Đại Tập 17 · Bộ Bản Duyên VIII · Số 212–219

Pháp Tập Yếu Tụng Kinh, Quyển III

PHÁP TẬP YẾU TỤNG KINH

QUYỂN III

Phẩm 24: QUẢNG THUYẾT

Tuy nói trăm câu kệ

Cú nghĩa không chân chánh

Không bằng hiểu một câu

Nghe được liền giải thoát.

Tuy nói trăm câu kệ

Không sáng, có ích gì!

Không bằng hiểu một nghĩa

Nghe xong được an tịnh.

Tuy hiểu nhiều câu kệ

Không thực hành, vô ích

Không bằng hành một câu

Tu tập đến đắc đạo.

Ai sống đến trăm năm

Phá giới ý không định

Không bằng sống một ngày

Cúng dường bậc Trì giới.

Ai sống cả trăm năm

Biếng nhác không tinh tấn

Không bằng sống một ngày

Dũng mãnh hành tinh tấn.

Ai sống cả trăm năm

Không quán pháp sinh diệt

Không bằng sống một ngày

Hiểu rõ pháp sinh diệt.

Ai sống cả trăm năm

Không quán sự thành bại

Không bằng sống một ngày

Xem kỹ, biết chỗ tránh.

Ai sống cả trăm năm

Không thấy câu vô lậu

Không bằng sống một ngày

Được thấy đạo Vô lậu.

Ai sống cả trăm năm

Không thấy câu bất động

Không bằng sống một ngày

Được thấy đạo Bất động.

Ai sống cả trăm năm

Không thấy câu khó thấy

Không bằng sống một ngày

Được thấy đạo Vi diệu.

Ai sống cả trăm năm

Không thấy câu vô sinh

Không bằng sống một ngày

Được thấy đạo Vô sinh.

Ai sống cả trăm năm

Không thấy câu vô tác

Không bằng sống một ngày

Được thấy đạo Vô tác.

Ai sống cả trăm năm

Không thấy câu tối thượng

Không bằng sống một ngày

Được thấy đạo Tối thượng.

Ai sống cả trăm năm

Không thấy câu tịch diệt

Không bằng sống một ngày

Được thấy đạo Tịch diệt.

Ai sống cả trăm năm

Không thấy câu cam lộ

Không bằng sống một ngày

Được nếm vị Cam lộ.

Ai sống cả trăm năm

Không thấy câu vô cấu

Không bằng sống một ngày

Được thấy đạo Thanh tịnh.

Ai sống cả trăm năm

Không thấy câu ly cấu

Không bằng sống một ngày

Ly cấu đắc giải thoát.

Ai sống cả trăm năm

Tế thần lửa trong rừng

Không bằng thời gian ngắn

Chánh kiến được giải thoát.

Tháng khác đến tháng này

Kẻ ngu cho ăn uống

Kẻ ấy không tin Phật

Mười sáu không được một.

Người nào cầu tế thần

Nhiều năm mong được phước

Kẻ ấy trong bốn phần

Chẳng được một phần phước.

Tháng khác đến tháng này

Kẻ ngu cho ăn uống

Nhưng tâm không Từ mẫn

Mười sáu không được một.

Tháng khác đến tháng này

Kẻ ngu cho ăn uống

Họ không biết pháp số

Mười sáu không được một.

Tháng khác đến tháng này

Thường làm hội bình đẳng

Kẻ ấy không tin Phật

Mười sáu không được một.

Tháng khác đến tháng này

Thường làm hội Bình đẳng

Kẻ ấy không tin Pháp

Mười sáu không được một.

Tháng khác đến tháng này

Thường làm hội Bình đẳng

Kẻ ấy không tin Tăng

Mười sáu không được một.

Hằng tháng tế ngàn lần

Luôn bố thí bình đẳng

Họ không tâm Từ mẫn

Mười sáu không được một.

Hằng tháng tế ngàn lần

Luôn bố thí bình đẳng

Không thương loài nhuyễn động

Mười sáu không được một.

Hàng tháng tế ngàn lần

Luôn bố thí bình đẳng

Nếu không tâm Từ niệm

Mười sáu không được một.

Hàng tháng tế ngàn lần

Luôn bố thí bình đẳng

Còn mang tâm oán hận

Mười sáu không được một.

Hàng tháng tế ngàn lần

Luôn bố thí bình đẳng

Không thấy pháp trạch diệt

Mười sáu không được một.

Hàng tháng tế ngàn lần

Trọn đời không bỏ sót

Không bằng trong giây phút

Nhất tâm niệm Chân pháp.

Một niệm phước vô biên

Hơn là tế trọn đời.

Tuy sống đến trăm năm

Cúng tế đến Thần lửa

Không bằng trong giây phút

Cúng dường Phật, Pháp, Tăng.

Phước cúng trong một niệm

Hơn họ tế trọn đời.

Phẩm 25: THIỆN HỮU

Dối trá ưa đố kỵ

So đo tranh đấu người

Ngu lấy vậy làm vui

Bậc Trí không hiềm khích.

Thành thật không đố kỵ

Tinh tấn, Tín, Đa văn

Được người trí kính hầu

Hiền thánh cũng ưa thích.

Không thân thầy bạn xấu

Không học tập phi pháp

Thân cận thầy bạn thiện

Thường học tập Chánh pháp.

Đi đường nhớ ngăn ý

Chớ suy nghĩ lung tung

Lắng nghe lời dạy thiện

Bậc Trì giới đa văn.

Biết từng việc khác nhau

Gần ác tự đọa lạc

Làm thiện được danh dự

Người tốt luôn tự tốt.

Đây do thân chân chánh

Người thiện luôn làm thiện.

Nhờ thân cận với thiện

Nên trí tuệ tối thượng

Trì giới đạt tịch diệt.

Như cá đã ươn thối

Kẻ tham tranh nhau lấy

Ý chẳng biết mùi hôi

Gần ác cũng như vậy.

Lá Đa-nga-ba-la

Hương thơm bay khắp nơi

Chúng sinh đến nhặt lấy

Làm thiện cũng như vậy.

Thân cận thầy bạn ác

Tội xấu ngày đêm tăng

Như heo thân nhơ nhớp

Tự nhớp gây nhớp người.

Tự mình không làm ác

Nhưng thân cận kẻ ác

Bị mọi người khinh chê

Danh ác ngày đêm tăng.

Xem mãi thì làm theo

Quen biết thì thân cận

Giữ tên độc trong người

Người sạch cũng bị dơ.

Bậc dũng trừ ô uế

Không làm bạn với ác

Người trí phải phân biệt

Nên biết rõ quả báo.

Không thân, cẩn thận học

Học phải gần người hiền

Bí-sô tu hành đạo

Nhẫn khổ, hết các lậu.

Kẻ ngu dầu trọn đời

Thân cận người trí tuệ

Vẫn không biết Chánh pháp

Như muỗng múc thức ăn.

Người trí trong chốc lát

Thân cận bậc Thánh hiền

Biết rõ hết Chánh pháp

Như lưỡi nếm biết vị.

Bậc Trí chỉ một câu

Giảng ra vô lượng nghĩa

Kẻ ngu tụng ngàn lời

Không hiểu nghĩa một câu.

Hiểu đúng nghĩa một câu

Người trí tu học theo

Kẻ ngu thích xa vời

Cho là đúng lời Phật.

Theo người trí dù oán

Không theo ngu dù bạn

Kẻ ngu dạy trái đạo

Đưa dần đến địa ngục.

Người ngu nói mình ngu

Nên biết còn có trí

Kẻ ngu tự xưng trí

Là ngu nhất trong ngu.

Ai khen ngợi kẻ ngu

Khinh chê mắng người trí

Chê trí còn có tiến

Khen ngu, mãi thấp hèn.

Chớ thấy nghe người ngu

Chớ sống chung kẻ ngu

Nạn sống với kẻ ngu

Như ở với oán thù.

Nên chọn nơi sống chung

Như hội họp người thân

Nên thân cận phụng sự

Bậc Đa văn trì giới

Cao thượng giữa mọi người

Như trăng giữa muôn sao.

Phẩm 26: VIÊN TỊCH

Như rùa giấu sáu chi

Bí-sô giữ ý tưởng

Không ỷ thế, hại người

Không nói về chứng đắc.

Nhẫn nhục Đệ nhất đạo

Phật dạy quả Tối thượng

Lòng phiền não hại người

Không gọi là Sa-môn.

Ngôn ngữ chớ thô bạo

Lời nói phải thông suốt

Ít học, họ luận nạn

Tất bị họ khuất phục.

Phiền não thường phát sinh

Như lu vò bị nứt

Lưu chuyển mãi sinh tử

Chìm mãi không lúc thoát.

Phiền não không còn sinh

Như lu chắc nguyên lành

Như vậy đến viên tịch

Vĩnh viễn không trần cấu.

Không bệnh, ích lợi nhất

Biết đủ giàu có nhất

Thân tín bạn tốt nhất

Viên tịch, quả vui nhất.

Đói là bệnh nặng nhất

Hành là khổ đau nhất

Biết đúng thật như vậy

Niết-bàn an vui nhất.

Lời Phật dạy vi diệu

Truyền rộng không cùng tận

Đời dạy nhau tu tập

Thật chẳng khi nào chán.

Do vậy Vô Thượng Sĩ

Ngài dạy bảo thế này

Đau khổ hành hạ thân

Chẳng gì hơn đói, bệnh.

Theo thiện thì quá ít

Theo ác thì quá nhiều

Như thật tri việc này

Mau cầu đến Viên tịch.

Có duyên sinh cõi thiện

Có duyên sinh đường ác

Có duyên nhập Niết-bàn

Như vậy đều có duyên.

Nai đi về đồng rộng

Chim bay về hư không

Lẽ phải nhờ phân biệt

Chân nhân hướng tịch diệt.

Không với tâm lười biếng

Khiếp nhược mà thành công

Việc cầu quả Niết-bàn

Thiêu đốt các trói buộc.

Bí-sô mau tát nước

Nhờ tát thuyền nhẹ đi

Hãy đoạn tham dục tình

Sau đó đến Viên tịch.

Ta có, gốc từ không

Trước có, nay ta không

Chẳng không cũng chẳng có

Như nay, chẳng được gì.

Khó thấy nghĩa bất động

Khéo quán đến bất động

Sẽ thấy tận nguồn ái

Đây là tận cùng nghiệp.

Đoạn ái trừ dục vọng

Cạn dòng không còn chảy

Thấy rõ gốc ái này

Gọi là chấm dứt khổ.

Không thân kiến, diệt tưởng

Hết khổ được mát mẻ

Đã chấm dứt các hành

Thức tưởng không sinh nữa

Như thật tri như vậy

Gọi là chấm dứt khổ.

Sống vọng động không tịnh

Không tịnh, không an vui.

Không động được khinh an

Tịnh mới đắc Viên tịch.

Chẳng phải do qua lại

Qua lại hết sinh diệt

Trừ lão tử phiền não

Đoạn khổ được Niết-bàn.

Ta không còn qua lại

Không đến cũng không đi

Không mất cũng không sinh

Nơi này là Viên tịch.

Trí biết tận gốc ngọn

Hữu vi biết hữu vi

Triền phược của sinh tử

Phiền não khó chế phục.

Đây là thân tứ đại

Tập hợp năm uẩn khổ

Quán sát rõ Khổ đế

Hết khổ chứng Niết-bàn.

Các pháp không qua lại

Qua lại hằng sinh diệt

Già, bệnh, chết lưu chuyển

Vô lậu chứng Viên tịch.

Bí-sô hữu sinh đời

Hữu tạo hạnh vô tác

Hữu vô sinh, hết hữu

Vô tác, hành không còn.

Bí-sô, Ta đã biết

Không thể vào các Địa

Không thể vào Không xứ

Không thể vào Dụng xứ

Vô tưởng phi tưởng xứ

Không đời này đời sau

Không do Nhật nguyệt tưởng

Không đến cũng không đi.

Từ ăn sinh ra hữu

Từ ăn sinh khổ vui

Ai diệt được chỗ này

Diệt trừ hết đau khổ.

Không ăn mạng không còn

Ai nhịn được ăn uống

Thường lấy ăn làm đầu

Sau đó mới đạt đạo.

Không, địa, thủy, hỏa chủng

Nơi ấy gió không thổi

Sáng, lửa không chiếu tới

Cũng không thấy chỗ sinh

Không trăng, chẳng ánh sáng

Không mặt trời chiếu sáng

Quán sát kỹ việc này

Mới đúng với Viên tịch.

Sắc đoan chính, thong thả

Thoát hết tất cả khổ

Phi sắc, phi vô sắc

Được thoát khổ số một.

Cứu cánh không còn sợ

Thoát triền không hồ nghi

Chưa chặt gai hữu dục

Sao biết thân là bệnh.

Cứu cánh có nghĩa là

Viên tịch là đệ nhất

Chặt hết các vọng tưởng

Văn cú không nhầm lẫn.

Biết tự chế hay không

Nhất là bỏ hữu, hành

Trong tự tư duy hành

Như trứng bọc phần mô.

Thí pháp, thí tối thượng

Pháp lạc, lạc tối thượng

Dao nhẫn, dao tốt nhất

Ái diệt, vui Niết-bàn.

Phẩm 27: QUÁN SÁT

Xem kỹ lòng hiềm khích

Không cho chúng ra ngoài

Hiềm khích không ngăn lại

Như vệt nắng bụi bay.

Ai tự xưng không lỗi

Tội phước đồng thời đến

Chỉ thấy lỗi của người

Ôm mãi tưởng vô minh.

Biết tàm sống lâu nhất

Tham làm sao trói buộc

Không sợ đến lực sĩ

Mạng sống luôn kéo dài.

Biết tàm sống vô cùng

Luôn cầu hạnh thanh tịnh

Uy nghi không thiếu sót

Nên sống với chân tịnh.

Thế gian mù tối nhiều

Có trí mắt rất hiếm

Bầy chim sa vào lưới

Ít con thoát lên trời.

Quán thế pháp suy tàn

Chỉ thấy sắc biến chuyển

Kẻ ngu tự lệ thuộc

Bị tối tăm trói buộc

Không thấy rõ các hành

Biết hành không có thật.

Chúng sinh đều có ngã

Từ đó sinh đau khổ

Chẳng ai hiểu được nhau

Không thấy gai tà kiến.

Quan sát do gai này

Chúng sinh nhiễm trước nặng

Ta tạo họ không có

Họ tạo ta chẳng có.

Chúng sinh bị mạn trói

Tham đắm nơi kiêu mạn

Bị mê hoặc bởi kiến

Không thoát cảnh sinh tử.

Đã đắc và sẽ đắc

Cả hai bị trần cấu

Vì tập theo gốc bệnh

Hãy xét điều đã học.

Xem những người trì giới

Bậc thanh tịnh phạm hạnh

Người săn sóc bệnh nhân

Đó là đến sát bờ.

Hãy quán bọt trên nước

Và quán bóng ngựa hoang

Quán thân không khác vậy

Thần chết cũng không đến.

Hãy quán bọt trên nước

Và quán bóng ngựa hoang

Quán đời không khác vậy

Không thấy thần chết đến.

Như vậy phải quán thân

Như xe vua nhiều sắc

Kẻ ngu bị nhiễm trước

Hãy tìm cách lánh xa.

Như vậy phải quán thân

Như xe vua nhiều sắc

Kẻ ngu bị đắm nhiễm

Người trí xa lánh nó.

Như vậy phải quán thân

Nguyên nhân của các bệnh

Bệnh và ngu hội họp

Nhờ cậy chúng sao được.

Hãy xem hình tượng vẽ

Ma-ni, tóc xanh biếc

Kẻ ngu lệ thuộc vào

Không cầu sang bờ kia.

Hãy xem hình tượng vẽ

Ma-ni, tóc xanh biếc

Kẻ ngu lệ thuộc vào

Bậc Trí thì chán ghét.

Dùng hình vẽ sặc sỡ

Trang điểm thân hôi hám

Kẻ ngu lệ thuộc vào

Nên không cầu tự độ.

Móng tay, tóc tám phần

Đôi mắt, vòng đeo tai

Kẻ ngu đắm nhiễm vào

Cũng không cầu tự độ.

Tham dục nhiễm vào dục

Không xét duyên kết sử

Sống vứt bỏ kết sử

Sẽ vượt qua dòng dục.

Từ vườn thoát khỏi vườn

Khỏi vườn lại vào vườn

Hãy quan sát người này

Thoát rồi bị trói lại.

Nay bỏ ngôi vua trời

Không tạo gốc sinh tử

Cầu thoát khổ địa ngục

Xin dạy vui Niết-bàn.

Mặc áo xanh, lọng trắng

Đi riêng một chiếc xe

Xem họ chưa đoạn cấu

Hãy tìm cách đoạn triền.

Nhiều người cầu quy y

Thần núi sông cây rừng

Đền miếu và tế thần

Mong thoát khỏi khổ nạn

Đây quy y không đúng

Cũng không được ích lợi

Quy y những nơi này

Không thoát tất cả khổ.

Ai tự quy y Phật

Chánh pháp, Bí-sô Tăng

Tu tập bốn Thánh đế

Thấy đúng với trí tuệ

Khổ và nhân sinh khổ

Sẽ thoát gốc khổ này.

Tám thánh đạo Hiền thánh

Cảnh cam lộ diệt tận

Là quy y Tối thượng

Hoàn toàn lợi, an lạc

Ai quy y chỗ này

Được thoát tất cả khổ.

Quán, đã quán, sẽ quán

Chưa quán cũng sẽ quán

Quán rồi quán trở lại

Quán mà không quán lại

Thì quán quán trở lại

Phân biệt tánh gốc nó

Lấy ngày cho là đêm

Không lâu thân tan hoại.

Quán mà không quán lại

Tuy thấy cũng không thấy

Như thấy mà không thấy

Quán nhưng vẫn không thấy.

Thế nào thấy không thấy

Sao nói thấy không thấy

Vì sao thấy không thấy

Thấy gì nhân đó thoát?

Do không quán sát khổ

Hãy tự quán sát sâu

Để thoát nguồn gốc khổ

Đó là quán minh diệu

Ai làm cho phàm phu

Không quán gốc các hành

Quán sát rõ các hành

Bỏ tối thấy sáng lớn.

Phẩm 28: TỘI CHƯỚNG

Không làm các nghiệp ác

Phụng hành các việc thiện

Tự thanh tịnh tâm ý

Là lời chư Phật dạy.

Bố thí được phước báo

Không giữ tâm phẫn nộ

Dùng thiện diệt xấu ác

Tham, sân, si không còn.

Độc hành chớ theo ngu

Hợp quần nên theo trí

Bậc Trí diệt điều ác

Như hạc chọn sữa uống.

Quán sát đời chuyển biến

Biết pháp luôn sinh diệt

Hiền thánh vui khác đời

Kẻ ngu khác bậc Hiền.

Hiểu biết vị mong nhớ

Tư duy việc chấm dứt

Không tưởng nhiệt não đói

Sẽ hưởng được pháp vị.

Người không làm hại tâm

Không hủy hoại ý mình

Dùng thiện diệt hẳn ác

Không lo theo ác đạo.

Người muốn luyện tinh thần

Cần phải thường tu tập

Bậc Trí dễ điêu luyện

Đáng bậc Hùng trong đời.

Thường thân cận vị ấy

An ổn không sầu não

Chấm dứt hết lỗi lầm

Nhu hòa không hung bạo

Thổi bay các pháp ác

Như gió cuốn rụng lá.

Vô cớ sợ kẻ khác

Hủy báng bậc Thanh tịnh

Theo ác bị quả ác

Như ngược gió thổi khói.

Người làm thiện hay ác

Đều tự biết rõ ràng

Tu thiện được quả thiện

Làm ác đọa cõi ác.

Xét mình tịnh hay không

Nghĩ ngươi tịnh làm gì

Kẻ ngu không tự luyện

Như sắt dùi thép cứng.

Mắt thấy việc sai trái

Người sáng suốt tìm cách

Bậc Trí sống trong đời

Không làm các việc ác.

Người buôn đi đường sợ

Bạn ít hàng hóa nhiều

Đi qua nơi hiểm nạn

Lo gãy trục thình lình.

Thân không bị vết thương

Không bị nhiễm độc hại

Bị thương sao ngăn độc

Không ác nào không làm.

Thân làm nhiều việc ác

Tất khổ lụy vì thân

Làm thiện, rãi ân đức

Việc này rất là khó.

Lành thay! Người tu thiện

Hại thay! Vì quá ác

Ác làm ác rất dễ

Ác làm thiện rất khó.

Ngu huênh hoang mình đúng

Khi ác chưa thành thục

Khi ác chín muồi rồi

Các khổ hiện đầy đủ.

Bậc Hiền thấy việc ác

Không bị ác làm quen

Việc ác chưa chín muồi

Kẻ ác xem biết ác

Bậc Hiền quan sát ác

Hiền vẫn không quen ác

Như người quen việc hiền

Hiền quan sát việc hiền.

Người tuy làm việc ác

Nhưng không siêng năng làm

Tâm ý họ không vui

Biết ác đưa đến khổ.

Người đã làm việc phước

Phải luôn luôn làm thêm

Với họ thỏa ý nguyện

Ưa thích quả báo phước.

Trước làm theo tâm thiện

Quản thúc căn bản ác

Do vậy hưng phước nghiệp

Vui do tâm ngăn ác.

Hiện đời làm ác nhỏ

Sau phải chịu khổ nhiều

Chịu tai họa vô biên

Như độc nằm trong bụng.

Làm phước tuy nhỏ ít

Sau hưởng phước đức lớn

Sẽ nhận quả báo lớn

Như trồng được quả tốt.

Cố khinh người không lỗi

Cố hại người không sân

Sẽ trong mười loại này

Phải chịu trong một loại

Thống khổ phải rên la

Thân thể bị thương tổn

Các bệnh luôn hành hạ

Tâm loạn, ý bất định

Dòng họ bị ly tan

Tài sản hao tổn hết

Bị giặc cướp đoạt hết

Sở nguyện không thành tựu

Gặp vô số tai biến

Bị lửa thiêu đốt cháy

Thân chết, không trí tuệ

Phải chịu trong mười loại.

Làm ác chớ nói không

Làm ác nói không tội

Che giấu tội đã làm

Đây sẽ có quả báo.

Nói lời ác có buồn

Làm mãi cũng than thở

Che giấu kín cũng than

Nhân buồn quả tất buồn.

Nay buồn đời sau buồn

Làm ác cả hai buồn

Gây buồn chịu quả báo

Thấy vậy mới suy nghĩ.

Nay vui đời sau vui

Làm phước cả hai vui

Làm phước được quả phước

Thấy thanh tịnh của mình.

Nay nóng đời sau nóng

Làm tội hai đời nóng

Nhân nóng thọ báo nóng

Thấy vậy tự kiểm nghiệm.

Làm phước không làm ác

Đều do sớm hành pháp

Không sợ vào đường chết

Như thuyền vượt qua sông.

Phẩm 29: TƯƠNG ƯNG

Dạ quang chiếu trong đêm

Khi mặt trời chưa mọc

Nhật quang tỏa ánh sáng

Ánh dạ quang bị mất.

Ngoại đạo chiếu ánh sáng

Khi Phật chưa xuất hiện

Phật xuất thế, sáng ngời

Vượt ngoại đạo, Thanh văn.

Không vững chắc tưởng vững

Vững chắc tưởng không vững

Sau không được vững chắc

Vậy nên sinh tà kiến.

Vững chắc biết vững chắc

Không vững biết không vững

Bị người cầu vững chắc

Căn bản tự sửa trị.

Kẻ ngu cho là vững

Lại bị chín kết trói

Như chim sa vào lưới

Vì tham ái quá sâu.

Những kẻ tâm hồ nghi

Đời này và đời sau

Thiền định trừ hết nghi

Phạm hạnh không áo não.

Từ trần thoát khỏi trần

Ai mặc pháp phục này

Không chế ngự, không chứng

Không xứng mặc pháp phục.

Ai trừ được cấu uế

Tu những Giới, Định, Tuệ

Tư duy hợp hành động

Thật đáng mặc ca-sa.

Lời nói không nhu hòa

Chỉ có danh to lớn

Người bề ngoài khéo đẹp

Bên trong tâm xảo ngụy.

Ai bỏ được việc này

Vĩnh viễn nhổ tận gốc.

Bậc Trí trừ các uế

Mới gọi là khéo đẹp

Không lấy vẻ thong dong

Cho là hiểu ý người.

Đời nhiều kẻ phi pháp

Phóng túng trong thế giới

Kẻ kia như vàng giả

Bên trong toàn là đồng

Phóng túng không e ngại

Trong uế, ngoài bất tịnh.

Tham ăn không tiết độ

Thường lăn lóc qua lại

Như heo nuôi trong chuồng

Mãi mãi chịu luân hồi.

Người biết giữ ý mình

Ăn uống biết tri túc

Chỉ mong để nuôi thân

Dưỡng mạng để hành đạo.

Quán tịnh mà tự tịnh

Các căn lành không đủ

Tham ăn không biết chán

Mãi mãi là phàm phu.

Thay đổi theo ý dục

Như nhà dột mưa vào

Nên quán bất tịnh hạnh

Các căn lành không thiếu.

Ăn uống biết tiết độ

Có tín luôn tinh tấn

Không buông lung ý dục

Như gió thổi Thái sơn.

Nơi vắng thật đáng ưa

Nhưng người không ưa vắng

Không muốn sống chỗ ấy

Xứ sở của không dục.

Thật khó lay khó động

Như núi tuyết lớn kia

Chẳng hiền thì không hiện

Như đêm, tìm nhà tối.

Bậc Hiền có số ngàn

Người trí ở tùng lâm

Nghĩa lý rất thâm sâu

Người trí đều phân biệt.

Có nhiều hạng chúng sinh

Chẳng tìm thì không gặp

Hãy xét nghĩa lý này

Người không giới bị nhục.

Quán hữu biết sợ hãi

Thay đổi biết hữu không

Thế nên không ưa hữu

Nên nhớ viễn ly hữu.

Không tin có nhân quả

Nên đào tường trộm cướp

Trừ ý hy vọng ấy

Gọi là bậc Dũng sĩ.

Trừ duyên cha và mẹ

Nhà vua và hai loại

Diệt hết cảnh giới ấy

Vô cấu là phạm hạnh.

Ai không dựa vào đâu

Biết họ rất sang giàu

Không, Vô tướng, Vô nguyện

Tư duy để tu hành.

Chim bay trên không trung

Không để lại vết chân

Như kẻ đi đi mãi

Lời nói không đến đâu.

Ai đoạn được gốc hữu

Không theo điều chưa đúng

Không, Vô tướng, Vô nguyện

Tư duy để thi hành.

Ít có các chúng sinh

Phần đông không thuận tánh

Có kẻ thoát không thoát

Vì diệt rất là khó.

Những lời dạy bình đẳng

Quán sát hết từng pháp

Đoạn tận các kết sử

Không còn có nhiệt não.

Đi đường không ưu phiền

Trọn ngày được giải thoát

Sạch tận hết kết sử

Không còn có phiền não.

Như chim bay trên không

Thật tự do không ngại

Như người chứng vô lậu

Không, Vô tướng, Vô nguyện

Như chim bay trên không

Thật tự do vô ngại

Hành giả đến bờ kia

Không, Vô tướng, Vô nguyện.

Không tạo không tạo hữu

Kẻ tạo chịu phiền não

Chẳng nên tạo, vẫn tạo

Trước buồn, sau cũng buồn

Người tạo việc thiện mỹ

Đã làm không lo buồn

Tạo mà tạo việc vui

Sinh Thiên hưởng hoan lạc.

Hư không không dấu vết

Sa-môn không tà ý

Chúng sinh đều thích ác

Duy Phật tịnh vô uế.

Hư không không dấu vết

Sa-môn không tà ý

Thế gian đều vô thường

Phật vô ngã, ngã sở.

Chư Thiên và Người đời

Tất cả hạnh tương ưng

Giải thoát tất cả khổ

Ly ái, miễn luân hồi.

Chư Thiên và Người đời

Tất cả hạnh tương ưng

Viễn ly các nghiệp ác

Không bị đạo ác thú.

Không hiểu biết lý luận

Chẳng biết ai Hiền thánh

Ai biết luận nghĩa lý

Lời nói không chỗ sai.

Nói đúng pháp hợp lý

Như dựng cờ Tiên nhân

Cờ pháp là Tiên nhân

Tiên nhân là cờ pháp.

Hoặc có yên lặng mắng

Hoặc có giữa chúng mắng

Hoặc có chưa nói mắng

Đời khó không bị mắng.

Một khen và một chê

Chỉ vì danh hay lợi

Chẳng danh và chẳng lợi

Cũng chẳng biết thế nào.

Lời bậc Trí tán dương

Thuận theo tốt và xấu

Bậc Trí không khuyết lậu

Tuệ định đắc giải thoát.

Như vàng ròng tử kim

Trong ngoài đều thuần chất

Cũng như núi An minh

Không bị gió lay động

Bậc Trí cũng như vậy

Khen chê không làm động.

Như cây không có rễ

Cành lá không mọc được

Bậc dũng kiện thoát triền

Ai chê được đức họ

Không cấu uế, không trụ

Đào giống khổ khỏi thân

Tối thắng không còn ái

Trời người không biết được.

Như bao vây khu rừng

Không còn chút ái nào

Phật có vô lượng hạnh

Không ai tìm vết được.

Nếu không còn dục sinh

Có sinh vẫn không thọ

Phật có vô lượng hạnh

Không ai tìm vết được.

Ai diệt hết dục tưởng

Hết các nhân trong ngoài

Cũng không còn sắc tưởng

Không bị thọ tứ sinh,

Bỏ trước và bỏ sau

Bỏ giữa, thoát khỏi hữu

Bỏ hết tất cả rồi

Không còn chịu sinh già.

Pháp Tập Yếu Tụng Kinh, Quyển IV

PHÁP TẬP YẾU TỤNG KINH

QUYỂN IV

Phẩm 30: LẠC

Cố thắng thì gây oán

Chịu thua thì tự khinh

Ngưng ý thì an vui

Không còn tâm thua thắng

Ai quấy nhiễu người khác

Cầu an lạc cho mình

Chắc chắn gây oán thù

Không sao được giải thoát.

Ưa thích nơi ái dục

Cầm gậy hại chúng sinh

Để cầu cho mình an

Đời sau không an lạc.

Người muốn được hoan lạc

Không gây hại chúng sinh

Để cầu được hoan lạc

Đời sau được an lạc.

Ưa pháp ưa học hành

Chớ học hành pháp ác

Người giỏi biết hành pháp

Đời này, đời sau vui.

Người hộ pháp hành pháp

Tu pháp được thiện báo

Pháp này đúng Luật giáo

Hành pháp không đến ác.

Người hộ pháp hành pháp

Như dù che trên thân

Pháp này đúng Luật giáo

Hành pháp không đến ác.

Làm ác đọa địa ngục

Chỗ sinh là đường ác

Làm phi pháp tự hại

Như tay nắm rắn độc.

Đừng cho pháp, phi pháp

Có kết quả như nhau

Phi pháp vào địa ngục

Chánh pháp đưa sinh Thiên.

Thí và tranh đồng chỗ

Đức này, trí không khen

Khi thí và khi tranh

Cả hai cũng như nhau.

Gặp trăm ngàn nguy biến

Trừ hết kiêu mạn oán

Khi thí tâm thanh tịnh

Trượng phu là tối thắng.

Nhẫn ít, được thắng nhiều

Giới thắng nhiều biếng nhác

Người có tín tuệ thí

Sau đó hưởng quả thiện

Khoái lạc gây quả phước

Sở nguyện đều thành tựu.

Mau được đệ nhất diệt

Từ từ vào vô vi

Nếu biết cầu phương tiện

Hiền thánh trí tuệ thí.

Làm cạn hết nguồn khổ

Nên biết được quả lớn

Khéo ổn định pháp ái

Tâm khiết ý thanh tịnh

Pháp Hiền thánh giảng dạy

Bậc Trí rất ưa thích.

Ai tâm thích thiền định

Và thích không sinh khởi

Cũng thích bốn Ý chỉ

Và thích bốn Giác ý

Và bốn pháp Thần túc

Tám Chánh đạo Hiền thánh,

Vui thích ăn đạm bạc

Vui thích với pháp y

Vui thích đi kinh hành

Vui thích nơi rừng vắng.

Đã đạt đến an lạc

Hiện pháp chứng vô vi

Vượt qua các sợ hãi

Thoát nhiễm trước thế gian

An vui nơi chánh niệm

Quán sát giỏi các pháp

Lành thay, sống không hại

Nuôi dưỡng các chúng sinh.

Sống không ưa ái dục

Vượt các ý nhiễm trước

Diệt sạch tâm kiêu mạn

Đây là vui số một.

Già có giới là vui

Có tín, vui hoàn toàn

Phân biệt ý nghĩa vui

Không tạo các ác nghiệp.

Đời có cha mẹ vui

Gặp nhau hòa hợp vui

Đời có Sa-môn vui

Chí an tịnh cũng vui.

Vui thay Phật ra đời

Nghe giảng pháp rất vui

Chúng Tăng hòa hợp vui

Hòa thì luôn an ổn.

Trì giới đầy đủ vui

Học rộng biết nhiều vui

Được gặp Thánh nhân vui

Giải thoát luân hồi vui.

Nước đức trong mát vui

Pháp tài tự tu vui

Được trí tuệ sáng vui

Diệt mạn không tà vui.

Được gặp bậc Hiền vui

Hội họp càng vui hơn

Không cùng ngu làm việc

Tất an lạc mãi mãi.

Không cùng ngu làm việc

Trải qua vô số ngày

Cùng ngu sống chung khó

Như gặp kẻ oán tặc.

Cùng trí ở chung dễ

Như thân quyến gặp nhau

Khó gặp được người trí

Không uổng cuộc sống này.

Như sinh đến chỗ nào

Nhà ấy tất được mừng

Tất cả được an ổn

Phạm chí giữ diệt độ

Không bị nhiễm bởi dục

Thoát được hết các nơi

Diệt hết các tai họa

Hàng phục nội phiền não

Chấm dứt hẳn thùy miên

Tâm thức được thanh tịnh.

Cẩn thận tham đắm lạc

Hộ trì việc sắp làm

Phải niệm xả trong đời

Quán sát việc khoái lạc

Khoái lạc của thế gian

Với an lạc cõi trời

Lạc nhất đời, so trời

Không bằng phần mười sáu.

Muốn bỏ gánh nặng xuống

Đừng tạo thêm nghiệp nữa

Nặng gánh đời thì khổ

Bỏ xuống rất an lạc.

Đoạn hết các ái dục

Và diệt tất cả hành

Diệt luôn gốc năm uẩn

Không luân hồi ba cõi.

Vui tập hợp việc nghĩa

Vui bạn bè hưởng phước

Vui tịch nhiên mát mẻ

Truyền đến khắp mọi người.

Khổ sinh ra từ lạc

Như ngọn lửa trong lò

Bùng lên cháy rực rỡ

Rồi từ từ tiêu diệt.

Không biết chỗ họ đến

Người tri kiến như vậy

Thoát khỏi bùn ái dục

Không còn có chỗ đi.

Đã đạt vui bất động

Trong nguy biến không ngừng

Vẫn an nhiên không sân

Trừ ưu không còn buồn.

Tịch nhiên quán sát đời

An vui không phiền não

Học tập nhiều chánh pháp

Tà kiến bị tổn giảm.

Nhiều người tham đắm sắc

Không kết, được trường thọ

Phật pháp biết nguồn kết

Người phải biết vết kết.

Nhiều người tâm bị trói

Cột chặt vào gốc sắc

Tất cả khổ theo thọ

Tất cả lạc do ta.

Không quan tâm thắng bại

Vì cuối chẳng được gì

Những người muốn sống vui

Nhẫn nhục với kẻ khinh

Nhẫn là nhẫn với người

Không nhẫn với các hữu.

Những người muốn sống vui

Với mê hoặc không mê

Mê hoặc với người khác

Tự ta không mê hoặc.

Những người muốn sống vui

Trọn đời không kết sử

Sẽ ăn bằng niệm thực

Như chư Thiên Quang âm.

Thường ăn bằng chánh niệm

Thân tâm không phiền não

Chúng sinh thấy khổ vui

Thánh pháp không tổn hoại.

Xứ có xúc sinh lạc

Không xứ nào có xúc

Như Bí-sô trong định

Không vướng một cấu gì

Chúng sinh gặp khổ vui

Nhưng không tự giác tri.

Như Lai và Đa văn

Kỷ thân, Quảng, Thiện hữu

Viên tịch, Quán, Tội chướng

Tương ưng, Lạc mười phẩm.

Phẩm 31: HỘ TÂM

Tâm tinh vi khó điều

Vì che chở bởi dục

Hàng phục tâm là thiện

Hàng được thì khinh an.

Như cá trên đất khô

Ra ngoài vực nước sâu

Tâm thức rất sợ hãi

Mau chạy khỏi chúng ma.

Tâm chẳng ở một chỗ

Như ánh sáng mặt trời

Bậc Trí chế ngự tâm

Như móc điều voi dữ.

Ta bàn luận tâm này

Tinh vi khó thấy được

Nay Ta muốn giáo giới

Cẩn thận chớ sinh lỗi.

Chớ thả tâm đi rong

Phóng dật theo ý ông

Ta phải quản lý nó

Như chế ngự voi dữ.

Sinh tử thật vô cùng

Luân hồi không đầu mối

Tìm cầu xây nhà mãi

Vẫn phải thọ bào thai.

Hãy xem cư xá này

Đừng tạo thêm phòng nữa

Cột kèo đã hư rồi

Thì lầu đài sụp đổ.

Tâm đã thoát các hành

Ở giữa là tâm ta

Tâm hoạt động mau lẹ

Khó giữ, khó điều phục.

Người trí tự huấn luyện

Như thợ uốn tên thẳng

Có sân biết mình sân

Có sân biết sân gì.

Ý này do mình làm

Cha mẹ chẳng liên can

Trừ tà đến chánh định

Làm phước chớ thoái lui.

Mái nhà lợp không kín

Trời mưa dột dễ dàng

Người hành động không nghĩ

Thường theo dâm, nộ, si.

Mái nhà được lợp kín

Trời mưa không bị dột

Người hành động biết nghĩ

Không còn dâm, nộ, si.

Tâm là gốc các pháp

Tâm chủ, tâm tạo tác

Tâm ai nghĩ việc ác

Nói ác, hành động ác

Tội khổ tự đi theo

Như xe lăn theo vết.

Tâm là gốc các pháp

Tâm chủ tâm tạo tác

Ai tâm nghĩ việc thiện

Nói thiện, hành động thiện

Hạnh phúc luôn đi theo

Như bóng không rời hình

Không dùng ý bất tịnh

Để phẫn nộ với người.

Người muốn biết Chánh pháp

Do Chánh Đẳng Giác dạy

Phải diệt trừ cao ngạo

Tâm ý rất thanh tịnh

Xả bỏ lòng hại người

Mới được nghe Chánh pháp.

Tâm ý không yên tịnh

Cũng không biết thiện pháp

Mê say việc thế gian

Không có chánh tri kiến.

Ba mươi sáu dòng chảy

Theo tâm ý hữu lậu

Luôn luôn có tà kiến

Y theo dục tưởng kết.

Thả ý bỏ thiện căn

Người buông lung theo ý

Tham nhỏ, bỏ tiếng thơm

Như chim bỏ núi rừng.

Sống yên tịnh tu học

Cẩn thận chớ theo dục

Đừng nuốt viên sắt nóng

Kêu gào vì đau khổ.

Nên tu chẳng chịu tu

Ỷ sức chẳng siêng năng

Tự làm người hèn mọn

Lười biếng chẳng hiểu gì.

Loạn quán và chánh quán

Đều do ý phát sinh

Thường biết, tâm quán sát

Tâm ngu thường thường loạn

Bậc Trí quán như vậy

Chánh niệm chuyên tâm làm

Khó thay ý không vướng

Chỉ Phật mới diệt trừ.

Quán thân như bình rỗng

Tâm vững như giữ thành

Dùng tuệ đánh với ma

Chiến thắng chớ để thua.

Quán thân như bọt tụ

Như bóng nắng, ngựa hoang

Dùng tuệ đánh với ma

Chiến thắng chớ để thua.

Tâm niệm bảy Giác chi

Giữ ý không tán loạn

Phải vứt ý ngu hoặc

Vui nơi Vô sinh nhẫn.

Diệt sạch hết hữu lậu

Đời này giữ diệt độ

Phải giữ tâm ý mình

Như trâu Mao giữ đuôi.

Có thí xả tất cả

Luôn luôn được an lạc

Một rồng vượt các rồng

Rồng sáu nanh trong bầy

Tâm tâm tự bình đẳng

Vui sống riêng hoang dã.

Không dùng tâm ác hại

Làm khổ cho mọi người

Tâm từ cho chúng sinh

Họ không có oán hận.

Từ tâm với một người

Đạt được các gốc thiện

Rãi tâm từ đến khắp

Hiền thánh khen phước nhất.

Tâm từ rải khắp nơi

Thương yêu các chúng sinh

Tu tập với tâm Từ

Sau được vui vô cùng.

Ai với ý dũng dước

Hoan hỷ không biếng nhác

Tu tập các pháp thiện

Đạt đến chỗ an ổn.

Tự mình sống hoan hỷ

Thân, miệng, ý tương ưng

Đã chứng đẳng giải thoát

Bí-sô vui tịnh ý.

Các kết sử không còn

Không còn có trần lao

Dầu có năm loại nhạc

Không thể thỏa ý người

Không bằng một tâm chánh

Hướng đến pháp bình đẳng.

Đắc thiện nhãn tối thắng

Không còn chấp có ngã

Những ai ưa thiền định

Không ưa thích ý dục.

Ý hân hoan tối thắng

Cũng không thấy có ngã

Những ai tâm ưa thiền

Ý không còn thích dục

Đã đoạn sạch các kết

Như núi không lay động.

Trong trược không nhiễm trước

Giữa sân không nổi sân

Ai có tâm như vậy

Không còn gặp khổ nữa.

Không nhiễm ô, gây hại

Giữ giới luật đầy đủ

Ăn uống biết tiết độ

Tri túc chỗ nằm ngồi

Tìm cách tu tập ý

Là lời chư Phật dạy.

Hành giả quán tướng tâm

Chánh niệm theo dõi ý

An trú vào thiền định

Thân lạc tâm hoan hỷ.

Trang nghiêm bằng giữ ý

Đố kỵ thêm loạn tâm

Gặp việc buồn, không khổ

Bậc Trí xét kỹ vậy.

Người chẳng giữ gìn tâm

Bị hại vì tà kiến

Và tâm ý trạo cử

Chúng đưa đến đường chết.

Thế nên phải giữ tâm

Tu các hạnh thanh tịnh

Chánh kiến luôn hiện tiền

Phân biệt pháp sinh diệt.

Bí-sô hàng thùy miên

Hết khổ không tạo nữa

Hàng tâm được hỷ lạc

Giữ tâm chẳng buông lung.

Chúng sinh tâm sai lầm

Phải chịu khổ địa ngục

Hàng tâm đến an lạc

Hộ tâm chớ buông lung.

Hộ tâm chớ buông lung

Tâm nhiều cửa tinh vi

Giữ không cho chạy thoát

Phải trong đường Niết-bàn.

Phẩm 32: BÍ-SÔ

Bí-sô khi khất thực

Đã được không cất giữ

Trời người đều tán dương

Sống thanh tịnh không lỗi.

Bí-sô vì Từ bi

Ái kính theo lời Phật

Thâm nhập diệu chỉ quán

Diệt uế hạnh mới an.

Bí-sô diệt các ái

Dứt ái bỏ cống cao

Vô ngã, vô ngã sở

Như vậy ai chẳng thân.

Phải biết pháp hành này

Đường xuất ly thân khổ

Như voi chống cường địch

Bí-sô luôn tu tập.

Người khó sống trọn kiếp

Sống, nội tâm tranh nhau

Giữ thân theo Đạo đế

Bí-sô sống an tịnh.

Xem mọi người như bạn

Chánh mạng không tạp loạn

Cho biết cho đúng chỗ

Sống đầy đủ uy nghi.

Bí-sô hạnh hoàn bị

Mới thoát cảnh giới khổ

Thích pháp, ý muốn pháp

Tư duy pháp an ổn.

Bí-sô y pháp hành

Chân chính chớ bỏ quên

Nên học nhập không định

Bí-sô thường an tịnh.

Ái lạc gây lầm lỗi

Quán sát pháp bình đẳng

Chế ngự nơi năm uẩn

Ngăn ý như nước chảy.

Thanh tịnh luôn hòa duyệt

Là uống vị cam lộ

Như núi to vững chắc

Gió không lay động được.

Bí-sô trừ ngu si

Không sao bị khuynh động.

Tất cả các danh sắc

Đều phát sinh ngu hoặc

Không thân cận luyến ái

Là Bí-sô chân chính.

Bí-sô chỉ cạo tóc

Kiêu mạn không Giới luật

Xả tham tư duy đạo

Mới đúng chân Bí-sô.

Cạo tóc chẳng ngăn tâm

Phóng dật không chí tín

Diệt trừ được khổ não

Là Sa-môn tối thắng.

Bí-sô đắc định Từ

Thọ trì lời Phật dạy

Đạt đến chỗ diệt tận

Chớ thân cận, không nhìn.

Tâm vui rất hỷ lạc

Thêm vào những niệm thọ

Bí-sô nhiều an lạc

Do không còn nguồn dục.

Hộ trì thân và ý

Giữ miệng làm việc thiện

Bí-sô thoát thế gian

Vượt khổ không còn ngại.

Không thiền, không trí tuệ

Không tuệ, không có thiền

Đạo sinh từ thiền trí

Được gần đường Niết-bàn.

Hành thiền không phóng dật

Chớ để dục loạn tâm

Đừng uống nước đồng sôi

Tự gây khổ thiêu thân.

Thường tự giữ thân miệng

Giữ ý không làm ác

Sau đắc giới như pháp

Đúng hiệu là Bí-sô.

Có tu những thiện pháp

Bảy giác chi là gốc

Với diệu pháp như vậy

Là Bí-sô chân chính.

Đang sống đúng lời dạy

Tự biết tận nguồn khổ

Đây gọi là gốc thiện

Chính Bí-sô vô lậu.

Không ỷ sức Trì giới

Cũng chẳng dựa Đa văn

Giả như được Định ý

Chẳng chấp vào sở đắc.

Bí-sô tự ỷ thị

Ta chứng hạnh Vô lậu

Hãy quán Chánh giác lạc

Chớ lùi xuống phàm phu.

Hãy quán cuộc đời này

Phân biệt từ năm uẩn

Tu tập chớ làm ác

Dũng mãnh tự chế tâm.

Bỏ nhà để giải thoát

Ý lại bị nhiễm trước

Không tinh tấn tu tập

Phiền não thật khó trừ

Chẳng tịnh tu phạm hạnh

Sao chứng đắc quả báo

Tâm ý được an ổn?

Bí-sô nhiếp thân tâm

Đã thoát già, bệnh, chết

Không còn bị luân hồi.

Đã diệt tham ái tướng

Bí-sô nhiếp thân tâm

Đã thoát già, bệnh, chết

Không còn bị luân hồi.

Tâm kết sử không còn

Bí-sô nhiếp thân tâm

Đã thoát già, bệnh, chết

Không còn bị luân hồi.

Chưa đoạn hết gốc hữu

Bí-sô nhiếp thân tâm

Đã thoát già, bệnh, chết

Không còn bị luân hồi.

Đoạn trừ ba gốc độc

Bí-sô nhiếp thân tâm

Đã thoát già, bệnh, chết

Không còn bị luân hồi.

Đã thoát khỏi ma giới

Vượt khỏi rừng gai gốc

Trừ sạch lời mạ lỵ

Như dựa núi Diệu cao

Bí-sô không còn khổ.

Quán hiện tại, tương lai

Như mộng huyễn, không đắm

Bí-sô thoát tất cả

Như rắn lột vỏ cũ.

Đoạn hết nguồn gốc ái

Cạn sạch suối dục sâu

Bí-sô thoát tất cả

Như rắn lột vỏ cũ.

Trừ diệt hết năm dục

Chặt hết gốc rễ dục

Bí-sô thoát tất cả

Như rắn lột vỏ cũ.

Trừ diệt hết năm kết

Bẻ gãy gai ái dục

Bí-sô thoát tất cả

Như rắn lột vỏ cũ.

Không còn tạo nhiệp nhà

Chặt sạch gốc bất thiện

Bí-sô thoát tất cả

Như rắn lột vỏ cũ.

Không còn các phiền não

Chặt sạch gốc bất thiện

Bí-sô thoát tất cả

Như rắn lột vỏ cũ.

Đoạn dục không còn sót

Không còn bị giam giữ

Bí-sô thoát tất cả

Như rắn lột vỏ cũ.

Ái như nước chảy tràn

Như rắn ngậm nọc độc

Bí-sô thoát tất cả

Như rắn lột vỏ cũ.

Ngoài đoạn hết các tướng

Trong không tạo nhiễm tâm

Bí-sô thoát tất cả

Như rắn lột vỏ cũ.

Ai đoạn hết gốc tham

Gọi là chân Bí-sô

Hàng phục quân ma-la

Không còn khổ luân hồi.

Ai đoạn hết gốc sân

Gọi là chân Bí-sô

Giải thoát các phiền não

Không còn khổ luân hồi.

Ai đoạn hết gốc si

Gọi là chân Bí-sô

Viễn ly hết phiền trược

Không còn khổ luân hồi.

Ai đoạn hết gốc mạn

Gọi là chân Bí-sô

Thoát ly hẳn nhiễm ái

Không còn khổ luân hồi.

Ai đoạn tận keo kiệt

Gọi là chân Bí-sô

Tin, ưa thích Chánh giác

Không còn khổ luân hồi.

Tâm tham làng sát nhân

Bí-sô phải tư duy

Ai viễn ly làng ấy

Phật khen chân Bí-sô.

Tâm sân làng sát nhân

Bí-sô phải tư duy

Ai viễn ly sân hận

Phật khen chân Bí-sô.

Tâm si làng sát nhân

Bí-sô phải tư duy

Ai viễn ly ngu si

Phật khen chân Bí-sô.

Tâm mạn làng sát nhân

Bí-sô phải tư duy

Ai viễn ly kiêu mạn

Phật khen chân Bí-sô.

Keo kiệt làng sát nhân

Bí-sô phải tư duy

Ai viễn ly keo kiệt

Phật khen chân Bí-sô.

Điều phục niệm tham ái

Như thuốc giải nọc rắn

Bí-sô phá hoại ái

Như rắn lột vỏ cũ.

Điều phục niệm sân hận

Như thuốc giải nọc rắn

Bí-sô phá hoại sân

Như rắn lột vỏ cũ.

Điều phục niệm ngu si

Như thuốc giải nọc rắn

Bí-sô viễn ly si

Như rắn lột vỏ cũ.

Điều phục niệm kiêu mạn

Như thuốc giải nọc rắn

Bí-sô viễn ly mạn

Như rắn lột vỏ cũ.

Điều phục niệm keo kiệt

Như thuốc giải nọc rắn

Bí-sô vứt keo kiệt

Như rắn lột vỏ cũ.

Nếu tham dục phát sinh

Chặt như phá lau sậy

Phiền não sâu như biển

Bí-sô phải tinh tấn.

Nếu sân hận phát sinh

Chặt như phá lau sậy

Phiền não sâu như biển

Bí-sô phải tinh tấn.

Nếu như si phát sinh

Chặt như phá lau sậy

Phiền não sâu như biển

Bí-sô phải tinh tấn.

Nếu kiêu mạn phát sinh

Chặt như phá lau sậy

Phiền não sâu như biển

Bí-sô phải tinh tấn.

Nếu keo kiệt phát sinh

Chặt như phá lau sậy

Phiền não sâu như biển

Bí-sô phải tinh tấn.

Trì giới là Bí-sô

Biết không mới hành thiền

Hành không xét tận gốc

Vô vi lạc tối thượng.

Bí-sô sống kham nhẫn

Tri túc vật nằm ngồi

Tu tập không phóng dật

Trừ hết không còn ái.

Phẩm 33: PHẠM CHÍ

Gọi là bậc Phạm chí

Chẳng phải vì trần truồng

Ở chỗ hiểm, nằm gai

Mà gọi là Phạm chí.

Không chấp thân, ngang ngược

Không tụng lời dị đoan

Trừ sạch hết háp ác

Mới gọi là Phạm chí.

Đời này gây nhân tịnh

Đời sau không quả xấu

Không làm các pháp ác

Mới gọi là Phạm chí.

Ai gần gũi ái dục

Nhưng tâm không tham trước

Bỏ dục sống chân chính

Là diệt tận đau khổ.

Ai không dựa tà kiến

Luôn tu tập chánh kiến

Chánh niệm diệt hữu lậu

Được gọi là Phạm chí.

Kẻ ngu bện nhiều tóc

Sửa sang chỗ nằm ngồi

Trong tâm ý tham luyến

Ngoài trang sức làm gì.

Mặc y phục tầm thường

Thân hành trì pháp thiện

Nơi yên, tự suy nghĩ

Được gọi là Phạm chí.

Thấy phàm phu đến đi

Đọa lạc, thọ khổ não

Chỉ muốn đến bờ kia

Không thích nói nhiều lời

Diệt trừ ác không sinh

Được gọi là Phạm chí.

Vượt qua dòng sông ái

Vô dục như Phạm thiên

Minh hạnh diệt hết lậu

Nên gọi là Phạm chí.

Nước không thể làm sạch

Như nhiều người tắm rửa

Ai trừ sạch ác pháp

Được gọi là Phạm chí.

Chẳng nói hay, cạo tóc

Là Sa-môn Phạm chí

Ai diệt hết các ác

Mới thật là Đạo nhân.

Ai hành động song song

Thanh tịnh không nhơ bẩn

Đoạn các dục trói buộc

Mới gọi là Phạm chí.

Xuất gia làm Phạm chí

Chân chánh là Sa-môn

Vứt những hành động ác

Nên gọi là xuất gia.

Người không ý huyễn hoặc

Không kiêu mạn, không nghi

Không tham, không chấp ngã

Mới gọi là Phạm chí.

Ta không nói Phạm chí

Là do cha mẹ sinh

Người diệt trừ lầm lỗi

Mới chính là Phạm chí.

Thân, miệng cùng với ý

Thanh tịnh không lỗi lầm

Ai hộ trì ba nghiệp

Mới gọi là Phạm chí.

Bị mắng chửi đả kích

Im lặng không nổi giận

Có sức nhẫn nhục lớn

Mới gọi là Phạm chí.

Ai bị khinh, xâm phạm

Vẫn chánh niệm, giữ giới

Thân chánh tự điều phục

Mới gọi là Phạm chí.

Thiện ác theo đời gọi

Là dài ngắn lớn nhỏ

Ai không nhận, không cho

Mới gọi là Phạm chí.

Thân hành động theo thiện

Miệng, ý không phạm lỗi

Ba nghiệp đều tốt đẹp

Mới gọi là Phạm chí.

Được không vướng vui mừng

Mất không bị lo buồn

Yên tịnh giữa đông người

Mới gọi là Phạm chí.

Vì đoạn trừ ân ái

Xuất gia không ái dục

Ai không còn ái dục

Mới gọi là Phạm chí.

Thích nó thì mất nó

Nó, thích nó đều không

Ai từ bỏ tham dục

Mới gọi là Phạm chí.

Thích nó thì mất nó

Nó, thích đều hư vọng

Không nhiễm ba chỗ ác

Mới gọi là Phạm chí.

Ai từ bỏ gia nghiệp

Bứng nhổ gốc ái dục

Không tham sống tri túc

Mới gọi là Phạm chí.

Như nay biết tận cùng

Nguồn gốc của đau khổ

Không còn tâm ái dục

Mới gọi là Phạm chí.

Với tội cùng với phúc

Trừ sạch vượt cả hai

Không ưu, không rần cấu

Mới gọi là Phạm chí.

Đối với tội và phúc

Trừ sạch vượt cả hai

Không nhiễm trước ba chỗ

Mới gọi là Phạm chí.

Cũng như những cánh hoa

Dùng kim xỏ hạt cải

Không bị nhiễm bởi dục

Mới gọi là Phạm chí.

Tâm hỷ không bụi trần

Như mặt trăng tròn đầy

Trừ sạch hết chê bai

Mới gọi là Phạm chí.

Như trăng sáng rực rỡ

Lơ lững trên không trung

Không bị nhiễm ái dục

Mới gọi là Phạm chí.

Tránh xa không tranh cãi

Bị xúc phạm không giận

Bị ác, đáp bằng thiện

Mới gọi là Phạm chí.

Hiểu sâu, tuệ vi diệu

Nói rõ chánh, tà đạo

Hiểu tận nghĩa vô thượng

Mới gọi là Phạm chí.

Những người trong thế gian

Xin ăn để sinh sống

Ai vô ngã, vô trước

Làm đúng hạnh Phạm chí

Nói và trí không cùng

Mới gọi là Phạm chí.

Ai vứt bỏ ái dục

Xuất gia, bỏ các thọ

Vì đoạn trừ dục lậu

Mới gọi là Phạm chí.

Từ mẫn với chúng sinh

Làm chúng không sợ hãi

Không hại, cho thêm thiện

Mới gọi là Phạm chí.

Tránh oán không gây oán

Không thương tổn loài nào

Trừ diệt bỏ tà kiến

Mới gọi là Phạm chí.

Ở trước và ở sau

Ở giữa cũng không có

Không tháo động, chánh hạnh

Mới gọi là Phạm chí.

Vứt bỏ dâm, nộ, si

Kiêu mạn, những ác hạnh

Như kim xỏ hạt cải

Mới gọi là Phạm chí.

Thành lấy hào làm vững

Qua lại chịu khổ đau

Muốn vượt qua bờ kia

Chằng nên nghe người khác

Chỉ diệt dục không sinh

Mới gọi là Phạm chí.

Ai đoạn trừ ái dục

Đời này và đời sau

Có ái phải diệt sạch

Mới gọi là Phạm chí.

Hữu tình không mong cầu

Đời này và đời sau

Vì không còn mong cầu

Nên gọi là Phạm chí.

Thức của ta không biết

Thiên nhân Ngạn-đạt-phược

Biết quán xét nhiều điều

Mới gọi là Phạm chí.

Quy y Nhân Trung Tôn

Quy mạng Nhân Trung Thượng

Không biết nay Thế Tôn

Tu nhân những thiền gì

Cầu mong Thiên Trung Thiên

Dạy pháp và luật ấy

Để tự biết túc mạng

Thấy được đường trời người

Biết khổ, trừ nhân khổ

Tâm trí được tịch diệt.

Tự biết tâm giải thoát

Thoát dục không còn vướng

Đã thành tựu ba Minh

Nên gọi là Phạm chí.

Tự biết rõ túc mạng

Biết nhân quả hữu tình

Như Lai giác vô trước

Nên gọi là Phạm chí.

Đoạn trừ hết kết sử

Phiền não cũng không còn

Như Lai giác vô trước

Nên gọi là Phạm chí.

Bậc trên rồng, Tiên nhân

Đấng Đại Tiên tối tôn

Phục vụ vô số Phật

Nên gọi là Phạm chí.

Hết sạch các phiền não

Vượt dòng chứng vô lậu

Từ đây đến bờ kia

Nên gọi là Phạm chí.

Bí-sô áo phấn tảo

Quán sát dục không thật

Sống gốc cây, chỗ vắng

Nên gọi là Phạm chí.

Nếu chẳng ai biết mình

Vẫn im lặng, không nói

Bình thản sống cô độc

Nên gọi là Bí-sô.

Vứt bỏ dây thế tục

Xuất gia không sợ gì

Thường uống vị cam lộ

Nên gọi là Phạm chí.

Đoạn tuyệt với việc đời

Miệng không nói lời bậy

Sống theo tám Chánh đạo

Nên gọi là Bí-sô.

Một mình đi nơi xa

Ẩn kín không tung tích

Tự điều việc khó điều

Nên gọi là Phạm chí.

Vô hình không thể thấy

Có cũng không thể thấy

Người hiểu biết câu này

Chánh niệm từ nguyên nhân

Tỉnh giác đoạn kết sử

Nên gọi là Phạm chí.

Vượt qua sông sinh tử

Kham nhẫn vượt thế gian

Tự giác thoát hào khổ

Nên gọi là Phạm chí.

Phải làm cạn dòng nước

Phạm chí không còn dục

Trong tự xét tình ý

Nên gọi là Phạm chí

Ai biết rõ như vậy

Mới gọi là Phạm chí.

Học trước phải rời mẹ

Tránh vua, lìa hai quan

Chiến thắng các cảnh giới

Nên gọi là Phạm chí.

Người hiểu rõ giáo pháp

Không kể già hay trẻ

Biết đúng giữ giới, tín

Như Phạm chí thờ lửa.

Quán pháp trong ra ngoài

Phạm chí là tối thượng

Tất cả các hữu lậu

Tận cùng không còn gì.

Hoặc quán sát các pháp

Tận cùng không còn gì,

Hoặc quán sát hòa hợp

Tận cùng không còn gì,

Hoặc quan sát nhân duyên

Tận cùng không còn gì.

Cũng như trong gốc pháp

Phạm chí ở bên ngoài

Nếu dùng chung giường, nệm

Như quỷ Bạc-câu-la

Cũng như trong gốc pháp

Phạm chí chỉ bên ngoài

Biết sinh, biết già, bệnh

Đi dần đến đường chết.

Mặt trời chiếu sáng ngày

Mặt trăng chiếu ban đêm

Áo giáp sáng binh lính

Thiền định sáng Đạo nhân

Phật xuất hiện trong đời

Chiếu sáng hết tối tăm.

Phạm chí diệt không còn

Có niệm buồn, không buồn

Tâm chuyển động như ý

Diệt hết các nghi ngờ.

Phát sinh các pháp sâu

Phạm chí tu tập thiền

Giải trừ lưới nghi ngờ

Thân biết rõ thống khổ.

Phát sinh các pháp sâu

Phạm chí tu tập thiền

Chiếu soi khắp thế gian

Như mặt trời trên không.

Phát sinh các pháp sâu

Phạm chí tu tập thiền

Chế ngự quân địch ma

Như Phật phá chúng ma.

Hộ tâm và Bí-sô

Phẩm Phạm chí cuối cùng

Nói theo thứ tự phẩm

Đầy đủ ba mươi ba.

Hết các kệ Phật pháp do Thánh giả Pháp Cứu tập.