Mi Tiên Vấn Đáp

227. Về con trăn

227. Về con trăn

- Về con trăn thì có một điểm. Là vì nó có thân hình lớn, cái bụng quá to, nên ít khi có vật thực đầy đủ, thường thì nó chỉ có được chừng mực nào đó thôi! Bậc phạm hạnh cũng tương tự như thế, khi trì bình khất thực, không phải lúc nào cũng đầy bát. Vậy phải biết tri túc, nhiều ít gì không quan trọng, thọ dụng chỉ để duy trì mạng sống. Đúng như lời của đại đức Pháp chủ:

"Vị tỳ khưu khi thọ dụng vật thực dù cứng hay mềm, ướt hoặc khô, ngon hay dở... nên thọ dụng chừng mực, đừng nên quá no. Phải biết quán tưởng, phải có chánh niệm, tỉnh giác; nên ngưng đừng ăn nữa khi còn chừng bốn, năm miếng là đầy bụng, rồi uống nước. Thọ dụng như thế thân sẽ nhẹ nhàng, tâm sẽ an vui, xứng với phẩm hạnh sa môn của mình."

228. Về nhện giăng lưới

228. Về nhện giăng lưới

- Về nhện giăng lưới thì có một điểm có thể đem ra ví dụ. Là nó hằng kéo tơ giăng lưới rồi bắt ruồi, lằn, ong, muỗi dính nơi lưới ấy để ăn. Bậc hành giả tu tập cũng nên tập như nhện vậy, là đóng chặt cả sáu căn rồi giăng lưới tứ niệm xứ ra, có phiền não nào dính ở lưới ấy, bắt rồi ăn hết. Đúng như ngài Anuruddha thuyết:

"Là hành giả tu tập về minh sát, cần phải giăng cái lưới tứ niệm xứ ra, đóng cả sáu cửa lại, thấy phiền não nào dính ở đấy thì bắt giết hết."

229. Về hài nhi

229. Về hài nhi

- Về hài nhi bú vú mẹ là khi đói, nó khóc lóc đòi bú. Và sữa là loại vật thực duy nhất có lợi ích cho cơ thể, cho sự sinh trưởng và sanh mạng của nó. Cũng tương tự thế, bậc hành giả có nhu cầu một loại sữa như thế để đem đến lợi ích cho mình, về giới hạnh, về định lực, về tuệ mạng v.v... Nguồn sữa ấy chính là pháp, là sự tinh cần tu tập nơi thanh vắng, là thân cận bạn lành, tri túc vật thực và chỗ ở bên cạnh thầy tế độ, thầy a-xà-lê, là học về chú giải và pàli v.v... Đúng như Phật ngôn:

"Này Ànanda! Như Lai nhắc nhở ông hằng tìm lợi ích cho mình, cố gắng thực hiện lợi ích cho mình, đừng dễ duôi, phóng dật trong sự lợi ích ấy. Phải tinh cần thiền định."

230. Về rùa vàng

230. Về rùa vàng

- Về rùa vàng chỉ có một điều, là nó sợ nước, đi đâu cũng tránh nước. Nó có tuổi thọ dài lâu là do nhờ không uống nước. Cũng vậy, bậc hành giả chớ nên đắm mình trong sự dễ duôi, hằng sợ hãi trong sự dễ duôi - thì sẽ được tăng trưởng tuệ mạng, sẽ thành tựu Niết bàn vô sanh bất tử.

231. Về rừng

231. Về rừng

Đức vua Mi-lan-đà nói:

- Về rừng thì có năm điều; xin đại đức giảng cho trẫm nghe.

- Vâng,

Điều thứ nhất là rừng già thường che dấu tội phạm; cũng vậy, tâm của bậc hành giả không nên quá khích trước những người hư xấu, cần cho họ nương tựa.

Điều thứ hai, rừng già là nơi không có người qua lại; cũng vậy, bậc hành giả đừng để cho tham luyến, sân hận, si mê qua lại tâm mình.

Thứ ba, rừng già là nơi vắng lặng; cũng vậy, bậc hành giả phải vắng lặng điều ác, vắng lặng những tâm địa thấp thỏi của phàm nhơn.

Thứ tư, rừng già là nơi thanh tịnh chưa bị thế gian làm cho dơ bẩn; cũng vậy, bậc hành giả phải giữ tâm thanh tịnh, đừng để cho ngã chấp và bội ơn làm cho cấu uế.

Thứ năm, rừng già là nơi cất chứa những hương liệu quí báu; cũng vậy, bậc hành giả ẩn chứa những hương liệu quý báu, của giới, của tuệ.

Năm chi của rừng chính là năm chi của bậc Thánh nhân, những người hằng an lạc, thỏa thích trong rừng già, tâu đại vương!

232. Về cây đại thọ

232. Về cây đại thọ

- Tâu đại vương! cây đại thọ có ba điều như sau:

Thứ nhất, nó hằng ra hoa và kết trái. Bậc hành giả cũng hằng đơm hoa kết trái giải thoát hương và sa môn quả.

Thứ hai, người và thú đi ngang hoặc ghé đến đều nương nhờ bóng mát của cây; cũng vậy, ai đến gần gũi, thân cận, bậc hành giả phải có tâm mát mẻ, nói lời từ hòa, dịu ngọt.

Thứ ba, cây đại thọ tỏa bóng mát không có tâm phân biệt đối xử, là người, thú hay chim; cũng vậy, bậc hành giả phải rải tâm từ đều khắp chúng sanh không phân biệt bạn hay thù, thương hay ghét...!

Đúng như bài kinh từ bi: "Cầu nguyện cho tất cả chúng sanh đừng có oan trái lẫn nhau, vô khổ, vô bệnh, trường thọ, an vui." Tương tự thế, đức Pháp chủ Xá-lợi-phất có thuyết rằng: "Đức Vô thượng sư có tâm đại bi đồng đẳng đối với vạn loài, ngài đối với Devadatta, Anguli-màla, cũng giống như đối với Ràhula vậy thôi."

233. Về mưa

233. Về mưa

- Tâu đại vương, mưa có tính năng trôi chảy tất cả, không kể là sạch dơ về với biển cả, bậc hành giả cũng phải dùng tuệ cuốn đi tất cả phiền não thô hay tế.

Thứ nhất, nó có tính năng trôi chảy tất cả, không kể là sạch hay dơ về với biển cả, bậc hành giả cũng phải dùng tuệ cuốn phăng đi tất cả phiền não thô thiển hay vi tế y như mưa vậy.

Thứ hai, mưa làm mát quả địa cầu và cây cối, bậc hành giả cũng phải làm sao cho chư thiên và loài người dứt trừ những tâm địa nóng nảy, được an trú dịu mát trong năng lực của tâm từ.

Thứ ba, mưa làm cho hạt mầm lên tược, lên chồi, lên lộc, được phát triển xanh tốt và giữ gìn sự sống cho muôn loài. Bậc hành giả cũng phải biết y cứ vào phương pháp phát sanh trí tuệ - tức là hướng tâm đúng, tác ý đúng (như lý tác ý), duy trì các pháp của sa môn đức hạnh - để từ đó mọi thiện pháp được lên tược, lên chồi, lên lộc và phát triển xanh tốt.

Thứ tư, mưa làm cho khe suối, mương rãnh, sông hồ được đầy tràn; cũng vậy, bậc hành giả phải làm sao cho Kinh, cho pháp xuất thế gian tràn đầy trong tâm trí chư thiên và nhân loại.

Đúng như đức Xá-lợi-phất, với ý tương tự vậy, có thuyết rằng:

"Đức Thế Tôn trú trong từ bi định, ngài quán xét những người hữu duyên nên tế độ. Sau khi thấy người hữu duyên, xuất khỏi từ bi định, dù có xa xôi cách mấy, ngài cũng tìm đến nơi để tế độ cho người ấy."

Đấy là năm chi về mưa, có đầy đủ trong tâm một vị Thánh nhân, tâu đại vương!

234. Về ngọc mani

234. Về ngọc mani

- Về ngọc mani thì có ba tính chất, tâu đại vương.

Thứ nhất, ngọc mani trong sạch, thuần khiết; cũng vậy, bậc hành giả có giới hạnh, nuôi mạng trong sạch và thuần khiết như ngọc mani vậy.

Thứ hai, ngọc mani bản chất không dính các vật dơ uế; cũng vậy, tâm của bậc hành giả không để cho các xấu ác làm hoen ố mình; không thân cận bạn bè hoặc người có tâm xấu ác.

Thứ ba, ngọc mani thuộc dòng dõi ngọc cao quý vô song, giữ gìn phẩm chất cao quý vô song của mình; cũng vậy, bậc hành giả noi gương ngọc mani để gìn giữ phẩm chất dòng dõi cao thượng của mình. Ấy là dòng dõi Thánh nhân Tu-đà-huờn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm và A-la-hán; nghĩa là bậc hữu học, bậc vô học, bậc đắc tam minh, bậc đắc lục thông. Đức Thế Tôn có thuyết rằng:

"Các thầy là người có giới trong sạch và có chánh niệm, thường thích thân cận với người có giới và người có chánh niệm; nhờ vậy, giới và trí của các thầy sẽ già dặn thêm lên. Đây là nguyên nhân giúp cho các thầy chấm dứt tất cả khổ đau, phiền não."

235. Về người săn bắn

235. Về người săn bắn

- Về người săn bắn thì có bốn chi phần, nếu so sánh với bậc hành giả, sẽ có những điểm tương đồng như sau:

Thứ nhất, người săn thú khi đi săn, núp rình để săn thú, luôn luôn thức tỉnh và cảnh giác; bậc hành giả cũng vậy, luôn luôn thức tỉnh và cảnh giác như vậy.

Thứ hai, tâm người săn thú chỉ buộc chặt vào một cảnh giới duy nhất là dòm chừng con thú để giết nó. Bậc hành giả cũng y như vậy, tâm phải dính chặt vào đề mục của pháp hành để nhằm đắc được những pháp cao siêu, không hề buông lơi.

Thứ ba, người săn thú hằng biết rõ công việc của mình, thời này nên săn hướng này, chỗ này; thời khác nên săn hướng kia, chỗ khác. Cũng vậy, bậc hành giả thường biết công việc của mình, thời này nên nhập thiền, thời kia nên xuất thiền v.v...

Thứ tư, người săn bắn khi được con thú, hằng thỏa thích vui sướng như thế nào, bậc hành giả khi đắc pháp cũng lạc mãn, hỷ mãn như thế. Đúng như Đức Monggallàna (Mục kiền liên) đã thuyết: "Bậc hành giả khởi sự tinh cần tiến hành thiền định, khi an trú vào cảnh giới của thiền rồi, vị ấy hoan hỷ nghĩ đến những pháp cao siêu mình cần phải chứng đạt."

236. Về người câu cá

236. Về người câu cá

- Về người câu cá thì có hai điểm sau đây, tâu đại vương.

Trước hết, người câu cá thường câu bằng cần câu. Bậc hành giả cũng dùng trí tuệ là cần câu để câu lấy các sa môn quả.

Thứ nữa, người câu cá chỉ dùng một chút ít mồi có thể câu được cá to. Bậc hành giả cũng vứt bỏ chút ít vật chất thế gian mà câu được sa môn quả là những con cá rất vĩ đại, rất quý báu, rất cao thượng.

Đại đức Ràhula có thuyết: "Bậc hành giả vứt bỏ sự lưu luyến thế gian sẽ đắc vô tướng giải thoát, không giải thoát, bốn đạo quả và sáu thần thông."

237. Về thợ bào gỗ

237. Về thợ bào gỗ

- Về thợ bào gỗ thì có hai điều sau đây:

Một là, người thợ bào sau khi cưa gỗ theo đường mực, phải bào gỗ theo đường mực đã nẩy ấy. Bậc hành giả cũng phải làm như người thợ cưa, thợ bào gỗ ấy. Thực hành theo lời giáo huấn của Đức Thế Tôn là làm theo đường mực, chân đứng trên mặt đất là giới, dùng tay nắm chắc cái bào là đức tin, bào theo đường chỉ là trí tuệ.

Hai là, trước khi bào, người thợ dùng rìu đẽo bỏ phần dác, phần gỗ xấu, chỉ lựa phần tốt, phần lõi của gỗ. Cũng vậy, bậc hành giả phải lấy trí tuệ đẽo bỏ tà kiến, cố chấp - những phần dác bên ngoài - chỉ lấy phần cốt lõi, tinh túy của pháp. Tinh túy của giáo pháp chính là tam ấn: vô thường, khổ não, vô ngã.

Tương tự như vậy, Đức Thế Tôn có thuyết:

"Sau khi đã hủy trừ si mê và tà kiến, các ngươi còn cần phải quét dọn tất cả rác rến của phiền não để sống đời thuần tịnh, thanh khiết của bậc sa môn. Phải luôn luôn tâm niệm mình là sa môn, không thể có hành động hay cử chỉ thấp hèn; đừng nên thân cận với người xấu ác chẳng phải là sa môn. Phải có chánh niệm để sống đời phạm hạnh xứng đáng."

238. Về người thợ gốm

238. Về người thợ gốm

- Người thợ gốm khi nhồi nặn đất sét thường ngậm nước đầy miệng rồi từ từ phun ra. Khi đang ngậm nước, người thợ gốm không thể mở lời, không thể nói chuyện được. Bậc hành giả khi đã ngậm đầy ba-la-mật, ngậm đầy pháp xuất thế gian rồi thì không bao giờ khoe khoang nói ra những pháp mình đã thành tựu. Tại sao vậy? Vì lợi lộc thế gian, danh vọng thế gian và ngã chấp vị ấy đã tiêu trừ, không còn lý do gì để vị ấy phô trương chứng tỏ thế này thế kia với đời.

Đức Chánh Đẳng Giác có thuyết: "Người không ngậm nước sẽ nói chuyện với giọng to, nhỏ đều được; nhưng người đã ngậm nước đầy miệng thì không thể nói năng. Người nói nhiều, khoe khoang, nói ồn ào chính là người ngu. Người im lặng, ít nói hoặc không nói -chính là người trí - vì đã đầy giáo pháp trong miệng mình."

239. Về con quạ

239. Về con quạ

- Hai chi của con quạ là như sau:

Thứ nhất, con quạ mỗi lần uống nước, nó lấy cái mỏ như cái ống hút, hút nước lên; bậc hành giả tu tập phạm hạnh cũng y như thế, phải dùng "hướng tâm đúng", "chú ý đúng" như cái ống hút để hút những phẩm tính cao thượng, những thiện pháp.

Thứ hai, con quạ hút nước là hút một lần thật nhiều, không hút thêm lần hai, nhưng không bị hộc nước, bị sặc nước bao giờ. Bậc hành giả cũng vậy, hút thật nhiều ân đức của Phật, ân đức của Pháp, ân đức của Tăng; rồi nhờ ân đức ấy bảo trợ để phát triển minh sát, thấy rõ ngũ uẩn là vô thường để chứng đắc tuệ giác.

240. Về cái dù

240. Về cái dù

- Về cái dù thì có ba chi, tâu đại vương.

Thứ nhất: cái dù thường dùng để che trên đầu, bậc hành giả cũng phải tu tập các pháp cao thượng để che tâm vậy.

Thứ hai: cái dù thường bảo vệ cho cái đầu được mát mẻ. Cũng vậy, bậc hành giả dùng phương pháp của trí tuệ (chú tâm đúng, tác ý đúng, hướng tâm đúng) để bảo vệ cái tâm và thiện pháp của mình.

Thứ ba: cái dù dùng để che nắng, che mưa. Cũng vậy, bậc hành giả phải ngăn che phiền não, ba thứ lửa; ngăn che các loại tà kiến và mọi tư tưởng độc hại. Đúng như Đức Pháp Chủ có thuyết: "Cái dù muốn che chắn tốt, có bóng mát, phải là dù không hư lủng, gọng chắc chắn; tương tự vậy, người Phật tử có dù tốt tức là giới trong sạch để che mưa tức phiền não, che nắng tức là ba thứ lửa vậy."

241. Về đám ruộng

241. Về đám ruộng

- Về đám ruộng, có ba chi như sau:

Đầu tiên, ruộng phải có mương để tát nước vào. Bậc hành giả tu tập cũng như đám ruộng vậy, phải cần có mương nước tức là pháp để thực hành, để dẫn nước vào trong đám ruộng của mình.

Tiếp đến, ruộng cần có bờ bảo vệ ruộng, lưu trữ nước để nuôi cây lúa. Bậc hành giả cần phải có giới làm bờ để giữ gìn, bảo vệ sa môn pháp, để nuôi bốn sa môn quả.

Sau cùng, nếu đám ruộng được chuẩn bị tốt thì khi gieo giống xuống sẽ gặt hái được nhiều, càng gieo nhiều thì càng thu hoạch được nhiều hơn nữa. Đấy là điều hạnh phúc cho người chủ ruộng. Bậc hành giả cũng phải là đám ruộng được chuẩn bị tốt - do có mương nước, bờ nước, phân bón v.v... cho thí chủ gieo hạt giống lành sẽ được phước báu

lớn lao. Đúng như đại đức Upàlì có thuyết: "Bậc hành giả phải như đám ruộng tốt để các thí chủ gieo những hạt giống lành sẽ thu được kết quả viên mãn."

242. Thuốc trị độc rắn

242. Thuốc trị độc rắn

- Thuốc trị độc rắn có hai tính dụng:

Một là, thuốc trị độc rắn không bao giờ để cho giòi bọ phát sanh lên được. Bậc hành giả tu tập phải như thuốc trị độc rắn vậy, đừng cho giòi bọ phiền não phát sanh.

Hai là, người bị rắn độc cắn, khi thoa thuốc trị độc rắn rồi, nọc độc sẽ biến mất. Cũng vậy, hành giả tu tập minh sát khi đã có tuệ giác soi chiếu rồi, các độc tham, độc sân, độc si sẽ biến mất. Đúng như Phật ngôn:

"Muốn thấy sự thật của các hành (Sankhàra), các trạng thái sinh diệt của pháp, cần phải dứt trừ độc của rắn, ấy là phiền não."

243. Về vật thực

243. Về vật thực

- Về vật thực, có ba điều cần phải nghiên cứu, tâu đại vương.

Thứ nhất, vật thực hằng nuôi mạng chúng sanh, cũng vậy, bậc hành giả cần trợ giúp cho tất cả chúng sanh.

Thứ hai, vật thực giúp cho chúng sanh có sức mạnh, bậc hành giả cũng phải đem sức mạnh - tức là phước báu - đến cho chúng sanh.

Thứ ba, vật thực là nơi mong cầu, là sự tìm kiếm của tất cả chúng sanh; bởi vậy, bậc sa môn phải có giới, pháp như thế nào để chúng sanh được nương nhờ. Đúng như đức Mogharàjà đã thuyết: "Vị tỳ khưu phải hoan hỷ ở trong phẩm mạo sa môn của mình, hằng có giới đức và pháp hành đầy đủ để làm nơi nương tựa cho chúng sanh ở trên cõi đời này."

244. Về người bắn cung

244. Về người bắn cung

Đức vua Mi-lan-đà nói:

- Thưa đại đức, ví dụ thật là quá nhiều. Dường như trên thế gian có vật gì, có sự kiện nào, đại đức đều có thể lấy làm ví dụ, khả dĩ so sánh, đối chiếu với sa môn hạnh được cả. Bây

giờ, thời gian cũng đã phải lẽ, đại đức cho nghe thêm một ví dụ thật đầy đủ nữa thôi, như thế cũng đã thỏa nguyện bình sinh lắm rồi.

- Tâu, vâng. Vậy thì đại vương nghe thêm ví dụ về người bắn cung.

- Thưa, vâng.

- Bắn cung thì có bốn chi điều như sau:

Thứ nhất, trước khi bắn, người bắn cung phải đứng vững chắc hai chân trên đất, giữ đầu gối đừng rung động, giữ thân đừng chao đảo, hai tay nắm chắc cây cung đưa lên ngang tai, kẹp mũi tên giữa hai ngón tay, nhắm một mắt, nhắm kỹ mục tiêu, với ý nghĩ rằng mình sắp sửa bắn. Cũng vậy, bậc hành giả có hai chân vững chắc là tinh tấn, đứng trên đất là giới, đầu gối và thân đừng rung động, nghĩa là tâm phải nhẫn nại, kiên định, trú trong pháp, có sự thu thúc; hướng đến mục tiêu là hướng tâm với trí tuệ,

có chánh niệm. Khi ấy, hành giả sẽ bắn trúng mục tiêu là phiền não.

Thứ hai, mũi tên sở dĩ bắn trúng được mục tiêu, một phần nhờ vào mũi tên thẳng, bởi vậy người thợ làm mũi tên phải làm một đoạn gỗ ngàm để uốn mũi tên cho thẳng. Bậc hành giả cũng cần phải có khúc gỗ ngàm ấy - tức là tứ niệm xứ - để uốn cái tâm cong cho ngay thẳng.

Thứ ba, người thợ bắn cung phải để tâm vào chỗ ngắm. Chú ý vào chỗ ngắm tốt, mục tiêu mới dễ đạt. Cũng vậy, bậc hành giả phải quan sát, chú ý, để tâm thấy rõ vô thường chính là khổ, là có bệnh, là cục bướu, là mụt nhọt, là kiết sử cột chặt ta ở trong luân hồi, là điều tai hại, đáng sợ hãi, chẳng có gì trường tồn bất hoại. Vô ngã cũng thế, nó không có tự tính, chẳng có thể làm nơi nương nhờ, là rỗng không, là không thật hữu, là sinh diệt. Vô thường và vô ngã ấy là tính chất của pháp hữu vi, nó hằng chuyển biến không cố định, không kiên cố; nó chỉ là duyên tạo thành, tràn đầy ma chướng, chỉ có sanh, bệnh tật, đau ốm, già nua rồi chết chóc... Tất cả chúng chỉ đưa đến buồn rầu, khóc than kể lể, uất ức, hờn giận v.v... Bậc hành giả phải quán thị như thế, lấy đó làm cơ sở hướng đến mục tiêu lìa khỏi tam giới, dứt trừ ái luyến để đi đến nơi giải thóat.

Thứ tư, nếu người bắn cung muốn trở thành một xạ thủ thiện xảo thì phải không ngớt tập luyện ngày đêm, tháng này sang tháng nọ, năm này qua năm khác. Bậc hành giả muốn đắc đạo quả tối thượng thì

cũng phải quán xét tâm mình, rèn luyện tâm mình, mỗi thời mỗi khắc không thể lơ là... Đúng như Đức Pháp chủ Xá-lợi-phất thuyết rằng: "Người bắn cung hằng tập luyện đêm ngày, công phu lao nhọc nhiều năm mới trở thành người bắn cung tài giỏi. Thành quả mà y đạt được, được đức vua hâm mộ, trọng thưởng xứng đáng... nào tài sản, ngựa xe v.v... thật không phải tự dưng mà có. Phải trải qua thời gian tập luyện vậy. Các hàng Phật tử là hành giả đang tu tập, nếu mong thoát khổ, muốn được phần thưởng quả vị A-la-hán với những phẩm tính cao siêu, thì cũng phải đêm ngày quán xét thân tâm, rèn luyện thân tâm mình như người bắn cung vậy."

Đấy là bốn điều về người bắn cung, tâu đại vương!

III. SAU CUỘC VẤN ĐÁP

III. SAU CUỘC VẤN ĐÁP

1. Vua Mi-lan-đà quy y Tam Bảo

I – Đức vua Mi-lan-đà quy y Tam Bảo

Khi dứt các câu hỏi và đáp giữa đức vua Mi-lan-đà và đại đức Na-tiên, ngay lúc ấy, phát sanh hiện tượng phi thường là quả địa cầu dày bốn mươi do tuần rung động, rung chuyển dữ dội, sấm chớp ở lưng trời xẹt chiếu khắp các hướng. Trên hư không, chư thiên rải hoa cúng dường. Trời đại phạm thiên phát tâm hoan hỷ, không hết lời ca ngợi, tán dương. Sóng giữa biển khơi dâng lên cao, ì ầm không ngớt.

Đức vua Mi-lan-đà, bá quan, cung phi mỹ nữ, quân lính theo hầu đồng quỳ xuống chắp tay đảnh lễ rất thành kính.

Thật là một sự kiện trọng đại đối với đức vua, vì qua cuộc vấn đáp, ngài đã lãnh hội được biết bao nhiêu điều cương yếu của giáo pháp, đã làm cho yên lặng tất cả mối hoài nghi. Đức vua vô cùng hoan hỷ, đức tin thanh khiết đối với Tam Bảo được củng cố, tăng trưởng, ngài rất ngưỡng mộ oai đức của bậc xuất gia phạm hạnh.

Hiện giờ, bao nhiêu ngã chấp của đức vua đều tiêu tan. Bản chất ngạo mạn, cứng đầu, khoe khoang, coi trời đất không ra gì của ngài cũng đã chấm dứt.

Như rồng chúa có rất nhiều thần lực, khi đã nhổ răng và bẻ vuốt đi rồi thì không còn chất độc để tác hại ai được nữa, đức vua chắp tay cung kính:

- Kính bạch đại đức Na-tiên! Tất cả những câu hỏi của trẫm đưa ra, có một số câu rất khó, thuộc trình độ của Phật, thế mà ngài đã giải đáp rất minh bạch, rành rẽ, khúc chiết. Trong giáo hội của Đức Tôn Sư, từ xưa đến nay, ngoại trừ đức Pháp chủ Xá-lợi-phất ra, có lẽ không ai giải đáp nỗi. Ngài đúng là bậc có trí tuệ vô song vậy.

Trong thời gian vừa qua, khi đặt những câu hỏi, khi đưa ra vấn đề hoặc những khi hỏi ngược lại; dù vô tình hay cố ý, nếu có chỗ nào trẫm thất lễ, khiếm khuyết, xin ngài rộng lòng bi mẫn hỷ xả; và trẫm cũng xin cung kính được sám hối.

Kính bạch đại đức! Xin ngài hãy chứng minh và nhận biết cho trẫm là người quy y Tam Bảo, kể từ ngày nay trở đi, xin ngài là nơi nương nhờ cho đến trọn đời.

Đại đức Na-tiên im lặng nhận lời, trao truyền quy giới cho đức vua Mi-lan-đà; ngài nói ít lời sách tấn, khuyến hóa, dạy nhà vua hãy sống thuần thành là một người con Phật, kính tín Tam Bảo và chăm lo hạnh phúc đến cho bá tánh.

Thời gian sau, đức vua Mi-lan-đà cho kiến tạo một ngôi chùa lấy tên là Mi-lan-đà dâng cúng đến đại đức Na-tiên. Kể từ đó, Chư Tăng mười phương vân tập về chùa này rất đông. Và đức vua là người hết lòng phục vụ, hộ độ đến Tăng-già rất đầy đủ.

2. Vua Mi-lan-đà xuất gia, đắc quả A-la-hán

2 – Đức vua Mi-lan-đà từ bỏ ngai vàng,

xuất gia, đắc quả A-la-hán.

Càng ngày dường như giáo pháp cao thượng càng thấm sâu vào đời sống, đức vua cảm thấy không còn thích thú đến vương vị, phú quý hay quyền lực nữa. Ngài bèn truyền ngôi cho hoàng tử để có thể có đủ thì giờ chiêm nghiệm giáo pháp nhiệm mầu. Ngài thấy thật rõ rằng, thế gian quả là thấp thỏi, hạ liệt, người ta hằng tìm cho mình những thú vui ngũ dục tầm thường. Quả thật, thế gian này bị chi phối bởi ba định luật vô thường, khổ và vô ngã; chẳng có gì tồn tại chắc bền, chẳng có gì là thực, đáng gọi là nên đam mê, thích thú. Ở đâu cũng thấy khổ, thấy mê lầm, thấy tội, thấy dục, thấy lửa cháy... Ngài để tâm tư quán xét mười một tầng của cõi dục giới, gồm bốn ác đạo, người và sáu tầng trời dục giới. Rồi ngài lại quán xét, tư duy mười sáu tầng trời phạm thiên hữu sắc, luôn cả bốn tầng trời vô sắc; ngài cảm thấy rất rõ ở trong tâm rằng, chẳng có nơi nào xứng đáng để cho kẻ trí nương trú. Nơi này là dục thô thiển, phiền não thô thiển. Nơi kia là dục vi tế, phiền não vi tế. Ở đâu cũng vô thường, khổ não, vô ngã. Ở đâu cũng quanh quẩn lui tới trong luân hồi sinh tử.

Cái đô thành pháp bảo, cái vương quốc của giống dòng thượng đẳng, tức là nơi hạnh phúc chân thật,

mới xứng đáng cho kẻ trí kiếm tìm. Thực hiện con đường ấy đòi hỏi sự gian nan, kiên trì; và nhất là phải từ bỏ thế gian, phải khoác phẩm mạo sa môn theo chân đại đức Na-tiên!

Nghĩ là làm. Thế rồi, một đêm kia, không cho ai hay biết, đức vua Mi-lan-đà lặng lẽ rời bỏ hoàng cung, đổi hoàng bào lấy chiếc áo khoác của người khất sĩ, tìm đường xuất gia, sau đó sống đời không nhà cửa của một sa môn chân chính.

Vốn đã trang bị cho mình một pháp học uyên thâm, vị sa môn này không mấy khó khăn khi chuyển qua pháp hành. Nhờ sự tinh cần, kiên trì tiến tu chỉ tịnh, quán minh; không bao lâu sau, ngài đắc giải thóat bảo cái trắng làm cho tỏ ngộ Niết-bàn, thành bậc A-la-hán vô sanh.

3. Kết luận

3 – Kết luận

Nói tóm lại, nhờ trí tuệ, đức vua Mi-lan-đa không ngớt tầm cầu học hỏi, tra vấn, thao thức mà duyên may gặp được đại đức Na-tiên. Nhờ gặp đại đức Na-tiên, một bậc đại trí tuệ, mà trí tuệ của đức vua Mi-lan-đà đã được phát huy, tăng trưởng. Và sau rốt, cũng nhờ trí tuệ ấy mà đức vua Mi-lan-đà đã thành tựu được phần thưởng tôn vinh, cao quý nhất của kiếp người - giải thóat khỏi phiền não sinh tử - khó tìm, khó kiếm, nan hành, nan đắc.

Vì lãnh hội được giá trị cao cả, ưu thắng của trí tuệ ấy, các bậc A-xà-lê đã trước tác một kệ ngôn, tán dương đức tính ưu việt của trí tuệ như sau:

"Thế gian hằng tán dương, ca ngợi trí tuệ. Nhờ trí tuệ mới thấu triệt được chánh pháp và trú vững trong chánh pháp. Trí tuệ chấm dứt tất thảy mọi hoài nghi để nếm thưởng được hương vị của pháp.Chánh niệm có mặt ở đâu thì trí tuệ phát sanh ở đấy. Chánh niệm trú ở pháp nào thì trí tuệ cũng trú ở pháp ấy. Người có trí tuệ xứng đáng thọ nhận sự cung kính, cúng dường. Người có trí tuệ là người phi thường, quý báu - trên thế gian không ai quý báu hơn. Cúng dường trí tuệ, cung kính trí tuệ giống như

cúng dường và cung kính bảo tháp thờ các vị A-la-hán vậy."

Bộ kinh Mi-lan-đà sở vấn, tức là bộ kinh ghi lại những câu hỏi của đức vua Mi-lan-đà và những câu đáp của đại đức Na-tiên được chấm dứt ngang đây.

Thi Điếu

Thi Điếu

Ân Sư Cố Hòa Thượng Giới Nghiêm

(Thế danh Nguyễn Đình Trấn)

(1921 - 1984)

Viên tịch lúc 10g10 ngày 13 tháng 7 năm Giáp Tý

(9-8-1984 - P.L. 2528)

Tác bạch Giác linh Ân sư!

Hỡi ôi!

Khứ lai giả mộng!

Sinh tử thị thường!

Đau đớn vậy mà xót xa đành vậy!

Khôn cầm lệ, giọt phàm tình rưng chảy!

Nghĩa Sư đồ đại hải ba xuân,

Giòng nước xao, bóng núi vẫn còn,

Hài mây dẫu, non cao ngời bóng trượng!

Ôi!

Đói chút cơm thừa, y vụn,

Từ Linh sơn nghĩa trọng,

Truyền lưu áo bát mấy nghìn sau!

Ôi!

Khát dòng sữa ngọt thanh lương,

Từ kim khẩu Pháp vương,

Diệu hóa ba thời vô lượng nghĩa!

Với chí nguyện chơn truyền Tây Thổ,

Ngài du phương liệt quốc tầm nguyên!

Tứ cố vô thân,

Cõi Pháp, con thuyền!

Lìa thân thế, lìa gia hương,

Hoài bão trái tim trang nguyệt rạng!

Đơn thân độc bộ,

Trần chân vạn lý!

Nào hư vinh, nào huyễn mị,

Ngước cao vầng trán đuốc tinh vân!

Thế mà hỡi ôi!

Lạc quốc cao đăng,

Báo thân xả đoạn!

Dẫu chốc thoáng, ba đời ân nặng,

Chưa trăm năm, một cỗi tùng già!

Chốn Thiền môn,

Tăng lữ nguyệt sương pha,

Cõi trần thế, môn đồ hoa cỏ dại!

Đã từng khuyết chỗ ngồi cao đức!

Chừ đành sao đáy nước trầm châu?

Tín nữ, thiện nam lặng lẽ kinh cầu,

Bửu quyến, môn sinh

bùi ngùi tưởng niệm!

Nhớ Giác linh xưa,

Yêu quê hương như ruột thịt,

Xót sinh chúng tợ xương da!

Tổ quốc Bắc, Nam, bốn biển một nhà,

Phật giáo dị, đồng,

hai phương nhất thống!

Vì bi tâm mà dõng mãnh,

Bởi tuệ lực nên kiên cường!

Chí xuất phàm nào phải óc tư lương,

Hạnh đại sĩ làm sao người suy xét?

Bởi thế cho nên,

Thân hành, ngôn giáo,

Quyền biến, cơ tùy!

Đạo và Đời đâu nở mối phân ly?

Bỉ và thử phải vẹn tình giai kết!

Tiểu sử đã nên trang kiệt hiệt,

Thanh danh vốn thành đức Chân Nhân!

Ngửa mặt lên, nguyệt tỏ giang san,

Ngoảnh đầu lại, trí soi tình lý!

Miền giác ngạn, đâu hay hưng phế,

Cõi mê đồ, càng rõ thịnh suy!

Ôi! Giác linh ôi!

Sinh phần là đâu? nhục thể là đâu?

Tứ đại giai không; thể phách, tinh anh,

Sống, thác: bạch vân nhất phiến!

Quán quê vậy đó! thế thân vậy đó!

Ba đời hư huyễn; nhân thần, linh tánh,

Ngộ, mê: diệu tuệ sát na!

Sinh tử hề! phi vân!

Khứ lai hề! lưu thủy!

Áo nhập thế, trăng vàng tịnh thổ,

Chân ly trần, hoa trắng thanh sơn!

Hôm nay,

Cử niệm bi ai;

Đồng văn khấp điếu!

Hồn sông núi trọn tình kính mộ,

Lòng trăng sao một dạ cảm thương!

Môn đồ, đại chúng sầu vương,

Tăng Ni, Tôn đức trầm hương chí thành!

Nhìn di tượng, long lanh đáy mắt,

Trông kim quan, ruột thắt đòi cơn!

Sinh như hà, tử như thị,

Hồn phách phiêu diêu chứng giám!

Ân thùy tri, công thùy tri,

Thiên địa mang mang lạc khoản!

Đê đầu khấp điếu Đại chúng môn đồ!

Thành kính dâng lên

Giác linh Cố Hòa thượng Ân Sư Giới Nghiêm.

Ngưỡng nguyện Giác linh Ngài cao đăng Phật quốc.

Đệ tử

Tỳ khưu Giới Đức

(Minh Đức Triều Tâm Ảnh)

Mục lục

MỤC LỤC

Trang

TIỂU SỬ HÒA THƯỢNG GIỚI NGHIÊM ....................................................... 5

Lời nói đầu ..................................................................................................... 12

Kệ lễ bái Tam bảo........................................................................................... 17

Chương mục.................................................................................................... 18

I. PHẦN DẪN NHẬP........................................................................................ 19

1. Ngoại thuyết (Bāhirakathā).................................................................. 20

2. Câu chuyện liên quan trong tiền kiếp (Pubbbapayoga)................... 26

2.1 Chuyện về đức vua Mi-lan-đà........................................................... 30

2.2 Chuyện về đại đức Na-tiên................................................................. 43

2.3 Thấp thoáng bóng sư tử...................................................................... 80

II. NỘI DUNG MI-LAN-ĐÀ VẤN KINH .......................................................... 93

1. Danh............................................................................................................ 94

2. Con số hạ lạp............................................................................................ 101

3. Đàm thoại như một Trí giả hay như một Vương giả? ............................... 102

4. Thỉnh mời vào Hoàng cung....................................................................... 105

5. Cứu cánh của Sa môn hạnh ...................................................................... 109

6. Tái sanh - Vô sanh..................................................................................... 112

7. Chú tâm.................................................................................................... 113

8. Hành tướng của chú tâm và trí tuệ cùng sự khác nhau giữa chúng ........... 114

9. Tất cả Pháp lành lấy Giới làm sở y........................................................... 116

10. Hành tướng của Tín ............................................................................... 121

11. Hành tướng của Tấn................................................................................ 124

12. Hành tướng của Niệm ............................................................................. 126

13. Hành tướng của Định ............................................................................. 128

14. Hành tướng của Tuệ................................................................................ 130

15. Ngũ căn - riêng và chung......................................................................... 131

16. Tương quan thân trước và sau ............................................................... 132

17. Tái sanh và Vô sanh................................................................................ 135

18. Trí và Tuệ............................................................................................... 136

19. Bậc vô sanh có còn đau khổ không? ...................................................... 139

20. Cảm Thọ................................................................................................. 141

21. Cái gì dẫn dắt đi tái sanh?....................................................................... 144

22. Không nên hỏi lại câu đã hỏi................................................................... 148

23. Danh sắc tương quan liên hệ.................................................................... 149

24. Thời gian và không còn thời gian ........................................................... 150

25. Nguyên nhân của thời gian...................................................................... 152

26. Thời gian tối sơ?..................................................................................... 154

27. Có rồi không, Không rồi có! .................................................................. 156

28. Pháp hành thì sao?.................................................................................. 157

29. Tự nhiên sanh?........................................................................................ 159

30. Tự ngã trong thân?................................................................................. 162

31. Nhãn thức và tâm thức ............................................................................ 166

32. Hành tướng của Xúc ............................................................................... 170

33. Hành tướng của Thọ ............................................................................... 172

34. Hành tướng của Tưởng ........................................................................... 173

35. Hành tướng của Tư (tác) ......................................................................... 174

36. Hành tướng của Thức ............................................................................. 175

37. Hành tướng của Tầm .............................................................................. 176

38. Hành tướng của Tứ (hay Sát) .................................................................. 177

39. Lại hỏi về Tác ý...................................................................................... 178

40. Những tâm sở đồng sanh......................................................................... 179

41. Về năm giác quan.................................................................................... 182

42. Bất bình đẳng sai khác của chúng sanh là do nghiệp............................... 183

43. Sớm ngăn ngừa điều ác............................................................................ 187

44. Lửa địa ngục ........................................................................................... 189

45. Nước dựa khí........................................................................................... 192

46. Niết bàn................................................................................................... 193

47. Ai sẽ đắc Niết bàn?.................................................................................. 194

48. Làm sao biết Niết bàn là tối thượng lạc?.................................................. 195

49. Có Phật không?...................................................................................... 196

50. Phật là tối thượng tôn bảo....................................................................... 198

51. Phật tối thắng như thế nào?.................................................................... 199

52. Thấy Phật............................................................................................... 201

53. Khi chết ngũ uẩn diệt theo...................................................................... 202

54. Vedagù?.................................................................................................. 204

55. Nếu chết mà diệt hết thì thoát khỏi nghiệp.............................................. 205

56. Nghiệp trú ở đâu?................................................................................... 207

57. Biết còn tái sanh?.................................................................................... 208

58. Phật ở đâu?............................................................................................. 209

59. Thương yêu cái thân?.............................................................................. 210

60. Bậc toàn giác biết tất cả?........................................................................ 212

61. Tại sao Phật không giống cha mẹ ngài?.................................................. 213

62. Thực hành phạm hạnh (Brahmacàri) ..................................................... 215

63. Ai truyền cụ túc giới cho Đức Phật?........................................................ 217

64. Nước mắt nào là thuốc? Nước mắt nào là độc dược?............................... 221

65. Tham luyến và dứt tham luyến............................................................... 222

66. Trí tuệ ở đâu?.......................................................................................... 223

67. Luân hồi (Samsara) ................................................................................ 224

68. Trí nhớ.................................................................................................... 225

69. Ai cũng có trí nhớ.................................................................................... 226

70. Có bao nhiêu loại trí nhớ........................................................................ 227

71. Tương quan phước và tội........................................................................ 232

72. Diệt khổ chưa đến?.................................................................................. 234

73. Cõi Phạm Thiên bao xa?......................................................................... 237

74. Thời gian tái sanh.................................................................................... 239

75. Sự liên hệ giữa kiếp này với kiếp kia....................................................... 241

76. Vào cửa nào để đầu thai?........................................................................ 247

77. Nhân sanh giác ngộ................................................................................. 248

78. Điều lành nhỏ, phước quả lớn; Điều ác lớn, tội báo nhỏ......................... 250

79. Kẻ trí làm điều ác, tội báo nhỏ; Người ngu làm điều ác tội báo lớn......... 252

80. Bay bằng thân......................................................................................... 254

81. Xương dài 100 do tuần............................................................................ 255

82. Biển......................................................................................................... 256

83. Ngưng hơi thở.......................................................................................... 257

84. Pháp xuất thế gian.................................................................................. 260

85. Tuệ xuất thế gian nằm ở đâu?................................................................. 261

86, 87. Thức, tuệ và sanh mạng..................................................................... 262

88. Thì giờ phải lẽ rồi................................................................................... 266

89. Phật và chư tăng, ai phước báu nhiều hơn?............................................. 271

SỰ CHUẨN BỊ CỦA ĐỨC VUA VỀ NHỮNG CÂU HỎI MENDAKA............. 276

90. Lễ bái, cúng dường Xá lợi, Kim thân Phật, cây Bồ-đề............................. 287

91. Đức Phật có toàn giác không?................................................................. 297

92. Đức Thế Tôn có tâm Đại bi hay không? ................................................. 303

93. Nghi vấn về sự Bố thí ba-la-mật............................................................. 309

94. Bố thí hai mắt lại được thiên nhãn ......................................................... 315

95. Hoài nghi về sự thụ thai.......................................................................... 319

96. Nghi về thời gian giáo pháp tồn tại......................................................... 327

97. Đức Thế Tôn còn khổ chút ít nào không?............................................... 332

98. Đức thế tôn đã thật sự hoàn tất mọi phận sự chưa?................................. 338

99. Tại sao Đức Thế Tôn không dùng "Tứ như ý túc" để duy trì thọ mạng? 344

100. Chánh pháp của Đức Thế Tôn có vẻ không được toàn hảo?................. 349

101. Tại sao có những câu hỏi mà Đức Thế Tôn làm thinh không trả lời? ... 355

102. Chúng sanh sợ hãi diêm chúa?.............................................................. 358

103. Tụng kinh Paritta thật không có lợi ích! .............................................. 364

104. Oai lực của Đức Phật thua ma vương?................................................... 374

105. Vì Đức Phật thuyết pháp mà làm cho

sáu mươi vị tỳ kheo hộc máu chết!................................................................ 382

106. Bậc Thánh cư sĩ sao lại phải đảnh lễ, cúng dường phàm Tăng?............ 390

107. Giáo hội của Đức Tôn Sư có bị phân ly, chia rẽ không?........................ 397

108. Tỳ kheo tạo nghiệp do không biết, tại sao lại không có tội? ................ 401

109. Đức Thế Tôn có lãnh đạo, bảo quản giáo hội tỳ khưu không? ............. 403

110. Tại sao Đức Thế Tôn không thu thúc lục căn?...................................... 407

111. Sao Đức Thế Tôn lại có lời nói khiếm nhã? .......................................... 413

112. Cái cây có tâm ý không?....................................................................... 419

113. Bữa cơm của Cunda có vấn đề!............................................................. 421

114. Tại sao chư Tăng không được cúng dường nhục thân Như Lai? ........... 426

115. Quả đất dường như có tâm thức?.......................................................... 432

116. Đức Phật thuyết về bố thí là để nhận được lợi lộc cúng dường? ........... 437

117. Tại sao Đức Thế Tôn không muốn thuyết pháp sau khi đắc đạo? ........ 445

118. Ai là thầy của Đức Thế Tôn?................................................................. 452

119. Thế nào gọi là sa-môn?......................................................................... 454

120. Có nên hoan hỷ không khi người ta tán dương Tam Bảo? ................... 456

121. Sao Đức Thế Tôn lại dùng lời ác khẩu, ác ngữ?..................................... 459

122. Đức Thế Tôn còn bất bình, sân hận!...................................................... 463

123. Phải chăng Đức Thế Tôn không có tâm bi mẫn? .................................. 466

124. Phẩm mạo xuất gia cao siêu đến cỡ nào?.............................................. 469

125. Đời sống Sa-môn vô tru, như nai trong rừng......................................... 473

126. Tại sao Đức Thế Tôn không thu thúc cái bụng?.................................... 476

127. Đức Phật muốn che dấu Pháp? ............................................................. 481

128. Lý do nặng nhẹ của tội nói dối!............................................................. 487

129. Phước báu của Đức Thế Tôn không ưu thắng, tối thượng ..................... 490

130. Thần thông của đức Mục-kiền-liên không đương cự nổi........................ 494

131. Kiếp áp chót, tại cung trời Đẩu suất, Đức Bồ-tát................................... 498

132. Rơi đi bằng phi pháp? Rơi đi bằng pháp? Cắt đứt sự rơi?.................... 501

133. Tâm từ vô lượng không tiêu trừ được các sự họa hại? .......................... 507

134. Quả của thiện và ác nghiệp rất lạ lùng.................................................. 510

135. Sự tà hạnh của người nữ? ..................................................................... 519

136. Các vị A la hán còn sợ hãi? .................................................................. 524

137. Đức Phật dạy cắt đứt sợ hãi?................................................................. 528

138. Cái gì nơi Đức Thế Tôn là cao quý không ai sánh bằng?....................... 530

139. Đức Thế Tôn là người khai sáng Đạo hay Đạo có sẵn từ ngàn xưa? ...... 533

140. Đức Phật từ bỏ sự tinh tấn, lại khuyên đệ tử nên tinh tấn?.................... 536

141. Tại sao có sự đắc quả nhanh, chậm khác nhau? ................................... 540

142. Về cư sĩ A-la-hán................................................................................... 544

143. Tại sao bồ tát Loma Kassapa giết hại chúng sanh để tế lễ?................... 547

144. Tượng vương Chaddanta thì cung kính y cà sa - mà bồ-tát................... 552

145. Về cái nhà không mái của người thợ gốm?............................................ 560

146. Tại sao có lúc Đức Phật xưng mình là bà-la-môn.................................. 567

147. Tại sao không có hai Đức Phật xuất hiện một lần?................................ 577

148. Không nên cho kẻ phàm tục xuất gia trong giáo hội thanh tịnh............ 581

149. Thân thọ khổ, tâm có thọ khổ chăng? .................................................. 598

150. Giải thêm về "tâm không động"......................................................... 603

151. Người đã phạm "bất cộng trụ", xin tu lại, ............................................ 605

152. Cư sĩ phá giới và sa môn phá giới, hậu quả tội lỗi nặng nhẹ ra sao? .. 611

153. Nước có sanh mạng chăng?................................................................... 616

154. (Trùng với câu hỏi 141............................................................................... )

155. Trên thế gian này cái gì không sanh? ................................................... 619

156. Bậc A-la-hán còn phạm giới?................................................................ 622

157. Cái gì không do nhân, nghiệp, thời tiết sanh? ...................................... 626

158. (Trùng với câu hỏi 157)...............................................................................

159. Sao không thấy tử thi của dạ xoa?........................................................ 633

160. Tại sao Đức Thế Tôn không cấm chế giới luật một lần? ....................... 635

161. Mặt trời có bệnh chăng?....................................................................... 641

162. Lại bệnh của mặt trời nữa!..................................................................... 642

163. Về chuyện Bồ tát Vessantara bố thí vợ con. ......................................... 644

164. Chư Phật quá khứ có tu khổ hạnh không?............................................ 665

165. Năng lực của thiện và ác nghiệp, cái nào mạnh hơn? ........................... 679

166. Hồi hướng phước có hiệu quả không?................................................... 687

167. Hồi hướng "ác" có được không? .......................................................... 689

168. Tại sao có chiêm bao?........................................................................... 694

169. Chết đúng thời và chết không đúng thời............................................... 701

170. Tại sao nhập Niết bàn lại có hiện tượng phi thường? ........................... 709

171. Chúng sanh nào có khả năng đắc đạo?................................................. 711

172. Niết bàn có xen lẫn khổ?....................................................................... 715

173. Tại sao không diễn tả Niết bàn một cách cụ thể? .................................. 721

174. Làm cho rõ Niết bàn?............................................................................ 730

175. Niết bàn không ở đâu cả! ...................................................................... 736

176. Có ai thấy Phật không?......................................................................... 741

177. Đầu đà khổ hạnh có ích lợi gì? ............................................................. 797

NHỮNG CÂU HỎI VỀ VÍ DỤ........................................................................ 814

178. Về con lừa ................................................................. 815

179. Về con gà............................................................................................... 817

180. Về con sóc......................................................... 821

181. Về con cọp cái....................................................................................... 822

182. Về con cọp đực ..................................................................................... 823

183. Về con rùa nước ................................................................................... 825

184. Về cái kèn.............................................................................................. 827

185. Về cây súng .......................................................................................... 828

186. Về con quạ ........................................................................................... 829

187. Về con khỉ ................................................. 831

188. Về dây bầu leo ...................................................................................... 833

189. Về hoa sen ........................................................ 834

190. Về hạt giống.......................................................................................... 836

191. Cây Sàla xanh tốt ................................................................................. 838

192. Về chiếc thuyền..................................................................................... 839

193. Về ghe thuyền dính đá ngầm ................................................................ 841

194. Về cột buồm.......................................................................................... 843

195. Về người cầm lái thuyền........................................................................ 844

196. Về người làm công ................................................................................ 846

197. Về biển cả.............................................................................................. 847

198. Về quả đất ............................................................................................ 851

199. Về nước ................................................................................................ 853

200. Về lửa.................................................................................................... 855

201. Về gió.................................................................................................... 857

202. Về núi.................................................................................................... 859

203. Về hư không ......................................................................................... 861

204. Về mặt trăng ........................................................................................ 862

205. Về mặt trời............................................................................................ 864

206. Về trời Đế thích..................................................................................... 866

207. Về Chuyển luân Thánh vương .............................................................. 867

208. Về con mối............................................................................................ 869

209. Về con mèo ........................................................................................... 870

210. Về con chuột ........................................................................................ 871

211. Về con bò cạp ....................................................................................... 872

212. Về con chồn .......................................................................................... 873

213. Về chó rừng .......................................................................................... 874

214. Về con nai ............................................................................................ 876

215. Về con bò.............................................................................................. 878

216. Về con heo ............................................................................................ 880

217. Về con voi ............................................................................ 881

218. Về sư tử................................................................................................. 884

219. Về vịt nước............................................................................................ 886

220. Về chim Venàhikà mái .......................................................................... 888

221. Về chim sẻ............................................................................................. 890

222. Về chim cu ............................................................................................ 891

223. Về con rít ............................................................................................. 892

224. Về con dơi ............................................................................................ 893

225. Về con đỉa ............................................................................................ 895

226. Về con rắn ............................................................................................ 896

227. Về con trăn............................................................................................ 897

228. Về nhện giăng lưới ................................................................................ 898

229. Về hài nhi.............................................................................................. 899

230. Về rùa vàng .......................................................................................... 900

231. Về rừng................................................................................................. 901

232. Về cây đại thọ ...................................................................................... 902

233. Về mưa.................................................................................................. 903

234. Về ngọc mani......................................................................................... 905

235. Về người săn bắn .................................................................................. 906

236. Về người câu cá .................................................................................... 907

237. Về thợ bào gỗ........................................................................................ 908

238. Về người thợ gốm ................................................................................. 909

239. Về con quạ............................................................................................ 910

240. Về cái dù............................................................................................... 911

241. Về đám ruộng........................................................................................ 912

242. Thuốc trị độc rắn ................................................................................. 913

243. Về vật thực............................................................................................ 914

244. Về người bắn cung ................................................................................ 915

III. SAU CUỘC VẤN ĐÁP............................................................................. 918

1. Vua Mi-lan-đà quy y Tam Bảo................................................................. 919

2. Vua Mi-lan-đà xuất gia, đắc quả A-la-hán................................................ 921

3. Kết luận.................................................................................................... 923

Thi Điếu........................................................................................................ 925

Mục lục ........................................................................................................ 929