

Đáp: Không được! Nếu lấy phạm tội Xả đọa.

Chú giải: Nếu tự chép và bảo người chép để truyền bá thì công đức vô cùng, báo được ân của Phật. Nếu chép để đổi lấy vật thì có tâm tham lam, khinh mạn, nên phạm tội này.

Hỏi: Đặt thức ăn trên kinh mà dùng thì phạm tội gì?

Đáp: Nếu có tâm ngã mạn cố ý làm, thì phạm tội Thâu lan giá; không có tâm ngã mạn thì phạm tội Đọa.

Hỏi: Các bản giới luật không sử dụng, hư rách được phép đốt không?

Đáp: Không được! Nếu không biết là đốt sẽ có tội, thì đốt sẽ phạm tội Đọa. Nếu biết đốt là có tội mà cố ý đốt thì phạm tội Thâu lan giá, đồng với tội phương tiện phá tăng, cũng giống như tội đốt cha mẹ.

4. Phẩm Hỏi Về Pháp Kiết Giới

Hỏi: Pháp kiết giới như thế nào?

Đáp: Về cách thức kiết giới, nếu ở trong núi sâu, đầm vắng không có người thì tùy ý kiết giới xa hay gần đều được. Nếu ở trong thành ấp, xóm làng thì không được kiết giới xa, cũng không được kiết giới ban đêm. Trước khi tác pháp kiết giới trường, nên tập họp chư tăng, cư sĩ và những người phục vụ trên giới trường, ước định ranh giới ở bốn hướng. Đến lúc tác pháp kiết giới thì nên cho sa di và cư sĩ ra khỏi phạm vi giới trường, lại phải có tì kheo đứng bốn góc, không được cho người ngoài vào. Nếu có người ngoài vào thì kiết giới không thành. Lúc kiết giới phải trừ bốn nơi:

1. Xóm làng.

2. Bên ngoài xóm làng, những khu vực mà người thế tục thường đến làm việc như ruộng vườn…

3. Nếu a lan nhã nằm riêng trong núi rừng, khe suối, sợ lúc yết ma thuyết giới gặp nhiều sự nạn, tăng không thể đến được, thì nên bạch đại chúng xin kiết tiểu giới riêng. Nếu đại chúng chấp nhận thì được. Nếu chỗ kia không đủ năm người, thì nên mời chư tăng đến cho đủ mà kiết tiểu giới riêng. Đây chính là kiết giới trụ xứ a luyện nhã.

4. Kiết giới trường thụ giới, thì bỏ hết tất cả những lằn ranh đã kiết giới trước kia rồi mới kiết giới trường; xóa những chỗ kiết giới này mới được. Nếu kiết đại giới trước, sau mới kiết giới trường, rồi ở trong đó thụ giới thì giống như công sở nằm trong châu, quận, thành, ấp. Ở trong đó mà thụ giới thì sẽ không đắc giới vậy. Bởi sợ có người không xác định được tướng của giới trường, lại cho rằng không biết, cũng giống như chưa chế định. Nếu có người nhờ đây mà biết giới trường để vào, thì cũng chỉ mà may mắn mà thôi. Nếu có tì kheo bị bệnh không thể đến trong tăng được, xin kiết giới riêng trong một phòng, chư tăng cũng nên cho phép, nhưng trước tiên phải giải đại giới, sau đó mới kiết riêng tiểu giới; khi kiết tiểu giới xong, sau đó kiết lại đại giới. Ban đêm, tất cả tì kheo, nếu không mang y thì không được vào. Trụ xứ có kiết đại giới, một tì kheo cũng có thể đánh kiền chùy thuyết giới, nhưng trước tiên phải sám hối tăng bốn phương rồi mới thuyết và cũng được ba lần thuyết giới.

Hỏi: Kiết giới trường thụ giới, nếu đất chật thì có được phép kiết thông với đất của Phật trong đại giới không?

Đáp: Không được ở trong đó thụ giới. Nếu trước đó sa di không biết phép tắc mà đã thụ giới thì đắc giới. Nếu tam sư và thất chứng biết mà cố ý làm trái thì phạm tội.

Hỏi: Đi trên thuyền có được kiết giới không?

Đáp: Được! Nếu có sa di, cư sĩ trong đó thì nên cho lên bờ, rồi mới kiết giới. Nếu không đưa họ lên thì ngăn ra một phần rồi kiết giới. Sau khi kiết giới xong, vào ban đêm, một tì kheo khác, nếu không mang y thì không được vào trong đó.

Hỏi: Đại tăng đi hết, chỉ có sa di ở trong đại giới, được không?

Đáp: Chỉ cần có một thiện nam, tín nữ thì giới tướng không bị mất, huống gì có sa di. Nếu tất cả mọi người vắng một đêm thì giới tướng bị mất. Nếu chư tăng đi hết mà không trở về thì cũng không cần giải giới tướng.

Hỏi: Giặc cướp vào trong phạm vi kiết giới giết tì kheo, thì giới tướng bị mất không?

Đáp: Không mất!

Chú giải: Giặc cướp giết tì kheo cũng không liên quan đến giới tướng, huống gì trong giới vẫn có tì kheo ở, cho nên không mất.

Hỏi: Một, hai, ba hay bốn người đi trên đường hoặc ở nhà cư sĩ được phép kiết giới không?

Đáp: Không được! Năm người trở lên mới được kiết giới.

Hỏi: Khi kiết giới, được phép kiết thông với sông, suối, ao hồ không?

Đáp: Tất cả dòng nước, nếu không chảy thì được, có phân dòng tuôn chảy thì không được. Vì không biết ranh giới ở đâu.

Hỏi: Sau khi kiết giới mà không đánh kiền chùy thì đại giới mất không?

Đáp: Không mất!

Chú giải: Pháp tu hành không phụ thuộc vào việc đánh kiền chùy. Đánh kiền chùy chẳng qua là để nhóm họp chúng thanh tịnh, cho đến làm lợi ích chúng sinh trong đường khổ. Cho nên đánh kiền chùy hay không đánh cũng không ảnh hướng đến việc kiết giới.

Hỏi: Kiết giới được phép kiết thông với đường lớn không?

Đáp: Được! Nhưng lúc kiết giới nên sai người chặn hai đầu không cho người đi vào, sau đó mới được kiết giới.

Hỏi: Đất không có chủ được kiết giới không?

Đáp: Được! Giống như phép tắc ở cõi Uất đơn việt⁶ vậy.

Chú giải: Người cõi Bắc Câu lô châu không có ngã chấp, nên tất cả vật đều không có chủ; đã không có chủ thì nơi nào nên kiết giới thì liền kiết.

Hỏi: Kiết giới trước, sau đó có nước dâng, hoặc đào hầm dài mười lăm bước, hoặc ở trong đó hành dục, thì giới tướng này mất không?

Đáp: Đều không mất. Giả sử có đào một hố sâu, rộng một do tuần, giới vẫn không mất, huống gì hố nhỏ.

Hỏi: Tì kheo được vào trong đại giới của ni ở lại qua đêm không?

Đáp: Được, nhưng không được vào phòng ni, cũng được không rời y.

Hỏi: Tăng kiết giới xong, sau đó có vị tăng đến cùng ở, nhưng không mang y thì mất y không?

Đáp: Không mất! Vì lúc kiết giới đã kiết thông cả tăng ba đời.

Hỏi: Tăng không nhóm họp hết, được kiết giới không?

Đáp: Nếu có việc phải vắng, có dặn dò truyền lại thì được, còn không có việc mà vắng thì không được.

Hỏi: Một lần kiết giới được trải qua thời gian bao lâu?

Đáp: Không giới hạn thời gian. Nếu thí chủ dâng cúng thêm đất thì kiết lại.

Hỏi: Chư tăng đã kiết giới, không giải giới mà bỏ đi, tăng đến sau có được kiết giới lại nơi đó không?

Đáp: Được!

Chú giải: Tuy tăng không giải giới, nhưng qua một đêm thì mất đại giới, vì không có người giữ pháp, nên tăng đến sau được kiết giới lại nơi đó.

Hỏi: Lúc kiết giới trường, cần phải nhóm họp tất cả chư tăng hay tùy ý bao nhiêu vị cũng được?

Đáp: Năm người trở lên thì được. Nếu không có đại giới, chúng tăng không vân tập cũng không phạm.

Hỏi: Khi kiết giới trường, tăng cần phải ở trong giới trường hay cũng được phép ở xa kiết?

Đáp: Cần phải vào trong giới trường mới được kiết giới.

Chú giải: Không đến là không được. Vì sao? Vì thân tâm không cung kính, trái với lời Phật chế, không thể thành tựu.

Hỏi: Hai đại giới của hai chúng (hoặc hai bộ chúng tăng ni, hoặc hai chúng của hai trụ xứ) có được kiết trùng nhau không?

Đáp: Không được kiết trùng nhau, chỉ được kiết thông nhau mà thôi.

Chú giải: Kia đây trùng nhau, lẫn lộn khó phân, lại tranh cãi lẫn nhau, cho nên không được. Chỉ được kết giới thông với nhau, tuy nói hai chúng, nhưng sự thì đồng một thể.

Hỏi: Trong một đại giới được đánh hai kiền chùy không?

Đáp: Được, nhưng không được phép ở hai nơi thuyết giới và yết ma các việc của tăng. Chỉ được đốt hương, ăn uống mà thôi.

Hỏi: Đại tăng được phép kiết đại giới thông với đại giới của ni không?

Đáp: Được!

Chú giải: Khi kiết thông, thì tất cả tăng ni cần phải nhóm họp lại để kiết giới. Đây gọi là Tứ phương đại giới, cho nên kiết giới thông nhau cũng không phạm lỗi.

5. Phẩm Hỏi Về Việc An Cư

Hỏi: Trong ba tháng hạ có bao nhiêu ngày được kiết giới an cư để nhận tuổi hạ?

Đáp: Từ ngày mười sáu tháng tư đến hết ngày mười lăm tháng năm, thì ngày nào cũng có thể kiết hạ an cư. Đây là nói lúc mới an cư, gặp nạn duyên nên không kiết hạ được. Hoặc từ ba, bốn, năm ngày cho đến hết một tháng mà kiết hạ thì cũng đồng với người đã đến trước, đây gọi là ba mươi ngày kiết hạ, mà chỉ có một ngày thụ tuổi hạ. Nhưng người đến sau thì chỉ được một ngày kiết giới an cư. Nếu sau ngày mười lăm tháng bảy mà có nạn, thì ngày nào cũng có thể thụ tuổi hạ, đến hết ngày mười lăm tháng tám. Đây gọi là một ngày kiết giới an cư mà ba mươi ngày thụ tuổi hạ.

Hỏi: Kiết hạ thụ pháp xuất giới bảy ngày, là khi mới vào an cư thụ hay là lúc đi mới thụ?

Đáp: Nếu thụ lúc mới vào an cư thì rất tốt, đến lúc đi thụ cũng được. Hễ thụ pháp bảy ngày, nhưng đi không đủ bảy ngày mà trở về, sau đó nếu có đi nữa thì cũng không cần thụ lại, khi đủ bảy ngày thì mới thụ lại. Nếu sợ quên thì cũng có thể hằng ngày thụ.

Hỏi: Trong mùa an cư, nếu không tác pháp thụ nhận mười hai loại vật dụng như giường, tòa, phòng xá… thì có được an cư không?

Đáp: Không cần thụ!

Chú giải: Mười hai vật thì đã nói rõ trong Căn bản tì ni. Phần sau nói trong ba tháng được sửa chữa phòng xá, thì tợ như cũng nên cho thụ ba y, sáu vật, không thể thiếu. Những vật khác như ngọa cụ… mùa hè trời nóng thì không thụ cũng được.

Hỏi: Trong mùa hạ hoặc có việc Tam bảo, hoặc gặp các sự nạn như bệnh… thì được dời đến nơi khác an cư không?

Đáp: Được! Lúc mới vào an cư thì phải bạch đại chúng, rồi ở trong chúng thụ pháp ba mươi chín ngày. Khi thụ pháp ba mươi chín ngày xong, có việc phải đi ra ngoài giới ba mươi chín ngày, đủ ba mươi chín ngày rồi trở về lại thì tốt; còn không về được, thì có thể ở nơi đó mà nhận tuổi hạ cũng không phạm. Nếu lúc mới vào an cư không thụ pháp này, thì đến lúc đi, thụ cũng được. Nếu ở nơi kia đã an cư đủ ba mươi chín ngày, khi có việc ra ngoài giới thì không cần thụ lại. Nếu vì công việc mà không trở về được thì cũng có thể ở trú xứ đó nhận tuổi hạ.

Hỏi: Nếu kiết hạ mà không nhập hạ thì được tuổi hạ không?

Đáp: Nếu trước đó không biết pháp an cư thì được thụ tuổi hạ, còn biết mà cố ý trái thì không được.

Hỏi: Không kiết hạ, không an cư được nhận tuổi hạ không?

Đáp: Nếu trước đó không biết có kiết hạ, không biết có pháp an cư thì được nhận tuổi hạ. Khi biết rồi thì nên đến chúng tăng sám hối. Nếu trước đó biết pháp kiết hạ an cư mà cố trái phạm thì không được.

Hỏi: Nếu không kiết hạ mà an cư, được thụ tuổi hạ không?

Đáp: Giống như việc vừa nói trên!

Hỏi: Trong lúc an cư, được phép xuống sông, suối, ao, hồ tắm không?

Đáp: Nếu thuộc nội giới thì được. Nếu đã thụ pháp bảy ngày, khi đi gặp sông suối thì cũng được tắm.

Hỏi: Trong lúc an cư, nếu phạm tội Thâu lan giá mà không sám hối thì được thụ tuổi hạ không?

Đáp: Dù có tội, nhưng vẫn được nhận tuổi hạ. Vì vị này vẫn là tì kheo.

Hỏi: Người phạm tội, nếu lúc nhận tuổi hạ mà tăng không hòa hợp thì được tuổi hạ không?

Đáp: Trước tiên người đó cần phải sám hối, rồi mới thụ tuổi hạ. Nếu người đó không chịu sám hối thì đuổi ra ngoài, sau đó tăng mới được thụ tuổi hạ. Nếu vị đó không chịu ra, chúng tăng nên can gián ba lần. Nếu can gián quá ba lần mà không chịu ra thì phạm tội Thâu lan giá, can gián quá bốn lần phạm tội Ba la di. Nếu cố sức đuổi ra khỏi cương giới thì tốt, còn chịu không ra thì nên giam riêng người này trong phòng, rồi chúng tăng thụ tuổi hạ mà không cần quan tâm, vì vị đó không còn là tì kheo nữa. Nếu có nhiều người xấu ác ở trong đại giới mà không đuổi ra được, thì tăng nên dời ra ngoài giới để tác pháp thụ tuổi hạ, nếu cùng cương giới với họ mà thụ tuổi hạ thì không thành.

Hỏi: Trong lúc an cư được phép sử dụng quạt không?

Đáp: Tất cả quạt bằng lông chim thì không được, còn quạt bằng cây lau, trúc thì được phép sử dụng.

Hỏi: Trong lúc an cư, được phép tạo phúc cho hòa thượng, a xà lê đã thị tịch không?

Đáp: Được, nhưng không được tự tay mình làm các việc ấy.

Hỏi: Người hậu an cư, được phép thụ tuổi hạ trong ngày mười lăm tháng bảy và rời khỏi đại giới không?

Đáp: Không được! Nếu trước đó không biết mà đã thụ tuổi hạ thì được, còn biết pháp mà cố ý trái thì không được. Nếu tăng hòa hợp, thì người hậu an cư chỉ được tính vào số tăng thụ tuổi hạ mà thôi, khi đủ số ngày an cư mới được rời khỏi cương giới. Nếu người hậu an cư lúc thụ tuổi hạ như vậy, thì người tiền an cư cũng như vậy.

Hỏi: Hai người đồng tuổi hạ, người nhỏ thì tiền an cư, người lớn thì hậu an cư, người tiền an cư đã thụ tuổi hạ, người hậu an cư chưa thụ, thì trong một tháng ấy ai lớn tuổi hạ hơn?

Đáp: Người thụ giới cụ túc trước lớn hơn, vì tính ngay ngày đầu thụ giới, chứ không tính ngày thụ tuổi hạ.

Hỏi: Trong an cư, không thụ pháp bảy ngày, tạm ra khỏi đại giới thời gian ngắn, thì được trở về tiếp tục an cư không?

Đáp: Nếu sám hối thì được!

Chú giải: Không thụ pháp mà ra khỏi đại giới, thì phạm tội Việt pháp, nên phải sám hối mới được thụ hạ. Nên biết trong luật qui định, khi ra khỏi đại giới phải thưa cho đại chúng biết, hoặc có việc đột xuất không kịp thưa đại chúng, thì khi về phải sám hối. Nếu không sám hối thì tội càng nặng thêm.

Hỏi: Trong an cư, chỉ một sự duyên, được phép ba lần thụ pháp bảy ngày không?

Đáp: Được!

Chú giải: Tì kheo có nhân duyên như vì Tam bảo, chăm sóc người bệnh, cúng dường đại chúng… hoặc đi đường xa gặp nạn, hết ngày mà công việc chưa xong, nhọc công ra vào, nên Đức Phật từ bi phương tiện mà khai cho. Nhưng cũng chớ vì việc này mà rong chơi, mong an thân, lười biếng, mất hết công đức lớn.

Hỏi: Trong mùa hạ có mười, hoặc năm người không an cư muốn đến nương để cùng nhận tuổi hạ, thì được phép cùng ở, cùng nhận tuổi hạ không?

Đáp: Nếu kịp thời gian hậu an cư sau thì được tác pháp an cư, còn không kịp hậu an cư thì không được. Nếu người này hoàn toàn không biết có pháp kiết hạ an cư thì cho phép. Nếu biết mà cố ý làm trái thì không được.

Hỏi: Không an cư, hoặc không thụ pháp bảy ngày mà đã nhận tuổi hạ thì được công đức hạ an cư không?

Đáp: Không biết pháp và đã thụ thì được tuổi hạ, nhưng không được công đức hạ an cư. Nếu chúng tăng can gián một lần mà người này tác pháp kiết hạ và thụ pháp thì tốt. Nếu ba lần can gián mà không chịu tác pháp an cư và thụ pháp bảy ngày thì phạm tội Thâu lan giá. Bây giờ nếu chịu tác pháp, thụ pháp thì cũng được. Lúc tác pháp thụ pháp phải bạch đại chúng; đại chúng chấp nhận thì mới được.

Hỏi: Tì kheo không thụ tuổi hạ phạm tội gì?

Đáp: Nếu một tì kheo không thụ tuổi hạ, đại chúng can gián một lần cho đến ba lần mà thụ thì tốt. Nếu can gián quá ba lần mà không thụ, thì phạm tội Thâu lan giá; Can gián quá bốn lần mà không thụ thì chẳng phải sa môn, vì không chịu thụ pháp.

Hỏi: Trong thời gian an cư, tì kheo mới thụ giới, đúng Ngọ hoặc sau Ngọ mới tác pháp an cư thì được nhận tuổi hạ không?

Đáp: Được, nhưng đến cuối đêm thì không được.

Chú giải: Theo lời này thì hình như mới tối vẫn còn được. Cuối đêm có hai nghĩa: Một, đã thuộc ngày hôm sau; Hai, thiếu lòng chí thành.

Hỏi: Trong hạ an cư, vì quên nên không thụ pháp bảy ngày mà ra ngoài giới một lần thì được an cư không?

Đáp: Nếu nhớ lại liền sám hối thì được, nhưng trong một mùa hạ không được sám hối quá ba lần. Nếu sám hối quá ba lần thì không được tuổi hạ.

Hỏi: Lúc thụ tuổi hạ, nếu trời mưa thì được phép ở tại phòng thụ tuổi hạ không?

Đáp: Được!

Chú giải: Theo luật, khi thụ tuổi hạ, nên ở trong khu vực đất trống của giới trường mà thụ, biểu thị công đức thụ hạ viên mãn, vượt ngoài ba cõi. Nhưng vì trời mưa mà dời vào phòng thì cũng không có gì ngại.

Hỏi: Đã định đến một nơi nào đó kiết hạ an cư mà bị chướng ngại không đến được, thì cho phép từ xa tác pháp an cư không?

Đáp: Không được! Phải đến chỗ ấy để tác pháp hậu an cư, hoặc trên đường đi có trú xứ của chư tăng, thì đến đó tác pháp an cư, dọn dẹp phòng ốc hai ba ngày, rồi ở đó ba mươi chín ngày mới được đi. Nếu không có trú xứ của chư tăng, thì năm người trở lên cùng kiết giới an cư. Sau đó một hoặc hai người ở lại giữ cương giới, đủ ba mươi chín ngày mới được đi. Nếu người ở lại không đủ ba mươi chín ngày mà bỏ đi, như người đi trước không biết thì không mất hạ, người đi sau sẽ mất.

Hỏi: Một tì kheo cho đến bốn tì kheo được phép ở nhà cư sĩ kiết giới an cư không?

Đáp: Không được! Năm người trở lên mới được.

Chú giải: Năm người cho đến nhiều người mới có thể tác pháp yết ma kiết tiểu giới mà tọa hạ. Nếu thiếu người thì không đúng pháp, kiết giới không thành.

Hỏi: Một người ở nơi vắng vẻ được phép tác pháp an cư không?

Đáp: Nếu trước đó đã kiết giới và hai người trở lên thì được, một người thì không được. Vì không có người cùng thụ an cư và không có cương giới thì không được. Nếu muốn an cư riêng, thì phải thỉnh chúng tăng kiết giới mới được.

Hỏi: Trong lúc hạ an cư, tì kheo được thụ nhận phẩm vật thanh tịnh cúng dường và đồ vật kí gởi của người khác từ mười ngày cho đến ba tháng không?

Đáp: Nếu không khởi ý tham mà thụ nhận thì không giới hạn thời gian.

Hỏi: Lúc hạ an cư, ở trong cương giới làm các việc hữu vi thì được công đức an cư không?

Đáp: Nếu làm việc có phúc đức thì được, nhưng chỉ bày cho người khác làm, chứ không được tự tay làm, vì sợ mất oai nghi, xao lãng việc ngồi thiền. Tất cả những việc khác đều không được.

Hỏi: Người thụ an cư nói gian phòng này bị hư dột, nên sửa sang lại. Đó là nói lúc mới an cư để tu sửa hay an cư xong mới tu sửa?

Đáp: Nếu trong ba tháng an cư mà phòng ốc hư thì nên tu sửa.

Hỏi: Lúc thụ tuổi hạ, chúng ni vào nội giới cầu xin thụ tuổi hạ, thì nên cho thụ tuổi hạ không?

Đáp: Nếu hai vị ni trở lên thì được, còn một thì không được. Tại sao? Vì một vị tì kheo ni ra khỏi cương giới là phạm tội trọng.

6. Phẩm Hỏi Việc Độ Người

Hỏi: Một tì kheo được phép độ sa di không?

Đáp: Không! Hai người trở lên mới được độ sa di.

Chú giải: Vì cần một vị làm hòa thượng, một vị làm giáo thụ a xà lê. Hòa thượng thì đích thân truyền giới pháp, còn a xà lê thì dạy cho phép tắc. Không giống như thế gian một người cũng được. Vì thế nhiều người thì càng tốt, chỉ một người thì không thể làm thầy.

Hỏi: Tì kheo độ sa di, được phép từ xa thỉnh hòa thượng không?

Đáp: Không được!

Chú giải: Một khi đã độ người tức là bổn sư của người ấy, nhưng tự mình đã không thể, hơn nữa phải tuân theo thời gian, nên không được phép từ xa thỉnh hòa thượng. Không được từ xa thỉnh, nghĩa là không được ở nơi xa thỉnh một thầy khác thay mình độ, vì vị khác độ tức là đệ tử vị đó. Hoặc hướng vào hư không lễ thỉnh, xướng tên bổn sư để chứng minh, thì cũng không được, vì khi truyền giới thì thầy trò phải đối mặt thấy nhau.

Hỏi: Tì kheo chưa đủ năm tuổi hạ mà độ người thì phạm tội gì? Vị đệ tử đó đắc giới không?

Đáp: Nếu biết là không đúng pháp mà vẫn độ, thì phạm tội Đọa. Quá ba lần can gián mà không bỏ thì phạm tội Thâu lan giá. Nếu vị đệ tử không biết đó là phi pháp thì đắc giới, còn biết thì không đắc giới.

Hỏi: Tì kheo không tụng giới, lại không biết các việc của tăng mà độ nhiều người, hoặc làm tam sư⁷thì có phạm tội không?

Đáp: Người này còn không đáng ăn cơm của tín thí, huống là độ người.

Chú giải: Nếu tì kheo không tụng giới, thì mỗi ngày ăn cơm uống nước là phạm tội trộm cắp, nên nói không được… Tự mình mê muội, không thể khiến cho người khác sáng tỏ, nên Phật chế giới này. Đã thụ giới cụ túc, phải siêng năng cần mẫn như cứu lửa cháy đầu. Trước tiên phải theo vị tì kheo có trí tuệ học giới mới được, chớ lười biếng để cho một đời luống uổng trôi qua.

Hỏi: Nếu người mà cha mẹ, pháp vua không cho phép độ, nhưng tì kheo vẫn lén dẫn đi độ xuất gia thì phạm tội gì?

Đáp: Phạm tội trọng! Nếu người của nhà quan hay nô bộc đến chỗ tì kheo học đạo, tì kheo biết mà vẫn cho ở thì phạm tội trọng, cho dù chưa độ xuất gia.

Hỏi: Nếu con xuất gia trước, cha mẹ đến chỗ người con cầu xin xuất gia thì người con được phép độ không?

Đáp: Được!

Chú giải: Xuất gia học đạo lấy việc ngộ lí làm đầu, chỉ luận Phật pháp, không câu nệ lễ tiết thế gian. Nếu đã có khả năng độ người thì được độ tất cả. Như vua Tịnh Phạn lễ bái đức Như Lai, thánh mẫu Ma gia nghe Phật nói pháp. Cho nên nói là độ được.

Hỏi: Tì kheo phạm giới được phép độ người không?

Đáp: Nếu tì kheo phạm giới trọng thì không được độ người; Nếu phạm tội Thâu lan giá mà độ người thì đồng như tì kheo chưa được năm tuổi hạ mà độ người nêu trên. Nếu phạm các giới khinh khác, thì y theo pháp phải sám hối rồi mới được độ người.

Hỏi: Cư sĩ muốn đến một vị tì kheo xin xuất gia, tì kheo liền nhận, nhưng lại thỉnh hòa thượng truyền giới cho người này. Vậy tì kheo kia có phải là thầy của người ấy không?

Đáp: Không phải là bổn sư của người ấy. Nếu sau này theo tì kheo ấy thụ pháp thì có thể làm pháp sư, còn nương theo thì có thể làm thầy y chỉ.

Hỏi: Tì kheo độ nhiều đệ tử, hoặc làm tam sư mà không biết dạy bảo, thì phạm tội gì?

Đáp: Phạm tội Đọa. Thuở xưa, vào thời Phật Ca diếp có một vị tì kheo độ đệ tử mà không biết dạy bảo. Các đệ tử làm nhiều việc phi pháp, lúc mạng chung có kẻ sinh làm loài rồng. Theo nghiệp của loài rồng, trong bảy ngày thì có một ngày bị lửa đốt, thịt da cháy sạch chỉ còn bộ xương; sau đó hoàn lại như cũ, rồi lại đốt tiếp, đau khổ không thể chịu nỗi. Lúc ấy nó suy nghĩ: “Kiếp trước ta bị tội gì mà nay chịu khổ như thế này?”.

Thế là nó liền quán chiếu thân mạng kiếp trước, thì thấy mình là một sa môn không giữ giới cấm, thầy mình cũng không dạy bảo. Thế là nó liền khởi niệm ác, giận bổn sư của mình, ý muốn hãm hại. Sau đó gặp bổn sư và năm trăm người đi thuyền qua biển, con rồng kia từ dưới biển nổi lên giữ thuyền lại.

Mọi người liền hỏi: “Ngươi là ai?”.

Đáp: Ta là rồng.

Hỏi: Tại sao người giữ thuyền chúng tôi?

Đáp: Nếu các ngươi thả vị tì kheo này xuống biển, thì ta sẽ tha cho các ngươi đi!

Hỏi: Tì kheo này đâu có dính dáng gì đến việc của ngươi mà ngươi chỉ bắt ông ấy, còn tha tất cả mọi người?

Đáp: Vị tì kheo này vốn là thầy của ta, nhưng không dạy bảo, khiến cho ta hôm nay phải chịu sự thống khổ này, nên tìm bắt. Việc của mọi người thì cứ tiếp tục, ta chỉ muốn bắt vị tì kheo đưa xuống biển.

Tì kheo nói: “Ta tự nhảy xuống nước, không cần ngươi bắt”.

Tì kheo nói xong, liền nhảy xuống nước chết. Thần thức thụ sinh vào các nơi đau khổ, chịu vô lượng tội. Kiểm nghiệm chuyện này thì biết việc độ người rất quan trọng, không thể không dạy bảo.

7. Phẩm Hỏi Việc Thụ Giới

Hỏi: Sa di phạm mười giới, hoặc một, hai, ba giới mà không sám hối, được phép thụ đại giới không?

Đáp: Nếu nhớ có tội mà không sám hối thì không được thụ đại giới. Tất cả đều không nhớ, lại không biết pháp đã thụ thì được. Phàm lúc thụ giới, vị pháp sư nên hỏi sa di: “Ông có phạm giới không?”. Nếu sa di đáp phạm, liền dạy sám hối. Nếu bổn sư không hỏi, thì trên giới đàn, thầy truyền giới phải hỏi. Nếu không hỏi thì tất cả đều phạm tội Đọa.

Hỏi: Khi đã thụ đại giới, được phép sám hối những tội đã phạm lúc còn làm sa di không?

Đáp: Được! Nên thực hành pháp sám hối giống như pháp sám hối khi làm sa di.

Chú giải: Hoặc đến trước bổn sư, hoặc trước một tì kheo sám hối cũng được, không nhất định đồng với phép sám hối của đại tì kheo. Nếu không sám hối thì e rằng đại giới không bền vững. Lại nữa, không thể làm đại khái giống như trên được. Trước đã phạm mà không nhớ, đến khi thụ đại giới mới nhớ mà sám hối. Đó là sợ sau khi thụ đại giới nhớ mà không sám hối, nên mới nêu ra việc này.

Hỏi: Sa di sắp đăng đàn thụ đại giới, hoặc mặc y phục của thế tục, chân mang giày dép, hoặc y bát không đủ phải đi mượn, vị đó có đắc giới không?

Đáp: Chỉ cần mặc y phục thế tục, mà giới sư không hỏi thì sa di ấy không đắc giới, còn tất cả đều đắc giới, nhưng giới sư phạm tội Đọa.

Hỏi: Tì kheo không xả giới mà làm sa di, tức là đại đạo nhân, nếu thụ giới lại thì đắc giới không?

Đáp: Không!

Hỏi: Nếu không đắc giới, thì giới đã thụ khi trước còn không?

Đáp: Vẫn còn.

Chú giải: Do giới đã thụ trước vẫn còn, nên nay thụ lại không được. Vì trong luật dạy, nếu tì kheo phạm giới trọng, thì phải xả giới làm sa di, còn chưa cho thụ đại giới lại, huống gì người chưa xả mà được thụ đại giới ư!

Hỏi: Nếu giới trước vẫn còn, thì vị thầy truyền giới sau được gọi là thầy của vị đó không?

Đáp: Không được!

Chú giải: Do không đắc giới, nên không được gọi vị ấy là thầy.

Hỏi: Nhiều người thụ giới mà cùng thỉnh một người làm thầy truyền giới, thì được phép cho năm người, mười người cùng lúc thụ giới không?

Đáp: Không có lẽ này!

Chú giải: Trong luật dạy, thụ giới cụ túc phải đủ thập sư: Một vị hòa thượng, hai vị a xà lê và bảy vị thầy như pháp làm chứng. Tất cả đều phải thỉnh các vị tăng thanh tịnh. Nếu không đủ mười vị thì giới không thành tựu. Vì sao? Như trong bộ “Hoằng pháp giới nghi” ghi: “Tròn đủ Tam tụ ắt phải nương vào tam sư; kiểm xét bảy lỗi hoàn toàn nhờ vào thất chứng”. Thế nên phải đủ mười vị mới được cho người thụ giới.

Hỏi: Sa di thụ đại giới, thỉnh một vị tì kheo làm đại giới sư, nhưng vị tì kheo này không biết yết ma và pháp thụ giới, lại thỉnh một người khác truyền giới, người này được làm thầy không?

Đáp: Vị truyền giới là thầy, còn người không có giới pháp để truyền trao thì chẳng phải thầy.

Chú giải: Pháp yết ma, một lần bạch ba lần yết ma, khuyến phát và hỏi các việc rõ ràng kĩ lưỡng. Nhưng muốn làm người thầy mô phạm, thì phải biết rõ ba pháp quán, thông suốt chỉ trì và tác trì, năm đức, thập số, lời nói và việc làm đều trọn vẹn mới được. Nếu không được như vậy, thì việc của mình đã không thông mà muốn làm thầy của người thì không thể được.

Hỏi: Giới sư đăng đàn truyền giới, hoặc mặc y phục thế tục, hoặc phạm giới, thì người thụ giới đắc giới không?

Đáp: Nếu người thụ giới biết hành vi đó không đúng pháp thì không đắc giới, còn không biết thì đắc.

Hỏi: Lúc thụ giới, chúng tăng không hòa hợp, hoặc đánh mắng nhau, thì giới tử đắc giới không?

Đáp: Nếu đăng đàn truyền giới mà chúng tăng hòa hợp thì đắc giới, còn không hòa hợp thì giới tử không đắc giới.

Chú giải: Vì khởi niệm nghi ngờ, nên trong kinh có dạy: Nếu một pháp không thanh tịnh thì giới luật nghi của ông không thanh tịnh, nhất định không thể thành tựu. Còn không biết thì được. Nghĩa là tuy thầy có lỗi, đệ tử nhận thức đúng, thiết tha chí thành, hoàn toàn không có niệm nghi ngờ, thì đắc giới. Lòng tin là nguồn của đạo, là mẹ của các công đức, chính là tại chỗ này. Như vậy, thầy truyền cho đệ tử mà không gián đoạn.

Hỏi: Thụ giới có giới hạn thời gian không?

Đáp: Chỉ thụ vào cuối đêm là không được, nhưng đầu đêm hay giữa đêm mà không có đèn cũng không được, vì cần phải nhìn thấy nhau mới được.

Hỏi: Lúc thụ giới, gặp trời mưa phải chuyển giới trường vào trong nhà thụ giới, thì có đắc giới không?

Đáp: Không được! Nếu muốn chuyển giới trường, trước tiên phải giải đại giới, kiết lại giới trường thì mới cho thụ giới. Nếu không làm như vậy thì không được.

Hỏi: Lúc thụ giới, như có sự nạn khiến tác pháp chưa trọn vẹn, thì người này thành đại tì kheo không?

Đáp: Chỉ cần xong ba lần yết ma là được.

Chú giải: Nếu ba lần yết ma chưa xong, thì người này chưa đắc giới. Về sự nạn, thì như bị nạn nước, lửa… nêu trên. Xong tức là sau ba lần yết ma, lại nói tứ tùy⁸, tứ y⁹, khai thị các pháp. Văn sau có giảng rộng.

Hỏi: Khi thụ giới cụ túc, giới sư mới đọc đến tụ Mười ba việc¹⁰ thì không đọc nữa. Sau đó các hòa thượng giới sư lại không tiếp tục giáo giới, thì giới tử đắc giới không?

Đáp: Nếu hòa thượng giới sư không giáo giới, trải qua mười lăm ngày, khi thuyết giới mà giới tử chuyên tâm lắng nghe và thụ trì thì người này cũng đắc giới.

Hỏi: Lúc thụ giới mà không đủ ba y, chỉ có vải đã nhuộm hoặc chưa nhuộm, hoặc đã cắt rọc hoặc chưa cắt rọc, thì người đó được y không?

Đáp: Đều không được!

Chú giải: Không được y, vì chỉ có danh mà không thật, lại mất oai nghi. Người thụ giới phải đủ ba y, thiếu một không được. Mặc dù là y có giá trị, nhưng chưa đầy đủ y, nên đều không được. Như ở trên nói mượn y… chẳng những không đắc giới mà về sau rơi vào ba đường khổ.

Hỏi: Lúc thụ giới, khó thỉnh được số tăng đúng qui định. Vậy bao nhiêu vị tăng thì được phép cho thụ đại giới?

Đáp: Trừ tam sư ra, năm người trở lên thì được.

Chú giải: Nếu đủ mười thì đúng, đồng với tam sư thất chứng ở trước. Nếu sáu người cũng được. Đây chỉ tạm thời theo phương tiện, chẳng phải pháp hằng thường. Có thuyết cho rằng thất chứng là biểu thị phá bảy tội nghịch.

Hỏi: Sa di từng dối xưng là đại đạo nhân, nhận sự lễ lạy của đại tì kheo, sau này thụ đại giới được không?

Đáp: Không được!

Chú giải: Vì phạm tội đại vọng ngữ.

Hỏi: Sa di từ biệt thầy để đi xa, gặp sự nạn không trở về được, liền ở chỗ kia xin thầy y chỉ thụ đại giới, như vậy có đắc giới không?

Đáp: Đắc giới!

Chú giải: Gặp sự nạn thì không sao. Nếu gặp vị thầy như pháp nên thụ thì liền thụ, hai bên đều không có lỗi.

Hỏi: Nếu tì kheo dụ dỗ đưa sa di của một vị thầy kia đến chúng tăng khác cho thụ đại giới thì phạm tội gì? Chúng kia biết việc này, có nên cho thụ không?

Đáp: Nếu vị thầy của sa di đó làm việc phi pháp, thì sa di và người dẫn đi đó không có tội. Nếu vị thầy đó không làm việc phi pháp, người dẫn đi đó phạm tội trọng. Vị thầy trên đàn truyền giới phạm tội Đọa.

Thuở xưa, có vị tì kheo già chỉ có một sa di chăm sóc. Lúc ấy có một vị tì kheo dụ dẫn vị sa di bỏ đi. Vị tì kheo già không có người chăm sóc, chẳng bao lâu thì mạng chung. Nhân việc này mà Phật chế giới: Không được dụ dỗ sa di của thầy khác. Nếu dụ đi thì phạm tội trọng. Nếu tì kheo thấy sa di khác chăm sóc người già bệnh mà bảo bỏ đi, thì phạm tội trọng.