Đại Tập 16 · Bộ Bản Duyên VII · Số 203–211

Số 210: Kinh Pháp Cú - Quyển Thượng

SỐ 210

KINH PHÁP CÚ

Tuyển soạn: Tôn giả Pháp Cứu.

Hán dịch: Đời Ngô, Sa-môn Duy-kỳ-nan,

người xứ Thiên trúc.

QUYỂN THƯỢNG

Phẩm 1: VÔ THƯỜNG (có 21 bài)

Phẩm Vô Thường dạy

Tỉnh ngộ dục loạn

Mạng sống khó giữ

Đạo pháp là chân.

Tỉnh giấc ngủ nghỉ

Ý nên hoan hỷ

Nghe lời ta đọc

Những lời Phật dạy.

Các hành vô thường

Là pháp thay đổi

Đã sinh phải chết

Tịch diệt an lạc.

Như người thợ gốm

Nặn lu vò đất

Rồi chúng phải bể

Mạng người cũng vậy.

Dòng sông chảy xiết

Đi không trở lại

Mạng người cũng vậy

Già không trẻ lại.

Như người cầm gậy

Chăn bò đi ăn

Già chết cũng vậy

Lùa mạng sống đi.

Trăm ngàn vô số

Nam nữ giàu sang

Tài sản rất nhiều

Nhưng vẫn phải chết.

Ngày đêm, đời sống

Sinh mạng giảm dần

Tuổi thọ tiêu hao

Như nước vũng cạn.

Thường phải bị đoạn

Cao phải bị rơi

Hợp phải chia lìa

Sống phải có chết.

Chúng sinh xung đột

Tự hại mạng mình

Tự làm tự đọa

Tự chịu họa phước.

Già bị đau khổ

Chết tâm ý lìa

Tham luyến gia đình

Luân hồi không dứt.

Than ôi! Già đến

Nhan sắc suy tàn

Ít khi vừa ý

Già bị lệ thuộc.

Tuy sống trăm năm

Rồi cũng phải chết

Già cả chán ngán

Bệnh hoạn suốt đời.

Ngày nay đã qua

Mạng sống giảm bớt

Như cá ít nước

Có vui sướng gì.

Già thì hết đẹp

Bệnh hoạn phá hoại

Thân hình suy tàn

Tất nhiên phải chết.

Thân này chẳng quý

Nơi chảy nhơ nhớp

Bệnh tật trói buộc

Bị nạn già chết.

Tham dục phóng đãng

Phát triển phi pháp

Không biết thịnh suy

Mạng sống vô thường.

Không thể nhờ con

Hay nhờ cha anh

Thần chết đến bắt

Chẳng ai cứu được.

Ngày đêm lười biếng

Già vẫn tham dâm

Có tiền không thí

Không học Phật pháp

Có bốn tệ này

Là tự hại mình.

Không lên trời xuống biển

Chẳng trốn vào giữa núi

Không có địa phương nào

Sống mãi không bị chết.

Việc này ta đã làm

Ta sẽ làm như vậy

Người vì nó quấy nhiễu

Sống trong khổ già chết.

Biết vậy, tự an tịnh

Đời sống này tận cùng

Tỳ-kheo phá binh ma

Giải thoát khỏi sinh tử.

❧

Phẩm 2: GIÁO HỌC (có 29 bài)

Phẩm Giáo Học này

Hướng dẫn tu hành

Giải trừ ngu si

Được thấy đạo sáng.

Hãy thức! Chớ ngủ nữa

Loài rận ốc ve mọt

Ẩn náu trong bất tịnh

Mê hoặc cho là thân.

Như thân bị vết thương

Tâm như trẻ bị đau

Gặp những ách nạn này

Sao yên tâm nằm ngủ?

Biết vậy, không phóng dật

Làm thiện, học pháp thiện

Do đó không có khổ

Chánh niệm trừ ý ác.

Chánh kiến học tập tăng

Làm sáng cho thế gian

Sống phước đức tăng trưởng

Chết không đọa cảnh ác.

Chớ học pháp nhỏ

Khỏi tin tà kiến

Không sống phóng đãng

Ý dục không tăng.

Khéo tu, hành pháp

Học tập, giữ giới

Hành đạo không khổ

Đời đời an ổn.

Siêng học, giữ thân

Cẩn thận ý, lời

Là đến bất tử

Tịch diệt được an.

Chớ học phi pháp

Hành theo chánh pháp

Đã biết phải nhớ

Thì diệt hết lậu.

Pháp lợi ích thân

Đưa đến chỗ thiện

Biết vậy siêng làm

Là bậc Hiền minh.

Hiểu rõ thật nghĩa

Học đạo vững chắc

Đoạn diệt tham dục

Không còn sinh nữa.

Vững theo hướng đúng

Học đúng chánh pháp

Từ đó hiểu nghĩa

Ghi nhớ thực hành.

Trước học đoạn ái

Phế vua, hai quan

Đuổi kẻ tùy tùng

Đạo nhân bậc thượng.

Không bạn bằng mình

Không có bạn lành

Thà thiện một mình

Không bạn kẻ ngu.

Thích giới, học hành

Bè bạn làm gì

Một mình an lạc

Như voi hoang dã.

Giới, văn đều đủ

Bậc hiền song toàn

Giới thơm, học rộng

Học hành như thật.

Học trước hộ giới

Thông suốt mở đóng

Cho nhưng không nhận

Tinh tấn chớ lười.

Người nào sống trăm năm

Tà kiến tâm không thiện

Không bằng sống một ngày

Tinh tấn học chánh pháp.

Người nào sống trăm năm

Thờ lửa tu tà thuật

Không bằng trongkhoảng khắc

Trì giới phúc thắng hơn.

Làm được mới nói ra

Không làm, chớ nói suông

Hư ngụy không thành tín

Bậc trí tránh thật xa.

Học trước cần phải hiểu

Quan sát rõ đúng sai

Hiểu đúng mới dạy người

Tuệ sáng không mê lầm.

Đội tóc học đạo tà

Áo cỏ, tâm tham dục

Mê mờ không biết đúng

Như điếc nghe âm nhạc.

Học cần bỏ ba ác

Dùng thuốc trừ các độc

Trượng phu vượt sinh tử

Như rắn lột vỏ cũ.

Học đến quảng bác

Trì giới thanh tịnh

Hai đời được khen

Sở nguyện thành tựu.

Học vấn tầm thường

Trì giới thiếu sót

Hai đời chịu khổ

Bản nguyện không thành.

Học vấn có hai

Thân bậc đa văn

Hiểu đúng nghĩa thật

Tuy khổ, không sai.

Lúa ma hại lúa

Đa dục hại học

Cào sạch các ác

Thu hoạch được nhiều.

Nghĩ kỹ mới nói

Lời không thô bạo

Nói đúng pháp, nghĩa

Lời chẳng nghịch nhau.

Học giỏi không phạm

Sợ pháp, biết cấm

Biết tận việc nhỏ

Giới không hậu hoạn.

Viễn ly tội phước

Chuyên thành phạm hạnh

Trọn đời tự giữ

Mới gọi học giỏi.

❧

Phẩm 3: ĐA VĂN (có 19 bài)

Phẩm Đa văn này

Khuyến khích học tập

Học nhiều thành Thánh

Tự đến Chánh giác.

Đa văn, sức thật vững

Lấy pháp làm tường rào

Tinh tấn, không gì phá

Từ đó giới tuệ thành.

Đa văn làm chí sáng

Đã sáng trí tuệ tăng

Trí sáng hiểu nghĩa rộng

Hiểu nghĩa hành đúng pháp.

Đa văn trừ lo buồn

Sống hân hoan trong định

Giỏi giảng pháp cam lộ

Tự chứng đắc Niết-bàn.

Từ nghe biết Pháp luật

Giải nghi, được chánh kiến

Nhờ nghe bỏ tà pháp

Hành đến chỗ bất tử.

Nhờ thầy giỏi, thấy đạo

Giải nghi nên học sáng

Làm tăng trưởng thanh tịnh

Phụng trì được Pháp tạng.

Ghi nhớ thì hiểu nghĩa

Hiểu thì giới thanh tịnh

Người thọ pháp trì pháp

Từ đó mau được an.

Kẻ hiểu biết ít nhiều

Tự đại, kiêu với người

Như kẻ mù cầm đuốc

Soi người, chẳng sáng mình.

Người cầu tước vị, tài

Giàu sang và phước trời

Các sức mạnh thế gian

Đa văn là bậc nhất.

Vua cung kính Đa văn

Thiên trên trời cũng vậy

Đa văn kho báu nhất

Là giàu nhất, mạnh nhất.

Bậc trí vẫn chịu khuất

Bậc tin đạo cũng mến

Vua người, trời Thích, Phạm

Đều kính trọng Đa văn.

Tiên nhân kính Đa văn

Huống chi người phú quý

Vậy lấy tuệ làm quý

Đáng lễ, chẳng gì hơn.

Kính mặt trời vì sáng

Thờ cha vì ân nặng

Thờ vua vì quyền lực

Vì học thờ Đạo nhân.

Vì mạng cầu thầy thuốc

Muốn thắng dựa kẻ mạnh

Pháp tại nơi trí tuệ

Phước làm sáng đời đời.

Xét bạn ở mưu tính

Phân biệt bạn khi gấp

Xem vợ, lúc thú vui

Biết kẻ trí theo lời.

Đa văn lợi đời này

Vợ con, anh em, bạn

Phước đến tận đời sau

Học nhiều thành Thánh trí.

Muốn trừ hết ưu buồn

Và không còn tai họa

Được an ổn kiết tường

Nên thờ bậc Đa văn.

Bị búa khổ chem. sâu

Bị tên ngu bắn trúng

Sức mạnh không thể nhổ

Chỉ nhờ Đa văn trừ.

Mù nhờ học có mắt

Tối nhờ học được đuốc

Hướng dẫn người thế gian

Như sáng dẫn người mù.

Vậy nên phải trừ si

Bỏ kiêu mạn giàu sang

Theo học bậc Đa văn

Mới đúng là chứa đức.

❧

Phẩm 4: ĐỐC TÍN (có 18 bài)

Phẩm Đốc Tín dạy

Gốc việc học đạo

Quả do nhân chánh

Đi không quay lại.

Tín tàm giới ý tài

Pháp này bậc Thiện khen

Đạo này minh trí dạy

Theo đúng sinh cõi trời.

Ngu không tu Thiên hạnh

Không khen, không bố thí

Tin thí, giúp làm thiện

Từ đó đạt an ổn.

Chân nhân tín đứng đầu

Niệm pháp này an ổn

Gần tín ý cao thượng

Biết sống, sống Hiền thiện.

Tín làm đắc đạo

Pháp đến diệt độ

Từ nghe được trí

Đến chỗ sáng suốt.

Tín vượt vực sâu

Niệm định lái thuyền

Tinh tấn trừ khổ

Tuệ đến bờ kia.

Người có tín hạnh

Được bậc Thánh khen

Bậc vui vô vi

Giải thoát tất cả.

Tín cùng với giới

Trí tuệ tu hành

Trượng phu diệt sân

Thoát khỏi vực trần.

Tín làm giới vững

Trí tuệ phát sinh

Nơi nào tu hành

Chỗ ấy được lợi.

So lợi trong đời

Tuệ tín sáng suốt

Là tài bảo quý

Gia sản không bền.

Muốn thấy sự thật

Phải nghe giảng pháp

Xả bỏ tham lam

Đây chính là tín.

Tín vượt qua sông

Phước tín khó đoạt

Tín không bị trộm

Sa-môn sống vui.

Bất tín không học

Soi mói lời chánh

Như lấy nước suối

Quậy cả bùn lên.

Hiền học tập trí

Suy nghĩ, không chê

Như khéo lấy nước

Múc chỗ dòng trong.

Tín không gây nhiễm

Dạy đức cho người

Tốt đẹp thì học

Tránh xa xấu ác.

Tín là chiếc xe

Chở ta không hư

Như điều voi lớn

Tự điều tối thượng.

Tín tài, giới tài

Tàm tài, quý tài

Văn tài, thí tài

Tuệ là bảy tài.

Từ tín giữ giới

Thanh tịnh quán pháp

Lợi hành bằng tuệ

Phụng trì không quên.

Sống có tài này

Không luận nam nữ

Không bao giờ nghèo

Bậc hiền biết đúng.

❧

Phẩm 5: GIỚI THẬN (có 16 bài)

Phẩm Giới Thận này

Dạy bảo đường chính

Cấm chế tà quấy

Sau không hối hận.

Người thường thanh tịnh

Giữ luật trọn đời

Tịnh tu thiện hạnh

Như vậy giới thành.

Bậc tuệ giữ giới

Phước do Tam bảo

Được khen và lợi

Sau hưởng Thiên lạc.

Thường xem giáo pháp

Giữ giới sáng ra

Thấy được chân thật

Sống trong an lành.

Trì giới sống an

Làm thân không phiền

Đêm ngủ yên lành

Thức dậy hoan hỷ.

Tu giới bố thí

Làm phước gây phước

Vui sống như vậy

Đạt đến an ổn.

Thiện gì trọn đời

Thiện gì an ổn

Của báu là gì

Gì trộm không lấy?

Giới an đến già

Giới thiện an ổn

Tuệ là của báu

Phước trộm không lấy.

Tỳ-kheo giữ giới

Thu nhiếp các căn

Ăn biết tiết độ

Ý luôn tỉnh giác.

Lấy giới trị tâm

Giữ ý chánh định

Trong học chỉ quán

Không quên chánh trí.

Minh triết giữ giới

Tư duy chánh trí

Hành đạo như vậy

Tự tịnh trừ khổ.

Dứt trừ cấu nhiễm

Diệt mạn không sinh

Trọn đời cầu pháp

Không rời đạo Thánh.

Hiểu Giới, Định, Tuệ

Giỏi chánh tư duy

Đã trừ hết cấu

Chẳng còn họa gì.

Vượt qua chấp trước

Không còn sinh lại

Thoát khỏi ma giới

Như nhật sáng trong.

Dối gạt phóng đãng

Tránh không thân cận

Hành Giới, Định, Tuệ

Đầy đủ không thiếu.

Trì giới thanh tịnh

Tâm không phóng dật

Chánh trí giải thoát

Không gặp chúng tà.

Giới đến chỗ thiện

Là đường Vô thượng

Vứt bỏ đường sai

Thoát ly ma giới.

❧

Phẩm 6: DUY NIỆM (có 12 bài)

Phẩm Duy Niệm dạy

Trước giữ thật rõ

Trong niệm hơi thở

Hiểu pháp hành đạo.

Niệm thở ra thở vào

Chánh tư duy đầy đủ

Thông suốt đầu đến cuối

An tịnh như Phật dạy.

Thế nên chiếu thế gian

Như mây tan trăng hiện

Động tĩnh học tư duy

Nằm ngồi luôn chánh niệm.

Tỳ-kheo sống chánh niệm

Trước lợi sau chiến thắng

Trước đắc, sau chắc thắng

Thoát không còn sinh tử.

Ai thấy ngay thân này

Do sáu xúc dẫn đầu

Tỳ-kheo thường nhất tâm

Thì tự chứng Niết-bàn.

Đã có các niệm này

Tự thân thường tinh tấn

Ai không làm như vậy

Không sao chứng đắc được.

Người làm theo bản hạnh

Vượt qua khổ vì ái

Ai chánh niệm tỉnh giác

Hiểu biết nhất tâm vui.

Tùy thời hành theo pháp

Vượt qua khổ già chết

Tỳ-kheo hiểu tâm ý

Phải chánh niệm thế này.

Dứt các niệm sinh tử

Vượt qua cảnh giới khổ

Thường phải nghe diệu pháp

Tự giác ngộ ý mình.

Tự giác là bậc Hiền

Không còn gặp luân hồi

Tương ứng với tỉnh giác

Ngày đêm siêng học hành.

Nên hiểu đường cam lộ

Diệt các lậu không còn

Người được lợi tốt đẹp

Nhờ quy y Phật pháp.

Thế nên suốt ngày đêm

Thường niệm Phật, Pháp, Tăng

Tự giác biết ý mình

Mới là đệ tử Phật.

Thế nên ngày và đêm

Thường niệm Phật, Pháp, Tăng

Niệm thân, niệm vô thường

Niệm giới, niệm bố thí

Ngày đêm luôn luôn niệm

Không, Vô nguyện, Vô tướng.

❧

Phẩm 7: TỪ NHÂN (có 18 bài)

Phẩm Từ Nhân này

Là pháp hành của

Đại nhân Thánh nhân

Đức tỏa vô lượng.

Nhân từ không giết

Thường hộ trì thân

Là nơi bất tử

An lạc không khổ.

Không giết là nhân

Cẩn thận lời, ý

Là nơi bất tử

An lạc không khổ.

Họ loạn, ta chính

Giữ lấy nhân từ

Nhẫn với phẫn nộ

Là bậc Phạm hạnh.

Thành thật từ tốn

Không nói thô ác

Không sân với họ

Là bậc Phạm hạnh.

Giữ đạo Từ bi

Không hại chúng sinh

Không gây phiền não

Là bậc Phạm hạnh.

Thường hành Từ bi

Sạch như lời Phật

Biết đủ, biết dừng

Thì thoát sinh tử.

Thiểu dục, hiếu học

Không mê vì lợi

Không phạm nhân từ

Đáng khen trên đời.

Nhân từ không hại

Tai họa không sinh

Người tranh nên khổ

Tuệ làm cho an.

Thân hiền, yêu khắp

Thương khắp chúng sinh

Thường hành tâm Từ

Đến đâu cũng an.

Nhân từ không tà

An tịnh không buồn

Chư Thiên hộ vệ

Trí giả ưa Từ.

Ngày đêm niệm Từ

Tâm không hà khắc

Không hại chúng sinh

Không có oán thù.

Không Từ, sát hại

Phạm giới, nói dối

Ngu không bố thí

Chẳng thương chúng sinh.

Rượu làm mất chí

Hành động phóng dật

Sau đọa ác đạo

Do không thành thật.

Tu nhân hành Từ

Bác ái giúp khắp

Mười một điều khen

Phước thường theo thân.

Ngủ yên, thức yên

Không thấy ác mộng

Trời hộ, người thương

Không bị độc, binh

Không nạn nước, lửa

Hiện tại được lợi

Đời sau sinh Thiên

Là mười một điều.

Ai niệm tâm Từ

Vô lượng không ngừng

Sinh tử giảm dần

Được lợi thoát đời.

Nhân không loạn chí

Từ làm hạnh tốt

Thương xót chúng sinh

Phước này vô lượng.

Giả sử trọn cuộc đời

Phục vụ khắp thiên hạ

Tế trời bằng ngựa voi

Thua một lần niệm Từ.

❧

Phẩm 8: NGÔN NGỮ (có 12 bài)

Phẩm Ngôn Ngữ này

Để ngăn ngừa miệng

Nói năng đàm luận

Phải đúng đạo lý.

Nói ác mắng chửi

Kiêu lăng mạ người

Hành động như vậy

Thù oán phát sinh.

Ngôn ngữ hòa thuận

Tôn kính người khác

Nhẫn nhục, hòa giải

Thù oán tự diệt.

Người sống trên đời

Búa để trong miệng

Vì vậy chặt mình

Do lời nói ác.

Tranh vì lợi nhỏ

Như giật tiền thua

Từ đó tranh cãi

Làm ý hướng ác.

Ác được khen, khen ác

Cả hai đều là ác

Ưa đấu tranh bằng miệng

Theo đó là bất an.

Tà đạo đọa ác đạo

Tự tăng khổ địa ngục

Xa ngu, tu tâm nhẫn

Niệm đạo đế, không phạm.

Hành thiện được giải thoát

Làm ác không giải thoát

Bậc giải thoát là hiền

Thế nên thoát ác khổ.

Vứt bỏ ý tổn hại

Lời thận trọng thì đúng

Nói đúng nghĩa đúng pháp

Là lời êm dịu ngọt.

Người nói năng như vậy

Không gây nạn cho mình

Cũng không hại mọi người

Vậy nên nói lời thiện.

Lời nói đúng ý người

Tất làm người hoan hỷ

Không phát sinh ác ý

Nói ra người hài lòng.

Lời ngọt ngào chí thành

Đúng pháp mà không lỗi

Thật đúng nghĩa đúng pháp

Là đứng gần với đạo.

Người nói đúng lời Phật

Là bước đầu giải thoát

Nói đúng theo giáo pháp

Là lời nói tối thượng.

❧

Phẩm 9: SONG YẾU (có 22 bài)

Phẩm Song Yếu dạy

Từng cặp sáng nhau

Thiện ác có báo

Ý nghĩa đi đôi.

Tâm là gốc pháp

Tâm chủ tâm sai

Suy nghĩ, nói, làm

Theo tâm niệm ác

Tội khổ đi theo

Như xe theo vết.

Tâm là gốc pháp

Tâm chủ tâm sai

Suy nghĩ, nói, làm

Theo tâm niệm thiện

Phước lạc đi theo

Như bóng theo hình.

Làm theo ý tà

Tăng thêm ngu tối

Tự đại, không pháp

Sao hiểu lời thiện.

Làm theo ý chánh

Càng thêm hiểu rõ

Không có đố kỵ

Thông hiểu lời thiện.

Hận thù kẻ oán

Không sao hết oán

Không oán, hết oán

Đường này nên theo.

Không ưa trách người

Gắng xét tự thân

Ai biết điều này

Diệt hết khổ đau.

Thấy thân mình tịnh

Không giữ sáu căn

Ăn uống vô độ

Biếng nhác, khiếp nhược

Bị tà chế ngự

Như gió phá cỏ.

Quán thân bất tịnh

Kiểm soát sáu căn

Ăn biết điều độ

Thường vui tinh tấn

Không bị tà lay

Như gió thổi núi.

Không mửa thói độc

Tâm dục lăng xăng

Thân tâm chưa điều

Không xứng pháp y.

Mửa thói độc ra

Giới ý an tịnh

Điều phục thân tâm

Xứng với Pháp y.

Lấy chân làm ngụy

Lấy ngụy làm chân

Đây là tà kiến

Không được lợi thật.

Mái nhà không kín

Trời mưa tất dột

Ý không tu tập

Dâm dật xen vào.

Mái nhà lợp kín

Mưa chẳng dột vào

Giữ ý tu tập

Dâm dật không sinh.

Kẻ xấu nhiễm người

Như gần vật thối

Mê dần thêm quấy

Bỗng nhiên thành ác.

Bậc thiện nhiễm người

Như gần hương thơm

Tăng trí thêm thiện

Thành hạnh sạch thơm.

Làm buồn, sau buồn

Làm ác, hai buồn

Ác chỉ lo sợ

Thấy tội tâm sợ.

Làm vui, sau vui

Làm thiện, hai vui

Người thiện chỉ vui

Thấy phước tâm an.

Nay hối, sau hối

Làm ác, hai hối

Tự gây tai ương

Chịu tội khổ đau.

Nay vui, sau vui

Làm thiện, hai vui

Tự giúp cho mình

Hưởng phúc vui mừng.

Xảo ngôn tham cầu

Phóng đãng, không giới

Chứa dâm, nộ, si

Vì không chỉ, quán.

Tụ lại như trâu

Chẳng phải Phật tử.

Nói đúng, ít muốn

Hành đạo như pháp.

Trừ dâm, nộ, si

Chánh niệm tỉnh giác

Không chạy theo trần

Là đệ tử Phật.

❧

Phẩm 10: PHÓNG DẬT (có 20 bài)

Phẩm Phóng Dật dạy

Dùng luật ngăn tình

Phòng ngừa sai quấy

Lấy đạo khuyến hiền.

Giới là đường cam lộ

Phóng dật là nẻo chết

Không tham thì bất tử

Bỏ đạo là tự sát.

Tuệ trí giữ đạo thắng

Không hành động phóng dật

Không tham đến hoan hỷ

Từ đó được pháp lạc.

Thường tư duy niệm đạo

Cương quyết giữ chánh hạnh

Bậc dũng mãnh vượt đời

Được an lành tối thượng.

Luôn an trú chánh niệm

Hành tịnh, dễ diệt ác

Tự chế, sống trong pháp

Không phạm, tăng thêm thiện.

Hành động không phóng dật

Khắc kỷ, tự điều tâm

Tuệ làm định sáng suốt

Không trở lại vực tối.

Kẻ ngu ý nan giải

Tham loạn, thích tranh cãi

Thượng trí thường thận trọng

Giữ vậy là tôn quý.

Chớ tham, đừng tranh cãi

Cũng đừng tham dục lạc

Tâm tư không phóng dật

Tất được an ổn lớn.

Ai tự ngăn phóng dật

Chế ngự được là hiền

Đã lên lầu trí tuệ

Thoát ách nạn được an

Minh trí xem kẻ ngu

Như trên núi nhìn đất.

Trong loạn, thân vẫn chánh

Người độc lập giác ngộ

Sức này hơn sư tử

Vứt ác là Đại trí.

Thùy miên nặng như núi

Che đậy làm si ám

Tham nằm chẳng biết khổ

Nên thường bị thọ thai.

Phóng dật chẳng kể lúc

Không ngăn diệt các lậu

Buông lung bị ma bắt

Như sư tử bắt nai.

Ai không sống phóng dật

Là Tỳ-kheo có giới

Người tư duy thanh tịnh

Thường nên tự hộ tâm.

Tỳ-kheo cẩn thận lạc

Phóng dật nhiều khổ nạn

Biến chuyển nhỏ thành lớn

Chứa ác bị lửa thiêu.

Giữ giới được phước thiện

Phạm giới tâm sợ hãi

Đoạn hữu lậu ba cõi

Nhất định gần Niết-bàn.

Ai trước phóng dật

Sau tự ngăn cấm

Nhờ đủ niệm định

Chiếu sáng thế gian.

Trước làm làm ác

Hối hận làm thiện

Chiếu sáng thế gian

Nhờ đủ niệm thiện.

Tuổi trẻ xuất gia

Siêng tu lời Phật

Chiếu sáng thế gian

Như trăng tan mây.

Người trước làm ác

Sau không làm nữa

Chiếu sáng thế gian

Như trăng tan mây.

Sống không gây hại

Chết chẳng lo sợ

Đã thấy đường đúng

Theo đó chớ ưu.

Đoạn pháp bẩn đen

Chỉ học pháp trắng

Vượt vực, qua luôn

Không sống buông lung

Không nhiễm dục lạc

Dục hết, không ưu.

❧

Phẩm 11: TÂM Ý (có 12 bài)

Phẩm Tâm Ý dạy

Tâm ý tinh thần

Tuy chúng vô hình

Tạo tác vô cùng.

Tâm ý chạy rong

Khó giữ khó ngăn

Tuệ chánh từ gốc

Mới sáng tỏ lên.

Khinh suất khó giữ

Tham dục đi theo

Ngăn ý là thiện

Tự điều thì an.

Ý nhỏ khó thấy

Hoạt động theo dục

Thường giữ bằng tuệ

Giữ được thì an.

Một mình đi xa

Ẩn núp vô hình

Vứt ý, gần đạo

Tháo đứt dây ma.

Không niệm hơi thở

Cũng không biết pháp

Mê đắm thế sự

Không có chánh trí.

Ý niệm chẳng ngừng

Bất tuyệt luân hồi

Phước làm cạn ác

Giác ngộ là hiền.

Phật dạy tâm pháp

Vi tế không chân

Nên giác, chớ theo

Tâm ý phóng dật.

Thấy pháp được an

Sở nguyện thành tựu

Tuệ giữ tâm ý

Đoạn nhân duyên khổ.

Thân này không lâu

Trở về cát bụi

Xác nát, thức đi

Có gì tham luyến.

Tâm nơi tạo tác

Qua lại không ngừng

Nghĩ nhiều tà ác

Tự rước tai ương.

Ý này tự tạo

Chẳng do cha mẹ

Gắng sức hướng chánh

Làm phước chớ lùi.

Giấu thân như rùa

Phòng ý như thành

Tuệ đánh cùng ma

Thắng không còn nạn.

❧

Phẩm 12: HOA HƯƠNG (có 17 bài)

Phẩm Hoa Hương này

Dạy học nên hành

Nhờ hoa, thấy pháp

Bỏ ngụy, về chân.

Ai chọn cảnh giới

Bỏ ngục sinh Thiên

Ai giảng Pháp cú

Như chọn hoa đẹp.

Hữu học chọn cảnh

Bỏ ngục sinh Thiên

Khéo giảng Pháp cú

Như chọn hoa đức.

Biết đời như gốm

Giả huyễn vô thường

Phá vòng hoa ma

Không còn sinh tử.

Bệnh thì suy yếu

Như hoa tàn rụng

Thần chết đến tìm

Nhanh như nước dốc.

Tham dục không chán

Tiêu tan ý chí

Tà dụng tài sản

Là tự hại mình.

Ong đậu trên hoa

Không hại sắc hương

Lấy mật rồi bay

Tỳ-kheo cũng vậy.

Chẳng cố xem người

Làm hay không làm

Hãy tự xét mình

Đúng hay không đúng.

Như hoa vừa ý

Sắc đẹp không hương

Nói hay cũng vậy

Không làm vô ích.

Như hoa vừa ý

Sắc đẹp thêm hương

Nói hay, làm giỏi

Tất được quả phước.

Làm nhiều hoa báu

Kết thành vòng đẹp

Chứa nhiều hương đức

Sống đâu cũng tốt.

Hoa thơm cỏ lạ

Hương không ngược gió

Gần đạo hiểu ra

Hương đức tỏa khắp.

Chiên-đàn nhiều hương

Sen xanh hoa thơm

Tuy thật có thơm

Không bằng hương giới.

Hương hoa thơm ít

Không phải thật thơm

Hương thơm giữ giới

Thơm tận trời cao.

Giữ giới đầy đủ

Không sống phóng dật

Định ý giải thoát

Qua khỏi đường ma.

Như nơi ruộng nước

Gần bên đường lớn

Sen mọc trong đó

Thơm vừa ý người.

Giữa sinh tử cháy

Sống trong phàm phu

Tuệ vui giải thoát

Là đệ tử Phật.

❧

Phẩm 13: NGU ÁM (có 21 bài)

Phẩm Ngu Ám này

Khai hóa ngu si

Bỏ thói quen cũ

Làm cho sáng suốt.

Không ngủ đêm dài

Mệt mỏi đường dài

Ngu sinh tử dài

Không biết Chánh pháp.

Ý ngu thường tối

Trôi chảy như sông

Cố làm một mình

Riêng tư không bạn.

Kẻ ngu toan tính

Ưu buồn dài dài

Sống với kẻ ngu

Đã khổ thêm oán.

Có con, tài sản

Kẻ ngu lo lắng

Thân ta chẳng có

Lo gì con, của.

Mùa nóng ở đây

Mùa lạnh ở đấy

Ngu nhiều suy tính

Chẳng biết vô thường.

Ngu tối thật ngu

Tự cho mình trí

Ngu tưởng hơn trí

Thật đúng là ngu.

Ngu si gần trí

Như muỗng múc vị

Tuy gần lâu ngày

Vẫn không biết pháp.

Thông minh gần trí

Như lưỡi nếm mùi

Tuy học chốc lát

Hiểu được đạo sâu.

Người ngu làm việc

Gây họa cho thân

Tâm ưa làm ác

Tự nhận nạn lớn.

Hành vi không thiện

Sau thấy hối hận

Rơi lệ khóc than

Quả báo do làm.

Hành vi đức thiện

Sau thấy hoan hỷ

Tương lai hưởng phước

Vui việc đã làm.

Tội chưa kết quả

Ngu vẫn điềm nhiên

Khi quả trổ ra

Tự chịu tội lớn.

Mong muốn của ngu

Không biết sẽ khổ

Khi bị ách nạn

Mới biết bất thiện.

Kẻ ngu làm ác

Không biết là sai

Họa theo tự đốt

Tội thành lửa cháy.

Ngu tham ăn ngon

Tháng ngày đắm sâu

Trong mười sáu phần

Chẳng nghĩ một pháp.

Kẻ ngu suy nghĩ

Những việc bất lợi

Tự bị dao gậy

Quả báo như in.

Xem hành động biết ngu

Không cho, tham cầu nhiều

Bị vào đường vô trí

Luôn luôn hành động ác.

Kẻ xa đạo gần dục

Vì ăn, lại háo danh

Tham thân cận nhà người

Để nhận nhiều cúng dường.

Học chớ tham vọng nhiều

Sa-môn chớ ở nhà

Tham nhà, trái lời Phật

Thì sau chịu thiếu thốn.

Hạnh này đồng kẻ ngu

Chỉ làm dục mạn tăng

Ý nguyện cầu lợi dưỡng

Ý cầu đạo khác nhau.

Vậy nên phải biết rõ

Đệ tử Phật vượt lên

Vứt ái, bỏ thói đời

Không còn đọa sinh tử.

❧

Phẩm 14: MINH TRIẾT (có 17 bài)

Phẩm Minh Triết này

Nêu hạnh có trí

Tu phước tấn đạo

Pháp là gương sáng.

Quán rõ thiện ác

Tâm biết sợ hãi

Sợ không phạm ác

An lành không buồn.

Nên đời có phước

Tư niệm mới làm

Thiện đạt sở nguyện

Phước lộc tăng thêm.

Tín thiện làm phước

Chứa lành không chán

Tin có âm đức

Lâu tất tốt đẹp.

Thường tránh vô nghĩa

Không thân kẻ ngu

Nghĩ theo bạn hiền

Thân cận Thượng sĩ.

Vui pháp nằm yên

Tâm vui ý sạch

Thánh nhân dạy pháp

Tuệ thường vui làm.

Hiền nhân, trí giả

Trai giới phụng đạo

Như trăng giữa sao

Chiếu sáng thế gian.

Thợ cung chuốc tên

Thủy thủ lái thuyền

Thợ mộc đẽo gỗ

Người trí điều thân.

Như tảng đá lớn

Gió không lay động

Bậc trí ý vững

Khen chê không nghiêng.

Như vực nước sâu

Trong suốt yên tịnh

Bậc tuệ nghe đạo

Tâm tịnh hân hoan.

Bậc đại nhân vô dục

Xử sự thật quang minh

Gặp phải vui hay khổ

Không kiêu, hiện trí mình.

Hiền nhân không thế sự

Không mong con, tiền, quốc

Thường giữ đạo giới tuệ

Chẳng tham phú quý tà.

Bậc trí biết đổi thay

Như cây mọc trong cát

Bạn hữu chí chưa vững

Như trắng dễ nhiễm màu.

Đời chìm trong vực

Ít người vượt qua

Nếu có người nào

Muốn vượt phải nhanh.

Thành khẩn cầu đạo

Thọ trì chánh pháp

Là gần bờ kia

Thoát chết lên bờ.

Đoạn pháp năm ấm

Chánh tư trí tuệ

Không chìm lại vực

Sáng suốt vượt ra.

Chế ngự dục tình

Tuyệt dục vô vi

Tự mình cứu độ

Chuyển ý thành tuệ.

Học giữ chánh trí

Ý theo chánh đạo

Nhất tâm thọ pháp

Không sinh dục lạc

Lậu hết, tập trừ

Là được giải thoát.

❧

Phẩm 15: LA HÁN (có 10 bài)

Phẩm La-hán này

Nói tánh chân nhân

Thoát dục không trước

Tâm không thay đổi.

Vứt bỏ lo buồn

Thoát ly tất cả

Mở hết triền phược

Mát không còn nóng.

Tịnh tâm chánh niệm

Không tham dục gì

Đã vượt vực si

Như nhạn bỏ ao.

Ăn uống vừa đủ

Không dùng quá độ

Tâm không vô tưởng

Thoát các cảnh giới.

Như nhạn trên không

Bay xa không ngại

Hết thế gian tập

Không còn ngưỡng thực.

Tâm hư, không nạn

Đến chỗ giải thoát

Như nhạn bay cao

Vừa xuống, vượt qua.

Giữ căn tùng phục

Như ngựa thuần thục

Bỏ thói kiêu mạn

Chư Thiên kính trọng.

Nhẫn nại như đất

Không động như núi

Chân nhân vô cấu

Hết đời sinh tử.

Tâm đã đứng lại

Nói, làm đã chánh

Theo đó giải thoát

Hướng về tịch diệt.

Vứt dục không đắm

Phá chướng ba cõi

Không còn vọng tưởng

Là bậc Thượng nhân.

Làng xóm, hoang dã

Bình địa, cao nguyên

Chân nhân đến đâu

Nơi ấy an lạc.

Mọi người thích ồn

Vị ấy ưa yên

Vui không vọng tưởng

Không tham cầu gì.

❧

Phẩm 16: THUẬT THIÊN (có 16 bài)

Phẩm Thuật Thiên này

Dạy người học kinh

Nhiều nhưng vô ích

Không bằng gọn đúng.

Đọc tụng ngàn lời

Cú nghĩa không chính

Chẳng bằng nghĩa chính

Nghe xong diệt ác.

Tuy tụng ngàn lời

Vô nghĩa ích gì

Không bằng một câu

Nghe, làm, giải thoát.

Tuy tụng nhiều kinh

Không hiểu ích gì

Hiểu một câu pháp

Hành theo, đắc đạo.

Ngàn ngàn quân địch

Một người đánh thắng

Không bằng tự thắng

Là thắng tối thượng.

Tự thắng tối thượng

Nên gọi người hùng

Hộ ý điều thân

Thận trọng đến cùng.

Tuy bậc Thiên tôn

Thần, Ma, Phạm thiên

Đều không thắng được

Người tự thắng mình.

Ngàn tháng cúng tế

Trọn đời không bỏ

Không bằng chốc lát

Nhất tâm niệm pháp

Phước một niệm này

Hơn họ trọn đời.

Tuy cả trăm năm

Cúng tế thần lửa

Không bằng chốc lát

Cúng dường Tam bảo

Phước một cúng này

Hơn tế trăm năm.

Tế thần để cầu phước

Xét quả báo theo sau

Bốn phần chưa được một

Không bằng kính bậc Hiền.

Người lễ phép, làm thiện

Thường kính bậc Trưởng lão

Bốn phước tự nhiên tăng

Sắc, lực, thọ, bình an.

Người nào sống trăm năm

Bất chính, không trì giới

Không bằng sống một ngày

Giữ giới, chánh niệm thiền.

Người nào sống trăm năm

Tà ngụy, không có trí

Không bằng sống một ngày

Nhất tâm học chánh trí.

Người nào sống trăm năm

Biếng nhác không tinh tấn

Không bằng sống một ngày

Hết sức hành tinh tấn.

Người nào sống trăm năm

Không biết việc thành bại

Không bằng sống một ngày

Biết tránh đến việc nhỏ.

Người nào sống trăm năm

Không thấy đạo cam lộ

Không bằng sống một ngày

Được hưởng vị cam lộ.

Người nào sống trăm năm

Không biết nghĩa đại đạo

Không bằng sống một ngày

Học tinh yếu Phật pháp.

❧

Phẩm 17: ÁC HÀNH (có 22 bài)

Phẩm Ác Hành dạy

Cố ngăn người ác

Hành động tội báo

Phải chịu hoạn nạn.

Thấy thiện không theo

Tất tâm theo ác

Cầu phước bất chính

Tất thích tà dâm.

Phàm phu làm ác

Không chịu tự giác

Ngu si khoái ý

Sau thành độc hại.

Kẻ hung làm bạo

Đắm nhiễm làm hoài

Khoái ý làm ác

Tất phải bị tội.

Thiện nhân gây đức

Càng lúc tăng thêm

Tâm hoan hỷ làm

Tất được phước báo.

Yêu quái thấy phước

Khi ác chưa chín

Khi ác chín mùi

Tự chịu tội báo.

An lành tưởng họa

Khi thiện chưa chín

Khi thiện chín mùi

Tất hưởng phước báo.

Đánh người, bị đánh

Gây oán, bị oán

Mắng người, bị mắng

Phẫn nộ, bị nộ.

Phàm phu không học

Không biết Chánh pháp

Mạng sống này ngắn

Sao còn làm ác?

Chớ khinh ác nhỏ

Cho là không tội

Giọt nước tuy nhỏ

Dần đầy lu lớn

Phàm tội đầy tràn

Từ nhỏ tích thành.

Chớ khinh thiện nhỏ

Cho là không phước

Giọt nước tuy nhỏ

Dần đầy lu lớn

Phàm phước sung mãn

Từ ít trở thành.

Phàm người hành động

Dùng tốt báo xấu

Chính là vì mình

Không bị bại vong.

Thích lấy cho mình

Tự cho là đúng

Lấy được của kia

Người cũng chẳng còn.

Ác chưa đúng lúc

Như sữa mới vắt

Tội ẩn bên trong

Như lửa dưới tro.

Thích thú làm ác

Khi thân đã làm

Khóc lóc chịu báo

Tùy nghiệp chịu tội.

Làm ác không xét

Như binh chận đánh

Bị bắt mới biết

Đã làm việc ác

Sau chịu tội báo

Như trước đã làm.

Vết thương bị độc

Thuyền vào nước xoáy

Sống hành động ác

Phải bị thương tổn.

Gây ác vu bang người

Người thiện vẫn không nhơ

Ác hại ngược kẻ ngu

Như ngược gió tung bụi.

Lỗi lầm gây tội ác

Biết hối hận làm thiện

Người ấy sáng thế gian

Như trời không mây che.

Hành động ta đã làm

Sau chính ta thấy rõ

Làm thiện thì được thiện

Làm ác phải chịu ác.

Có người đọa bào thai

Kẻ ác đọa địa ngục

Làm thiện được sinh Thiên

Vô vi chứng Niết-bàn.

Không lên trời xuống biển

Không trốn vào lòng núi

Những nơi này không thể

Thoát nghiệp ác đã làm.

Chúng sinh bị khổ não

Không thoát khỏi già chết

Chỉ có bậc Trí nhân

Không nhớ ác của người.

❧

Phẩm 18: ĐAO TRƯỢNG (có 14 bài)

Phẩm Đao Trượng dạy

Tu tập Từ bi

Không dùng đao trượng

Tàn hại chúng sinh.

Mọi loài đều sợ chết

Sợ roi, sợ đau đớn

Hãy ví dụ thân mình

Chớ giết, chớ bảo đánh.

Làm chúng sinh an ổn

Không gây độc khổ sở

Đời này không bị khổ

Đời sau mãi an ổn.

Không nên nói ác

Bị quả báo sợ

Ác đi họa lại

Đao trượng hại thân.

Nói bằng lời thiện

Như gõ chuông khánh

Thân không bị chê

Dễ thoát thế gian.

Đánh người lương thiện

Vu báng vô tội

Bị họa gấp mười

Nạn đến khó cứu.

Sống bị đau đớn

Thân thể bị thương

Tự nhiên bệnh khổ

Tâm trí điên cuồng.

Bị vu tội nặng

Ách nạn với quan

Tài sản hao tận

Thân thuộc chia lìa.

Nhà cửa của mình

Bị lửa thiêu đốt

Chết đọa địa ngục

Là mười tai nạn.

Ở trần, bện tóc

Áo cỏ, vỏ cây

Ngâm nước, ngồi đá

Làm sao hết si!

Không chặt, giết, thiêu

Cũng không cầu thắng

Thương khắp mọi loài

Sống không bị oán.

Thế gian có người

Sống biết tàm quý

Là bậc Tinh tấn

Như ngựa thuần roi.

Như giục ngựa hay

Đi được đường xa

Người có tín giới

Định ý tinh tấn

Học đạo, tuệ thành

Diệt hết các khổ.

Tự nghiêm mình tu pháp

Không hại, giữ tịnh hạnh

Không đánh đập chúng sinh

Là Sa-môn Đạo nhân.

Không gây hại loài nào

Trọn đời không bị hại

Từ bi với tất cả

Ai gây oán cho mình.

❧

Phẩm 19: LÃO MẠO (có 14 bài)

Phẩm Lão Mạo dạy

Khuyên người gắng sức

Không vượt mạng sống

Già hối ích gì!

Gì đáng cười vui

Mạng bị đốt cháy

Tối tăm che phủ

Sao không cầu sáng?

Thấy thân hình đẹp

Cho đó là an

Vọng tưởng thành bệnh

Nào biết vô thường.

Già nhan sắc suy

Bệnh thân tiều tụy

Da nhăn thịt nhão

Thần chết gần bên.

Thân chết thần đi

Như xe vua vứt

Thịt tiêu cốt rã

Nào nhờ thân được.

Thân này như thành

Xây bằng xương thịt

Sinh đến già chết

Chỉ chứa sân, mạn.

Già thân suy tàn

Như xe hư nát

Cố gắng học tu

Giáo pháp trừ khổ.

Người không chịu học

Già như trâu đực

Chỉ mập thịt, mỡ

Không có phước tuệ.

Sinh tử đau khổ

Luân hồi gian nan

Do ý tham thân

Sinh khổ vô cùng.

Nhờ tuệ thấy khổ

Nên xả bỏ thân

Diệt ý đoạn nghiệp

Ái tận vô sinh.

Không tu phạm hạnh

Lại không giàu có

Già như cò đói

Đứng giữ ao không.

Đã không giữ giới

Lại không chứa của

Già suy lực kiệt

Tiếc nuối nào kịp.

Già như lá thu

Bẩn thỉu lam lũ

Mạng sắp chết rồi

Chỉ còn hối hận.

Mạng chết theo ngày đêm

Đúng lúc hãy cố gắng

Thế gian thật vô thường

Chớ si đọa tối tăm.

Học thắp sáng đèn ý

Tự luyện cầu trí tuệ

Thoát cấu chớ nhiễm ô

Thắp đuốc rọi đường mê.

❧

Phẩm 20: ÁI THÂN (có 13 bài)

Phẩm Ái Thân này

Để khuyến khích học

Lợi ích thân mình

Diệt tội tăng phước.

Tự yêu thân mình

Cẩn thận giữ gìn

Hy vọng trừ dục

Học chánh không mê.

Thân là số một

Thường tự gắng học

Hiểu mới dạy người

Không lười, được trí.

Học trước chánh mình

Sau mới dạy người

Điều thân, được tuệ

Tất vượt lên trên.

Chưa lợi được mình

Làm sao lợi người

Tâm thuần, hình chính

Nguyện nào chẳng đạt.

Trước ta đã tạo

Sau phải chịu lấy

Làm ác, hại mình

Như thép dũa ngọc.

Người không trì giới

Cấu uế quấn quýt

Theo tình, nhiều dục

Ác hạnh càng tăng.

Làm ác hại thân

Ngu cho là dễ

Làm thiện thân an

Ngu cho là khó.

Như Chân nhân dạy

Lấy đạo nuôi thân

Kẻ ngu ganh ghét

Thấy cho là xấu.

Làm ác gặp ác

Như trồng giống đắng

Ác tự chịu tội

Thiện tự hưởng phước.

Các quả dị thục

Không thay nhau được

Làm thiện được thiện

Như trồng giống ngọt.

Lợi mình, lợi người

Ích không tổn phí

Muốn biết lợi thân

Giới, văn hơn hết

Người tự thương mình

Muốn sinh lên trời

Kính, mến nghe pháp

Nhớ lời Phật dạy.

Làm việc phải suy nghĩ

Chớ làm tổn hại việc

Vậy, ý phải tu luôn

Làm việc nên kịp lúc.

Luận về người làm việc

Làm tận đến thành lợi

Thấy đúng mới chịu làm

Được kết quả như ý.

❧

Phẩm 21: THẾ TỤC (có 14 bài)

Phẩm Thế Tục dạy

Đời như huyễn mộng

Nên bỏ phù hoa

Gắng tu đạo nghiệp.

Như xe đi đường

Bỏ đường bằng lớn

Đi đường xấu chật

Tất khổ gãy trục.

Xa rời chánh pháp

Phi pháp phải tăng

Ngu giữ đến chết

Phải bị hoạn nạn.

Thuận theo đường chánh

Chớ làm nghiệp tà

Đi đứng đều an

Đời đời không khổ.

Vạn vật như bọt

Ý như ngựa hoang

Thế gian như huyễn

Có gì thích thú!

Ai không tham đời

Như nhổ gốc cây

Ngày đêm như vậy

Tất chứng thiền định.

Chánh tín bố thí

Đem vui cho người

Vì ý phiền não

Cho nhiều người ăn

Hạng này ngày đêm

Không được định ý.

Thế tục không mắt

Không thấy đạo Chân

Thiểu số thấy đạo

Phải nuôi thiện ý.

Như nhạn giúp bầy

Tránh lưới bay cao

Người trí dẫn đời

Vượt thoát chúng tà.

Thế gian vô thường

Ba cõi không an

Chư Thiên tuy lạc

Phước hết cũng chết.

Xem khắp thế gian

Có sống phải chết

Muốn thoát sinh tử

Phải hành Chánh đạo.

Si trùm thiên hạ

Tham khiến không thấy

Tà nghi xa đạo

Khổ ngu theo đó.

Một pháp thật lỗi

Là người vọng ngữ

Ác nào cũng làm

Không thoát đời sau.

Tuy chứa nhiều trân bảo

Chất cao đến tận trời

Như vậy khắp thế gian

Không bằng được thấy đạo.

Không thiện cho là thiện

Tham ái tưởng không ái

Lấy khổ cho là vui

Phàm ngu bị nó hại.

BÀI TỰA KINH PHÁP CÚ

Kệ Đàm bát là yếu nghĩa của các kinh. Đàm là lời pháp. Bát là câu. Kinh Pháp Cú có những bộ khác nhau. Có bộ 900 kệ, 700 kệ, 500 kệ. Kệ là lời tóm tắt, như bài thơ, bài tụng. Kệ này do Đức Phật thấy sự việc mà làm, không phải nói một lần, đều có đầu đuôi, rải rác trong các kinh. Đức Phật là Bậc Nhất Thiết Trí, đại nhân từ, thương xót chúng sinh nên xuất hiện trong thế gian, mở bày đạo nghĩa để giải thoát cho mọi người. Mười hai phần giáo tổng quát yếu nghĩa, phân riêng ra làm một số bộ. Bốn bộ A-hàm, sau khi Phật diệt độ, do A-nan truyền, bất kỳ quyển dài ngắn đều được nêu: “Nghe sự việc như vậy, Phật ở chỗ ấy thuyết giảng lời này.” Sau này, Sa-môn ở năm bộ đều tự trích kệ sáu câu, bốn câu trong các kinh, theo ý nghĩa mà xếp riêng vào từng phẩm, so với mười hai phần giáo có sự thêm bớt, gọi theo tên riêng không thích đáng, nên gọi là kinh Pháp Cú. Các kinh là lời pháp, pháp cú do lời pháp kết thành.

Gần đây, Cát Thị truyền 700 kệ. Ý nghĩa của kệ rất sâu, người dịch khó lột phần hồn. Đức Phật khó được gặp, giáo pháp khó được nghe, chư Phật đều xuất thế ở Thiên trúc. Ngôn ngữ, âm điệu của Thiên trúc và Hán khác nhau. Sách là sách Thiên trúc, lời là lời Thiên trúc, danh nghĩa bất đồng, truyền thật không dễ. Duy ngày trước, có Giám điều An hầu Thế Cao, Đô úy Phật Điều dịch Phạm văn ra Tần văn, đạt được ý, việc này khó theo được. Sau này, người lưu truyền tuy không đạt được phần sâu kín, nhưng vẫn còn quý ở chỗ nói lên được đại ý. Ban đầu, Duy-kỳ-nan từ Thiên trúc, vào năm Hoàng vũ thứ ba, đến Vũ xương. Tôi nhận bản 500 kệ này, thỉnh đồng đạo là Trúc Tương Diễm dịch. Tương Diễm tuy giỏi Thiên trúc ngữ, nhưng chưa thông Hán. Lời nói ra, hoặc được Phạn ngữ, hoặc dung nghĩa nói ra âm, tuy được chân thật nhưng còn hiềm văn từ chất phác không nhã. Duy-kỳ-nan nói: “Phật dạy y vào nghĩa lý, không cần văn vẻ, giữ được giáo nghĩa, không cần bề ngoài. Người truyền kinh cần phải dễ hiểu, đừng cho mất ý nghĩa, đấy chính là thiện.”

Cử tọa, có người nói: “Lão thị có nói, lời hay thì không đáng tin,

lời đáng tin thì không hay.” Trọng Ni cũng nói: “Sách không hết lời, lời không hết ý.” Điều này nói rõ ý của Thánh nhân sâu xa không cùng. Nay truyền nghĩa tiếng Phạm, nên đúng với kinh. Thế nên, người nhận kệ dịch, chú trọng tu sửa nghĩa chính, không thêm văn sức. Dịch chỗ nào không hiểu thì bỏ chứ không truyền. Thế nên có sự thất thoát vì những điều không nêu ra được. Nhưng, văn từ tuy chất phát mà ý chỉ thâm sâu. Văn tóm gọn mà nghĩa rộng liên hệ với các kinh. Từng bài có câu, có nghĩa. Tại Thiên trúc, người mới tiến tu đạo nghiệp, không học Pháp cú gọi là vượt trình tự. Đây chính là pháp làm lớn dần cho người mới học, kho chứa uyên áo cho kẻ đã vào sâu. Có thể thoát khỏi mê mờ, hiểu rõ đúng sai, làm cho người tự đứng vững, học tuy ít nhưng lợi ích rộng lớn, thật là pháp cốt yếu vi diệu.

Xưa, khi truyền kinh này, có chỗ không hiểu, mời Tương Diễm đến, nhờ hỏi những kệ này, lại được 13 phẩm, hiệu đính theo bản cổ, có chỗ tăng thêm. Xếp theo thứ tự phẩm mục thành một bộ 39 thiên, 752 kệ. Có nhiều bổ ích, giúp học vấn rộng thêm vậy.

❧

Kinh Pháp Cú - Quyển Hạ

KINH PHÁP CÚ

QUYỂN HẠ

Phẩm 22: THUẬT PHẬT (có 21 bài)

Phẩm Thuật Phật nói

Thần đức của Phật

Lợi ích độ sinh

Dạy đạo cho đời.

Ta thắng vượt qua ác

Thắng tất cả thế gian

Trí tuệ sáng vô cùng

Xóa tối, làm nhập đạo.

Phá lưới, không còn ngại

Ái diệt không còn gì

Ý Phật sâu vô cùng

Không sao theo dõi được.

Dũng mãnh quyết nhất tâm

Xuất gia ngày đêm diệt

Đoạn nguồn gốc ái dục

Học chánh niệm tỉnh giác.

Thấy Thánh đế hết uế

Đã vượt năm vực sâu

Phật xuất hiện soi đời

Trừ khổ não mọi người.

Sinh làm người thật khó

Được sống còn khó hơn

Phật ra đời rất khó

Khó nghe được Phật pháp.

Ta không thầy hướng dẫn

Một mình không bạn bè

Tu các hạnh thành Phật

Từ đó thông Thánh đạo.

Thuyền sư vượt nước giỏi

Tinh tấn là cầu đò

Người đời ỷ: dòng họ

Bậc giải thoát: anh hùng.

Phật: phá ác, giải thoát

Phạm chí: ở trên đất

Học pháp: là trừ đói

Đệ tử: không gieo trồng.

Nhẫn: quán hạnh đệ nhất

Niết-bàn: quả tối thượng

Sa-môn: xả trừ tội

Không gây hại người khác.

Không phá hại, gây phiền

Giữ giới luật đúng pháp

Không tham, ăn tiết độ

Sống ở chỗ yên tịnh

Ý chân thật, có trí

Là hành lời Phật dạy.

Không làm điều ác

Làm các hạnh lành

Tự tịnh tâm ý

Là lời Phật dạy.

Phật, Bậc Tôn Quý

Đoạn lậu không tham

Hùng trong họ Thích

Tất cả tùy tâm.

Vui thay phước báo!

Nguyện đều thành tựu

Siêng hướng tịch diệt

Tự chứng Niết-bàn.

Quy y nhiều nơi

Núi, sông, cây thần

Miếu đền hình tượng

Tế tự cầu phước.

Quy y như vậy

Chẳng yên, tầm thường

Không thể giúp ta

Thoát khỏi đau khổ.

Người nào quy y

Phật, Pháp, Thánh chúng

Đạo đức Tứ đế

Tất đắc Chánh kiến.

Sinh tử rất khổ

Thấy rõ thoát khổ

Tám đường vượt đời

Trừ hết các khổ.

Tự quy Tam bảo

Kiết tường tối thượng

Chỉ có cách này

Thoát tất cả khổ.

Bậc sĩ trung chánh

Chí đạo không tham

Lợi thay người ấy

Người quy y Phật.

Khó gặp bậc Trí

Cũng không dễ có

Họ ở chỗ nào

Thân tộc an lạc.

Phật ra đời, vui!

Giảng giáo pháp, vui!

Chúng hòa hợp, vui!

Hòa hợp yên vui!

❧

Phẩm 23: AN NINH (có 14 bài)

Phẩm An Ninh này

Chỉ rõ an nguy

Bỏ ác là thiện

Vui không bị đọa.

Ta sống an tịnh

Không gây oán hờn

Giữa những người oán

Ta sống không oán.

Ta sống an tịnh

Không còn các bệnh

Giữa những người bệnh

Ta sống không bệnh.

Ta sống an tịnh

Không có lo buồn

Giữa những người buồn

Ta sống không buồn.

Ta sống an tịnh

Thanh tịnh vô vi

Ăn bằng pháp lạc

Như trời Quang âm.

Ta sống an tịnh

Đạm bạc vô sự

Lửa khắp thế gian

Không thể đốt ta.

Thắng sinh thù oán

Thua, khổ bị khinh

Bỏ tâm thua thắng

Không tranh tự an.

Dâm nóng hơn lửa

Sân còn hơn độc

Khổ nào bằng thân

Vui nào bằng diệt.

Không ham vui nhỏ

Tài nhỏ, tuệ nhỏ

Xét cầu việc lớn

Được an lạc lớn.

Ta là Thế Tôn

Giải thoát không khổ

Vượt khỏi ba cõi

Hàng phục chúng ma.

Gặp Thánh nhân, vui

Được thân cận, vui

Được thoát kẻ ngu

Làm thiện tự vui.

Giữ chánh đạo, vui

Khéo thuyết pháp vui

Không tranh với đời

Đủ giới thường vui.

Gần bậc Hiền vui

Như gặp người thân

Gần bậc Nhân trí

Học được cao xa.

Đời sống quá ngắn

Sự chết rất nhiều

Học lấy chính yếu

Đến già mới an.

Người muốn được cam lộ

Vứt dục vui Diệt đế

Muốn thoát khổ sinh tử

Phải dùng vị cam lộ.

❧

Phẩm 24: HIẾU HỶ (có 12 bài)

Phẩm Hiếu Hỷ này

Dạy người vui nhiều

Thường không tham dục

Thì không lo buồn.

Trái đạo thuận theo mình

Thuận đạo thì tự nghịch

Bỏ pháp theo sở thích

Là thuận theo ái dục.

Không chạy theo yêu mến

Chẳng từ bỏ kẻ ghét

Yêu không gặp thì khổ

Ghét phải gặp cũng buồn.

Vậy chớ tạo yêu mến

Do yêu nên có ghét

Ai trừ hết triền phược

Không yêu, không bị ghét.

Luyến ái sinh buồn

Luyến ái sinh sợ

Không còn luyến ái

Không sợ, không buồn.

Giữ giới không tham

Chí thành biết tàm

Tu thân gần đạo

Mọi người kính mến.

Không làm theo dục

Nghĩ đúng mới nói

Tâm không tham ái

Cắt dòng sinh tử.

Người đi đã lâu

Bình an trở về

Thân quyến cùng nhau

Hoan hỷ chào đón.

Người ưa làm phước

Đời này, đời kia

Tự hưởng phước báo

Như thân vui đón.

Làm theo lời Phật

Ngăn cấm việc ác

Mến người gần đạo

Xa đạo chớ thân.

Gần và xa đạo

Kết quả khác nhau

Gần đạo sinh Thiên

Xa đạo đọa ngục.

❧

Phẩm 25: PHẪN NỘ (có 26 bài)

Phẩm Phẫn Nộ dạy

Thấy sân hận hại

Khoan dung, từ hòa

Trời giúp, người mến.

Phẫn nộ không thấy pháp

Phẫn nộ không biết đạo

Người trừ được phẫn nộ

Phước vui thường theo thân.

Tham dâm không thấy pháp

Ý ngu si cũng vậy

Người bỏ dâm trừ si

Người ấy phước số một.

Ai ngăn được giận

Như ngừng xe chạy

Là người lái giỏi

Bỏ tối ra sáng.

Nhẫn nhục thắng giận

Thiện thắng bất thiện

Hay cho thắng tham

Thành thật thắng dối.

Không dối, không giận

Ý không tham cầu

Làm ba việc này

Chắn chắn sinh Thiên.

Thường chế ngự thân

Từ tâm không giết

Được sinh cõi Thiên

Đến đó an lạc.

Ý luôn tỉnh giác

Ngày đêm siêng học

Lậu hết, ý thông

Chắc đến Niết-bàn.

Từ xưa đến nay

Loài người chê nhau

Nói nhiều bị chê

Nói ít bị chê

Nói vừa bị chê

Sống khó tránh chê.

Kẻ phàm ý dục

Không thể trung dung

Cả khen và chê

Chỉ vì danh lợi

Minh trí khen ngợi

Là bậc Hiền nhân.

Bậc tuệ giữ giới

Không có chỗ chê

Sạch như La-hán

Chẳng ai vu báng

Chư Thiên khen ngợi

Phạm, Thích tán dương.

Thường bảo vệ thân

Ngăn chặn giận dữ

Thân không làm ác

Siêng tu đức hạnh.

Thường bảo vệ miệng

Ngăn chặn giận dữ

Miệng không nói ác

Tụng tập giáo pháp.

Thường bảo vệ tâm

Ngăn chặn giận dữ

Tâm không nghĩ ác

Tư duy niệm đạo.

Cẩn thận thân, lời

Giữ gìn ý nghĩ

Hành đạo, bỏ sân

Nhẫn mới hùng cường.

Vứt sân, bỏ mạn

Tránh xa tham ái

Không đắm danh sắc

Vô vi diệt khổ.

Nổi sân, diệt ngay

Dâm sinh, cấm ngay

Không còn ngu si

Nhờ đây an ổn.

Không sân ngủ yên

Giận hại, dâm lo

Nộ là gốc độc

Phạm chí ý hòa

Nói thiện được khen

Đoạn sân không khổ.

Đồng chí tương cận

Biết rõ việc ác

Ngăn chớ nổi sân

Bị lửa khổ đốt.

Không biết tàm quý

Không ngăn phẫn nộ

Bị giận sai khiến

Không từ việc gì.

Có sức dùng binh

Không sức dung nhu

Nhẫn là tối thượng

Nên thường nhẫn nhục.

Bị nhiều người khinh

Bậc dũng, nhẫn nhục

Nhẫn là tối thượng

Nên thường phải nhẫn.

Ta cùng với người

Đáng sợ có ba

Biết họ tự sân

Tự ta diệt sân

Cả hai cùng làm

Ta làm, họ dạy

Biết họ tự sân

Tự ta diệt sân.

Thiện trí thắng ngu

Gặp lời thô ác

Người muốn thường thắng

Hãy tự im lặng.

Kẻ làm việc ác

Sân bị quả sân

Bị sân không đáp

Thắng kẻ đấu tranh.

❧

Phẩm 26: TRẦN CẤU (có 19 bài)

Phẩm Trần Cấu này

Phân biệt thanh trược

Nên học tinh khiết

Không làm ô nhục.

Sống không hành thiện

Chết đọa cõi ác

Mạng sống trôi nhanh

Tư lương không có.

Nên cầu trí tuệ

Thắp sáng định ý

Trừ uế, thanh tịnh

Thoát khỏi khổ hình.

Bậc trí tuần tự

Từng bước tinh tấn

Trừ cấu nơi tâm

Như thợ lọc vàng.

Ác do tâm sinh

Trở lại hại thân

Như sắt sinh sét

Lại ăn mục sắt.

Không tụng niệm: lời dơ

Không siêng quét: bẩn nhà

Không trang sức: sắc xấu

Phóng dật làm việc nhơ.

Xan tham nhơ bố thí

Bất thiện làm hạnh nhơ

Đời này và đời sau

Ác pháp là cấu uế.

Nhơ trong các nhơ

Chẳng gì bằng si

Học phải bỏ ác

Tỳ-kheo vô cấu.

Sống không hổ, dễ

Như chim giành ănư

Trơ mặt chịu nhục

Gọi là sống uế.

Liêm sỉ tuy khó

Thật giữ thanh bạch

Tránh nhục, cao thượng

Gọi là sống sạch.

Kẻ ngu ưa giết

Nói không thành thật

Lấy của không cho

Thông gian vợ người.

Phóng dật phạm giới

Đam mê uống rượu

Vị ấy đời đời

Tự bứng gốc mình.

Người biết như vậy

Không được niệm ác

Gần ngu, phi pháp

Tự đốt khổ mãi.

Ai tin bố thí

Lại muốn tiếng khen

Gần kẻ hư vinh

Không nhập tịnh định.

Đoạn tất cả dục

Chặt gốc ý ấy

Ngày đêm chuyên nhất

Tất nhập tịnh định.

Tham dục theo trần

Nhiễm trần bị rớt

Không nhiễm không theo

Sạch thoát ngu si.

Thấy người tự hại

Thường tỉnh giác mình

Theo lậu tự hại

Hết lậu, sạch cấu.

Lửa nào nóng bằng dâm

Mau lẹ nào bằng sân

Lưới nào kín bằng si

Sông nào bằng dòng ái.

Hư không không dấu vết

Sa-môn không ý riêng

Phàm phu đều thích ác

Phật thanh tịnh vô uế.

Hư không không dấu vết

Sa-môn không ý riêng

Thế gian đều vô thường

Phật vô ngã, ngã sở.

❧

Phẩm 27: PHỤNG TRÌ (có 17 bài)

Phẩm Phụng Trì này

Giảng giải đạo nghĩa

Pháp quý đức hạnh

Không tham xa xỉ.

Người thích kinh đạo

Không tranh lợi dưỡng

Có lợi hay không

Không dục không mê.

Thường từ, hiếu học

Chính tâm hành động

Giữ gìn tuệ quý

Đây chính là đạo.

Gọi là bậc Trí

Chẳng phải nói giỏi

Yên ổn, không sợ

Làm thiện là trí.

Người phụng trì pháp

Không vì nói nhiều

Tuy được nghe ít

Thân hành đúng pháp

Giữ đạo không quên

Đáng gọi trì pháp.

Gọi là trưởng lão

Chẳng phải tuổi cao

Thân già tóc bạc

Chỉ là ngu xuẩn.

Người hiểu đúng pháp

Tự chế, nhân từ

Sáng suốt thanh khiết

Mới là Trưởng lão.

Gọi là xinh đẹp

Không vì như hoa

Nhưng tham, phù phiếm

Nói, làm trái nhau.

Ai bỏ được ác

Hết tận gốc rễ

Tuệ không sân hận

Mới là xinh đẹp.

Gọi là Sa-môn

Không do cạo tóc

Nói dối tham lam

Ái dục như phàm.

Ai không làm ác

Phát huy đạo pháp

Diệt tâm ý xấu

Mới là Sa-môn.

Gọi là Tỳ-kheo

Không vì khất thực

Tà hạnh cầu người

Chỉ là danh suông.

Ai bỏ nghiệp tội

Tịnh tu phạm hạnh

Tuệ phá trừ ác

Mới là Tỳ-kheo.

Là bậc Hiền trí

Chẳng vì im lặng

Dụng tâm bất tịnh

Chỉ là bề ngoài.

Người tâm vô vi

Trong ngoài thanh tịnh

Giải thoát ngã nhân

Mới là Hiền trí.

Là bậc có đạo

Không cứu một vật

Giúp khắp mọi loài

Không hại, có đạo.

Giới nhiều, ít nói

Ta hành thành thật

Tâm ý đắc định

Phải do ngăn ngừa.

Ý hiểu, muốn yên

Chớ sống theo phàm

Kết sử chưa hết

Không thể giải thoát.

❧

Phẩm 28: ĐẠO HẠNH (có 28 bài)

Phẩm Đạo Hạnh này

Chỉ dạy chính yếu

Về đường giải thoát

Rất là tốt đẹp.

Tám chánh: đường tối thượng

Bốn đế: pháp trùm khắp

Không tham: hạnh tối thượng

Cho đèn tất được sáng.

Đường này không còn sợ

Thấy thanh tịnh vượt đời

Phá hoại được quân ma

Gắng làm diệt tà khổ.

Ta đã dạy đường chánh

Rất sáng suốt, thù thắng

Nghe rồi phải tự đi

Đi mới thoát lưới tà.

Sinh tử khổ, vô thường

Quán thấy bằng trí tuệ

Muốn thoát tất cả khổ

Hành đạo trừ tất cả.

Sinh tử vô thường, không

Quán thấy bằng trí tuệ

Muốn thoát tất cả khổ

Phải chuyên cần hành đạo.

Cần làm phải làm ngay

Chớ như ngu lẩn tránh

Lười biếng, chỉ biết nhìn

Trí cùn, chẳng đạt đạo.

Niệm đúng là chánh niệm

Niệm không đúng là tà

Trí tuệ không sinh tà

Chánh tư duy, đạt dạo.

Cẩn thận lời, chánh ý

Thân không làm bất thiện

Người hộ trì ba nghiệp

Phật dạy, phải đắc đạo.

Chặt cây không bứng gốc

Gốc còn, cây mọc lại

Bứng gốc, cây không còn

Tỳ-kheo chứng Niết-bàn.

Nếu chưa đoạn tuyệt

Luyến ái thân thích

Ý tham tự trói

Như bê thích sữa.

Đoạn dục tận gốc

Sinh tử không ngại

Người ấy gần đạo

Mau chứng Niết-bàn.

Già vì tham dâm

Bệnh do giận dữ

Chết bởi ngu si

Trừ ba, đắc đạo.

Giải thoát trước sau

Vượt giữa, sang kia

Diệt hết tà niệm

Không còn già chết.

Người ham vợ con

Không quán pháp bệnh

Thần chết vụt đến

Như nước lũ dâng.

Cha con không cứu

Mong gì thân thích

Mạng hết, nhờ thân

Như mù giữ đèn.

Tuệ hiểu ý này

Phải tu kinh giới

Cần hành, vượt đời

Hết tất cả khổ.

Viễn ly ngu si

Như gió đùa mây

Diệt hết vọng tưởng

Là chánh tri kiến.

Trí lớn nhất đời

An lạc vô vi

Biết học chánh pháp

Sinh tử không còn.

Biết các hành: không

Thấy rõ bằng tuệ

Chán khổ thế gian

Đường này diệt khổ.

Biết các hành: khổ

Thấy rõ bằng tuệ

Chán khổ thế gian

Đường này diệt khổ.

Các hành: vô ngã

Thấy rõ bằng tuệ

Chán khổ thế gian

Đường này diệt khổ.

Ta dạy ngươi pháp

Nhổ mũi tên ái

Hãy tự cứu mình

Bằng lời Như lai.

Các nghiệp Ta đã diệt

Hết luân hồi sinh tử

Giải thoát chẳng một người

Dạy pháp làm mắt đạo.

Sông mạnh chảy về biển

Nước đầy thì mau tràn

Nói pháp cho người trí

Mau hưởng vị cam lộ.

Pháp luân chưa từng nghe

Chuyển vì thương chúng sinh

Thế nên người phụng trì

Giữ theo vượt ba cõi.

Trong ba niệm, niệm thiện

Ba niệm, chớ niệm ác

Niệm từ nghĩ đến làm

Diệt ác: chánh tinh tấn.

Tam định là bỏ niệm

Xả ly, hành vô lượng

Được ba, trừ ba nhóm

Giải kiết là chánh niệm.

Biết trì giới ngăn ác

Tư duy tuệ thích niệm

Biết rõ đời thành bại

Ngăn ý, thoát tất cả.

❧

Phẩm 29: QUẢNG DIỄN (có 14 bài)

Phẩm Quảng Diễn dạy

Dù thiện hay ác

Chứa nhỏ thành lớn

Kệ tụng chứng minh.

Bỏ an ổn nhỏ

Được an lạc lớn

Bậc tuệ bỏ nhỏ

Được hưởng phước lớn.

Gây khổ cho người

Muốn mình hạnh phúc

Họa mãi theo thân

Tự gây oán lớn.

Đã làm nhiều việc

Cả việc không nên

Múa hát phóng dật

Nết xấu tăng dần.

Tinh tấn tu hành

Làm đúng, bỏ sai

Niệm thân tỉnh giác

Chính là chánh cần.

Thông minh trí tuệ

Học vấn quảng bác

Hiểu biết rộng dần

Như dầu vào nước.

Ý cùn trí cạn

Không ham học hành

Hiểu biết thu hẹp

Như bơ vào nước.

Gần đạo danh sáng

Như tuyết đỉnh núi

Xa đạo tối tăm

Như tối bắn tên.

Làm đệ tử Phật

Thường tự tỉnhgiác

Ngày đêm niệm Phật

Niệm Pháp, niệm Tăng.

Làm đệ tử Phật

Thường tự tỉnh giác

Ngày đêm thiền định

Vui quán, nhất tâm.

Người phải luôn chú ý

Khi ăn biết tự bớt

Là giảm khổ bởi tham

Điều độ thì sống lâu.

Học khó, trừ tội khó

Sống tại gia cũng khó

Sống chung đồng lợi khó

Khó nhất vượt luân hồi.

Tỳ-kheo cầu xin khó

Sao không tự cố gắng

Tinh tấn đắc tự tại

Không còn cầu người nữa.

Có tín thì giới thành

Nhờ giới nhiều quả báu

Nhờ giới sống an vui

Hiện tại được cúng dường.

Khi đi và khi nằm

Hành động không phóng dật

Tinh cần luôn điều tâm

An vui sống giữa rừng.

❧

Phẩm 30: ĐỊA NGỤC (có 16 bài)

Phẩm Địa Ngục này

Nói việc Nê-lê

Làm ác chịu ác

Tội báo không tha.

Nói dối, gần địa ngục

Làm mà nói không làm

Hai tội đều bị quả

Tự gây, nghiệp kéo đi.

Trên thân mặc pháp y

Làm ác, không giữ giới

Kẻ chìm trong việc ác

Chắc chắn đọa địa ngục.

Phạm giới, hưởng cúng dường

Đúng lý, thà tự hại

Như nuốt viên sắt nóng

Lửa đốt cháy thành than.

Phóng dật có bốn việc

Ưa xâm phạm vợ người

Gây họa không làm phước

Chê bai và dâm dật.

Không phước, đọa ác thú

Sợ hãi, không an vui

Bị phép vua hành phạt

Chết bị rơi địa ngục.

Như nhổ nắm cỏ bén

Không chặt bị đứt tay

Học giới, không giữ giới

Tự hại đọa địa ngục.

Sống buông lung lười biếng

Không thể trừ phiền não

Phạm hạnh bị hoen ố

Không hưởng được phước lớn.

Việc cần làm phải làm

Cương quyết làm hết sức

Tránh xa những đường tà

Chớ tung ra bụi trần.

Làm việc không nên làm

Sau chịu nhiều đau khổ

Làm thiện thường thuận tốt

Vừa ý không hối hận.

Ai với các việc ác

Sắp làm hoặc đã làm

Không mở được khổ này

Tội đến không tránh được.

Dối chứng cầu lợi

Hành động bất chánh

Oán gièm người thiện

Cố hại người ngay

Tội trói kẻ ấy

Tự nhào xuống hố.

Như giữ biên ải

Trong ngoài kiên cố

Tự giữ tâm mình

Phi pháp không sinh

Phạm giới bị khổ

Phải đọa địa ngục.

Đáng hổ chẳng hổ

Không hổ lại hổ

Sống với tà kiến

Chết đọa địa ngục.

Đáng sợ chẳng sợ

Không sợ lại sợ

Tin theo tà kiến

Chết đọa địa ngục.

Đáng tránh không tránh

Nên đến không đến

Học tập tà kiến

Chết đọa địa ngục.

Đáng gần nên gần

Nên xa thì xa

Luôn giữ chánh kiến

Chết sinh cõi thiện.

❧

Phẩm 31: TƯỢNG DỤ (có 18 bài)

Phẩm Tượng Dụ này

Dạy người chánh thân

Làm thiện được thiện

Phước báo chắc vậy.

Ta như voi chiến

Không sợ trúng tên

Thường dùng thành tín

Độ người không giới.

Như voi thuần thục

Xứng để vua cỡi

Người thuần thục giỏi

Mới nhận thành tín.

Tuy thường huấn luyện

Như ngựa mới kia

Như voi thuần thục

Không bằng tự điều.

Voi ngựa không đưa

Tận nơi người muốn

Chỉ người tự điều

Mới được thuần thục.

Như voi tên Tài Thủ

Phát dục khó cấm ngăn

Trói lại, chẳng cho ăn

Nhưng vẫn còn hung dữ.

Kẻ chìm trong việc ác

Thường tự trói bằng tham

Như voi không biết đủ

Nên thường nhập bào thai.

Xưa ý này ngu độn

Thường phóng dật cầu an

Nay bỏ, hàng phục dục

Như dùng móc điều voi.

Thích đạo không phóng dật

Thường tự giữ gìn tâm

Là diệt khổ cho thân

Như voi vượt khỏi hầm.

Nếu được bạn hiền trí

Cùng nhau siêng làm thiện

Biết chế phục ý riêng

Đạt đến chỗ đồng tâm.

Không được bạn hiền trí

Gặp phải bạn xấu ác

Như vua bỏ thành ấp

Sống riêng không làm ác

Thà một mình làm thiện

Như voi tự giữ thân.

Sống có ích là an

Bạn nhu hòa là an

Chết có phước là an

Không bị ác là an.

Có mẹ phục vụ, vui

Có cha phục vụ, vui

Đời có Sa-môn, vui

Mọi người có đạo, vui.

Trì giới đến già an

Chánh tín nơi chánh thiện

Trí tuệ thân rất an

Không làm ác, an nhất.

Như ngựa thuần thục

Làm theo hiểu biết

Tín giới tinh tấn

Định pháp đầy đủ

Minh hạnh thành lập

Nhẫn cùng định ý

Là đoạn các khổ

Tùy ý như vậy

Nhờ đó đắc định

Như ngựa vua cỡi.

Đoạn nhuế, vô lậu

Là hưởng Thiên lạc

Không sống phóng dật

Từ đó giác ngộ

Tuấn mã vượt hèn

Vứt ác là hiền.

❧

Phẩm 32: ÁI DỤC (có 32 bài)

Phẩm Ái Dục dạy

Dâm dục ân ái

Người đời vì chúng

Sinh nhiều khổ não.

Tâm phóng dật dâm hạnh

Ái dục thêm cành nhánh

Thêm đời này đời khác

Như khỉ tham hái trái.

Ai khổ vì ái dục

Ái dục trói thế gian

Buồn khổ ngày đêm tăng

Quấn quýt như dây leo.

Người mê hoặc ân ái

Không bỏ được dục tình

Khổ vì ái tăng thêm

Như nước rỉ đầy ao.

Nguyên nhân làm ưu buồn

Nhiều nỗi khổ trong đời

Chỉ vì duyên ái hữu

Diệt ái không còn buồn.

Vứt lo, ý ta an

Không ái, chẳng luân hồi

Không lo, không mong cầu

Không ái thì được an.

Có aí đến khi chết

Quấn quýt nhiều thân thuộc

Đi trên đường lo dài

Khổ ái làm nguy ách.

Là người hành đạo

Không gần với dục

Trước diệt gốc ái

Không còn thân rễ

Không như cắt lau

Làm dục sinh lại.

Như cây rễ sâu chắc

Tuy chặt vẫn mọc cành

Ý ái chưa trừ hết

Phải bị khổ não hoài.

Như khỉ xa rừng cây

Thoát rồi quay trở lại

Loài người cũng như vậy

Thoát ngục lại vào ngục.

Ý tham dục chảy mãi

Huân tập với kiêu mạn

Tư tưởng theo ái dục

Mê muội, chẳng thấy gì.

Ý tưởng chảy khắp nơi

Dục quấn như cỏ rối

Nhờ trí tuệ thấy rõ

Mới chặt gốc ý dục.

Người chìm trong bể ái

Vọng tưởng dục tràn lan

Ái dục sâu không đáy

Già chết vì ái này.

Không chặt bỏ cành nhánh

Chỉ nuôi thêm tham dục

Vì nuôi ong tay áo

Kẻ ngu phải lo buồn.

Bị còng giam trong ngục

Trí không cho là chắc

Ngu thân cận vợ con

Ái nhiễm này chắc bền.

Tuệ nói ái là ngục

Sâu chắc khó thoát ra

Thế nên cố chặt bỏ

Không còn dục mới yên.

Thấy sắc, tâm mê hoặc

Chẳng quán niệm vô thường

Ngu cho là mỹ thiện

Nào biết sắc không chân.

Tự nhốt trong dâm lạc

Như tằm làm kén trói

Người trí bỏ, không màng

Không dục, không còn khổ

Người tâm ý phóng dật

Thấy dâm cho là tịnh

Ý ân ái bùng lên

Từ đó tạo lao ngục.

Người tỉnh giác diệt dâm

Thường niệm dục bất tịnh

Nhờ đó thoát ngục tà

Không còn khổ già chết.

Tự trùm bằng lưới dục

Tự che bằng dù ái

Phóng túng trói trong ngục

Như cá lọt vào lờ.

Bị già chết theo mãi

Như nghé theo vú mẹ

Ly dục, không theo ái

Thoát lưới, không bị nhốt.

Hết đường, trừ ngục trói

Thoát tất cả bỉ thử

Đều vượt qua tất cả

Chính là bậc Đại sĩ.

Chớ thân người xa pháp

Chớ thân kẻ nhiễm ái

Người không đoạn ba đời

Tất đọa vào biên kiến.

Ai hiểu tất cả pháp

Không vướng vào các pháp

Thoát tất cả ý dục

Chính là thông Thánh ý.

Các thí, thí pháp hơn

Các vị, đạo vị hơn

Các vui, vui pháp hơn

Ái hết, không còn khổ.

Ngu lấy tham tự trói

Không cầu sang bờ kia

Kẻ ngu tham tài, sắc

Hại mình và hại người.

Ý ái dục là ruộng

Tham sân si là giống

Cho hết, thoát thế gian

Được phước vô cùng tận.

Bạn ít, hàng hóa nhiều

Thương nhân lo sợ mãi

Giặc tham dục hại mạng

Bậc tuệ không tham dục.

Tâm có nhiều loại dục

Không chỉ là năm dục

Ngược lại, đoạn năm dục

Chính là bậc Dũng sĩ.

Không dục, không có sợ

Bình thản không khổ đau

Trừ dục, diệt phiền não

Là thoát hẳn vực sâu.

Dục, ta biết gốc ngươi

Ý do tư tưởng sinh

Ta không tư tưởng dục

Thì ngươi không hiện hữu.

Chặt cây không hết

Từ cây sinh ác

Chặt cây sạch cành

Tỳ-kheo diệt độ.

Như cây chưa chặt

Cành ái mọc thêm

Tâm trói vào đây

Như bê theo mẹ.

❧

Phẩm 33: LỢI DƯỠNG (có 20 bài)

Phẩm Lợi Dưỡng này

Dạy ta phòng tham

Thấy lợi, nhớ nghĩa

Không để uế sinh.

Chuối trổ buồng nên chết

Tre lau cũng như vậy

Lừa mang thai phải chết

Người tự sát vì tham.

Như vậy tham không lợi

Nên biết do si sinh

Ngu ham lợi, hại trí

Đầu bị rơi xuống đất.

Trời mưa bảy báu

Vẫn không thỏa mãn

Vui ít khổ nhiều

Giác vậy là trí.

Tuy dục cõi trời

Tuệ bỏ không tham

Vui thoát ân ái

Là đệ tử Phật.

Xa đạo thuận tà

Tỳ-kheo tham lợi

Chỉ có tâm xan

Mong cúng cho mình.

Chớ tham lợi này

Xuất gia gây tội

Trái chí nguyện rồi

Tu hành vô ích.

Ngu suy nghĩ ngu

Dục mạn tăng lên

Lạ thay! Mất lợi

Không gần Niết-bàn.

Biết đúng việc này

Tỳ-kheo Phật tử

Không tham lợi dưỡng

Độc cư, vứt dục

Tự không ỷ thị

Chẳng mong nơi người.

Tỳ-kheo vọng tưởng

Không chứng chánh định

Muốn sống an lạc

Ngăn tâm, tự tỉnh.

Không biết điều độ

Y phục ăn uống

Muốn sống an lạc

Ngăn tâm, tự tỉnh.

Thọ nhận tri túc

Giữ hành một pháp

Muốn sống an lạc

Ngăn tâm, tự tỉnh.

Như chuột trong hang

Ẩn dật học tập

Nghe nhiều thêm lợi

Tư duy, giữ giới

Trí tuệ đầy đủ

Tinh tấn, thanh tịnh

Chứng được ba minh

Giải thoát vô lậu.

Trí thức cạn hẹp

Chẳng nhớ được gì

Cả đến uống ăn

Phải nhờ người khác

Lại có ác tâm

Tranh giành lợi dưỡng.

Tham lợi kết oán

Cố mặc Pháp y

Chỉ mong ăn uống

Không theo lời Phật.

Nên biết lỗi này

Lợi dưỡng đáng sợ

Nhận ít không khổ

Tỳ-kheo tâm xả.

Không ăn mạng chẳng còn

Ai có thể nhịn đói

Nên: ‘dĩ thực vi tiên’

Biết vậy, không ganh ghét.

Ganh trước hại ta

Sau lại hại người

Đánh người, bị đánh

Chẳng bao giờ trừ.

Thà ăn đá cháy

Uống nước đồng sôi

Không được phá giới

Ăn của tín thí.

❧

Phẩm 34: SA-MÔN (có 32 bài)

Phẩm Sa-môn này

Dạy theo chánh pháp

Đệ tử học hành

Đắc đạo giải thoát.

Điều phục luôn bốn căn

Thân ý đều chân chánh

Tỳ-kheo hành như vậy

Không còn bị khổ đau.

Tay chân không làm bậy

Nói ít, làm đúng lời

Nội tâm vui thiền định

Đơn độc sống tịch nhiên.

Học nên giữ miệng

Ít nói, từ tốn

Nói ra pháp nghĩa

Lời lẽ dịu dàng.

Ưa thích chánh pháp

Chánh tư duy pháp

Tỳ-kheo y pháp

Không sống trái pháp.

Học không vì lợi

Không ganh với người

Tỳ-kheo hiếu thắng

Ý không sao định.

Tỳ-kheo biết đủ

Đã nhận không chứa

Thanh tịnh, không nhiễm

Chư Thiên khen ngợi.

Tỳ-kheo Từ bi

Ái kính lời Phật

Thâm nhập chỉ quán

Diệt hành, sống an.

Tất cả danh sắc

Chẳng còn mê chấp

Không chấp không khổ

Mới là Tỳ-kheo.

Tỳ-kheo tát thuyền

Thuyền trống đi nhanh

Trừ tham, sân, si

Chính là Niết-bàn.

Vứt năm, trừ năm

Tư duy năm căn

Phân biệt được năm

Mới vượt sông sâu.

Thiền không phóng dật

Chớ sống dục loạn

Đừng nuốt đồng sôi

Đốt thân, tự khổ.

Không thiền, chẳng trí

Không trí, chẳng thiền

Theo đường thiền trí

Được đến Niết-bàn.

Nên học pháp không

Yên tịnh ngăn ý

Vui sống độc cư

Nhất tâm quán pháp.

Chế ngự năm ấm

Giữ ý như nước

Thanh tịnh hòa nhã

Hưởng vị cam lộ.

Tỳ-kheo có tuệ

Không nhận tài sản

Nhiếp căn, biết đủ

Kiên trì giới luật

Cầu thầy bạn lành

Sống đời tịnh hạnh.

Bậc Trí trưởng thành

Thoát khổ được vui

Như hoa Vệ sư

Tàn thì rụng cánh.

Bỏ tham sân si

Tự thoát sinh tử

Giữ gìn thân lời

Tâm ý tịch tịnh.

Tỳ-kheo bỏ tục

Vì hưởng an tịnh

Phải sách tấn thân

Tranh đấu với tâm.

Giữ thân, chánh niệm

Tỳ-kheo sống an

Ta tự xét ta

Biết không có ngã

Nên điều phục ngã

Vô ngã là hiền.

Vui theo lời Phật

Thêm nhiều hoan hỷ

Đạt đến tịch diệt

Hành diệt, an lạc.

Có người nhỏ tuổi

Thực hành lời Phật

Chiếu sáng thế gian

Như trời không mây.

Vứt mạn không còn kiêu

Tịnh như sen trong nước

Tu học vứt bỉ thử

Biết rõ thoát thế gian.

Cắt ái không vương vấn

Bất nhiễm như hoa sen

Tỳ-kheo vượt qua sông

Thắng dục, sáng thế gian.

Vượt dòng tự nghĩ

Khước trừ tâm dục

Người không cắt dục

Ý vẫn buông lung.

Làm đi! Làm đi!

Phải gắng chế ngự

Xuất gia còn lười

Ý vẫn bị nhiễm.

Tu hành biếng nhác

Phiền não khó trừ

Phạm hạnh không sạch

Sao đến giải thoát.

Sa-môn hạnh gì!

Buông lung tâm ý

Đến đâu vướng đó

Chạy theo vọng tưởng.

Thân mặc ca-sa

Không bỏ việc ác

Kẻ ác làm ác

Bị đọa đường ác.

Kẻ khó dạy bảo

Như uốn cây khô

Ta làm vì ta

Sao không tinh tấn.

Ngăn tâm chẳng sạch

Tất còn phóng túng

Bỏ tham niệm đạo

Mới đúng ngăn tâm.

Ngăn tâm chẳng sạch

Phóng đãng bất tín

Diệt được các khổ

Sa-môn bậc thượng.

❧

Phẩm 35: PHẠM CHÍ (có 40 bài)

Phẩm Phạm Chí này

Nói làm thanh bạch

Tu học không nhiễm

Xứng danh Đạo sĩ.

Vượt dòng thoát qua

Vô dục như Phạm

Biết hành phải diệt

Gọi là Phạm chí.

Dùng chỉ và quán

Thanh tịnh vượt vực

Thoát các kết dục

Gọi là Phạm chí.

Ưa thích, chán ghét

Vứt bỏ cả hai

Xả ly tham dâm

Gọi là Phạm chí.

Tư duy thanh tịnh

Hành động vô lậu

Cầu chứng vô sinh

Gọi là Phạm chí.

Nhật sáng ban ngày

Nguyệt sáng ban đêm

Giáp sáng quân binh

Thiền sáng người tu

Chư Phật ra đời

Chiếu sáng tối tăm.

Chẳng cạo tóc, nói lành

Là Sa-môn, Phạm chí

Ai từ bỏ các ác

Mới chính là Đạo nhân.

Vứt ác là Phạm chí

Vào chánh là Sa-môn

Phá ngã, không làm ác

Thật chính là xuất gia.

Ai bỏ ái dục

Tâm không vương vấn

Đã bỏ, đã chánh

Là diệt các khổ.

Thân miệng và ý

Sạch không lỗi lầm

Giữ gìn ba nghiệp

Chính là Phạm chí.

Tâm ai hiểu rõ

Lời dạy của Phật

Quán tâm hướng về

Thanh tịnh như nước.

Chẳng phải bện tóc

Gọi là Phạm chí

Chí thành hành pháp

Thanh bạch là hiền.

Búi tóc, không tuệ

Áo cỏ làm chi

Trong còn chấp trước

Ngoài bỏ ích gì?

Mặc áo tầm thường

Thân hành theo pháp

Độc cư tư duy

Gọi là Phạm chí.

Phật không dạy điều

Khen mình chê người

Chân thật không dối

Mới là Phạm chí.

Đoạn tuyệt dục vọng

Ý chí không dâm

Theo dõi vứt dục

Gọi là Phạm chí.

Vượt sông sinh tử

Cố gắng thoát qua

Tự giác vượt hào

Gọi là Phạm chí.

Bị mắng bị đánh

Im lặng không giận

Có sức nhẫn nhục

Gọi là Phạm chí.

Ai bị khinh khi

Chánh niệm giữ giới

Vững điều phục thân

Gọi là Phạm chí.

Tâm bỏ pháp ác

Như rắn lột da

Không nhơ bởi dục

Gọi là Phạm chí.

Hiểu đời là khổ

Nên diệt ý dục

Bỏ gánh nặng xuống

Gọi là Phạm chí.

Tuệ hiểu sâu xa

Rõ đạo, phi đạo

Hành đúng thượng pháp

Gọi là Phạm chí.

Vứt bỏ cư gia

An lạc không nhà

Ít muốn biết đủ

Gọi là Phạm chí.

Không còn mưu sinh

Không tâm tàn hại

Không bị phiền não

Gọi là Phạm chí.

Hòa với tranh giành

Bị hại không oán

Dùng thiện báo ác

Gọi là Phạm chí.

Bỏ tham, sân, si

Kiêu mạn, các ác

Như rắn lột da

Gọi là Phạm chí.

Đoạn tuyệt việc đời

Không nói lời xấu

Thực hành tám Chánh

Gọi là Phạm chí.

Pháp ác trên đời

Dài, ngắn, lớn, nhỏ

Đều không quan tâm

Gọi là Phạm chí.

Đời này sống sạch

Đời sau không uế

Không lấy không bỏ

Gọi là Phạm chí.

Không chấp vào thân

Không tụng vô nghĩa

Hành theo Niết-bàn

Gọi là Phạm chí.

Với tội và phước

Siêu việt cả hai

Không vướng trần lụy

Gọi là Phạm chí.

Tâm hỷ không bợn

Như trăng tròn sáng

Không hủy báng ai

Gọi là Phạm chí.

Chạy theo tà kiến

Rơi hố khổ đau

Muốn vượt lên bờ

Đừng nghe lời bậy

Diệt không sinh nữa

Gọi là Phạm chí.

Đã đoạn ân ái

Xuất gia vô dục

Diệt sạch ái, hữu

Gọi là Phạm chí.

Vượt khỏi nhân gian

Không cầu cõi trời

Không về cõi nào

Gọi là Phạm chí.

Bỏ thương và ghét

Không còn các uẩn

Chiến thắng thế gian

Gọi là Phạm chí.

Đời này cuối cùng

Chết không sinh nữa

Giác ngộ siêu việt

Gọi là Phạm chí.

Vượt qua năm đạo

Không còn chỗ rơi

Ái tập không còn

Gọi là Phạm chí.

Ở trước và sau

Ở giữa cũng không

Không giữ, không bỏ

Gọi là Phạm chí.

Bậc rất hùng dũng

Tự mình giải thoát

Giác ngộ, bất động

Gọi là Phạm chí.

Tự biết đời trước

Những nơi trải qua

Không còn tái sinh

Trí thông đạo huyền

Sáng như Mâu-ni

Gọi là Phạm chí.

❧

Phẩm 36: NÊ-HOÀN (có 36 bài)

Phẩm Nê-hoàn này

Dạy đường hướng về

Điềm nhiên tịch diệt

Vượt khổ sinh tử.

Nhẫn phải giữ đứng đầu

Niết-bàn, Phật tối thượng

Xuất gia không phạm giới

Ngăn tâm không gây hại

Không bệnh lợi nhất

Biết đủ giàu nhất

Tín bạn tốt nhất

Nê-hoàn vui nhất.

Đói, bệnh nặng nhất

Các hành: khổ nhất

Hiểu đúng như vậy

Nê-hoàn vui nhất.

Ít đi đường thiện

Tất đến ác nhiều

Biết đúng như vậy

Nê-hoàn rất yên.

Sinh đến cõi thiện

Bị đọa cõi ác

Đạt đến Nê-hoàn

Đều do nhân duyên.

Nai sống rừng hoang

Chim bay hư không

Pháp theo nhân quả

Chân nhân hướng diệt.

Trước không có gì

Sau đó cũng không

Chính là vô đắc

Có gì nghĩ suy.

Tâm khó thấy

Tu mới thấy

Giác ngộ dục

Thấy đầy đủ.

Không thích trần

Là thoát khổ

Vì ái dục

Thống khổ tăng.

Rõ bất tịnh

Nên chế ngự

Không tham luyến

Thì hết khổ.

Thấy biết thấy

Nghe biết nghe

Niệm biết niệm

Thức biết thức

Không chấp trước

Không phân biệt

Trừ tất cả

Là thoát khổ.

Trừ thân tưởng

Diệt thọ hành

Thức không còn

Là hết khổ.

Theo là động

Bỏ là tịnh

Tránh gần động

Xa hỷ lạc.

Xa hỷ lạc.

Thì an tịnh

Đã tịch tịnh

Hết đến đi.

Không đến đi

Thoát sinh tử

Hết sinh tử

Không bỉ thử.

Đoạn bỉ thử

Diệt cả hai

Diệt tận cùng

Là hết khổ.

Tỳ-kheo có tái sinh

Nếu tạo hữu, có hành

Không tạo hữu, hết hành

Hết hữu, sinh chấm dứt.

Người đạt đến vô niệm

Mới có thể đạt đến

Không sinh, không còn hữu

Không tạo, không có hành.

Có hữu và còn hành

Là chưa được bình an

Không còn hữu và hành

Là giải thoát, bất sinh.

Từ hữu này chấm dứt

Từ hữu này tái sinh

Còn hành có sinh tử

Bỏ hành, được chứng quả.

Thực, nhân duyên sinh hữu

Thực, nhân duyên khổ vui

Ở đây cần phải diệt

Không còn niệm theo hành

Hành diệt, tự nhiên an

Những đau khổ chấm dứt.

Tỳ-kheo, Ta đã biết

Chẳng thuộc vào các cõi

Chẳng ở hư không xứ

Chẳng vào các dụng xứ

Chẳng thuộc tưởng vô tưởng

Chẳng đời này đời sau

Không mặt trời và trăng

Không đi, không lơ lửng

Ta không còn qua lại

Không đến và không đi

Không mất và không sinh

Nơi ấy là Nê-hoàn.

Giống như vậy, nhưng khác

Giải thoát hết khổ vui

Thấy không còn sợ hãi

Không nói, nói không sai.

Bẻ gãy mũi tên hữu

Không còn vướng ngu si

Là khoái thích số một

Đường này an vô thượng.

Bị nhục, tâm như đất

Tu nhẫn như cửa đi

Sạch như nước không cấu

Vô sinh, hết luân hồi.

Không tham đắm thắng lợi

Tuy thắng, khổ lại sinh

Nên tự cầu thắng pháp

Đã thắng, không còn sinh.

Dứt cũ, không tạo mới

Chán thai, không hành dâm

Giống héo, không mọc nữa

Ý diệt như lửa tắt.

Bào thai là biển uế

Vui gì mà hành dâm

Trên trời tuy cõi thiện

Đều không bằng Nê-hoàn.

Cần biết đoạn tất cả

Không tham luyến thế gian

Vứt hết đến diệt độ

Đường này là tối thượng.

Phật dạy pháp Thánh đế

Trí dũng nên phụng trì

Hành tịnh không uế nhiễm

Tự biết vượt thế gian.

Hành đạo trước xa dục

Sớm mặc giới pháp Phật

Diệt ác thoát cảnh ác

Như chim vượt hư không.

Ai đã hiểu Pháp cú

Chí tâm tu tập theo

Vượt qua bờ tử sinh

Hết khổ, không hoạn nạn.

Đạo pháp không thân sơ

Chánh không cần mạnh yếu

Quan trọng không vọng tưởng

Mở kết là thanh tịnh.

Thượng trí nhàm chán thân

Nguy ách không chân thật

Khổ nhiều nhưng vui ít

Chín lỗ đều bất tịnh.

Tuệ dùng nạn mua an

Không tham, thoát các nạn

Hình hài như bọt nổi

Tuệ thấy, xả không tham.

Quán thân là vật khổ

Sinh, lão, bệnh, tử khổ

Vứt cấu hành thanh tịnh

Tất được an lạc lớn.

Dùng tuệ phá tan tà

Diệt hữu lậu không còn

Tu thanh tịnh, vượt đời

Trời người đều kính lễ.

❧

Phẩm 37: SINH TỬ (có 18 bài)

Phẩm Sinh Tử này

Nói về người, quỷ

Thân mất thần còn

Tùy nghiệp chuyển sinh.

Mạng sống như trái chín

Thường sợ bị rụng rơi

Đã sống thì phải khổ

Ai có thể bất tử?

Khởi đầu ưa ân ái

Vì dâm vào bào thai

Thọ thân mạng như điện

Ngày đêm giảm không dừng.

Thân này là vật chết

Tinh thần pháp vô hình

Chết rồi lại tái sinh

Nhưng tội phước không mất.

Luân hồi rất nhiều đời

Còn si ái còn dài

Tự làm, hưởng khổ vui

Thân chết, thức tiếp nối.

Thân bốn đại là sắc

Thức bốn ấm là danh

Sự tình mười tám giới

Bị duyên khởi mười hai.

Thần thức nơi chín địa

Sinh tử nối tiếp hoài

Thế gian ngu không học

Si ám không Thiên nhãn.

Bôi bẩn bằng ba cấu

Không mắt ý tà kiến

Cho chết rồi còn mãi

Hay cho chết mất hẳn.

Tâm thức tạo ba cõi

Năm đường thiện và ác

Lặng lẽ đi và đến

Qua lại theo nhân quả.

Dục, Sắc, Vô hữu sắc

Tất cả do nghiệp cũ

Như cây nào trái ấy

Báo như bóng theo hình.

Thức lấy thân làm tên

Như lửa theo chất đốt

Nơi đuốc gọi lửa đuốc

Tùy than cỏ phân củi.

Tâm pháp khởi theo nhau

Pháp diệt thì tâm diệt

Sinh diệt như mưa đá

Lưu chuyển không tự biết.

Thức chạy theo năm đường

Qua lại khắp mọi nơi

Bỏ thân rồi thọ thân

Như xe lăn trên đất.

Con người bỏ xác thân

Như ra khỏi nhà cũ

Thức lấy thân làm nhà

Thân hoại, thức tiếp nối.

Tinh thần trong thân thể

Như chim nhốt trong bình

Bình vỡ, chim bay ra

Thân chết, thần tái sinh.

Si mê tưởng thường, tịnh

Ưa thân tưởng, nghi tưởng

Hy vọng không chính yếu

Phật dạy: chính vô minh.

Một gốc, hai thay đổi

Ba cấu, năm rộng lớn

Các biển mười hai việc

Hay thay vượt vực trói.

Khi đoạn tuyệt ba sự

Biết thân không sống nữa

Mạng sống, hơi ấm, thức

Bỏ thân sang đời khác.

Khi chết, thân trên đất

Như gỗ nào biết gì

Quán sát tướng trạng này

Như huyễn, ngu mới tham.

❧

Phẩm 38: ĐẠO LỢI (có 19 bài)

Phẩm Đạo Lợi này

Kính vua cha thầy

Chỉ dạy đường thiện

Đôn đốc theo chánh.

Người biết kính bậc trên

Vua, cha, thầy, tu sĩ

Giới, tín, thí, văn, tuệ

Trọn đời sống an lành.

Đời trước tạo phước lành

Sinh làm người tôn quý

An thiên hạ bằng pháp

Phụng đạo, ai cũng theo.

Vua đứng đầu thần dân

Thường từ ái xuống dưới

Tự thân tuân pháp, giới

Dạy người, ngăn lỗi lầm.

Sống an chớ quên nguy

Nghĩ đúng, làm phước thêm

Kết quả của phước đức

Đến không luận sang hèn.

Làm tướng trong thế gian

Thuận chánh không theo tà

Tâm chánh thắng các ác

Như vậy là Pháp vương.

Thấy đúng thường bố thí

Nhân ái thích lợi người

Có lợi phân đồng đều

Nên mọi người thân cận.

Như bò lội qua sông

Trước chính, sau cũng chính

Giữ pháp tâm không tà

Như vậy mọi người an.

Chớ vọng cầu thần tượng

Chỉ rước thống khổ thôi

Ý ác tự giết mình

Không sao đến cõi thiện.

Nên dựa vào giới đức

Phước báo luôn theo ta

Người thấy pháp dẫn đầu

Thoát ly ba đường ác.

Giữ giới trừ sợ, khổ

Phước đức trên ba cõi

Quỷ rồng tà độc hại

Không phạm người trì giới.

Bất nghĩa, không thành tín

Dối trá, ưa tranh cãi

Nên xa lánh hạng này

Gần ngu, chỉ thêm tội.

Nhân hiền, nói thành tín

Học rộng, đủ giới hạnh

Nên biết thân bậc này

Gần trí, tín, nhiều thiện.

Nói hay, không giữ giới

Tâm loạn, không làm thiện

Tuy thân sống chỗ vắng

Nhưng không phải học pháp.

Một, nói lời hay đúng

Hai, thuyết theo giáo pháp

Ba, ái ngữ vừa ý

Bốn, nói thật không dối.

Không biết, nhận dao bén

Chỉ làm thân bị thương

Ngu ưa học tà thuyết

Làm theo chịu khổ đau.

Tham dục, sân nhuế, si

Là ba gốc bất thiện

Vì nó thân tự hại

Báo do si ái sinh.

Có phước làm trời người

Phi pháp đọa cõi ác

Riêng bậc Thánh thấy rõ

Thường hành lời Phật dạy

Giới đức lợi hai đời

Đã làm, phước theo thân

Trời người đều khen ngợi

Tâm chánh luôn an ổn.

Làm ác, không nghĩ bỏ

Ngày thêm, không hối hận

Mạng trôi qua như suối

Sợ vậy, nên giữ giới.

Nay trên đầu của ta

Tóc bạc, mạng bị trộm

Là Thiên sứ đã báo

Đúng lúc nên xuất gia.

❧

Phẩm 39: KIẾT TƯỜNG⁴ (có 19 bài)

Phẩm Kiết Tường này

Phương pháp tu thân

Bỏ ác làm thiện

Mãi hưởng phước nhiều.

Phật, Đạo Sư chư Thiên

Như Lai giảng chân nghĩa

Có tu sĩ Phạm chí

Hỏi: an lành là gì?

Phật từ bi thương họ

Giảng yếu nghĩa pháp này

Tin thích theo chánh pháp

Là an lành tối thượng.

———

⁴. Tương đương Pàli – Mangala-sùtta – kinh Hạnh phúc.

Không lệ thuộc trời người

Cầu khẩn điều may rủi

Không cúng tế thần linh

Là an lành tối thượng.

Chọn bạn hiền sống chung

Chú trọng làm phước đức

Thân hành động chân chánh

Là an lành tối thượng.

Bỏ ác, làm theo thiện

Tránh rượu, biết tiết chế

Không tham dâm nữ sắc

Là an lành tối thượng.

Học rộng, sống đúng giới

Tinh tấn học pháp, luật

Sửa mình, không tranh chấp

Là an lành tối thượng.

Hiếu thảo với cha mẹ

Lo gia nghiệp, vợ con

Không hành động phóng đãng

Là an lành tối thượng.

Không khinh mạn, tự cao

Tri túc, biết nhớ ân

Thường xuyên học kinh pháp

Là an lành tối thượng.

Học nhiều, thường khiêm tốn

Thích gặp bậc Sa-môn

Nghe giảng thọ trì ngay

Là an lành tối thượng.

Trai giới, tu phạm hạnh

Muốn thân cận Hiền thánh

Nương tựa bậc Minh trí

Là an lành tối thượng.

Tín tâm, sống đạo đức

Ý quyết định không nghi

Muốn thoát ba đường ác

Là an lành tối thượng.

Bố thí, tâm bình đẳng

Kính phụng bậc Đắc đạo

Cung kính các vị trời

Là an lành tối thượng.

Thường tránh xa tham dục

Ngu si và sân hận

Tập nhận thức đúng đạo

Là an lành tối thượng.

Vứt bỏ điều vô ích

Siêng tu đạo thiết thực

Thường làm việc đáng làm

Là an lành tối thượng.

Vì tất cả chúng sinh

Xây dựng tâm Đại từ

Nhân ái giúp chúng sinh

Là an lành tối thượng.

Muốn cầu phước an lành

Phải kính tín Đức Phật,

Muốn cầu phước an lành

Phải học nghĩa Pháp cú,

Muốn cầu phước an lành

Nên cúng dường Tăng bảo,

Người trì giới thanh tịnh

Là an lành tối thượng.

Người trí sống trong đời

Luôn tập hạnh an lành

Tự thành tựu Tuệ giác

Là an lành tối thượng.

Phạm chí nghe Phật dạy

Tâm ý rất hoan hỷ

Đảnh lễ sát chân Phật

Quy y Phật, Pháp, Tăng.