Thành Thật Luận

Như vậy trong việc trộm v.v... cũng có phúc đức ? Đáp : Ông nói sát sinh được sở dục nên gọi phúc đức. Điều này không đúng. Bởi vì sao ? Vì do phúc đức nên được tùy ý sở dục. Việc sở dục đó lại duyên sát sinh mà được. Bởi vì sao ? Vì do đời trước tạo phúc bất tịnh. Như trong kinh nói : Cướp đoạt sát hại được của dùng làm bố thí, khiến cho người khác buồn khóc, và bất tịnh thí, thí như vậy v.v... gọi là bất tịnh. Phải do ác duyên mới thụ quả báo.

Lại người nầy do đời trước có phúc mà cũng có nghiệp duyên sát sinh, cho nên thân nay nhân sát mà thụ báo. Cũng có chúng sinh phải đền của, đền mạng nên do sát hại mà được toại sở dục.

Lại không phải tất cả chúng sinh đều do sát sinh mà được giàu sang, như người đời nói : Người ấy bạc phúc, làm nhiều công đức, mà không được quả. Tiếng khen, mừng vui cũng như vậy, đều nhờ phúc đức nhân duyên nên được tiếng khen, được thân mạnh mẽ và vui sướng. Chỉ vì phúc đó bất tịnh nên mới do sát mà được. Hỏi : Sư tử, cọp sói v.v... được thân khỏe mạnh đều từ tội sinh, Dạ-xoa, La-sát v.v... được vui thân khỏe mạnh vui sướng cũng do tội sinh ?

Đáp : Điều này như trước đã đáp. Cũng do phúc bất tịnh nên nhờ tội duyên mà được. Ông nói trong kinh sách có nói nếu ra trận bị chết, thì được sinh lên trời. Điều này không đúng. Bởi vì sao ? Vì kinh ấy là lấy lời tà ngữ dụ dỗ người ngu, làm cho họ có dũng khí. Vì sao biết được ? Vì phải do phúc sinh phúc, do tội sinh tội. Trong đó hoàn toàn không có nhân của phúc thì do đâu mà được quả phúc ? Ông nói 4 hạng chúng sinh đều tự có pháp riêng. Hạng Sát-lợi vì bảo hộ người nên giết không tội. Điều này cũng như gia pháp, như những người hàng thịt v.v... đời đời gia truyền thường phải sát sinh mà cũng không khỏi tội. Hạng Sát-lợi cũng vậy, tuy vương pháp, nhưng cũng phải đắc tội. Nếu Sát-lợi vì vương pháp nên sát sinh không tội, thì những người thợ thịt, thợ săn kia cũng phải không tội ? Chỉ hạng Sát-lợi đem lòng thương xót vì dân trừ hoạn, do đó mà được phúc. Nếu trừ lý do trên, mà đoạt mạng sống của người khác, thì có tội. Như người cướp đoạt của cải người khác để nuôi cha mẹ mình, thì người nầy đều phải chịu cả tội lẫn phúc.

Hỏi : Người nào trộm cướp về nuôi cha mẹ người ấy không nên đắc tội. Như Kinh Vậy Pháp nói : Nếu thiếu ăn 7 ngày, theo Thủ-đà-la mà cướp lấy thì không tội. Nếu mạng đói muốn chết, thì được quyền theo Bà-la-môn mà lấy. Người ấy tuy dùng ác nghiệp để nuôi mạng sống, nhưng không gọi là người phá giới, vì lý do nguy cấp, giống hư không bụi đất không làm bẩn được.

Người nầy cũng vậy, không nhiễm bẩn vì tội ?

Đáp : Tức trong pháp Phạm Chí nói : Nếu khi cướp đoạt, tài chủ đến bảo hộ, bấy giờ Phạm Chí cần phải so sánh tính toán giả sử công đức của tài chủ không bằng thì nên giết đi. Bởi vì sao ? Vì Phạm Chí ta là người thắng nhân có thể dùng nhiều phương pháp sám hối mà trừ diệt tội nầy. Nếu công đức đôi bên ngang nhau, thì tự giết giết người tội đó cũng ngang nhau, vì đó là trọng tội khó trừ diệt. Nếu tài chủ đức thắng hơn, thì nên tự xả thân, vì đó là trung tội, không thể trừ. Phân biệt như vậy, trong việc giết người cướp đoạt cũng phải như vậy.

Lại nói dùng ác nghiệp nuôi sống, trong đó vì có ác nghiệp làm sao gọi là phúc ? Ông nói người xông ra trước giết thì không tội, không giết là đắc tội. Lời nầy đã bị phá. Bởi vì sao ? Vì nếu đối phương đức hơn mình, thì nên tự xả thân. Nếu là không tội, cớ sao phải như vậy ? Ông nói kinh Vi-đà nói sát sinh được phúc. Lời nói nầy trước đã đáp, là giết thì không phúc… Ông nói người thật đáng chết, thì giết không tội. Vậy thì giết những người oán tặc cũng phải không tội ?

Lại tất cả chúng sinh đều là tội nhân, vì khởi tác nghiệp thụ ấm thân. Vậy thì sát sinh không đắc tội. Điều này không thể được.

Hỏi : Nếu chúng sinh đời trước tự tạo sát duyên, nay giết lại sao đắc tội. Nghiệp cướp trộm v.v... cũng đều như vậy?

Đáp : Nếu như vậy thì không có tội phúc. Bởi vì sao ? Vì người ấy đời trước tự tạo duyên giết hại, nên giết nó không tội, thì lìa sự sát sinh cũng không có phúc đức. Như vậy nếu bố thí người khác cũng phải không có phúc, vì người thụ thí đời trước đã tự tu nghiệp bố thí, nay tự được quả báo. Nhưng kỳ thật không thể không có tội phúc. Nên phải biết chúng sinh tuy tự tạo nghiệp sát, mà người sát sinh cũng vẫn đắc tội, vì khởi tham sân si các phiền não. Các phiền não nầy gọi là tà điên đảo; sinh tâm tà điên đảo còn đáng bị tội huống chi cố ý khởi nghiệp thân khẩu ? Bởi đó mà khiến sinh tử vô cùng tận. Nếu không như vậy, thì khi các vị thần tiên khởi phiền não tham sân v.v..., phải không liền bị mất thần thông. Nếu đó không phải tội lỗi thì với pháp gì trái nhau mới gọi là phúc đức ? Phải biết chúng sinh tuy đời trước tự tạo duyên sát sinh, nhưng kẻ sát sinh vẫn phải có tội. Tuy ông nói tội nhân vô sở có thể thành. Điều này không đúng. Vì hạng Chiên-đà-la v.v... cũng có thể dùng chú thuật để giết người. Người tiên cũng vậy, vì ác tâm nên tùy theo lời chú nên vẫn có thể thành tội. Lại người này vì phúc lực nên có thể thành, bởi cướp đoạt mạng sống nên bị tội. Ông nói hoặc có tâm lực do đoạt mạng sinh phúc, thí mạng đắc tội. Điều này không đúng. Bởi vì sao ? Vì phải do tâm lực và phúc nhân duyên nên mới được phúc, chứ không những chỉ do tâm. Nếu đem thiện tâm dâm vợ của thầy, giết Bà-la-môn có thể được phúc chăng ? Những người ở vùng biên giới xa xôi như ở các xứ An-tức v.v... đem tâm phúc đức dâm mẹ, dâm chị liệu có phúc chăng ? Cho nên biết do nhân duyên phúc, mới có phúc sinh, chứ không phải chỉ có tâm mà thôi. Cướp trộm v.v... cũng như vậy. Cho nên biết sát sinh v.v...

đều là bất thiện.

Lại sát sinh này v.v... chẳng phải vì lợi cho người khác nên gọi là bất thiện, tuy với đời hiện nầy được chút vui chốc lát, nhưng đời sau chịu khổ lớn, vì hại tổn người khác nên gọi là tướng bất thiện.

Lại hiện thấy có nhiều chúng sinh gây những nghiệp sát sinh v.v... cũng phần nhiều ở trong tam đồ và loài người chịu các khổ não. Nên phải biết khổ não là kết quả của sát sinh v.v..., vì quả giống nhân.

Lại trong 3 ác đạo tội khổ rất dữ dội. Cho nên biết vì nhân duyên sát sinh v.v... mà sinh vào trong đó.

Hỏi : Trong người, trời cũng như vậy. Các trời cũng thường cùng chiến tranh với A-tu-la, giết hại lẫn nhau. Trong loài người cũng dùng hầm hào, lưới, thuốc độc, giết hại chúng sinh ?

Đáp : Trong cõi người, cõi trời có pháp lìa sát sinh v.v..., mà trong 3 ác đạo không có. Phải biết trong đó, tội khổ rất lớn.

Lại trong loài người bởi nhân duyên sát sinh v.v... nên mất những lợi lạc sống lâu v.v... Con người thời thượng cổ có thọ mạng vô lượng, ánh sáng từ thân phóng ra, sáng như mặt trời mặt trăng, bay đi tự tại; đất đều tự nhiên sinh các vật tùy ý, gạo thóc tự nhiên sinh. Nhưng đều bởi phạm tội sát sinh v.v..., nên mất các việc như vậy. Về sau, đến khi con người thọ mạng chỉ còn 10 tuổi, lại mất các thứ như bơ, dầu, đường phèn, thóc lúa, bắp v.v..., tất cả đều không có. Cho nên biết sát sinhv.v... là nghiệp bất thiện. Lại nếu như lìa sát sinh v.v... được lợi lạc trở lại: Thọ mạng tăng thêm như tuổi thọ đến 8 vạn tuổi và các sở dục đều tùy ý. Cho nên biết sát sinh là bất thiện.

Lại như hiện nay, Châu Uất-đan-việt tự nhiên có gạo bắp, áo mặc do cây sinh ra, đều do lìa sát sinh v.v... Nói tóm lại, chúng sinh có tất cả những vui sướng gì đều do lìa sát sinh v.v... mà được. Cho nên biết sát sinh v.v... là nghiệp bất thiện.

Lại pháp sát sinh v.v…là pháp những người thiện đã xả bỏ.

Như chư Phật, Bồ-tát, Duyên Giác, Thanh Văn và bao nhiêu những người có công đức , v.v... đều lìa bỏ, cho nên biết là bất thiện.

Hỏi : Sát sinh v.v... nầy, người thiện cũng cho phép. Như trong Kinh Vi-đà nói : Vì cúng trời nên cho phép giết dê ?

Đáp : Đó không phải là người thiện. Người thiện là thường cầu lợi tha, tu tâm từ bi, bình đẳng với kẻ oán, người thân. Những người như vậy, đâu có cho phép sát sinh ? Người nói như vậy là do lòng tham sân đục vẩn nên tự tạo kinh nầy để cầu sinh lên trời.

Chú chúng sinh kia, nhờ phúc lực nên có thể thành điều này. Lại sát sinh v.v... nầy, người được giải thoát không bao giờ làm. Cho nên biết là bất thiện.

Hỏi : Những người được giải thoát cũng không làm các việc khác nữa, như ăn quá trưa v.v... Điều này cũng nên là bất thiện sao ?

Đáp : Đó là nhân duyên sinh tội, nên người thiện cũng bỏ.

Nếu pháp không lỗi không nên lìa bỏ. Ăn quá giờ trưa v.v... có thể hại hạnh tu hành, cho nên cũng bỏ. Có pháp vì thể tính bất thiện nên bỏ, như sát sinh, trộm cắp v.v... Có pháp vì nhân duyên bất thiện nên cũng bỏ, như uống rượu, ăn quá trưa v.v.... Cho nên biết sát sinh thể tính bất thiện. Lại người sát sinh bị nhiều người ghét như sư tử, cọp, sói, các oán tặc và Chiên-đà-la v.v.... Nếu vì pháp nhân duyên nầy mà bị nhiều người ghét gớm lẽ đâu chẳng phải bất thiện ?

Lại nếu người không sát sinh được nhiều người thương mến, như các vị hiền thánh tu hạnh từ bi. Cho nên biết sát sinh là bất thiện. Hỏi : Có người sát sinh vì sức mạnh mẽ nên được người ưa, như người vi vua giết các oán giặc thì được vua yêu mến ?

Đáp : Vì nhân duyên nên không phải yêu mến cho lắm. Như nói nếu người đem ác nghiệp làm cho chủ vui lòng, nếu khi chủ sinh chán, thì trở lại nghi người nầy. Nếu vì ác sự sinh nghi thì làm sao gọi gọi là thứong mến ? Lại những người làm điều bất thiện là tự không thương mình huống chi người khác ? Cho nên biết sát sinh là pháp bất thiện.

Lại pháp sát v.v... là đánh phá sự trói buộc v.v… các nhân khổ não. Cho nên biết là bất thiện.

Hỏi : Pháp bất sát v.v... cũng có nhân khổ, như vua ra lệnh cho người phải giết giặc, nếu không giết chắc bị vua hại ?

Đáp : Nếu vì không giết bèn bị hại. Vậy thì những người không giết đều bị hại chết ? Người nầy vì tự trái lệnh vua . Nếu vua biết thâm tâm người nầy không giết, thì không gia hại mà lại cúng dường. Cho nên biết giết v.v... là nhân duyên khổ, chứ không phải không giết v.v....

Lại người làm sát sinh, khi sắp chết đều sinh tâm ăn năn.

Cho nên biết là bất thiện.

Lại làm việc sát sinh v.v... nên bị người không tin, trong đồng bọn còn không tin nhau, huống chi người thiện.

Lại người làm việc sát sinh còn bị đồng bọn chê bai, huống chi những người khác.

Lại người làm việc sát sinh v.v... người thiện lánh xa, như những Chiên-đà-la, người hàng thịt, thợ săn v.v....

Lại những người làm việc sát sinh v.v... không gọi là người vui, như người hàng thịt, thợ săn v.v... trọn đời không nhờ nghề nghiệp đó mà được quý trọng. Lại người thiện gắng công lìa bỏ sát sinh v.v.... Nếu không phải bất thiện, cớ sao gắng công cầu lìa bỏ làm gì ? Lại hiện thấy sát sinh v.v... có quả báo không ưa thích. Phải biết đời sau cũng bị quả báo khổ.

Lại nếu sát sinh v.v... không phải bất thiện, thì còn có pháp nào gọi bất thiện sao ?

Hỏi : Nếu pháp sát sinh v.v... là bất thiện, thì không có thân người đẹp. Bởi vì sao ? Vì không có lúc nào không sát sinh. Như những lúc đi đến, chân cất lên dẫm xuống, hằng thường giết hại những chúng sinh vi tế. Cũng thường vì ý tưởng của mình mà lấy vật của người khác. Cũng tùy ý tưởng của mình mà nói dối. Cho nên chắc không có thân đẹp ?

Đáp : Cố ý làm thì bị tội, chứ không phải không cố ý. Như trong kinh nói : Thật có chúng sinh, trong đó sinh tâm tưởng chúng sinh, có tâm muốn giết, giết rồi bị tội giết. Trộm v.v... cũng như vậy.

Hỏi : Như người ăn thứ độc, cố ý hay không cố ý đều có thể chết người.

Lại như sa hầm lửa, biết cùng không biết đều có thể cháy người. Dẫm gai v.v... cũng như vậy. Phải biết sát sinh cố ý hay không cố ý đều phải bị tội ?

Đáp : Dụ nầy không đúng. Độc để giết hại thân nên chết, còn tội phúc do tâm, làm sao đem ví dụ được.

Lại lửa gai v.v..., nếu không cảm giác, không thể sinh khổ. Cho nên dụ này không đúng. Nếu không biết thì không cảm giác đau, có biết mới có cảm giác. Như vậy nếu không cố tâm, thì tác nghiệp không thành, cố tâm thì thành, dụ nầy mới đúng. Có cố thì có tội; không cố thì không. Các nghiệp đều do tâm sai khác, nên có thượng có hạ, nếu không cố tâm làm sao có thượng có hạ ? Như thầy thuốc với không phải thầy thuốc, đều làm cho bệnh nhân sinh khổ, nhưng vì tâm lực nên có tội phúc sai khác.

Lại như con sờ vú mẹ thì không bị tội, vì không nhiễm tâm. Nếu nhiễm tâm mà sờ thì có tội. Nên phải biết tội phúc đều do tâm sinh.

Lại nếu không cố tâm mà có tội, thì những người được giải thoát cũng có không cố mà não hại chúng sinh thì phải bị tội, và không có giải thoát, vì lẽ các tội nhân thì không giải thoát. Lại nếu không cố mà có tội phúc, thì một hành nghiệp phải là thiện và bất thiện. Như người làm phúc nghiệp lầm giết chúng sinh, thì nghiệp nầy cũng tội mà cũng phúc ? Điều này không đúng. Phải biết không cố, thì không nên có tội có phúc gì cả.

Lại nếu vô tâm mà có nghiệp báo, thì làm sao phân biệt được đâu là thiện, đâu là bất thiện và đâu là vô ký ư ? Nên đều do tâm mới có sai khác. Như có 3 người đồng đi nhiễu quanh tháp. Một người nghĩ nhớ công đức Phật. Một người để lấy trộm đồ. Một người vì dạo mát. Tuy thân nghiệp đồng mà có thiện, bất thiện và vô ký khác nhau. Phải biết là do ở tâm.

Lại có nghiệp quyết định có quả báo; có nghiệp không quyết định có quả báo. Có nghiệp thượng, trung, hạ. Có nghiệp có quả báo hiện tại, có quả báo đời sau, có quả báo sau các đời sau nữa v.v.... Nếu không do tâm mà có tội phúc thì sao có sai khác như vậy ?

Lại nếu lìa tâm có nghiệp, thì chẳng phải chúng sinh cũng phải có tội phúc. Như gió xô sập núi hại chết chúng sinh, gió cũng phải có tội. Nếu thổi hoa thơm đến chùa tháp, gió cũng phải được phúc. Điều đó không thể được. Cho nên biết lìa tâm không có tội phúc.

Lại có ngoại đạo nói : Tu pháp nhịn ăn, nằm trên tro, đất, chông gai v.v..., gieo mình xuống vực, nhảy vào lửa, tự lao mình xuống núi v.v..., dùng những nhân duyên khổ mà có phúc đức. Có người trí hỏi vặn lại rằng : Nếu vậy chúng sinh ở địa ngục thường bị đốt nướng, loài ngạ quỷ bị đói khát, loài trùng thiêu thân bay vào lửa, loài cá rùa ở nước, heo, dê, chó v.v... thường nằm trên phân đất, Chúng cũng phải được phúc ? Ngoại đạo kia đáp : Phải đem cố tâm chịu khổ não nầy mới có phúc đức, chứ không phải không cố tâm mà được. Địa ngục v.v... không phải dùng cố tâm chịu khổ đốt v.v... Nếu không do cố tâm nên không có phúc, thì do không cố tâm nên không tội. Nếu do không cố tâm mà có tội phúc, thì trong địa ngục v.v... cũng phải có phúc ? Có những lỗi như vậy.

Lại nếu không cố tâm mà có tội phúc, thì đời không có người thiện. Bởi vì sao ? Vì trong 4 oai nghi thường giết chúng sinh. Điều này là không thể được. Phải biết không cố tâm, thì không tội phúc. Lại không được sinh nơi tốt đẹp là thường vì tội. Mà thật có các Phạm vương có các thân hình tốt đẹp, cho nên biết nghiệp không cố tâm là không tội phúc.

Lại trong pháp của các ông, ăn thức ăn bất tịnh, thì đều có tội. Nếu suy nghĩ cho kỹ, tất cả đồ uống ăn đều là bất tịnh, ăn thức ăn bất tịnh đều phải đắc tội. Như vậy đụng đến rượu v.v..., thì không phải Bà-la-môn. Nếu không thấy nghe, đem tịnh tâm mà ăn, bèn không tội. Phải biết lìa tâm, thì không tội phúc gì cả.

Lại trong việc cúng trời, đem phúc tâm nên giết dê, khiến dê sinh lên trời. Vì phúc tâm mà giết nên có phúc. Nếu không phải vậy, tất cả sát sinh đều được phúc mà cũng bị tội.

Lại như Bà-la-môn nói : Hoặc có khi trộm cướp mà không tội. Như thiếu ăn bảy ngày được theo Thủ-đà-la mà lấy. Nếu đói gần chết thì theo Bà-la-môn mà lấy. Cũng vì muốn sinh con đẹp nên dâm dục không tội. Nếu không vì cố tâm, thì sẽ không có các khác biệt này. Cho nên biết, nếu người không cố tâm ác ý mà cho người khác uống độc, thì do đâu đắc tội ? Nếu cố tâm cho người chất độc, mà độc trở lại làm thiện bệnh, thì phải được phúc ? Như bố thí cho người ăn, thức ăn ấy không tiêu, khiến người phải chết, vậy là đắc tội sao ? Nếu không cố tâm mà có tội phúc thì pháp loạn.

Lại người đời, tất cả việc đều tin nơi tâm, như ngay một câu nói có thể sinh vui hoặc giận. Đánh đập v.v... cũng vậy. Cho nên biết các nghiệp đều do nơi tâm.

Lại ý nghiệp thắng hơn hết, phẩm sau sẽ nói, cho nên biết các nghiệp tại tâm. Lại như người trí tuệ tuy ở nơi ngũ dục mà không đắc tội, đều nhờ sức của ý. Bởi vì sao ? Vì người trí thấy sắc không khởi tâm tưởng tà vạy, nên không lỗi đắm sắc. Thanh v.v... cũng như vậy. Nếu không khởi vọng tưởng mà có lỗi ấy, thì tất cả mọi thấy nghe, phải đều có lỗi. Vậy thì ý nghiệp vô dụng. Người trí lấy trí tuệ làm đầu, tuy thụ 5 dục mà không tham đắm. Ngũ dục tuy có đấy, nhưng tâm nhàm chán nên có thể không đắm nhiễm, đó không phải là sức của ý nghiệp ư ? Cho nên không có việc không cố tâm mà đắc phúc hay đắc tội.

Hỏi : Ông nói tướng thiện và bất thiện là tổn hại hay lợi ích cho người khác. Điều này không đúng. Bởi vì sao ? Vì nếu người tự đem vật nuôi thân mà làm phúc nghiệp, người ấy tự ăn cũng vẫn có phúc đức.

Lại tháp chùa, chẳng phải chúng sinh, tưới quét cũng được phúc.

Lại lễ kính v.v... đối với người khác là vô ích. Chỉ tổn hại công đức người khác, không nên có phúc.

Lại không chỉ phát tâm nên có phúc đức mà tùy đem áo cơm lợi ích cho người khác bấy giờ mới được phúc. Như vậy thì người tu hạnh từ bi, không nên có phúc.

Lại như tháp chùa v.v... nếu chẳng phải thuộc loài chúng sinh, thì hoặc đoạt lấy của cải đồ vật, hoặc làm hư hại, phải không có tội.

Lại không ra trước mặt mà ác khẩu mắng sau lưng người ta, phải không có tội, vì người ta không nghe, đâu tổn giảm chi mà tội ?

Lại đối với người khác, chỉ sinh ác tâm mà không động thân mở miệng, thì đâu có hại gì, đó đều không phải tội.

Lại hoặc tự mắng mình hoặc tự sát, hoặc tự làm hạnh tà cũng có khi đắc tội. Cho nên tướng thiện và bất thiện, không phải chỉ có tổn hại hay lợi ích người khác.

Đáp : Ông nói tự đem đồ nuôi thân là có phúc đức. Điều này không đúng. Nếu tự cúng dường cho mình mà có phúc đức, thì không ai cúng dường người khác. Mà thật có người cúng dường người khác để cầu phúc đức.

Lại do mình vị kỷ mà phúc trở nên mỏng, cho nên biết tự vì mình thì không có phúc.

Lại ông nói tự ăn là làm phúc nghiệp. Nếu tự nuôi thân là lợi ích cho người khác, đó là do nơi tâm mới có thể sinh phúc đức, chứ không phải do tự nuôi mình mà được phúc.

Ông nói tháp chùa, là chẳng phải chúng sinh, tưới quét cũng được phúc. Đó là người nầy nghĩ công đức của Phật, đối với trong chúng sinh Phật là bậc cao cả, cho nên tưới quét. Điều này cũng do chúng sinh nên được phúc.

Hỏi : Phật đã diệt độ, không gọi chúng sinh. Như trong kinh nói : Phật không phải có, không phải không, cũng không phải có không, cũng không phải không có không phải không không. Làm sao gọi là chúng sinh được ?

Đáp : Nếu đã diệt độ không gọi chúng sinh. Người ấy nghĩ Phật khi chưa diệt độ mà cúng dường, cho nên được phúc. Như người thờ cúng cha mẹ là nghĩ tưởng lúc sinh thời. Nếu không như vậy, không gọi là cúng cha mẹ. Việc này cũng vậy.

Ông nói lễ kính v.v... với người khác vô ích. Điều này không đúng. Bởi vì sao ? Vì lễ kính v.v..., có nhiều lợi cho người khác, là khiến cho người kia được trọng vọng, được người khác cung kính, đó là lợi ích. Cũng khiến người khác bắt chước theo cung kính, cũng được phúc đức. Lại khi lễ kính người khác, tự mình phá bỏ được sự ngạo mạn, vì phá được một phần bất thiện, nên được nhiều lợi ích.

Cũng để hiển dương công đức của người khác, nên lễ kính v.v...

có những lợi ích như vậy.

Lại ông nói lễ kính v.v... tổn công đức người khác. Điều này không đúng. Đem hảo tâm mà lễ kính, không phải như ngoại đạo muốn làm tổn người kia mà hành lễ kính.

Lại như bố thí, nếu người kia không tiêu, thì cũng tổn công đức. Vậy thì bố thí cũng phải không có phúc. Nên khi lễ kính v.v... cần phải suy nghĩ kỹ, có phúc thì làm. Như trong kính nói:

Có một Tì-kheo ở trong nhà tắm, đem tay thoa thân người khác.

Phật bảo các Tì-kheo rằng : Người cúng dường này là A-la-hán, người thụ cúng dường là người phá giới. Các người nên học.

Không nên đem sư tử cúng dường chồn mèo v.v... Ông nói không chỉ phát tâm mà được phúc. Tâm là gốc tất cả công đức. Như người làm lợi mình và người, lợi đời nầy và đời sau, đều lấy thiện tâm làm gốc. Như người làm tổn mình và người, tổn hại đời nầy và đời sau, đều do tâm bất thiện làm gốc.

Lại người tu hạnh từ, lấy quả báo từ tâm làm lợi ích cho tất cả. Như là gió mưa phải thời, nhật nguyệt tinh tú không sai lệch, nước biển lớn không dâng cao, lửa dữ không thiêu đốt, gió mạnh không làm đổ sập. Đây đều là quả báo của sức từ. Như trong kinh nói : Nếu tất cả vậy gian đều làm hạnh từ tâm thì điều mong muốn tự nhiên được.

Ông nói cướp lấy của tháp chùa không phải tội, người này đem tâm chúng sinh mà cướp đoạt tùy theo tháp gì mà cướp đoạt đây ? Do nhân duyên đó nên nếu có thể làm tổn hay nếu không thể làm tổn đều là chủ nên đắc tội. Nếu tâm ông bảo đối với Phật không thể sinh não cho nên vô tội, thì dùng ác khẩu v.v… với A-la-hán không thể sinh khổ, cũng phải không có tội. Ông nói không ở trước mặt mắng nhiếc thì phải không có tội, điều này không đúng. Người này dùng ác tâm với người. Bởi ác tâm cho nên tuy người kia không nghe, nếu nghe ắt phải sinh khổ, cho nên phải đắc tội.

Ông nói nếu sinh ác tâm mà không động thân mở miệng thì không có tội, điều này cũng không đúng. Cái tâm xấu ác ô trược này là vì não hại người mà sinh, nếu người kia biết ắt sinh khổ não. Như giặc đến cướp của người, tuy không hay biết cũng làm não hại người.

Ông nói tự sát, tự mắng nhiếc mình cũng bị tội, điều này không đúng. Nếu tự làm khổ thân mà bị tội, thì không có ai được sinh chỗ tốt. Bởi vì sao ? Con người trong 4 oai nghi thường bị khổ thân. Vậy thì tất cả chúng sinh thường phải bị tội như não hại người khác, cho nên không có ai được sinh chỗ tốt. Điều này không đúng. Phải biết không do tự thân có tội phúc, mà vì đạo nhân duyên, cho nên trong Tì-ni kết giới này. Nếu người ác tâm mà tự sát, do phiền não nên bị tội. Nghiệp vô ký, là nghiệp không phải thiện không phải bất thiện. Đối với chúng sinh khác không làm tăng ích cũng không tổn giảm gọi là vô ký.

Hỏi : Vì sao gọi là vô ký ?

Đáp : Đây là tên gọi của nghiệp này. Nếu nghiệp không phải thiện, không phải bất thiện thì gọi là vô ký.

Lại, nghiệp thiện bất thiện đều có thể được quả báo, nghiệp này không thể sinh quả báo nên gọi là vô ký. Bởi vì sao ? Nghiệp thiện bất thiện là kiên cường, còn nghiệp này sức yếu. Ví như hạt giống hỏng không thể nảy mầm.

Lại báo có 2 thứ, thiện được báo yêu thích, bất thiện bị báo không không yêu thích, vô ký không có báo.

Hỏi : Trong đây có lấy chẳng phải yêu chẳng phải ghét là báo vô ký. Nói vậy có lỗi gì ? Đáp : Phật nói báo có 2 thứ. Tà thân mà làm, được báo không yêu thích. Chính thân mà làm được quả báo ưa thích.

Không nói có báo thứ 3.

Lại quả báo phúc đức thì được yêu thích như ý muốn, mà quả báo tội lỗi thì trái lại với trên. Lại khổ, vui là quả báo của tội, phúc. Không khổ không vui cũng là quả báo của thiện hành. Cho nên biết vô ký không có quả báo.

Phẩm 101 : Tà hành Phật nói 3 tà hành : Thân tà hành, miệng tà hành, ý tà hành. Thân tạo tác ác nghiệp gọi là thân tà hành. Tà hành nầy có 2 thứ.

Một là nhiếp thuộc vào 10 bất thiện đạo, như giết, trộm, tà dâm. Hai là không nhiếp, như roi, gậy, trói buộc, tự dâm vợ v.v... và bất thiện đạo trước sau ác nghiệp.

Hỏi : Sát sinh v.v... nầy là 3 nghiệp bất thiện, chỉ là tính của thân nghiệp ư ?

Đáp : Tội sát gọi sát bất thiện nghiệp. Tội nầy thân cũng có thể tạo, tùy đem thân mình sát hại chúng sinh. Miệng cũng có thể tạo, tùy đem lời sai bảo khiến người sát chúng sinh, hoặc đem tâm rủa nộp mà sát cũng có thể tạo được. Có người phát tâm có thể khiến người khác chết. Tội trộm, dâm cũng như vậy. Có điều tự làm thì bị tội đầy đủ.

Lại thân nghiệp bất thiện, hoặc lấy thân làm tướng, hoặc miệng làm tướng, hoặc phát tâm thì người khác biết, lấy nhân duyên nầy cũng tạo được tội sát v.v.... Nhưng phần nhiều là do thân tạo tác, nên thông thường gọi là thân nghiệp. Tà hành của miệng cũng như vậy. Miệng gây ra ác nghiệp gọi là tà hành của miệng. Trong đây cũng có 2 thứ. Như khi có người quyết định hỏi, mà hiện trước mặt dối người ta, đó thuộc về bất thiện đạo. Ngoài ra là không nhiếp thuộc. Tham sân tà kiến v.v... là tà hành của ý. Hỏi : Vì sao trong 10 bất thiện đạo nói là tà kiến ? Trong 3 bất thiện căn nói là si ? Đáp : Tà kiến là tên khác của si. Si nầy tăng trưởng bền chắc gọi là tà kiến. Si lại không có tướng riêng, chỉ lấy điên đảo tham đắm, nên gọi là si.

Hỏi : Trong kinh nói : Các tà hành được quả báo bất ái, chính hành được quả báo ái. Tướng ái và bất ái nầy không quyết định.

Như có một sắc, mà có ái và bất ái. Cho nên cần nói rõ tướng đó ?

Đáp: Vui là tướng ái. Như trong kinh nói : Phúc báo gọi là vui. Khổ là tướng bất ái. Như trong kinh nói : Các ông đối với tội, phải sinh lòng khiếp sợ, vì đó là nhân duyên khổ.

Hỏi : Nếu vui là tướng ái thì heo chó v.v..., ăn phân nhơ lấy làm vui, đó là quả phúc đức sao ?

Đáp : Là phúc quả bất tịnh. Như Kinh Nghiệp nói : Nếu phi thời thí, bất tịnh thí, tâm khinh khi, tâm đục vẩn mà bố thí nơi phi phúc điền. Thí như vậy v.v... thì được quả báo ấy.

Hỏi : Như trong kinh nói chính hành được ái báo. Vì sao lại nói do nhân duyên chính hành được sinh lên trời ?

Đáp : Có những người tà hành cũng được sinh lên trời, hoặc bảo sinh trời là quả báo tà hành. Nên trong kinh lại nói nhân duyên chính hành mới sinh về nơi ấy.

Lại tà hành chính hành có thể được thân 2 đường thiện ác khác nhau. Khi thụ thân rồi trong đó chịu những khổ vui. Như nhân duyên tà hành trong ác đạo chịu khổ; nhân duyên chính hành thì được hưởng vui cõi trời cõi người.

Phẩm 102 : Chính hành Thân làm điều thiện gọi là thân chính hành. Miệng, ý cũng như vậy. Lìa sát sinh v.v... 3 nghiệp bất thiện gọi là thân chính hành. Miệng lìa 4 lỗi gọi là miệng chính hành. Ý lìa 3 bất thiện gọi là ý chính hành. Ba thứ nầy nhiếp thuộc về Luật nghi. Như là giới, định vô lậu luật nghi.

Lại có những lễ kính, bố thí v.v... là thiện nghiệp của thân, đều gọi là thân chính hành. Như nói lời chân thật dịu dàng v.v... đều gọi miệng chính hành. Ý nghiệp không tham v.v... đều gọi ý chính hành. Gọi chung là 3 chính hành.

Hỏi : Ngoại đạo, thần tiên không có quả báo được giải thoát giới, những người nầy có thể được giới luật nghi chăng ?

Đáp : Các ngoại đạo ấy từ nơi tâm sinh giới luật nghi, hoặc cũng gọi giới khẩu thụ.

Lại các người đó v.v... cũng có thể được nhiếp thuộc về chính hành giới luật nghi. Như khi loài người thọ mạng chỉ còn 10 tuổi mà nhờ thụ pháp bất sát thì đẻ con thọ mạng được 2 0 tuổi.

Hỏi : Trong kinh nói chính hành, tịnh hành và tịch diệt hành.

Có gì sai khác ?

Đáp : Có luận sư nói : Người phàm phu tu thiện nơi nghiệp thân, miệng, ý gọi là chính hành. Học nhân đã đoạn kết thì ngay nơi chính hành nầy gọi là tịnh hành. Vô học nhân đoạn kết, vì từ không kết sinh lời nói, nên gọi là tịch diệt hành.

Lại vô học nhân rốt ráo không khởi nghiệp bất thiện nên gọi là tịch diệt hành. Như nói thân tịch diệt, miệng tịch diệt, ý tịch diệt.

Lại có người nói 3 thứ hành nầy nghĩa đồng mà tên khác. Chỉ đẹp nơi chất trực nên gọi là chính. Lìa các phiền não nên gọi là tịch. Lìa các bất thiện nên gọi là tịch diệt. Nên tuy có 3 tên mà nghĩa không khác.

Hỏi : Có luận sư nói chỉ có tâm là tịch diệt hành chứ không phải tư duy. Nghĩa ấy vậy nào ?

Đáp : Ba thứ hành nầy đều do tâm. Bởi vì sao ? Vì lìa tâm không có tư duy, cũng không có nghiệp thân miệng.

Hỏi : Trong kinh nói: “Người thấy chính hành thành tựu, tức là thấy trời. Nếu thấy số trời không phải tất cả người chính hành đều sinh lên trời, sao nói quyết định như vậy ?

Đáp : Vì nói số trời nên điều này đã rõ. Những người chính hành tuy không nhất thiết sinh lên trời, nhưng nếu sinh về nơi tôn quý, thì cũng tương tự như trời, nên mới nói thấy số trời. Những người chính hành đáng lẽ đều sinh lên trời mà hoặc bị các duyên thừa phá hoại, cho nên không sinh, như là tà chính tạp hành. Vì tà hành mạnh hơn nên không được sinh lên trời. Như trong kinh Phật bảo A-nan rằng : Ta thấy có người tu 3 chính hành mà sinh vào ác đạo. Đó là người quả báo tà hành đời trước đã chín mùi, nay tuy tu chính hành nhưng chưa đầy đủ.

Lại có người khi sắp lâm chung khởi tâm tà kiến, nên bị đọa ác đạo. Còn những người tà hành sinh về nơi thiện cũng như vậy.

Cho nên pháp phàm phu là không nên tin. Phải biết tùy theo nghiệp lực mạnh nên thụ sinh có sai khác.

Phẩm 103 : Nghiệp buộc Hỏi : Kinh nói có 3 thứ nghiệp: Nghiệp buộc cõi Dục, nghiệp buộc cõi Sắc, nghiệp buộc cõi Vô sắc. Sao như vậy ? Đáp : Nếu nghiệp từ địa ngục đến cõi trời Tha Hóa Tự Tại, trong đó chịu báo gọi là nghiệp buộc cõi Dục. Từ cõi Phạm Vậy đến cõi trời A-ca-ni-tra, trong đó chịu báo gọi là nghiệp buộc cõi Sắc. Từ Hư Không Xứ đến Phi Hữu Tưởng Phi Vô Tưởng Xứ, trong đó chịu báo gọi là nghiệp buộc cõi Vô sắc.

Hỏi : Nghiệp vô ký và nghiệp bất định báo, không ở trong 3 thứ nầy sao ?

Đáp : Nghiệp nầy và quả báo đều gọi là buộc ở cõi Dục. Bởi vì sao ? Vì pháp nầy là nghiệp quả báo cõi Dục. Hỏi : Pháp cõi Dục, không phải tất cả đều là nghiệp báo, cho nên không phải ?

Đáp : Tất cả pháp ở cõi Dục đều là nghiệp báo buộc ở cõi

Dục.

Hỏi : Nếu vậy thì ngoại đạo tà luận cho rằng tất cả những sự thụ khổ vui đều là nghiệp nhân duyên đời trước ? Lại nghiệp quả báo đời trước là thiện, bất thiện có báo không có báo ? Lại công phu tinh tiến là không có chỗ dùng ? Nếu đều là nghiệp báo lại cần gì nhọc công ? Và nếu các phiền não và nghiệp đều là nghiệp báo, thì không giải thoát được, vì nghiệp báo không thể hết ?

Đáp : Ông nói là ngoại đạo tà luận. Điều này không trúng.

Ngoại đạo nói : Khổ vui tốt xấu chỉ là nghiệp quả báo đời trước.

Vậy thì không cần nhờ nhân duyên hiện tại. Mà thật thấy muôn vật từ hiện tại duyên sinh, như hạt giống chẳng hạn. Cho nên không được nói tất cả đều từ nghiệp nhân duyên đời trước.

Lại do nhân do duyên muôn vật mới được sinh, như lấy hạt giống làm nhân, đất, nước, thời gian, không gian v.v... làm duyên.

Nhãn thức lấy nghiệp làm nhân, nhãn sắc v.v... làm duyên.. Cho nên không đồng với tà luận ngoại đạo. Ông nói nghiệp quả báo đời trước. Điều này không đúng. Vì hiện thấy do quả mới có quả khác nối nhau sinh, như do lúa sinh lúa. Như vậy do báo sinh báo, đâu có lỗi gì ? Lại như người ái nam, và sự dâm dục của loại chim sẻ, chim uyên ương v.v..., sự giận dữ của loại rắn độc v.v..., phải biết đều là nghiệp quả báo đời trước. Hỏi : Nếu từ báo sinh báo, vậy là vô cùng ? Đáp : Tôi nói 3 thứ nghiệp báo : Thiện, bất thiện và vô ký. Từ thiện và bất thiện sinh báo vô ký không sinh, nên không phải vô cùng. Như từ lúa sinh lúa, trong đó từ hạt giống sinh mộng, không từ bắp v.v... sinh. Như vậy từ quả báo thiện và bất thiện mới có quả báo khác sinh không từ vô ký báo mà sinh. Ông nói không cần nhọc công lao. Nhưng tuy từ nghiệp sinh báo cũng cần phải gia công sau mới thành. Như nhờ được nghiệp lúa mới có lúa sinh, nhưng cần phải gieo trồng v.v... mới được thành. Ông nói không có giải thoát. Điều này không đúng. Được chân trí là ác nghiệp diệt hết, cũng như hạt giống đã rang cháy không còn sinh được, nên không bị lỗi không giải thoát.

Lại các pháp có sinh ra đều lấy nghiệp làm gốc. Nếu không có nghiệp làm gốc làm sao có thể sinh.

Lại vạn pháp sinh ra đều có định phần, như pháp nầy quyết từ thân người nầy sinh, mà không ở thân các người khác. Nếu không có nghiệp làm gốc, thì làm sao quyết định sự sai khác. Hỏi : Nếu pháp chỉ từ nhân mà sinh, như từ đậu sinh đậu có lỗi gì ?

Đáp : Điều này cũng lấy nghiệp làm gốc, vì nghiệp nhân duyên được đậu, nên mới có từ đậu sinh đậu. Làm sao biết được ? Là thời kỳ thượng cổ người ta tu hạnh thiện, nên lúa thóc tự sinh, cho nên biết nghiệp là gốc mới có đậu sinh đậu.

Hỏi : Vậy thì chúng sinh số, vật, từ nghiệp đời trước mà sinh

?

Đáp : Không phải, chẳng phải chúng sinh số, vật cũng lấy nghiệp làm gốc. Tất cả chúng sinh có quả báo cộng nghiệp, nghĩa là được chỗ ở, nhờ nghiệp nhân duyên nên có đất v.v..., nhờ nghiệp nhân duyên sáng nên có mặt trời mặt trăng v.v.... Nên phải biết vật sinh ra đều lấy nghiệp làm gốc.

Hỏi : Nếu pháp sinh ra đều do nghiệp làm gốc thì hữu vi và vô lậu là vậy nào ?

Đáp : Cũng lấy nghiệp làm gốc. Bởi vì sao ? Vì là đời trước đều có nguyên do của sức bố thí, trì giới v.v..., cho nên cũng từ nghiệp v.v... sinh. Hỏi : Nếu pháp vô lậu cũng từ nghiệp sinh, thì đó cũng là pháp bị ràng buộc. Vậy thì không được, vì lẽ trong kinh nói có thụ pháp không bị buộc kia mà ?

Đáp : Pháp vô lậu lấy chân trí làm nhân, lấy nghiệp làm duyên, vì sức lớn mạnh nên gọi là không buộc.

Hỏi : Nghiệp nào thụ quả báo cõi Dục ? Nghiệp nào thụ quả báo cõi Sắc, và cõi Vô sắc ?

Đáp : Nếu ở trong 3 cõi Dục, Sắc, Vô sắc khởi 10 nghiệp bất thiện, thì thụ quả báo cõi Dục.

Hỏi : Nếu ở trong cõi Sắc, Vô sắc cũng có thể khởi nghiệp bất thiện chăng ?

Đáp : Trong đó có thể khởi nghiệp bất thiện. Như trong kinh nói trong kia có tà kiến. Tà kiến không phải bất thiện sao ? Hỏi : Trong đó tà kiến là vô ký không phải bất thiện ?

Đáp : Không phải vô ký. Làm sao biết được ? Vì trong kinh Phật nói : Tà kiến là nhân khổ não. Người tà kiến khởi các nghiệp thân, khẩu, ý. Mọi tạo tác đều là quả báo khổ. Như trái mướp đắng, toàn tứ đại đều một vị đắng. Như cõi Dục tà kiến bất thiện;

cõi Sắc và Vô sắc cũng lấy tướng nầy nên cũng gọi là bất thiện, vì tướng đồng nhau. Như Phạm chí Bà-già bảo các Phạm kia rằng :

Các ông đừng đến Sa-môn Cù-đàm sa môn, ta ở đây có thể độ thoát cho các ông. Đó là khởi tâm khẩu bất thiện ở cõi Sắc.

Lại có các Phạm thiên ở cõi kia nạn hỏi Phật. Có các việc như vậy. Lại người ở cõi Sắc, Vô sắc bảo đó là Nê-hoàn. Đến khi mạng chung thấy ấm thân ở trong cõi Dục, cõi Sắc liền sinh tà kiến cho rằng không có Nê-hoàn, nên bài báng Pháp vô thượng. Làm sao không phải bất thiện ư ? Vì những điều này nên biết trong đó có nghiệp bất thiện.

Hỏi : Nếu ở trong đó khởi nghiệp bất thiện, nghiệp nầy bị buộc nơi nào ?

Đáp : Nghiệp bât thiện nầy thụ quả báo cõi Dục, nên buộc ở cõi Dục. Nghiệp thiện có 3 bậc: thượng, trung, hạ. Nghiệp hạ chịu quả báo cõi Dục; trung, chịu quả báo cõi Sắc; thượng chịu quả báo cõi Vô sắc.

Lại có người nói nghiệp thiện chịu báo ở cõi Sắc là nhiếp thuộc về Tứ thiền, chịu báo cõi Vô sắc là nhiếp thuộc về Tứ Vô sắc định. Ngoài ra tâm tán loạn khởi nghiệp thì chịu quả báo ở cõi

Dục.

Hỏi : Vì sao trong đó khởi nghiệp thiện mà chịu quả báo cõi

Dục ?

Đáp : Như trong đây nhiếp tâm khởi nghiệp thiện, thì trong kia chịu báo. Như vậy trong kia tâm tán loạn khởi nghiệp thiện, thì trong đây chịu báo. Lại như cõi Sắc, Vô sắc khởi nghiệp bất thiện thì ở trong cõi Dục chịu báo. Nghiệp thiện trong kia cũng như vậy. Hỏi : Nếu ở cõi Sắc, Vô sắc không thể khởi nghiệp thiện buộc về cõi Dục ? Đáp : Trong đó không có nhân duyên nầy. Nếu ở cõi Dục có thể khởi nghiệp thiện cõi Sắc, Vô sắc, mà ở cõi Sắc, Vô sắc lại không có thể khởi nghiệp thiện cõi Dục sao ?

Lại các ông nói ở trong cõi Sắc có thể sinh tâm vô ký cõi Dục. Nếu có thể sinh tâm vô ký, Vì sao không thể sinh tâm thiện ư ?

Lại trong kinh, Phật bảo Thủ Thiên tử rằng : Phải niệm trụ tâm thụ thô tướng. Thô tướng tức là tâm buộc cõi Dục. Người nầy tùy đem thiện tâm nghe pháp lễ Phật, đều là buộc tâm ở cõi Dục. Nếu không như vậy không gọi thô tướng.

Lại trong đó nghĩ cầu tài phúc. Như nói : Vậy Tôn ! Tôi đối với 3 việc không chán đủ nên trong đây mạng chung sinh về cõi trời Vô Nhiệt. Nghĩa là chiêm bái Phật, nghe Pháp, và cúng dường Tăng mà nghĩ cầu tài phúc là buộc tâm về cõi Dục.

Lại trong đây có người niệm Phật v.v... mà không cầu tài phúc nên phải biết có thiện buộc về cõi Dục.

LUẬN THÀNH THẬT

( Quyển 8 ) Ha-lê-bạt-ma tạo luận Cưu-ma-la-thập dịch Nguyên Hồng dịch tiếng Việt

Phẩm 104 : Ba nghiệp báo Hỏi : Trong kinh Phật nói 3 thứ nghiệp báo : Nghiệp hiện báo, nghiệp sinh báo, nghiệp hậu báo. Vậy là vậy nào ?

Đáp : Nếu thân này gây nghiệp tức ngay thân này chịu, gọi là hiện báo. Đời nầy gây nghiệp đời sau chịu báo, gọi là sinh báo. Đời nầy gây nghiệp, qua các đời sau nữa mới chịu báo, gọi là hậu báo, vì qua sau đời sau nên gọi là hậu. Hỏi : Báo nghiệp thân trung ấm chịu ở chỗ nào ?

Đáp : Chịu ở 2 chỗ. Nghiệp trung ấm thứ tự chịu ở chỗ sinh báo, vì sinh có sai khác gọi trung ấm; nên nghiệp các trung ấm khác chịu ở chỗ hậu báo.

Hỏi : Ba thứ nghiệp này là báo quyết định hay đời quyết định

?

Đáp : Có người nói báo quyết định. Nghiệp hiện báo ắt hiện chịu báo. Hai thứ kia cũng vậy.

Tuy có thuyết nầy, nhưng nghĩa ấy không đúng. Bởi vì sao ? Vì nếu như vậy không chỉ ngũ nghịch gọi là định báo mà trong Lục Túc A-tì-đàm cũng nói ngũ nghịch là định báo.

Lại trong kinh Giám Lượng cũng nói bất định. Có nghiệp phải chịu quả báo địa ngục mà người nầy vì tu thân giới tâm tuệ nên có thể chịu quả báo đời hiện này. Cho nên 3 thứ nghiệp phải là đời quyết định, vì báo nghiệp hiện đời không nhất thiết hiện đời này chịu. Nếu chịu thì nên hiện chịu chứ không phải các chỗ khác. Hai thứ nghiệp kia cũng như vậy.

Hỏi : Những nghiệp gì có thể thụ hiện báo ?

Đáp : Có người nói nghiệp nhanh nhạy chịu hiện báo. Như đối với Phật các vị Thánh nhân và cha mẹ v.v... mà khởi nghiệp thiện, ác là hiện chịu ngay quả báo. Nếu nghiệp không nhạy mà nặng thì đời sau chịu báo. Như ngũ nghịch v.v.... vừa nhạy vừa nặng, thì sau đời sau mới chịu. Như nghiệp Vua Chuyển luân, hoặc nghiệp Bồ-tát.

Lại có người nói 3 thứ nghiệp này tùy thuận được quả báo. Nếu nghiệp nguyện đời nay thụ tức là hiện thụ. Như bà Mạt Lỵ phu nhân đem phần ăn của mình cúng dường Phật, nguyện hiện đời được làm phu nhân của vua. Hai nghiệp kia cũng như vậy.

Lại tùy nghiệp nào chín muồi thì thụ trước.

Hỏi : Nghiệp quá khứ sao gọi là chín muồi ?

Đáp : Đầy đủ tướng nặng, thì gọi là chín muồi.

Hỏi : Liệu có một niệm khởi nghiệp, một niệm kế thụ báo không ?

Đáp : Không có. Lần lượt rồi mới thụ, như hạt giống lần lượt sinh mầm. Nghiệp pháp cũng như vậy. Hỏi : Như những người còn ở trong thai, khi ngủ mê, hoặc điên cuồng v.v..., có thể tụ tập nghiệp không ? Đáp : Những trường hợp như vậy, hễ có suy nghĩ tư duy thì có thể tụ tập nghiệp, nhưng không đầy đủ.

Hỏi : Nếu lìa địa vị cõi Dục nầy có thể khởi nghiệp địa vị này không ?

Đáp : Người có ngã tâm đều tụ tập nghiệp này, nếu lìa ngã tâm thì không tụ tập lại. Hỏi : A-la-hán cũng kính lễ tu phúc v.v..., nghiệp nầy Vì sao không tụ tập ? Đáp : Vì tâm chúng sinh nên các nghiệp mới nhóm. A-la-hán không ngã tâm nên các nghiệp không nhóm.

Lại A-la-hán tâm vô lậu, mà người vô lậu tâm không nhóm các nghiệp.

Lại trong kinh nói dứt nghiệp tội phúc gọi là A-la-hán. Người nầy không tụ tập nghiệp tội phúc và nghiệp bất động, thụ nghiệp cũ đã xong, nghiệp mới không tạo. Hỏi : Học nhân có nhóm các nghiệp không ?

Đáp : Cũng không còn tụ tập. Bởi vì sao ? Kinh nói : Người nầy phá tan các nghiệp, không nhóm, không chứa, diệt hết v.v.... Có luận sư nói : Học nhân này có ngã mạn, nên cũng nhóm các nghiệp, nhưng nhờ sức của trí vô ngã, nên bất tất chịu báo. Hỏi : Ba thứ nghiệp nầy ở cõi nào có thể tạo ?

Đáp : Tất cả chỗ trong 3 cõi đều tạo được.

Hỏi : Có hay không có nghiệp bất định ?

Đáp : Có. Nếu nghiệp hoặc hiện báo, hoặc sinh báo, hoặc hậu báo, đó gọi là bất định. Nghiệp như vậy nhiều.

Hỏi : Nếu biết 3 thứ nghiệp nầy được lợi gì ?

Đáp : Nếu có thể phân biệt 3 thứ nghiệp nầy thì sinh chính kiến. Bởi vì sao ? Vì hiện thấy có người làm ác mà hưởng giàu có sung sướng. Người hiền thiện lại chịu khổ. Đối với việc như vậy hoặc sinh tà kiến cho rằng thiện ác không có quả báo. Nếu biết 3 nghiệp nầy sai khác như vậy, thì sinh chính kiến. Như kệ nói :

Làm ác thấy vui, Vì ác chưa chín.

Đến lúc ác chín, Tự thấy chịu khổ.

Làm thiện thấy khổ, Vì thiện chưa chín.

Đến khi thiện chín, Tự thấy hưởng vui.

Lại kinh Phân Biệt Đại Nghiệp nói : Người không đoạn sát được sinh lên trời, là vì nếu người nầy đời trước có phúc, nên khi mạng chung phát thiện tâm mạnh mẽ, có thể biết như vậy tức sinh chính kiến. Cho nên phải biết tướng 3 thứ nghiệp này.

Phẩm 105 : Ba thứ nghiệp thụ báo Hỏi : Trong kinh Phật nói 3 thứ báo nghiệp: Báo vui, báo khổ và báo nghiệp không khổ không vui. Thứ nào như vậy nào ? Đáp : Nghiệp thiện được báo vui. Nghiệp bất thiện bị báo khổ. Nghiệp bất động được báo không khổ không vui. nghiệp nầy không nhất thiết quyết định chịu, nếu chịu thì chịu báo vui, không phải khổ v.v.... Hai nghiệp kia cũng như vậy. Hỏi : Các nghiệp nầy cũng được báo sắc, Vì sao chỉ nói thụ thôi ?

Đáp : Trong các quả báo, thụ là vượt trội hơn hết. Thụ là thật báo, sắc v.v... là như đồ dụng cụ.

Lại trong cảnh duyên nói thụ, như nói lửa khổ lửa vui; hoặc trong nhân có quả, như người thí thực gọi là thí 5 thứ lợi. Cũng như nói ăn tiền v.v....

Hỏi : Từ cõi Dục đến trong Tam thiền có được thụ quả báo không khổ không vui ư ?

Đáp : Được thụ.

Hỏi : Do nghiệp báo nào ?

Đáp : Là nghiệp báo hạ thiện. Nghiệp thượng thiện thì thụ báo vui. Hỏi : Nếu như vậy, Vì sao nói trong đệ Tứ thiền và Vô sắc định ư ?

Đáp : Kia là tự địa. Bởi vì sao ? Vì trong đó chỉ có một thứ quả báo nầy mà không có thụ nào khác, vì là tịch diệt vậy. Hỏi : Có người nói buồn không phải nghiệp báo. Việc ấy vậy nào ?

Đáp : Vì sao không phải ?

Hỏi : Buồn chỉ do tưởng phân biệt sinh, nghiệp báo không phải là tưởng phân biệt.

Lại nếu buồn là nghiệp báo thì nghiệp báo nhẹ, nên không phải báo.

Lại buồn nầy khi lìa dục là dứt, mà nghiệp báo khi lìa dục không dứt. Cho nên biết buồn không phải nghiệp báo ?

Đáp : Ông nói buồn do tưởng phân biệt sinh nên không phải báo, thì vui cũng là nghiệp báo. Vui nầy có 2 thứ : một là vui, hai là mừng. Mà vui mừng cũng do tưởng phân biệt sinh, lẽ ra không nên gọi là báo sao ? Ông nói nghiệp báo thì nhẹ. Buồn nầy nặng hơn khổ. Bởi vì sao ? Vì buồn là người ngu, những người có trí không buồn, cho nên khó trừ, cũng có thể sinh phiền não sâu đậm.

Lại trong Tứ Bách Quán nói : Tiểu nhân thân khổ, quân tử tâm ưu.

Lại buồn lo nầy cần phải đem trí mới dứt được, thân khổ vui cũng có thể trừ được.

Lại buồn có thể sinh khổ não trong 3 đời, như nói ta trước khổ, nay khổ mai sau sẽ khổ.

Lại buồn là chỗ trú của các phiền não. Như trong kinh nói là chỗ ở của phiền não. Nên nói 18 thứ ý hành, bởi trong 5 thức không sinh phiền não.

Lại trong kinh nói buồn là 2 mũi tên, vì chịu khổ 2 lần, như người bị 2 mũi tên đâm vào một chỗ thì chịu khổ gấp đôi. Như vậy người ngu bị khổ bức bách lại càng thêm buồn lo, nên thân tâm khổ não lắm hơn khổ thông thường.

Lại người ngu thường buồn lo. Bởi vì sao ? Vì người ấy trái lìa ân ái, gặp gỡ oán ghét, tìm cầu không được v.v..., nên thường lo buồn khổ não.

Lại buồn nầy do 2 nhân sinh : một là do hỷ sinh, hai là do ưu sinh. Như mất vật mình yêu là do hỷ sinh, như trong kinh nói : Phật hỏi vua Ba-tư-nặc rằng : Ông yêu nước Ca-thi-kiều-tát-la không ?

Lại nói : Chư Thiên vui sắc, tham sắc, sắc nầy nếu hoại, thì sinh buồn khổ. Đó là hỷ sinh.

Do ưu sinh là do việc ghét mà sinh, cũng do ganh ghét v.v...

sinh. Người chưa lìa dục ganh ghét v.v... các thứ kết thường não hại nơi tâm. Như nói thiên nhân nhiều kết xan tham tật đố.

Lại nhiều chúng sinh bởi chọc tức người khác nên bị quả báo buồn khổ, như nói tùy trồng giống sinh quả, cho nên biết buồn là nghiệp báo. Ông nói khi lìa dục thì dứt nên không phải báo. Điều này không đúng. Tu-đà-hoàn chưa ly dục cũng dứt được báo địa ngục v.v.... Có thể cho các báo địa ngục là không phải quả báo sao ? Cho nên không thể cho ly dục dứt, mà liền gọi là không phải quả báo.

Hỏi : Báo nghiệp không khổ không vui, gọi là bất động.

Nghiệp nầy là thiện, lẽ ra phải thụ báo vui, sao lại thụ báo không khổ không vui ?

Đáp : Thụ nầy bất động nên thật vui. Vì tịch diệt nên gọi không khổ không vui.

Lại trong kinh nói : Trong lạc thụ tham sai khiến. Trong đó lòng tham ở trong thụ kia sai khiến nên biết là vui.

Phẩm 106 : Ba chướng Hỏi : Trong kinh nói 3 chướng: Nghiệp chướng, phiền não chướng, báo chướng. Thứ nào như vậy nào ?

Đáp : Nếu các nghiệp phiền não và báo, có thể chướng ngại đạo giải thoát, thì gọi là chướng. Hỏi : Có thể chướng pháp gì ?

Đáp : Tu thiện thí, giới hồi hướng 3 cõi, đây thường hay chướng đạo. Lại cũng là chướng báo nghiệp quyết định chịu. Như trong kinh nói : Nếu người nầy quyết định nhóm chịu báo nghiệp, thì không vào chính vị. Đó gọi là nghiệp chướng. Lại nếu người phiền não sâu dày thường ở nơi tâm tăng thượng một cách nhanh chóng, đó là phiền não chướng.

Lại như người phiền não không trừ khiển được, như dục tâm của những người ái nam v.v..., cũng gọi là phiền não chướng.

Lại ở chỗ do tội ác sinh như địa ngục v.v..., và tùy những chỗ sinh không thể tu đạo, đều gọi là báo chướng.

Hỏi : Có người trước không hiểu rõ đối tượng, không biết người ấy là người thiện, nên không bố thí, vì nghĩ rằng người kia nếu ta thí sẽ được điều kiện gây các việc ác, thì ta có phần trách nhiệm. Như Phạm Chí v.v... người xuất gia. Cho nên các người xuất gia, không nên bố thí vì nghiệp mới trói buộc chướng ngại giải thoát ?

Đáp : Không phải vậy. Vì người khác tạo tội phúc với ta không can hệ. Bởi vì sao ? Vì trong nhân duyên tội phúc có nhiều tội lỗi. Bởi vì sao ? Như chúng sinh là nhân duyên sát, nếu không chúng sinh làm sao có sát ? Vậy thì người chết lẽ ra phải có tội. Lại như người giàu là nhân duyên của trộm cắp. Sắc đẹp là nhân duyên của tà dâm. Người khác là nhân duyên của nói dối v.v.... Ngụy xưng v.v... là nhân duyên của lường gạt. Người mua lẽ ra cũng có tội ? Lại người nhận làm nhân duyên của người thí, lẽ ra cũng được phúc. Như người đào giếng đào ao v.v..., người dùng nước lẽ ra đều được phúc ? Như vậy thì tự mình không cần làm phúc đức. Mà thật không phải vậy. Cho nên trong nhân duyên không nên có tội phúc.

Lại phúc phần của người nhận lẽ ra phải tiêu hết, thì người ấy không nên theo người khác mà thụ thí. Bởi vì sao ? Vì đem phần phúc đức của mình mà đổi lấy đồ uống ăn.

Lại người thí phải nhiều tội mà ít phúc. Bởi vì sao ? Vì đâu có bao nhiêu người Bà-la-môn hay làm thiện. Phần nhiều đem tâm 3 độc vẩn đục chìm-đắm trong 5 dục, không siêng tu hành. Cho nên người thí lẽ ra phải tội nhiều mà phúc ít.

Lại các Phạm Chí v.v... tự xưng là người thiện tu hành pháp thiện. Mà sự thật những người ấy không thể nhiếp tâm chính quán các pháp thiền định. Nếu lìa thiền định, thì khó điều phục tâm. Cho nên người thí cho người chưa lìa dục lẽ ra phải bị tội nhiều ?

Lại như người cúng dường cha mẹ, cung cấp cho vợ con, thân bằng quyến thuộc bè bạn đều phải bị tội, thì không có người được phúc phần. Mà thật không phải vậy. Cho nên tội phúc không ở trong nhân duyên.

Lại pháp trì giới v.v... cũng lợi cho người khác, vì người này không sát sinh nên thí mạng sống cho tất cả, thì người trì giới bị phần đại tội ? Vì không sát nên đối tượng được sống lâu làm các điều ác, vậy lẽ ra người trì giới phải chịu một phần, như vậy thì người cầu phúc nên sát sinh, chứ không nên trì giới ?

Lại như người thuyết pháp khiến cho người khác tu phúc, nhờ nhân duyên tu phúc về sau được giàu sang; giàu sang thì kiêu ngạo, phóng dật, kiêu ngạo phóng dật thì gây các việc ác; các ác nầy người thuyết pháp đều phải có phần trách nhiệm ?

Lại nhân duyên thí khiến người khác giàu, vì nhân duyên giàu gây làm các tội, vậy người thí cũng phải chịu một phần. Vậy thì Phạm Chí không nên nhận thí, cũng không nên thí cho ai. Mà nay Phạm Chí chỉ nhận thí mà không thí nên biết đó là tà đạo. Lại như các vị vua đúng như pháp trị dân cũng phải có tội ? Lại như con làm tội, cha mẹ phải có phần trách nhiệm, vậy thì lẽ ra không nên sinh con ?

Lại như thầy thuốc giỏi chữa lành bệnh lẽ ra cũng phải tội, vì người được sống sẽ làm nhiều tội lỗi.

Lại trời mưa đúng thời vụ, nuôi lớn ngũ cốc lẽ ra trời cũng đắc tội, vì cứu sống và nuôi nhiều chúng sinh ác. Lại người thí cho ăn lẽ ra cũng bị tội, vì người ăn nếu không tiêu thức ăn khiến đến chết, và những người chưa lìa dục vì đắm say thực vị, nên người thí lẽ ra cũng bị tội. Vậy thì người thí thường phải buộc người nhận lập lời thề rằng : Nay ăn thức ăn của ông, quyết sẽ không làm ác, rồi sau mới thí cho. Nếu không làm vậy thì người thí mất hết cả hai.

Hỏi : Trong kinh cũng nói : Nếu Tì-kheo ăn cơm của thí chủ, mặc áo của thí chủ, nhập vô lượng thiền định, nhờ nhân duyên nầy nên thí chủ ấy được phúc vô lượng. Nếu nhờ nhân duyên nầy mà được phúc ấy, thì sao lại không bị tội ?

Đáp : Nếu Tì-kheo ăn cơm của thí chủ, mặc áo của thí chủ, nhập vô lượng thiền định, là phúc bố thí của thí chủ tự được tăng trưởng, chứ không được phúc thiền định. Như ruộng tốt nên thu hoạch nhiều, ruộng xấu thì thu hoạch ít. Như vậy ruộng phúc tốt thì quả báo thí phúc nhiều, mà phúc điền xấu thì phúc ít, chứ không phải do người nhận làm phúc làm tội mà người thí chịu ảnh hưởng. Cho nên không bởi nhân duyên tội phúc mà bị tội hay được phúc. Người kia tuy là nhân duyên, mà tội phúc phải do tự mình khởi 3 nghiệp.

Hỏi : Người chưa lìa dục tâm không tự tại, ắt có tham đắm, nên người xuất gia không nên tu thí ?

Đáp : Nếu như vậy thì người xuất gia trì giới v.v... đều có phúc đức, điều đó cũng nên bỏ, mà thật ra là không thể. Cho nên bố thí cũng không nên bỏ, nhưng đừng hồi hướng 3 cõi mà phải vì Nê-hoàn.

Lại chỉ nên xa lìa phiền não các nghiệp bất thiện. Bởi vì sao ? Vì các nghiệp nầy, trong nhân còn có thể đề phòng, mà đến khi thành quả thì không thể làm gì hơn được ! Cho nên chư Phật thường trong khi nhân nói pháp giáo hóa, không phải như Vua Diêm Vương đến khi quả mới giáo hóa bằng quở trách.

Hỏi : Trong 3 nghiệp chướng nầy thứ nào nặng hơn ?

Đáp : Có người nói báo chướng nặng hơn, vì không giáo hóa được. Có người nói bởi tùy người nên tất cả đều nặng.

Hỏi : Thứ nào có thể chuyển được ?

Đáp : Đều có thể khiến diệt được. Nếu có chuyển, thì đã không gọi là chướng.

Phẩm 107 : Bốn nghiệp Hỏi : Trong kinh Phật nói 4 thứ nghiệp : Báo nghiệp đen đen, báo nghiệp trắng trắng, báo nghiệp đen trắng đen trắng, và không báo nghiệp không đen không trắng vì đã diệt hết nghiệp. Thứ nào như vậy nào ?

Đáp : Nghiệp báo đen đen là tùy theo nghiệp nào đó sinh về nơi khổ não như địa ngục A-tì và các chỗ khổ não khác không báo thiện, như súc sinh ngạ quỷ một phần ít. Trái nhau với đây, tức nghiệp thứ hai. Tùy theo nghiệp nào đó sinh về nơi không khổ não, như 2 cõi Sắc, Vô sắc và cõi Dục, người trời một phần ít, đen trắng lẫn lộn, tức nghiệp thứ ba. Tùy theo nghiệp nào đó sinh về nơi khổ não không khổ não, như địa ngục súc sinh ngạ quỷ người trời một phần ít. Nghiệp thứ tư là vô lậu vì có khả năng diệt hết 3 nghiệp. Nếu nghiệp 2 đời bị quở trách là đời nay quở trách, đời sau quở trách, là người bị tội đọa ở nơi tối đen, không có tiếng tăm, nên gọi là đen.

Lại 2 đời khổ não là đời nay khổ, đời sau khổ nên gọi là đen. Hỏi : Nghiệp nầy thứ nào có thể sinh về nơi hoàn toàn khổ não ?

Đáp : Tâm nối nhau làm ác, không chút ăn năn, không có điều thiện có thể tiêu diệt nghiệp ác, đó là có thể sinh nơi hoàn toàn khổ não.

Lại đem tâm tà kiến gây các ác. Lại đối với người quan trọng mà gây ác, như cha mẹ và các người thiện. Lại đối vói chúng sinh làm ác không chút xót thương, như giết chúng sinh, hoặc cướp hết của cải, hoặc nhốt nơi lao ngục mà lại không cho ăn, hoặc đánh khảo nặng nề khiến không còn chút vui. Các nghiệp như vậy sinh về nơi hoàn toàn khổ.

Nghiệp báo trắng trắng là như người thuần tụ tập các thiện, không có gì bất thiện. Vậy lực 2 nghiệp này to lớn nhất, các nghiệp khác không hơn được. Như khi chịu nghiệp báo đen thì không dung nghiệp báo trắng, khi chịu nghiệp báo trắng thì không dung nghiệp báo đen. Bởi vì sao ? Vì tất cả chúng sinh đều tụ tập thiện, bất thiện, nghiệp lực chướng ngại nhau, nên không được đồng chịu cùng lúc. Như 2 người cùng kéo giành một vật ai mạnh lôi đi trước. Nghiệp thứ 3 báo yếu ớt, vì thiện, bất thiện lẫn lộn cho nên chịu báo cùng thay nhau thắng hơn.

Hỏi: Có người nói nếu nghiệp bất thiện chịu báo ác đạo, đó là nghiệp đầu tiên. Thiện buộc ở cõi Sắc, là nghiệp thứ hai. Trong cõi Dục buộc người trời chịu nghiệp báo lẫn lộn, đó là nghiệp thứ ba. Trong vô ngại đạo, 17 bậc học tư, là nghiệp thứ tư. Nghĩa này như vậy nào ?

Đáp : Phật tự nói tướng các nghiệp nầy. Nghĩa là nếu người khởi gây tội nơi thân khẩu ý, thì sinh về nơi khổ não, thân chịu khổ não, và chịu lấy các thứ phải chịu đều không như ý muốn.

Cho nên tùy khiến chúng sinh về nơi hoàn toàn khổ, đó là nghiệp đầu tiên. Cõi Sắc và Vô sắc thì hoàn toàn hưởng lạc. Trời người cõi Dục cũng có người hoàn toàn hưởng lạc, như trong kinh nói : Có người vui cũng có 6 thứ xúc, người trời cảm giác các thứ trần, không gì không được tùy ý. Đó là nghiệp thứ hai. Gây nghiệp đen trắng lẫn lộn, là nghiệp thứ ba. Tất cả nghiệp vô lậu là hết các nghiệp, vì trái nhau, chứ không phải chỉ 17 bậc học tư gọi là nghiệp thứ tư.

Hỏi : Vô lậu thật trắng, sao gọi là không trắng ? Đáp : Tướng trắng nầy khác không giống trắng của nghiệp thứ hai. Trắng nầy vượt trội hơn cả, vì không đối đãi nhau. Như nói vị Chuyển Luân Thánh Vương thành tựu thanh tịnh quá hơn mắt người trời. Thật mắt người nầy hơn các người khác nên gọi là hơn người. Nghiệp nầy cũng vậy, hơn các nghiệp trắng khác nên nói không trắng.

Lại có người nói : Lẽ ra phải nói là nghiệp báo không phải đen trắng, vậy thì không lỗi.

Lại Nê-hoàn không là không phải trắng. Cho nên nghiệp nầy phải gọi là không phải trắng.

Lại cũng phải nói không phải trắng không phải đen. Bởi vì sao ? Vì Nê-hoàn là vô pháp. Nghiệp nầy là Nê-hoàn nên gọi không đen không trắng.

Lại người đời quí trọng nghiệp thiện hữu lậu, nên gọi là trắng. Và nghiệp thứ tư có thể bỏ nghiệp nầy, nên gọi không trắng.

Lại nghiệp nầy không có tướng đen nên cũng không thể có tướng trắng được.

Lại báo trắng nên nghiệp gọi cũng trắng. Nghiệp nầy không báo nên không gọi trắng.

Phẩm 108 : Ngũ nghịch Thân kế sau chịu quả báo nên gọi không gián đoạn. Nếu đời hiện nầy chịu thì khổ não nhẹ, báo ít; vì nghiệp ấy nặng, nên theo thứ lớp mau đọa vào địa ngục A-tì.

Ngũ nghịch là bởi phúc điền đức trọng, nên gọi là nghịch. Đó là ác tâm phá Tăng, làm thân Phật chảy máu, giết A-la-hán, giết cha mẹ. Vì không biết ơn dưỡng dục, nên gọi là nghịch. Nghịch tội nầy chỉ trong đạo làm người có thể sinh khởi, không phải trong các đạo khác, vì người có phân biệt hiểu biết. Hỏi : Giết Thánh nhân khác có bị tội nghịch không ?

Đáp : Người giết Thánh nhân phần nhiều đọa địa ngục, nếu giết A-la-hán chắc chắn phải đọa địa ngục. Nếu người đánh Phật mà không chảy máu cũng bị trọng tội, vì cố tâm muốn hại Vậy

Tôn.

Hỏi : Nếu người gây một nghịch tội thì đọa địa ngục, hoặc gây 2, 3, cũng nơi một thân đều chịu báo chăng ? Đáp : Vì tội nầy nhiều nên chịu khổ nặng lâu. Ở trong đó chết rồi lại sống lại trong đó.

Hỏi : Trong tội phá Tăng vì sao nặng ?

Đáp : Nếu phi pháp biết là phi pháp, pháp biết là pháp, với tâm như vậy mà làm thì gọi là nặng. Nếu phi pháp bảo là pháp, pháp bảo là phi pháp, là không như trước.

Lại như người ở chỗ Phật mà phá Tăng, tự xưng Đại sư đáng cao cả trong trời người, đó cũng là nặng.

Hỏi : Nếu không phải Thánh nhân, phàm phu có thể phá sao gọi trọng tội ?

Đáp : Vì chướng ngại chính pháp nên gọi trọng tội.

Hỏi : Pháp phá Tăng là bao lâu ? Đáp : Pháp không trụ lâu, không trải qua một đêm. Trong đó, các Phạm Vương, chư thiên, các đại đệ tử như Xá-lợi-phất v.v..., liền hòa hợp trở lại. Có người nói 5 trăm vị Tì-kheo nầy, đời trước vì nhân duyên ngăn thiện căn đắc đạo của người khác nên nay bị quả báo nầy.

Lại nhân tâm phàm phu vội vã nên dễ có thể phá hoại, như chỉ chứng được tâm không, vô ngã vậy gian còn không thể phá được, huống chi bậc vô lậu ! Vì ác dục ở trong tâm, nên mới gây nhân duyên phá Tăng. Cho nên người cầu phúc cần phải bỏ ác dục.

Phẩm 109 : Năm giới Phật nói Ưu-bà-tắc có 5 giới. Hỏi : Có người nói thụ đầy đủ thì được giới luật nghi. Việc ấy vậy nào ? Đáp : Tùy thụ nhiều ít đều được luật nghi. Nhưng chỉ cần lấy có 5.

Hỏi : Lìa trói buộc v.v... vì sao không gọi là giới, mà chỉ nói bất sát v.v... ? Đáp : Vì là bà con quyến thuộc.

Hỏi: Vì sao không nói đoạn dâm, mà chỉ nói không tà dâm ?

Đáp : Vì người còn ở vậy tục khó thường lìa bỏ. Lại như tự dâm vợ mình không nhất thiết đọa các ác thú. Như Tu-đà-hoàn v.v... cũng còn hành pháp nầy. Cho nên không nói hoàn toàn dứt dâm dục.

Hỏi : Lìa 2 lưỡi v.v..., vì sao không gọi là giới?

Đáp : Việc nầy vi tế, khó giữ gìn được. Lại 2 lưỡi v.v... là một phần của nói dối, nếu nói “nói dối” là đã nói chung tất cả.

Hỏi : Uống rượu là thật tội sao ?

Đáp : Không phải. Bởi vì sao ? Vì uống rượu không làm não hại chúng sinh, chỉ làm nhân sinh tội. Nếu người uống rượu thì mở cửa bất thiện. Cho nên, nếu dạy uống rượu thì đắc tội một phần, vì có thể chướng ngại thiền định và các thiện pháp. Như trồng cây ăn trái, ắt phải làm rào ngăn. Như vậy 4 pháp kia là thật tội, lìa là thật phúc.Vì để bảo vệ nên mới kết giới rượu nầy.

Phẩm 110 : Sáu nghiệp Nghiệp có 6 thứ. Nghiệp báo địa ngục, nghiệp báo súc sinh, nghiệp báo ngạ quỷ, nghiệp báo làm người, nghiệp báo sinh về cõi trời và nghiệp báo bất định.

Hỏi : Thứ nào như vậy nào ?

Đáp : Nghiệp báo địa ngục là như trong phần Lâu thán của bộ Lục Túc A-tì-đàm có nói rộng.

Lại tội sát sinh v.v... đều là địa ngục. Như trong kinh nói người ưa sát sinh, sinh trong địa ngục; nếu được làm người thì chịu quả báo chết yểu. Cho đến tà kiến cũng như vậy.

Hỏi : Đã biết 10 bất thiện đạo chịu báo địa ngục và cũng sinh trong súc sinh, ngạ quỉ và loài người, mà ông chỉ nói sinh trong địa ngục và loài người. Nay phải nói riêng nghiệp nào chỉ chịu báo địa ngục ?

Đáp : Tức tội nghiệp nầy, rất nặng là chịu báo địa ngục, nhỏ nhẹ chịu báo súc sinh v.v....

Lại nếu đầy đủ 3 thứ tà hành tức là địa ngục, còn các nghiệp khác không đầy đủ thì làm súc sinh v.v....

Lại cố ý gây trọng tội là địa ngục.

Lại người phá giới phá kiến, gây các ác nghiệp tức là địa ngục.

Lại thâm tâm làm ác, tâm hoại, hành hoại, người nầy gây ác nghiệp tức là địa ngục.

Lại gây nghiệp bất thiện vì giúp bất thiện là địa ngục.

Lại như đối với hiền thánh tạo nghiệp bất thiện là địa ngục. Lại khởi nghiệp bất thiện, rồi tu nhóm bất thiện, về sau ngợi khen khoái lạc không muốn bỏ lìa, là địa ngục. Lại đem tâm ghét giận để gây tội nghiệp, thì là địa ngục. Nếu vì của cải thì còn chịu báo thừa nữa.

Lại đem tâm tà kiến khởi nghiệp bất thiện, là địa ngục. Lại người phá giới gây ra tội nghiệp, là địa ngục. Lại người không hổ thẹn gây ra tội nghiệp, là địa ngục. Lại người ác tính gây ra tội nghiệp, là địa ngục, ví như đất ướt mưa ít cũng thành bùn.

Lại người thường làm bất thiện gây ra ác nghiệp, là địa ngục. Lại nếu không duyên cớ cấp nạn mà gây ác nghiệp là địa ngục.

Lại nếu người không được chút ít không vô ngã, vì nhiễm đắm sâu đậm gây tội nghiệp là địa ngục. Lại nếu người không tu thân giới tâm tuệ, gây ra ác nghiệp, là địa ngục.

Lại nếu người phàm phu gây ra tội nghiệp là địa ngục. Bởi vì sao ? Vì người nầy không biết các pháp; ấm, giới, các nhập và 12 nhân duyên v.v..., vì không biết nên làm việc không nên làm, không làm việc nên làm, nói lời không nên nói, không nói lời nên nói, nghĩ điều không nên nghĩ, không nghĩ điều nên nghĩ. Người nầy gây ra tội nghiệp tuy ít nhưng cũng là địa ngục.

Lại nếu không thấy lỗi trong bất thiện, thì người nầy có thể khởi tội nghiệp nặng, chịu quả báo địa ngục. Lại nếu người làm tội mà không nương nơi thiện, tức là địa ngục, như người mắc nợ không nương cậy vua, thì chủ nợ dễ đòi.

Lại nếu người nghiệp thiện yếu ớt gây ra tội ít cũng là địa ngục, như trong thân người nhiệt lực kém ít, ăn phải thứ ăn khó tiêu, thì không tiêu được.

Lại nếu người chỉ làm bất thiện, không xen chút thiện nghiệp, tức là địa ngục. Như người làm giặc, nặng nhẹ đều bị trói.

Lại nếu lìa bỏ tất cả thiện căn, như khi voi chiến ra trận không giữ tiếc cái đầu, người ấy gây tội tức là địa ngục.

Lại nếu hành tiểu pháp, thụ học tiểu sư, người ấy tạo tội tức là địa ngục. Như người nghèo hèn mắc nợ, bị người giàu lôi kéo. Lại nếu người thường trưởng dưỡng bất thiện, như mắc nợ ngày một sinh lời. Như hành nghiệp của những người hàng thịt, thợ săn v.v..., là địa ngục.

Lại nếu che giấu tội lỗi, tức là địa ngục, như mụt nhọt chảy mủ. Lại nếu người bất thiện ở lâu trong tâm, không thể mau dứt, tức là địa ngục. Như bị trị độc liền có thể giết người.

Lại như người tự làm bất thiện, cũng đem dạy người khác, vì mở nhiều cửa đau khổ cho chúng sinh, tức là địa ngục. Như các quốc vương và nhiều người tri thức làm ác tà hạnh khiến nhiều người học theo, như bọn Phú-lan-na v.v....

Lại nếu gây ra nghiệp hại nhiều chúng sinh, như đốt rừng v.v..., lại dạy nhiều người khác, khiến sa vào phi pháp, như làm thợ săn v.v..., lLại nếu người dùng ác nghiệp làm nghề sinh sống, như làm đầu sỏ đảng giặc cướp, thợ thịt, thợ săn v.v..., lại người rốt ráo phá giới gây tạo tội nghiệp, tức là địa ngục. Đến chết không bỏ nên gọi là rốt ráo. Như kệ nói :

Người rốt ráo phá giới Như dây mây quấn cây.

Tự khiến oán toại nguyện, Lại vô cớ mà giận.

Lại vô cớ mà nổi giận dữ, vì tâm giận dữ này mà gây tội nghiệp tức là địa ngục. Nếu có cớ sự mà giận thì tội không đến như vậy.

Lại vì giận khởi nghiệp là kết nặng, tức là địa ngục. Như trong kinh nói : Giận là tội nặng mà dễ trừ diệt.

Lại nếu ác tâm thành tính, tức là địa ngục. Nếu vì nhân duyên mà khởi tội nghiệp thì yếu nhẹ.

Lại như người phóng túng tạo các ác nghiệp, tức là địa ngục. Nếu được bạn tri thức ủng hộ thì được sinh lên trời. Như chủ hàng thịt tên Tá-bà khi sắp lâm chung được Xá-lợi-phất đến tại chỗ, người ấy liền đưa mắt dữ tợn nhìn Xá-lợi-phất, mà không thể làm gì được, liền hô lên : Lại đây một chút. Rồi thở dài và thấy sắc hào quang của Xá-lợi-phất rực rỡ, bền nảy ý nghĩ rằng : Người này hơn ta, không thể giết. Liền đem tịnh tâm nhìn lên nhìn xuống Xá-lợi-phất 7 lần như vậy. Nhờ nhân duyên ấy mà được 7 phen sinh lên trời, bảy phen sinh trong loài người. Về sau tu chứng được quả Bích-chi-phật.

Lại như Ương-quật-ma-la đã gây nhiều tội nghiệp còn muốn toan giết mẹ, vì nhờ Phật là vị thiện tri thức, nên liền được giải thoát.

Lại như người thí việc dùng hầm lửa, cơm độc, muốn Phật trúng độc và hại Phật. Phật là vị thiện tri thức, nên cũng được giải thoát. Những người như vậy tuy có ác nghiệp mà không đọa địa ngục, cho nên mới nói: Nếu người phóng túng tạo các ác nghiệp, tức là địa ngục.

Lại nếu dứt mất thiện căn không còn chữa được, như Điều-đạt v.v..., giống như bệnh nhân tướng chết đã hiện, người ấy tạo tội, tức là địa ngục.

Lại nếu người không thường làm thiện, đến khi mạng sắp chết thiện tâm khó sinh, người này tâm ăn năn nên đọa địa ngục.

Lại nếu đến khi chết khởi tâm tà kiến, người này bởi trước lấy bất thiện làm nhân, tà kiến làm duyên, nên đọa địa ngục. Như vậy có nhiều các nghiệp quả báo địa ngục.

Lại có luận sư nói : Tất cả bất thiện đều là nhân duyên địa ngục. Ngoài ra dư báo bất thiện sinh trong các loài súc sinh v.v…

Như trong kinh nói : Phật bảo Tì-kheo rằng : Các ông đã thấy chúng sinh thân tà hành, khẩu tà hành, ý tà hành. Phải biết đó là thấy người trong địa ngục.

Hỏi : Đã biết báo nghiệp địa ngục. Còn báo nghiệp súc sinh là vậy nào ?

Đáp : Nếu người thiện không thuần, khởi nghiệp bât thiện, nên đọa súc sinh. Lại kết sử bùng phát mạnh nên đọa súc sinh. Như dâm dục thịnh nên sinh trong loại chim sẻ, chim cù dục, uyên ương v.v..., giận dữ thịnh nên sinh trong loại rắn, rết, bò cạp loài có nọc độc v.v..., ngu si thịnh nên sinh trong loài heo dê v.v..., kiêu ngạo thịnh nên sinh trong loài sư tử, cọp, sói v.v..., hiếu động thịnh nên sinh trong loài vượn khỉ v.v..., ganh ghét v.v...thịnh nên sinh trong loài chó v.v.... Như vậy, các loại phiền não khác thịnh, nên sinh trong nhiều loài súc sinh khác. Nếu người có chút phần bố thí, tuy sinh trong súc sinh cũng được hưởng vui, như loài chim cánh vàng, rồng, voi ngựa v.v....

Lại khẩu nghiệp báo, phần nhiều đọa súc sinh, như người không biết, không tin nghiệp quả báo, nên khởi các thứ khẩu nghiệp. Như nói : Người ấy hiếu động như vượn khỉ thì sinh trong loài vượn khỉ, như nói tham ăn như quạ, nói như chó sủa, hãi như heo dê, tiếng như lừa kêu, đi như lạc đà, tự cao như voi, hung dữ như trâu hoang, dâm như chim sẻ, sợ như chồn mèo, nịnh hót như dã can, hung tợn như dê đen, nhiều như lông bò. Sinh khởi ác khẩu nghiệp như vậy v.v..., nên phải theo nghiệp mà chịu quả báo.

Lại chúng sinh vì ham muốn nên phát nhiều thứ nguyện ước, như ham muốn dâm dục thì sinh trong loài chim sẻ v.v.... Nếu nghe các loài rồng, chim cánh vàng v.v... có vậy lực, nên muốn sinh trong các loài ấy.

Lại như trong kinh nói : Nếu chết ở chỗ chật hẹp, nguyện được ở chỗ rộng rãi, thì sinh trong loài chim. Nếu chết vì khát, cầu nước nên sinh trong loài ở nước, chết vì đói, tham ăn nên sinh trong nhà xí v.v....

Lại từ ngu si khởi nghiệp nhẹ yếu, vì thiện lẫn lộn, nên sinh trong các loài bọ chét, rận, rệp, trùng, kiến v.v....

Lại nếu dạy người khác khiến đọa trong tà pháp thì sinh chỗ không trí, mù bẩm sinh, mù suốt đời, sinh làm côn trùng trong thây chết. Lại gây nghiệp lẫn lộn, nên sinh trong súc sinh. Như trong kinh nói : Các súc sinh tùy nhiều thứ tâm, được nhiều thứ hình. Lại nếu khởi nghiệp phải ăn cỏ, như người vọng ngữ, tự trù ẻo thề rằng : Nếu ăn thứ ăn nầy khiến ta ăn cỏ, hoặc nói ta ăn đất v.v....

Lại nếu người ác khẩu mắng rằng : Sao ngươi không ăn cỏ, ăn đất cho rồi ! Người ấy tùy theo lời nói mà thụ sinh ăn cỏ ăn đất v.v....

Lại người tu bất tịnh thí, thì bị quả báo ăn cỏ v.v....

Lại nếu người mắc nợ không trả đọa trong các loài bò, dê, cheo, nai, lừa, ngựa v.v... để đền nợ xưa. Các nghiệp như vậy v.v... đọa trong súc sinh. Hỏi : Đã biết báo nghiệp trong súc sinh, còn nghiệp nào đọa trong loài ngạ quỉ ? Đáp : Đối với ăn uống sinh tâm tham lam, nên đọa ngạ quỉ.

Hỏi : Nếu người có vật của mình không cho ai, sao lại bị tội

?

Đáp : Vì người tham lam keo kiệt nầy, nếu có ai theo xin, thì tham tiếc mà sinh giận dữ. Do tội nầy nên sinh trong ngạ quỷ.

Lại người tham lam keo kiệt nầy nếu có ai theo xin có mà nói không, vì vọng ngữ nên đọa trong ngạ quỷ.

Lại người nầy lâu nay tụ tập lòng keo kiệt, thấy người khác được lợi thì sinh lòng ganh ghét, nên đọa ngạ quỷ. Lại người tham lam keo kiệt nầy, thấy người khác tu thí thì ghét giận thí chủ, rồi nói : Người xin nầy vì quen xin được, nên chắc sẽ lại theo ta xin.

Lại đã từ lâu tụ tập lòng keo kiệt, nên đã tự không thí lại còn ngăn người khác thí.

Lại nếu là của chung như vật của chúng Tăng trong chùa và vật của Bà-la-môn trong các miếu thờ trời, có người độc quyền chiếm lấy, lẫn tiếc không muốn thí cho người khác nên đọa vào ngạ quỷ.

Lại nếu người vì cướp đoạt phá hoại đồ uống ăn của người khác, nên sinh về chỗ không có vật uống ăn.

Lại nếu người không có phúc bố thí, nên không được báo sinh theo chỗ mong muốn, mà còn bị trách mắng là nghiệp ăn xin, nên chịu khổ trong đó.

Lại người keo kiệt nầy thấy người đói khát, không lòng thương tưởng, nên sinh về nơi thường bị đói khát. Nếu nhờ lòng từ bi được sinh lên trời. Như vậy bởi lòng giận hờn, nên sinh trong đường ác.

Lại tham đắm thân thuộc, yêu thích nơi ở nên đọa vào loài chim Ca-lăng-già v.v.... Sinh trong ngạ quỷ, vì tham ái làm nhân duyên sinh. Như vậy v.v..., như trong Kinh Nghiệp Báo có nói rộng. Hỏi : Đã biết 3 ác báo nghiệp, còn do nghiệp gì sinh trong loài người và trời ?

Đáp : Nếu tu nghiệp thiện như bố thí, trì giới v.v..., bậc thượng sinh trời, trung, hạ sinh trong loài người.

Lại người lợi căn thì sinh trong loài người, vì có thể tu hành pháp làm người nên gọi là người.

Lại nghiệp thiện lẫn lộn nên sinh trong người. Nghiệp này có thượng trung hạ, nhất tâm bất nhất tâm, tịnh bất tịnh v.v.... Vì sao biết được ? Vì người có nhiều phẩm cách sai khác bất đồng. Như trong kinh nói: Sát sinh thì đoản mạng, trộm cướp thì bần cùng, tà dâm thì gia đình không trinh lương, nói dối thì thường bị bài báng đâm thọc thì dòng họ bất hòa, ác khẩu thì thường nghe tiếng dữ, lời thêu dệt thì người không tin, tham lam tật đố thì nhiều dâm dục, giận dữ thì nhiều tính ác, tà kiến thì nhiều ngu si, kiêu mạn thì sinh làm người hạ tiện, tự cao thì sinh lùn thấp, ganh ghét thì không uy đức, keo kiệt thì bần hàn, giận dữ thì thân xấu xí, não hại người thì nhiều tật bệnh, tạp tâm bố thí thì thèm những thứ không mỹ vị, bố thí phi thời thì không được quả vừa ý, nghi hối thì sinh ở biên địa, hành bất tịnh thí thì từ việc khổ mới được quả báo, phi đạo hành dâm thì sinh thân bất nam. Trong loài người có nghiệp bất thiện pha tạp như vậy v.v.... Nghiệp thiện thì trái lại với trên, như không sát sinh thì mạng được sống lâu v.v.... Trong loài người có nhiều thứ bất đồng như vậy v.v..., cho nên biết là nghiệp báo xen tạp.

Lại vì nguyện nên sinh trong loài người.

Lại người không ưa phóng túng, cũng không nhiều dục, mà ưa thích trí tuệ, phát nguyện muốn được thân người, thì sinh trong loài người.

Lại nếu người ưa thích cúng dường cha mẹ và các bậc tôn trưởng, cũng biết cúng dường Sa-môn Bà-la-môn v.v... ưa vui làm sự nghiệp, cũng ưa thích tu phúc, thì sinh loài người, ở trong loài người hoặc tu nhân duyên tịnh nghiệp, thì sinh về Uất-đan-việt.

Lại nếu người chán ghét ruộng vườn nhà cửa và các ngã sở sai khác, thì cũng sinh Uất-đan-việt.

Lại nếu, người tu chính hành bạch nghiệp, không não hại người khác, dùng của để bố thí, cũng không tham đắm, tự trì giới hạnh lại không phá các giới quyến thuộc trước sau, thì sinh Uất-đan-việt. Làm điều thiện nhỏ yếu, thì sinh về Câu-da-ni. Lại nhỏ mà không bằng điều trên, thì sinh về Phất-vu-đãi. Nghiệp báo cõi trời là giới, thí thiện, thanh tịnh bậc thượng nên sinh về cõi trời.

Lại nếu người được một phần trí tuệ, uốn dẹp được các kết, nên sinh lên cõi trời.

Lại cũng tùy tạp nghiệp nên có sai khác, như đã nói trong phần về loài người.

Lại vì nguyện, như nghe nói nhân duyên hưởng vui trên trời, rồi ra làm nghiệp thiện, nguyện vãng sinh, như đã nói trong 8 nơi có phúc được sinh về. Nếu tu từ bi hỷ xả thì sinh cõi Phạm Vậy cho đến cõi Hữu-Đảnh. Trong đó phẩm loại thiền định có sai khác, nên quả báo cũng sai khác. Như không khéo dứt trừ sự ngủ nghỉ vui chơi v.v..., thì ánh sáng nơi thân người nầy đục, nếu khéo thì dứt thì ánh sáng trong sáng.

Lại thượng thiện nghiệp báo thì sinh lên trời, được các thứ sở dục, nghĩ là liền được. Nếu lìa sắc tướng thì được Vô sắc định, sinh Vô sắc xứ. Như vậy v.v... gọi là nghiệp báo thiện. Nghiệp báo bất định là nghiệp thiện bậc thấp và nghiệp bất thiện. Nghiệp nầy chịu quả báo hoặc trong địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời.

Hỏi: Trong 4 đạo kia khá được thiện nghiệp báo, còn địa ngục thì sao?

Đáp : Nếu trong địa ngục nhỏ có tạm nghỉ ngơi, như từ địa ngục lửa tự thoát ra, xa thấy rừng cây lòng mừng chạy đến vào trong rừng ấy, gió mát cây động, dao gươm chưa rơi xuống, bấy giờ tạm vui. Hoặc thấy sông nước mặn tưởng là nước ngọt, vội chạy thẳng đến cũng được chút vui. Như vậy v.v... là phần nghiệp báo thiện trong địa ngục. Đó gọi là nghiệp báo bất định.

Phẩm 111 : Bảy bất thiện luật nghi Bảy bất thiện luật nghi là : giết, trộm, tà dâm, đâm thọc, ác khẩu, nói dối, nói thêu dệt. Nếu người với 7 điều này, hoặc đầy đủ, hoặc không đầy đủ, đều gọi là người bất thiện luật nghi.

Hỏi : Những gì thành tựu bất thiện luật nghi ?

Đáp: Thành tựu giết bất thiện luật nghi, là những người hàng thịt, thợ săn v.v.... Thành tựu trộm, là trộm cướp v.v.... Thành tựu Lại phát thâm tâm từ nay không còn tái phạm, bấy giờ cũng bỏ. Có luận sư nói khi nào chuyển căn là bỏ. Điều này không đúng. Bởi vì sao ? Vì những người ái nam cũng được thành tựu. Trong Luật Tì-ni cũng nói: Nếu Tì-kheo chuyển căn không mất luật nghi. Nên phải biết không vì chuyển căn mà bỏ được. Hỏi : Trong ngũ đạo, chúng sinh trong đạo nào thành tựu bất thiện luật nghi ?

Đáp : Chỉ đạo làm người thành tựu, không phải các đạo khác. Có người nói sư tử cọp sói v.v... thường sinh sống bằng nghiệp ác cũng phải thành tựu.

Phẩm 112 : Bảy thiện luật nghi Bảy thiện luật nghi là không giết cho đến không nói lời thêu dệt.

Hỏi : Đối với phi chúng sinh số, có được thiện luât nghi nầy không ?

Đáp : Nhưng cần phải nhân nơi chúng sinh, thiện luật nghi nầy có 3 thứ là giới luật nghi, thiền luật nghi, và định luật nghi.

Hỏi : Vì sao không gọi vô lậu luật nghi ?

Đáp : Vô lậu luật nghi gồm trong 2 thứ sau, nên không nói riêng. Có luận sư nói : Lại có đoạn luật nghi. Nghĩa là khi lìa cõi Dục được thiện luật nghi. Vì đoạn dứt phá giới v.v... các điều ác nên gọi là đoạn. Mà thật ra tất cả luật nghi đều gồm trong 3 thứ.

Hỏi : Các ngoại đạo được giới luật nghi nầy không ?

Đáp : Được vì người nầy cũng nhờ thâm tâm lìa các ác, nên giới sư dạy rằng : Người từ ngày nay không nên khởi giết v.v...

các tội.

Hỏi : Các đạo chúng sinh khác có được giới luật nghi nầy không.

Đáp : Trong kinh nói các loại rồng v.v... cũng có thể thụ giới tu một ngày. Nên biết là có.

Hỏi : Có người nói có những người không đủ nam căn không được giới luật nghi nầy. Việc ấy vậy nào ?

Đáp : Giới luật nghi nầy do tâm mà được sinh. Người ái nam cũng có thiện tâm Vì sao không được !

Hỏi : Vậy sao không cho làm Tì-kheo ?

Đáp : Vì người nầy kết sử sâu dày khó mà đắc đạo. Lại người nầy không ở trong hàng ngũ Tì-kheo, cũng không thuộc hàng ngũ Tì-kheo-ni, cho nên không cho.

Lại trong đó cũng có ngăn không cho các người khác nữa, như lé mắt v.v.... Người ấy cũng được thiện luật nghi nầy.

Hỏi : Trong Luật Tì-ni ngăn cấm người nghịch tội, người tặc trú và người làm ô uế Tì-kheo-ni v.v... không cho làm Tì-kheo. Nhưng các người ấy cũng có thiện luật nghi chứ ?

Đáp : Những người ấy nếu là người vậy gian có thể được thiện luật nghi, như không ngăn những người ấy tu bố thí từ bi các pháp thiện. Như vậy nếu có vậy gian giới luật nghi, đâu có lỗi gì. Nhưng vì người ấy bị ác nghiệp làm bẩn cũng chướng ngại Thánh đạo nữa, cho nên không cho xuất gia.

Hỏi : Là do chúng sinh có thể giết v.v... mà được thiện luật nghi hay là với tất cả chúng sinh mà được ? Đáp : Đều đối với tất cả chúng sinh mà được. Nếu không phải vậy, thì luật nghi có giới hạn, mà có giới hạn là không đầy đủ. Lại luật nghi ấy có thể tăng giảm. Vậy là cũng đồng với pháp của Ni-kiền tử, nghĩa là trong phạm vi một trăm do-tuần không sát sinh v.v.... Có các lỗi ấy, cho nên luật nghi không có phân biệt.

Nếu có người nói : Ta đối với người ấy lìa giết, mà người ấy không lìa, người ấy không được luật nghi nầy. Có luận sư nói :

Nếu phân biệt bố thí tu từ tâm v.v... cũng có phúc đức. Giới cũng như vậy, như giữ một giới cũng được phúc một giới. Như vậy đối với một chúng sinh cũng được luật nghi.

Hỏi : Giới luật nghi nầy có 2 thứ : một là trọn đời, hai là một ngày đêm. Trọn đời như giới Tì-kheo, Ưu-bà-tắc. Một ngày đêm như thụ 8 giới một ngày đêm, việc ấy vậy nào ?

Đáp : Việc ấy vô định. Hoặc một ngày một đêm, hoặc chỉ một ngày, hoặc chỉ một đêm; hoặc nửa ngày, hoặc nửa đêm. Tùy lúc có thể lãnh thụ được. Xuất gia thì chỉ nên trọn đời. Nếu nói tôi chỉ thụ 1 tháng hay 2 tháng, hoặc chỉ 1 năm thì không gọi là được pháp xuất gia. Năm giới cũng như vậy.

Hỏi : Nếu được thiện luật nghi trở lại phá, có mất luật nghi chăng ?

Đáp : Không mất. Chỉ do bất thiện pháp làm bẩn luật nghi nầy.

Hỏi : Chỉ đối với chúng sinh hiện tại được giới luật nghi hay là chúng sinh 3 đời được chăng ? Đáp : Đều phải đối với chúng sinh 3 đời được. Như người cúng dường Chư Tôn quá khứ cũng có phúc đức.. Luật nghi cũng như vậy. Cho nên tất cả Chư Phật đồng một giới phẩm. Luật nghi nầy nhiều vô lượng, như đối với một chúng sinh được khởi 7 thứ, như do thiện căn không tham v.v... mà khởi, cũng do tâm thượng trung hạ mà khởi, nên có nhiều thứ. Như một người, hay tất cả chúng sinh cũng như vậy, trong mỗi niệm thường được, nên có vô lượng. Hỏi : Giới luật nghi, thì gian bao lâu mới được ?

Đáp : Có người thụ giới một ngày, là sơ luật nghi. Ngay ngày thụ giới Ưu-bà-tắc, là luật nghi thứ hai. Ngay ngày xuất gia làm Sa-di, là luật nghi thứ ba. Ngay ngày thụ giới Cụ túc là luật nghi thứ tư. Ngay ngày thiền định, là luật nghi thứ năm. Ngay ngày được Vô sắc định, là luật nghi thứ sáu. Ngay ngày được vô lậu, là luật nghi thứ bảy. Tùy chỗ được đạo quả lại được luật nghi nữa, mà những luật nghi đã được từ trước không mất. Chỉ thứ nào thắng hơn thì được tên gọi. Như vậy là phúc đức càng tăng thêm, vì giới luật nghi nầy đối với tất cả chúng sinh trong mỗi niệm thường được. Cho nên nói giới luật nghi một ngày nầy, 4 kho báu lớn không bằng 1 trong 16 phần. Thiền luật nghi, vô lậu luật nghi tùy tâm hành, mà giới luật nghi không tùy tâm hành. Hỏi : Có người nói khi nhập định có thiền luật nghi, mà xuất định thì không có. Việc ấy vậy nào ?

Đáp : Xuất nhập đều thường có. Vì người nầy thật được pháp không tạo ác, và trái với phá giới, thường không làm ác, thiện tâm càng vượt trội, nên phải thường có.

Hỏi : Như thiền trong cõi Vô sắc, không có pháp phá giới thì lấy gì trái nhau mà gọi là thiện luật nghi ?

Đáp : Pháp phải như vậy. Các tiên, thánh đều được thiện luật nghi. Nếu phải lấy trái nhau với phá giới mới có luật nghi, thì chỉ do nên não hại chúng sinh mới được thiện luật nghi. Có những lỗi như vây, cho nên không đúng.

Phẩm 113 : Tám giới trai Tám giới trai gọi là Ưu-bà-ta, nhà Tần dịch là thiện túc, là người ấy thiện tâm lìa được phá giới một đêm nên gọi là thiện túc.

Hỏi : Vì sao chỉ nói lìa 8 việc ấy ư ?

Đáp : Đây là 8 cửa. Do 8 pháp nầy lìa tất cả ác. Trong đó có 4 pháp thật ác là ụống rượu là cửa của ác; 3 pháp kia là nhân duyên phóng dật. Người nầy lìa 5 thứ ác là nhân duyên của phúc, lìa 3 thứ kia là nhân duyên của đạo. Người vậy gian phần nhiều thiện pháp yếu ớt, chỉ có thể khởi nhân duyên của đạo nhờ 8 pháp nầy mà thành tựu pháp ngũ thừa.

Hỏi : Tám phần trai giới chỉ nên thụ đầy đủ, hay thụ một phần nào cũng được ?

Đáp : Tùy sức có thể giữ. Có người nói pháp nầy chỉ trai giới một ngày đêm. Điều này không đúng. Tùy thụ giới nhiều ít, hoặc có thể nửa ngày cho đến một tháng, đâu có lỗi chi ? Có người nói cần phải theo người khác mà thụ. Đó cũng không nhất định. Nếu khi không người truyền thì chỉ tâm niệm miệng nói : Tôi giữ 8 giới. Giới nầy có 5 thứ thanh tịnh :

1. Tu 10 thiện đạo 2. Dứt các khổ trước sau 3. Không bị ác tâm não hại 4. Cần nghĩ nhớ giữ gìn 5. Hồi hướng về Niết-bàn.

Có thể được trai giới như vậy, thì 4 kho báu lớn không bì kịp một phần, phúc báo Thiên Vương cũng không bì kịp. Đế Thích nói kệ, Phật quở rằng nếu người hết lậu tâm mới nên nói kệ nầy.

Kệ rằng :

Lục trai tháng thần túc,

Vâng tu 8 giới pháp.

Người nầy được phúc đức, Thì cùng tôi ngang nhau.

Nếu ngày trai người nào thụ trai giới thì phúc như Đế Thích.

Vì thụ trai pháp nầy ứng với quả Nê-hoàn, nên những người hết lậu tâm mới nên nói kệ nầy. Trong phép thụ trai pháp, có bị trói buộc, gông cùm đều được tháo xả; cũng cắt đứt được tất cả nhân duyên bất thiện, nên gọi là thanh tịnh. Hỏi : Chuyển Luân Thánh Vương muốn thụ trai pháp nầy, thì nhờ ai truyền dạy ? Đáp : Đại Thiên Thần là người đã từng yết kiến Phật sẽ dạy cho thụ.

Phẩm 114 : Tám thứ lời nói Tám thứ lời nói có 4 thứ bất tịnh 4 thứ tịnh. Bốn thứ bất tịnh là : Nếu người thấy nói không thấy, không thấy nói thấy, không thấy tự bảo thấy, nhưng hỏi thì nói không thấy; thấy tự bảo không thấy, nhưng hỏi thì nói thấy. Như vậy là sự trái ngược tâm cũng trái ngược, nên gọi là bất tịnh. Bốn thứ tịnh là : Nếu thấy nói thấy, không thấy nói không thấy, thấy tự bảo không thấy, hỏi thì nói không thấy, không thấy tự bảo thấy, hỏi thì nói thấy. Sự thật tâm cũng thật, nên gọi là tịnh. Nghe, hiểu, biết, cũng như vậy. Hỏi : Thấy, nghe, hiểu, biết có sai khác gì không?

Đáp : Có 3 thứ tin : Thấy là tin hiện tại; nghe là tin lời hiền thánh, biết là so sánh biết, hiểu là phân biệt. Là 3 thứ tin tuệ. Ba thứ tuệ nầy, hoặc đều là thật, hoặc đều là trái ngược. Bậc thượng nhân không khởi bất tịnh, chỉ nói lời tịnh ngữ. Cho nên lời nói của kẻ hạ nhân dùng là bất tịnh. Lời nói của thượng nhân mới gọi là tịnh. Có người nói trong nghĩa nầy, các người chính trí đều gọi là thượng vì không những chỉ có người đắc đạo mà người phàm phu cũng có tịnh ngữ. Phẩm 115 : Nghiệp Có 9 thứ nghiệp. Nghiệp buộc cõi Dục có 3 thứ là tạo tác, không tạo tác, không phải tạo tác, không phải không tạo tác.

Nghiệp buộc cõi Sắc cũng vậy. Cõi Vô sắc 2 thứ và nghiệp vô lậu.

Nghiệp do thân khẩu gây ra gọi là tạo tác. Bởi tạo tác nên nhóm các tội phúc thường bám theo, đó là pháp tâm bất tương ưng, gọi là không tạo tác. Cũng có không tạo tác chỉ do tâm sinh.

Không phải tạo tác không phải không tạo tác; tức là ý. Ý tức là ý nghĩ, ý nghĩ là nghiệp. Cho nên nếu ý tìm cầu thân sau, thì đó gọi là ý nghiệp, cũng gọi là ý nghĩ. Tư duy nghĩ về thân sau nên gọi là nghiệp.

Hỏi : Nếu như vậy thì không có tư duy vô lậu ?

Đáp : Nếu cho đó là tư duy, tức là tư duy vô lậu.

Hỏi : Không tạo tác nầy tuy từ thân sinh, nhưng phải có nhiều ít sai khác chăng ?

Đáp : Tất cả thân phần đều khởi tác nghiệp, nhân đó nhóm họp nhiều không tạo tác, được quả báo lớn. Hỏi : Không tạo tác nầy ở chỗ nào ?

Đáp : Thể của nghiệp đạo quyết định nhóm không tạo tác. Tạo tác hoặc có hoặc không, các thứ khác thì phải đợi tâm. Nếu tâm mạnh thì có, tâm yếu thì không. Lại không tạo tác này cũng từ nguyện sinh, nếu người phát nguyện : Tôi cần phải bố thí hoặc xây tháp cất chùa. Người ấy quyết định được không tạo tác.

Hỏi : Không tạo tác này thời gian bao lâu mới được, thời gian bao lâu thì mất ? Đáp : Tùy việc làm ra tồn tại, như tạo lập vườn tược tháp chùa v.v... thí tùy vật thí không hư, bấy giờ thường còn.

Lại tùy tâm không dứt, như người phát tâm : Ta phải thường làm điều này. Hoặc hội đồng hoặc cúng áo, những việc như vậy ở nơi tâm không dứt, bấy giờ thường được. Lại tùy mạng sống chưa qua đời, như người thụ giới xuất gia, bấy giờ thường được.

Hỏi : Có người nói chỉ trong cõi Dục do tạo tác sinh không tạo tác mà trong cõi Sắc thì không có. Việc ấy vậy nào ?

Đáp : Hai cõi đều có cả. Bởi vì sao ? Vì chư thiên ở cõi Sắc cũng có thể thuyết pháp, kính lễ Phật và Tăng. Những người như vậy v.v..., Vì sao không do tác nghiệp sinh vô tác ư ?

Lại có người nói ẩn mất, vô ký, nên không có không tạo tác.

Điều này không đúng. Ẩn mất, vô ký là phiền não nặng. Phiền não nầy nhóm họp, gọi là sử, nhưng khong ẩn mất, vô ký thì không có không tạo tác. Bởi vì sao ? Vì tâm ấy mềm yếu, không thể khởi nhóm, như hoa có thể ướp mè chứ không phải cỏ cây v.v.... Có người nói : Vượt lên trên cõi Phạm Vậy không có tâm có thể khởi tác nghiệp. Bởi vì sao ? Vì có giác quán mới có thể khởi khẩu nghiệp, kia không có giác quán, chỉ dùng tâm Phạm Vậy có thể khởi khẩu nghiệp. Điều này không đúng. Chúng sinh tùy nghiệp thụ thân, nếu được sinh lên bậc trên, thì không được dùng báo trong cõi Phạm Vậy. Cho nên biết dùng tâm từ cõi mình có thể khởi khẩu nghiệp.

Lại ông nói kia không giác quán, ra sau sẽ nói có.

Hỏi : Thánh nhân đoạn các kết chưa hết có thể khởi tác nghiệp không ?

Đáp : Thánh nhân không thể khởi nghiệp thật tội. Hỏi : Âm thanh chúng sinh như tiếng chó sủa v.v... có phải khẩu nghiệp chăng ?

Đáp : Tùy không có ngôn từ sai biệt, nhưng vì do tâm khởi nên cũng gọi là nghiệp.

Lại như hiện tướng hoặc hiệu lệnh, hoặc tiếng đàn sáo v.v..., đều gọi khẩu nghiệp. Nghiệp thân khẩu nầy cần có ý thức mới có thể khởi, chứ không phải các thức khác. Cho nên người có tự thấy thân nghiệp, tự nghe khẩu nghiệp, dùng ý thức sinh khởi nghiệp, nối nhau không dứt nên tự thấy nghe.

Phẩm 116 : Mười con đường bất thiện Trong kinh Phật nói 10 con đường bất thiện là sát sinh v.v....

Năm ấm hòa hợp gọi là chúng sinh. Dứt mạng sống nầy là sát sinh.

Hỏi : Nếu 5 ấm ấy thường diệt trong từng mỗi niệm thì lấy gì mà sát ? Đáp : Năm ấm tuy mỗi niệm diệt mà lại nối nhau sinh. Cắt đứt sự nối nhau gọi là sát sinh. Lại vì người ấy có cố tâm sát, nên bị tội sát.

Hỏi : Vì dứt 5 ấm hiện tại mà gọi là sát hay sao?

Đáp : Trong 5 ấm nối nhau có tên chúng sinh. Vì hoại sự nối nhau nầy nên gọi sát sinh, chứ không bởi trong mỗi niệm diệt có tên chúng sinh.

Hỏi : Có người dựa theo cựu pháp của quan mà sát hại chúng sinh, hoặc vì sức mạnh ép bức sát chúng sinh, tự bảo không có tội. Việc ấy vậy nào ?

Đáp : Lẽ ra cũng bị tội. Bởi vì sao ? Vì người ấy đầy đủ nhân duyên sát tội. Do 4 duyên bị tội sát sinh : 1. Có chúng sinh. 2. Biết là chúng sinh. 3. Có tâm muốn sát. 4. Dứt mạng sống của nó. Người ấy đủ 4 nhân nầy làm sao mà không tội ?

Gọi là trộm, là nếu vật ấy thật thuộc của người ấy mà cướp trộm đấy gọi là trộm. Trong đó cũng có 4 thứ nhân duyên : 1. Là vật thật thuộc người khác. 2. Biết là thuộc người khác. 3. Có tâm cướp trộm. 4. Cướp trộm lấy xong. Hỏi : Có người nói của vật ẩn tàng là thuộc của vua, nếu lấy vật ấy thì đắc tội với vua. Việc ấy vậy nào ?

Đáp : Bất luận vật gì trong đất, chỉ vật trên mặt đất thuộc của vua. Bởi vì sao ? Vì như Cấp-cô-độc chẳng hạn, là Thánh nhân mà cũng lấy vật ấy, nên biết không tội. Lại như tự nhiên được của không gọi trộm cướp. Hỏi: Nếu tất cả muôn vật đều là cọng nghiệp sinh, thì trộm cướp Vì sao bị tội ? Đáp : Tuy do nhân cọng nghiệp sinh, nhưng nhân có mạnh yếu, nếu người có sức nghiệp nhân mạnh, lại siêng có thể gia công thì vật ấy mới thuộc quyền sở hữu.

Hỏi : Nếu người cướp lấy ruộng đất nhà cửa đồ vật v.v... của tháp, chùa, chúng Tăng thì đắc tội với ai ?

Đáp : Tuy Phật và Tăng đối với vật không có tâm cho là của mình, nhưng cũng đắc tội, vì vật nầy nhất định thuộc Phật Tăng. Trong đó sinh ác tâm hoặc cướp hoặc trộm, cho nên đắc tội.

Gọi tà dâm, là nếu hành dâm với người không phải vợ mình thì gọi là tà dâm.

Lại tuy là vợ mà hành dâm chỗ phi đạo cũng gọi là tà dâm. Lại tất cả nữ nhân đều có người giám hộ, như cha mẹ, anh em, người chồng, dâu con v.v....Nữ nhân xuất gia được vua v.v... làm giám hộ ?

Hỏi : Hành dâm với gái giang hồ là người không phải vợ, có phải tà dâm không ? Đáp : Là vợ thời gian ngắn. Như trong Luật Tì-ni có nói : Đó là vợ một thời gian ngắn, cho đến lấy một sợi tóc ngăn.

Hỏi : Nếu gái không chồng, tự đến cầu xin làm vợ, việc ấy vậy nào ?

Đáp : Nếu thật không chồng mà đối trước công chúng đúng như pháp đến cầu, thì không gọi tà dâm.

Hỏi : Nếu người xuất gia lấy vợ miễn tà dâm chăng ?

Đáp : Không miễn được. Bởi vì sao ? Vì không có pháp nầy.

Pháp người xuất gia là thường lìa dâm dục. Nhưng tội nhẹ hơn phạm vợ người khác.

Vọng ngữ là, nếu thân khẩu ý dối gạt chúng sinh khác, khiến hiểu sai lạc, gọi là vọng ngữ. Phật vì trọng tội nên nói trong chúng định hỏi là vọng ngữ. Cho đến khi một người hỏi cũng gọi vọng ngữ, đâu cần phải nhiều người.

Lại tùy chỗ muốn dối gạt người thì đắc tội với người đó. Nếu ai bảo với người khác rằng tôi đã nói với người nào đó việc như vậy. Việc tuy không thật mà không gọi là vọng ngữ.

Lại vọng ngữ tùy theo ý tưởng. Nếu thấy tưởng không thấy, hỏi thì nói không thấy, là không bị tội vọng ngữ. Như trong Luật

Tì-ni đã nói.

Hỏi: Nếu người, việc điên đảo không thấy nói thấy, Vì sao không phải vọng ngữ ? Đáp : Tất cả tội phúc đều do tâm sinh. Người ấy với việc không thấy mà sinh tưởng thấy, cho nên không tội. Như với thật chúng sinh tưởng không chúng sinh, trong phi chúng sinh tưởng chúng sinh, thì không bị tội sát.

Hỏi : Như thật có chúng sinh, sinh tưởng chúng sinh mới bị tội sát. Như vậy nếu thấy sinh thấy tưởng, thì phải không tội, không phải không thấy thấy tưởng mà được không tội ? Đáp : Sinh tội là do tâm, do chúng sinh. Cho nên tuy có chúng sinh mà tưởng không chúng sinh thì không bị tội, vì vô tâm. Nếu không chúng sinh mà tưởng có chúng sinh, vì chúng sinh không nên cũng không bị tội. Nếu có chúng sinh tưởng có chúng sinh, vì đã đủ nhân duyên nên mới bị tội sát sinh. Nếu trong việc thấy sinh tưởng không thấy, hỏi thì nói không thấy; người ấy nghĩ tưởng không điên đảo, nên không dối chúng sinh, tuy là việc điên đảo, nhưng cũng gọi là thật. Nếu trong việc không thấy mà sinh tưởng thấy, hỏi thì nói không thấy, người ấy tưởng điên đảo dối gạt chúng sinh; việc tuy không điên đảo, nhưng cũng gọi vọng ngữ. Đâm thọc, là nếu người muốn chia rẽ người khác nên khởi khẩu nghiệp, gọi là đâm thọc. Nếu không cố tâm chia rẽ, mà người kia nghe tự hoại, thì không đắc tội. Nếu đem thiện tâm giáo hóa khiến lìa người ác, tuy là chia lìa, nhưng cũng không đắc tội.

Nếu không bởi kết sử trược tâm tuy là miệng nói cũng không đắc tội. Ác khẩu, là nếu người đem lời khó nghe mà không có lợi ích chỉ muốn não hại người khác, gọi là ác khẩu. Nếu vì lòng thương xót muốn làm lợi ích, nên phải dùng lời khó nghe, thì không có tội. Như vô sự mà gia hại thì có tội. Y theo phương pháp châm cứu chữa bênh, tuy làm đau đớn mà không phải tội. Khổ ngôn cũng vậy, Chư Phật, hiền thánh cũng vì việc ấy, nên như nói :

Ông là người ngu si ! v.v....

Lại nếu không kết sử trược tâm, tuy là khổ ngôn mà không gọi là tội, như người ly dục v.v.... Nếu vì thiện tâm, trong khổ ngôn mà khởi phiền não là lập tức đắc tội. Lời thêu dệt, là nếu không phải thật, ngữ nghĩa bất chính, gọi là lời thêu dệt.

Lại tuy là thật ngữ vì phi thời, nên cũng gọi lời thêu dệt. Lại tuy thật và phải thời, vì tùy thuận suy não không lợi ích, nên cũng gọi là lời thêu dệt.

Lại tuy lời thật và phải thời, cũng có lợi ích, nhưng vì nói nghĩa lý không đầu đuôi, không thứ tự, nên cũng gọi lời thêu dệt. Lại vì si v.v... các phiền não tán tâm mà nói, gọi là lời thêu dệt. Thân ý bất chính cũng gọi nghiệp nói thêu dệt. Chỉ đa phần do miệng nói, cũng tùy vậy tục mà nói, nên gọi là lời thêu dệt. Còn 3 khẩu nghiệp kia lời thêu dệt đều xen lẫn không thể rời nhau. Nếu vọng ngữ mà không khổ ngôn, cũng không chia lìa thì có 2 thứ là vọng ngữ và thêu dệt. Nếu là vọng ngữ cũng muốn chia rẽ, mà không khổ ngôn thì có 3 thứ là vọng ngữ, đâm thọc và thêu dệt. Nếu vọng ngữ, khổ ngôn, không muốn chia lìa, thì đủ 4 thứ. Nếu không vọng ngữ, khổ ngôn, cũng không chia lìa, nhưng là lời phi thời, lời vô ích, lời vô nghĩa, thì chỉ là lời thêu dệt. Lời thêu dệt nầy vi tế khó lìa bỏ, chỉ Chư Phật mới có thể dứt tận gốc. Cho nên chỉ có Chư Phật độc xưng Vậy Tôn, vì nói là tin thụ, kỳ dư không ai sánh kịp được.

Hỏi : Đã nói 7 thứ nghiệp đạo, cần gì lại nói 3 ý nghiệp ?

Đáp : Có người bảo tội phúc chỉ cần do thân khẩu, chứ không phải do tâm. Cho nên mới nói tâm cũng là nghiệp đạo. Lại 3 thứ nầy ý nghiệp có sức mạnh, nên thân khẩu mới khởi ác nghiệp. Ba thứ này tuy đều quan trọng, nhưng vì ý nghiệp vi tế nên phải nói ở sau. Mặc dù tất cả phiền não có thể khởi ác nghiệp, mà chỉ 3 thứ này làm não hại chúng sinh nhiều hơn, nên mới gọi là nghiệp đạo bất thiện. Nếu lòng tham ở mức trung, hạ không gọi là nghiệp đạo. Lòng tham nầy tăng thượng sâu đắm của người khác khi có phương tiện muốn não hại là có thể khởi nghiệp thân khẩu, cho nên lấy tham lam tật đố làm nghiệp đạo. Giận si cũng vậy.

Lại nếu nói si tức đã nói tất cả phiền não. Trong đây chỉ vì có thể khởi nghiệp thân khẩu xâm hại chúng sinh nên nói 3 thứ. Hỏi : Vì sao gọi si là tà kiến ?

Đáp : Si có nhiều thứ sai khác. Bởi vì sao ? Vì không phải tất cả si đều là bất thiện. Nếu si tăng thượng trở thành tà kiến, thì gọi nghiệp đạo bất thiện. Tất cả bất thiện đều do 3 cửa này : Như người vì tài lợi nên khởi nghiệp bất thiện. Như vì tiền bạc tàn sát chúng sinh. Hoặc vì sân nên sát như giết oán tặc. Hoặc không vì tại lợi, cũng không giận dữ, chỉ vì sức si không biết tốt xấu nên giết chúng sinh.

Hỏi : Trong kinh nói nhân duyên ác đạo có 4 thứ hành : Do tham, do giận, do sợ sệt và do si nên đọa các ác đạo. Nay trong đây Vì sao không nói do sợ sệt khởi ác nghiệp ?

Đáp : Sợ là gồm trong si. Nếu nói do sợ tức là do si. Bởi vì sao ? Vì người trí cho đến gặp phải nhân duyên mất mạng vẫn không khởi ác nghiệp. Lại điều này trước đã đáp. Nghĩa là phiền não tăng trưởng có thể khởi nghiệp thân khẩu, bấy giờ gọi bất thiện đạo. Vì 3 thứ nầy phần nhiều khởi bất thiện.

Hỏi : Vì sao gọi là nghiệp đạo ?

Đáp : Ý tức là nghiệp; đi ở trong đó nên gọi là nghiệp đạo.

Trước đi trong 3 thứ sau, sau đi trong 7 thứ trước. Trong 3 nghiệp là đạo, chứ không phải nghiệp, 7 nghiệp vừa là nghiệp vừa là đạo.

Hỏi: Cũng có roi, gậy và uống rượu v.v... các nghiệp bất thiện, Vì sao chỉ nói 10 thứ ấy ?

Đáp : Mười tội nầy nặng nên nói.

Lại roi, gậy v.v... đều là quyến thuộc trước sau. Uống rượu không phải thật tội cũng không làm hại người khác, dù cho có hại người khác đi nữa cũng không phải chỉ rượu.

Hỏi : Bất thiện đạo nầy là ở chỗ nào ?

Đáp : Đều ở trong 5 đạo. Chỉ Uất-đn-việt không tà dâm do 3 việc khởi bởi tham dục mà thành, ngoài ra 3 việc khởi cũng bởi 3 việc thành.

Hỏi : Thánh nhân có thể khởi bất thiện nghiệp chăng ? Đáp : Cũng khởi ý bất thiện nghiệp, chứ không khởi thân khẩu.

Lại trong ý nghiệp cũng chỉ khởi tâm sân chứ không khởi tâm sát.

Hỏi : Trong kinh nói bậc học nhân rủa người tiêu diệt, khiến người dứt giống. Việc ấy vậy nào ? Đáp : Cũng có kinh nói A-la-hán rủa. Là người lậu tận, dứt gốc phiền não còn không khởi tâm, huống nữa là rủa. Nói học nhân rủa cũng như vậy.

Lại Thánh nhân đối với nghiệp bất thiện được bất tác luật nghi, thì làm sao còn tác bất thiện ?

Lại Thánh nhân này không đọa ác đạo, nếu có thể khởi bất thiện, thì cũng phải đọa.

Hỏi : Nếu các Thánh nhân đời nay không gây nghiệp bất thiện, nên không đọa ác đạo, chứ trong đời quá khứ có nghiệp bất thiện Vì sao không đọa ?

Đáp : Tâm Thánh nhân này khi trí trung thật sinh, các ác đạo nghiệp đều bị yếu ớt, như hạt giống hư không còn mọc được. Lại 3 độc có 2 thứ : Thứ có thể gây ác đạo, thứ không có thể gây, Thánh nhân đã dứt hết. Vì nghiệp phiền não, nên được thụ thân, Thánh nhân tuy có các nghiệp phiền não mà không đầy đủ, cho nên không đọa.

Lại người này nương đại vậy lực, như Tam Bảo có thể tiêu trừ đại ác, như người nương vua, chủ nợ không dám quấy rầy. Lại người này trí tuệ sáng suốt linh lợi có thể tiêu ác nghiệp, như nhiệt lực trong người thịnh nên có thể tiêu thứ ăn khó tiêu.

Lại người này có nhiều phương tiện: hoặc niệm chư Phật, hoặc niệm từ bi các nghiệp thiện, nên được thoát khỏi các ác, như gian tặc nhiều phương kế, nương các chỗ hiểm nạn thì không thể làm gì được. Lại Thánh nhân này đã biết được đạo giải thoát, như con bò chúa đi, như chim nương hư không. Lại vì thời gian dài lâu tu tập các pháp thiện, nên không đọa ác đạo. Như trong kinh nói : Nếu người thường tu thân giới tâm tuệ, thì quả báo địa ngục có thể hiện chịu nhẹ.

Lại như kệ nói :

Tu tâm từ bi, Vô lượng vô ngại.

Có các nghiệp nặng, Sẽ không đến thân. Lại Thánh nhân nầy tâm bất thiện nghiệp không thể bền chắc, như một giọt nước rơi trên tấm sắt nóng.

Lại Thánh nhân nầy nghiệp thiện sâu xa, như rễ cây Hoàn- thù-la. Lại Thánh nhân nầy nhiều thiện ít ác. Ác ít mà ở trong thiện nhiều thì không có sức mạnh, như bỏ xuống sông Hằng một lượng muối, không thể làm hoại vị nước được. Lại Thánh nhân nầy giàu của tín v.v... Như người nghèo cùng vì một đồng tiền mà bị tội, người giàu có tuy là trăm ngàn cũng không đắc tội. Lại vì vào Thánh đạo nên được cao quý, như người tôn quý tuy bị tội mà không vào lao ngục.

Lại như cọp sói chó dê, lớn nhỏ giành nhau, con lớn đắc thắng.

Lại Thánh nhân nầy tâm ngụ nơi Thánh đạo, các tội ác đạo không thể hại được, như vua ngủ nhà trống, những người khác không thể vào được. Lại Thánh nhân này đi chỗ tự đi, tội nghiệp ác đạo không làm gì được, như thí dụ chim ưng.

Lại Thánh nhân tâm buộc 4 niệm xứ, nên nghiệp các ác đạo không làm gì được, như bình tròn đã đặt vào đài.

Lại đủ 2 thứ kết mới vào ác đạo theo nghiệp chịu báo, Thánh nhân dứt được một thứ, nên không đọa ác đạo. Lại người nầy thường hưởng quả báo nghiệp thiện, nên các nghiệp ác đạo không làm gì được.

Lại như trong phẩm Lục nghiệp trước đã nói nghiệp tướng địa ngục. Thánh nhân không nhân duyên không đọa ác đạo.