Tăng Nhất A- Hàm Tập 1

14. Phẩm Ngũ Giới

14. PHẨM NGŨ GIỚI

KINH SỐ 1

[576a14] Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Ở trong chúng này Ta không thấy một pháp nào đã tu, tu nhiều,¹ mà không² thành hạnh địa ngục, thành hạnh súc sanh, thành hạnh ngạ quỷ, nếu sinh vào cõi người mà thọ mạng ngắn ngủi: đó là sát sinh.

“Này các Tỳ-kheo, nếu có người nào có ý thích sát sinh, liền bị đọa vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh; nếu sinh vào cõi người thì thọ mạng ngắn ngủi. Vì sao vậy? Vì họ đã dứt sinh mạng kẻ khác. Cho nên, này các Tỳ-kheo, hãy học chớ sát sinh.

“Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.”

Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

KINH SỐ 2

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ.

———

¹ như sách đa tu dĩ ; trên kia dịch là như sách quảng bá ; xem phẩm 10 kinh 1 cht.1.

² Theo ý mạch văn, để bản chép thiếu chữ bất như sách.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Ở trong chúng này Ta không thấy một pháp nào đã tu hành, tu hành nhiều, mà không* hưởng phước cõi người, không* hưởng phước cõi trời, không* chứng đắc Niết-bàn: đó là không sát sinh.”

Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu có người nào không hành sát sinh, cũng không nghĩ đến sát sanh, thọ mạng sẽ dài lâu. Vì sao vậy? Vì không bức hại. Cho nên, này các Tỳ-kheo, hãy học chớ sát sinh.

“Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.”

[576b01] Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

KINH SỐ 3

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Ở trong chúng này Ta không thấy một pháp nào đã tu, tu nhiều, mà không* thành hạnh địa ngục, không* thành hạnh súc sanh, không* thành hạnh ngạ quỷ; nếu sinh vào cõi người mà không* nghèo túng, áo đủ³ che thân, ăn đầy* miệng: đó là trộm cướp.

“Này các Tỳ-kheo, nếu có người nào có ý thích trộm cướp, lấy tài vật của người khác, liền bị đọa vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh; nếu sinh vào cõi người rất là nghèo túng. Vì sao vậy? Vì đã dứt sinh nghiệp người khác. Cho

———

³ Theo ý mạch văn, sư chữ bất như sách.

nên, này các Tỳ-kheo, hãy học xa lìa lấy của không được cho.

“Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

KINH SỐ 4

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Ở trong chúng này Ta không thấy một pháp nào đã tu hành, tu hành nhiều, mà hưởng phước cõi người, hưởng phước cõi trời, chứng đắc Niết-bàn: đó là bố thí rộng rãi.”

Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu có người nào hành bố thí rộng rãi, trong đời hiện tại được sắc đẹp, được sức khỏe, được đầy đủ tất cả; cõi trời, cõi người, hưởng phước vô lượng.

“Cho nên, này các Tỳ-kheo, hãy hành bố thí, chớ có lòng keo lẫn.

“Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

KINH SỐ 5

Tôi nghe như vầy

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Ở trong chúng này Ta không thấy một pháp nào đã tu, tu nhiều, mà không* thành hạnh địa ngục, không* thành hạnh súc sanh, không* thành hạnh ngạ quỷ; nếu sinh vào cõi người, sống tại gia không* gian dâm, có⁴ tịnh hạnh, không* bị người chê bai, và thường không* bị phỉ báng. Một pháp gì? Đó là tà dâm.”

Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu có người nào dâm dật⁵ vô độ, thích xâm phạm vợ người, liền bị đọa vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh; nếu sinh vào cõi người thì khuê môn dâm loạn.

“Cho nên, này các Tỳ-kheo, hãy thường chánh ý, chớ khởi ý tưởng dâm. Cẩn thận chớ xâm phạm vợ người.

“Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

KINH SỐ 6

[576c01] Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

———

⁴Theo ý mạch văn, dư chữ vô

⁵ dâm dật, các từ dâm dật trong kinh này đều có nghĩa là tà dâm.

“Ở trong chúng này Ta không thấy một pháp nào đã tu hành, tu hành nhiều, mà không* hưởng phước cõi người, không* hưởng phước cõi trời, không* chứng đắc Niết-bàn: đó là không tà dâm vợ người.”

Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu có người nào trinh khiết, không tà dâm, thân thể hương khiết, cũng không có tưởng tà vạy, sẽ hưởng được phước cõi người, cõi trời.

“Cho nên, này các Tỳ-kheo, chớ hành tà dâm, khởi ý dâm loạn.

“Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

KINH SỐ 7

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Ở trong chúng này Ta không thấy một pháp nào đã tu, tu nhiều, mà không* thành hạnh địa ngục, mà không* thành hạnh súc sanh, không* thành hạnh ngạ quỷ; nếu sinh vào cõi người, thì hơi miệng không* hôi hám, không* làm người chán ghét: đó là nói dối vậy.

“Này các Tỳ-kheo, nếu có người nào nói dối, nói thêu dệt, gây tranh cãi phải quấy, thì liền bị đọa vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh. Vì sao vậy? Vì sự nói dối ấy.

“Cho nên, này các Tỳ-kheo, phải chí thành không được nói dối.

“Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

KINH SỐ 8

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Ở trong chúng này Ta không thấy một pháp nào đã tu hành, tu hành nhiều , mà không* hưởng phước cõi người, không* hưởng phước cõi trời, không* chứng đắc Niết-bàn. Một pháp gì? Đó là không nói dối.

“Này các Tỳ-kheo, người nào không nói dối, thì hơi miệng thơm tho, tiếng tốt đồn xa.

“Cho nên, này các Tỳ-kheo, hãy thực hành không nói dối.

“Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

KINH SỐ 9

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Ở trong chúng này Ta không thấy một pháp nào đã tu, tu nhiều, mà không*chịu tội địa ngục, súc sanh, ngạ quỷ; nếu sinh vào cõi người thì không* cuồng si, ngu muội, không biết chân ngụy: đó là uống rượu.

“Này các Tỳ-kheo, nếu có người nào tâm ham uống rượu, thì sẽ sinh vào nơi [577a01] không có trí tuệ, thường chịu ngu si.

“Cho nên, này các Tỳ-kheo, cẩn thận chớ uống rượu.

“Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

KINH SỐ 10

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Ở trong chúng này Ta không thấy một pháp nào hơn pháp này, nếu đã tu hành, tu hành nhiều, mà không* hưởng phước cõi người, không* hưởng phước cõi trời,

không* chứng đắc Niết-bàn. Một pháp gì? Đó là không uống rượu.

“Này các Tỳ-kheo, nếu có người nào không uống rượu, sinh ra liền thông minh, không có ngu muội, biết rộng kinh sách, ý không lầm lẫn.

“Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

Kệ tóm tắt:

Thứ năm, kinh địa ngục,

Đây gọi hành bất thiện;

Năm là trời cùng người,

Hãy biết theo thứ tự.

Thiên Hai Pháp - 15. Phẩm Hữu Vô

THIÊN HAI PHÁP

15. PHẨM HỮU VÔ

KINH SỐ 1

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Nên biết, có hai kiến này. Thế nào là hai? Đó là hữu kiến, vô kiến.¹ Các Sa-môn, Bà-la-môn nào đã tập, đã đọc tụng ở nơi hai kiến chấp này, mà trọn không hề theo pháp đó, không như thật biết; thì nên biết đó không phải là Sa-môn, Bà-la-môn. Với Sa-môn thì phạm pháp Sa-môn, với Bà-la-môn thì phạm pháp Bà-la-môn. Các Sa-môn, Bà-la-môn này không bao giờ tự thân tác chứng mà tự an trú.²

“Các Sa-môn, Bà-la-môn nào đã tập, đã đọc tụng ở nơi hai kiến chấp này, mà đáng xả thì biêt xả, như thật biết, thì đó là Sa-môn trì hạnh Sa-môn; là Bà-la-môn biết hạnh Sa-môn, tự thân tác chứng mà tự an trú, và biết như thật rằng, ‘Sinh tử đã dứt, phạm hạnh đã lập, không còn tái sinh đời sau nữa.’

———

¹ Tham chiếu Pāli, A. II. 9. 5 (R i. 83): bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi ca, hữu kiến và phi hữu kiến.

² Hán: thân tác chứng nhi tự du hý 身作證而自遊戲, tức là, tự thân chứng ngộ (chứng tri) và an trú (trong pháp đó). Ở trên kia, Hán dịch: nhi tự ngu lạc 而自娛樂; xem cht. 12 kinh 1, phẩm 12. Pāli: kāyena sacchikaraṇīyā, cf. A. ii. 182.

“Cho nên, này các Tỳ-kheo, đối với hai kiến này không nên tập hành, không nên đọc tụng, nên lìa bỏ tất cả. Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

KINH SỐ 2

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, [577b01] rừng câyKỳ-đà, nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Có hai kiến này. Thế nào là hai kiến? Đó là hữu kiến, vô kiến.Thế nào là hữu kiến? Thấy dục có thật; thấy sắc có thật; thấy vô sắc có thật³ . Thế nào là thấy dục có thật? Đó là năm dục. Năm dục là những gì? Sắc được thấy bởi mắt, rất khả ái, rất khả niệm mà người đời tôn thờ chưa từng lìa bỏ. Thanh được nghe bởi tai, hương được ngữi bởi mũi, vị được nếm bởi lưỡi, mượt láng được xúc chạm bởi thân, pháp được nhận biết bởi ý. Đó là hữu kiến.

“Thế nào là vô kiến? Thấy có thường, thấy vô thường; thấy có đoạn diệt, thấy không đoạn diệt; thấy có biên, thấy không biên; thấy có thân, thấy không thân; thấy có mạng, thấy không mạng; thấy thân khác, thấy mạng khác. Sáu mươi hai kiến này gọi là vô kiến, và cũng chẳng phải là chân kiến. Đó gọi là vô kiến.

———

³ Hán: dục hữu kiến, sắc hữu kiến, vô sắc hữu kiến 欲有見．色有見．無色有見.

“Cho nên, này các Tỳ-kheo, hãy xả bỏ hai kiến này. Như vậy,này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷphụng hành.

KINH SỐ 3⁴

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Có hai thí này. Những gì là hai? Pháp thí, tài thí. Trên hếttrong bố thí, không gì hơn pháp thí.

“Cho nên, này các Tỳ-kheo, thường nên học pháp thí. Như vậy,này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷphụng hành.

KINH SỐ 4⁵

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Có hai nghiệp này. Thế nào là hai nghiệp? Có pháp nghiệp, có tài nghiệp.⁶ Trên hết trong nghiệp, không gì hơn pháp nghiệp.

———

⁴ Tham chiếu Pāli. A. II. 13. 1 (R i. 91).

⁵ Tham chiếu Pāli, như trên.

“Cho nên, này các Tỳ-kheo, nên học pháp nghiệp, không họctài nghiệp. Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷphụng hành.

KINH SỐ 5⁷

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Có hai ân này. Thế nào là hai? Pháp ân, tài ân.⁸ Trên hết trongân, không gì hơn pháp ân.

“Cho nên, này các Tỳ-kheo, nên tu hành pháp ân. Như vậy, nàycác [577c01] Tỳ-kheo, hãy học điều này.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷphụng hành.

KINH SỐ 6

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

———

⁶Pháp nghiệp 法業 , tài nghiệp 財業 . Pāli, ibid. : āmisayāgo cadhammayāgo, hiến tế tài vật, và hiến tế pháp.

⁷ Tham chiếu Pāli, như trên.

⁸Pháp ân法恩, tài ân 財恩. Pāli: āmisacāgo ca dhammacāgo ca, thi ân (huệthí) bằng tài vật và thi ân bằng pháp.

“Người ngu có hai tướng để nhận diện mạo. Những gì là hai? Ởđây, với người ngu những việc không thể làm xong mà vẫn làm,những việc làm sắp xong thì chán bỏ. ⁹ Này các Tỳ-kheo, đó gọilà người ngu có hai thứ tướng mạo.

“Lại nữa, Tỳ-kheo, người trí có hai tướng để nhận diện mạo.Những gì là hai? Ở đây, với người trí những việc không thểlàm xong được thì không làm, những việc làm sắp xong, cũngkhông chán bỏ.

“Cho nên, này các Tỷ-kheo, hãy gạt bỏ hai tướng của ngườingu; hãy nương hai tướng của người trí mà tu hành. Như vậy,này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷphụng hành.

KINH SỐ 7

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Có hai pháp này, mà bên trong tự tư duy, và chuyên tinh nhấtý lễ kính Như Lai. Thế nào là hai pháp? Một là trí tuệ, hai làdiệt tận. Tỳ-kheo, đó gọi là bên trong tự tư duy, và chuyên tinhnhất ý lễ kính Như Lai. Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy họcđiều này.”

———

⁹ Tham chiếu Pāli, A. ii. 10.1 (R i. 84).: yo ca anāgataṃ bhāraṃ vahati, yoca āgataṃ bhāraṃ na vahati, gánh nặng chưa đến thì mang, gánh nặng đãđến lại không mang.

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

KINH SỐ 8

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Có hai pháp này, bên trong tự tư duy, và chuyên tinh nhất ý kính lễ pháp bảo, hay kính lễ thần miếu Như Lai.¹⁰ Thế nào là hai pháp? Có lực, có vô úy. Tỳ-kheo, đó gọi là có hai pháp này, bên trong tự tư duy, và chuyên tinh nhất ý lễ kính pháp bảo, hay thần miếu Như Lai. Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

KINH SỐ 9

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

———

¹⁰ Như Lai thần miếu 如來神廟. Skt. Caitya (Pāli: cetiya), thường âm làchi-đề, chế-để, chế-đa. dịch là miếu hay linh miếu. Luật Tăng-kỳ 33 (tr.498b20): “Có xá-lợi, gọi là tháp. Không có xá-lợi, gọi là chi-đề 枝提.

“Có hai pháp này, bên trong tự tư duy, và chuyên tinh nhất ý kính lễ chùa Như Lai. ¹¹ Thế nào là hai pháp? Như Lai không đồng đẳng với người thế gian. Như Lai có đại từ, đại bi, [578a01] thương tưởng mười phương. Tỳ-kheo, đó gọi là có hai pháp này, bên trong tự tư duy, và chuyên tinh một ý lễ kính chùa Như Lai. Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

KINH SỐ 10

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Có hai nhân, hai duyên khởi lên chánh kiến. Những gì là hai? Nhận pháp giáo hóa, bên trong tư duy chỉ quán.¹² Tỳ-kheo, đó gọi là có hai nhân, hai duyên này khởi lên chánh kiến. Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

———

¹¹ Như Lai tự 如來寺.

¹² Tham chiếu Pāli, A. II. 15. 10 (R i. 95): samatho và vipassanā.

Kệ tóm tắt:

Hai kiến, và hai thí

Kẻ ngu có hai tướng,

Lễ pháp, miếu Như Lai,

Chánh kiến, kinh sau cùng.

16. Phẩm Hỏa Diệt

16. PHẨM HỎA DIỆT

KINH SỐ 1¹

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Tôn giả Nan-đà ở trong vườn Tượng hoa,² tại thành Vương xá. Lúc ấy, Tôn giả Nan-đà ở nơi vắng vẻ, tự nghĩ:

“Như Lai xuất hiện ở đời, thật là khó gặp; ức kiếp mới xuất hiện, thật không thể gặp. Một thời thật lâu dài, Như Lai mới xuất hiện. Giống như hoa Ưu-đàm-bát thỉnh thoảng mới xuất hiện. Cũng vậy, Như Lai xuất hiện ở đời, thật là khó gặp; ức kiếp mới xuất hiện, nên thật là khó gặp. Trường hợp này cũng khó gặp: Tất cả các hành đều tĩnh chỉ, ái diệt tận không còn, cũng không nhiễm ô, diệt tận, Niết-bàn.”

Bấy giớ có một thiên tử Ma Hành,³ biết những ý nghĩ trong tâm Tôn giả Nan-đà, liền đến cô gái Thích Tôn-đà-lợi⁴ ; bay trên hư không, dùng kệ tán thán rằng:

———

¹ Tham chiếu, Thera 279.

² Tượng hoa viên 象華園. Khppng thấy tên Pāli tương đương về khu vườn này trong thành Vương xá.

³ Ma Hành 魔行天子. Cf. There 179: Mārapakkha; Sớ giải: do phàm phu u tối, không từ duy chân chánh, phiên não ma tăng trưởng, do đó thiên ma thừa cơ xâm nhập.

⁴Tôn-đà-lợi 孫陀利. Skt. = Pāli: Sundarī. Truyền thuyết phương Bắc nói cô là người vợ hụt của Nan-đà. Truyền thuyết Pāli gọi cô này là Janapadakalyāṇī Nandā. Về sau cô cũng theo Di mẫu Pajāpati xuất gia và cuối cùng thành A-la-hán. Các truyền thuyết

Nay cô hãy vui mừng,

Trang điểm, tấu ngũ nhạc.

Nan-đà bỏ pháp phục,

Sẽ đến cùng hưởng vui.

Cô gái họ Thích Tôn-đà-lợi, sau khi nghe những lời này của ông trời, vui mừng phấn khởi, không thể tự chế được, liền tự trang sức, sửa sang dọn dẹp nhà cửa, trải tọa cụ tốt, trổi kỹ nhạc như lúc Nan-đà còn ở nhà không khác.

Bấy giờ, vua Ba-tư-nặc tập họp tại giảng đường Phổ hội, nghe đồn Tỳ-kheo Nan-đà trả lại pháp phục sống đời gia nghiệp. Vì sao vậy? Vì có vị trời ở không trung mách bảo cho [578b01] vợ ông biết. Vua Ba-tư-nặc sau khi nghe những lời này xong, trong lòng ưu sầu, liền đóng xe bạch tượng, đi đến khu vườn kia. Đến nơi rồi, vua đi vào trong ao Hoa tượng. Từ xa, vua thấy Tôn giả Nan-đà, liền đến trước chỗ Nan-đà, đảnh lễ sát chân, ngồi lui qua một bên.

Bấy giờ, Tôn giả Nan-đà hỏi vua Ba-tư-nặc:

“Đại vương, vì sao đến đây mà mặt mày đổi sắc? Lại có việc gì đến chỗ tôi vậy?”

Vua Ba-tư-nặc đáp:

“Tôn giả nên biết, nơi giảng đường Phổ hội, tôi nghe Tôn giả xả bỏ pháp phục trở về làm bạch y. Nghe xong những lời này, nên tôi đến đây. Không biết Tôn giả chỉ dạy thế nào?”

Lúc đó Tôn giả mỉm cười, rồi từ từ bảo vua:

“Không thấy, không nghe, cớ gì Đại vương nói những lời này? Đại vương, há không nghe từ Như Lai rằng tôi đã

———

cũng có thể lẫn lộn cô với Sudarī-Nandā, em gái của Trửong lão Nandā, con gái vua Sudodhana với bà Gotami.

trừ các kết, sinh tử đã dứt, phạm hạnh đã lập, những việc cần làm đã làm xong, không còn tái sinh nữa, đã biết như thật, nay thành A-la-hán, tâm được giải thoát sao?”

Vua Ba-tư-nặc nói:

“Tôi chưa nghe từ Như Lai nói Tỳ-kheo Nan-đà sinh tử đã dứt, đắc A-la-hán, tâm được giải thoát. Vì sao vậy? Vì có vị trời đến báo cho cô gái họ Thích Tôn-đà-lợi như vậy. Phu nhân Tôn-đà-lợi sau khi nghe những lời này rồi, liền trổi kỹ nhạc, sửa sang phục sức, trải các tọa cụ. Tôi nghe những lời này rồi liền đến chỗ Tôn giả.”

Nan-đà bảo:

“Vua không biết, không nghe, sao Đại vương lại nói những lời này? Các Sa-môn, Bà-la-môn, không ai là không vui thú với cái vui do tịch tĩnh, cái vui Thiện thệ⁵, cái vui của Sa-môn, cái vui Niết-bàn, mà không tự quán sát cái dâm này như hầm lửa, lại phải đi đến đó! Việc này không đúng. Dâm dục như bộ xương⁶, như miếng thịt, như đống đá,⁷như mật bôi trên dao, chỉ mắc phải tham cái lợi nhỏ, không lo cái tai hoạn về sau. Cũng như trái xum xuê làm cho cành gãy; cũng như đồ vay mượn không bao lâu rồi sẽ phải bồi hoàn; cũng như rừng kiếm, cũng như thuốc độc hại, cũng như lá độc, như hoa quả độc. Đã quán sát dâm dục này cũng lại như vậy, mà ý còn nhiễm trước; việc này không xảy ra. Từ dục như hầm lửa

———

⁵ Có lẽ tương đương , lạc thiên giới, nhưng Hán dịch đồng nhất với sugata, một hiệu của Phật.

⁶ để bản chép lộn; cần đảo lại: . Cf. Trung 54: các thí dụ vè những tai họa do bởi dục: dục như cốt tỏa.

⁷để bản chép nhầm, cần sửa lại. Cf. Trung, dẫn trên:

cho đến quả độc, khôngquán sát những điều này mà muốn vượt qua được dục lưu, hữu lưu, kiến lưu, vô minh lưu⁸ mà muốn được nhập vào vô dưNiết-bàn giới mà Bát-niết-bàn, thì việc này không xảy ra. Đạivương, [578c01] nên biết, những Sa-môn, Bà-la-môn nào đãquán sát đây là cái vui của tịch tĩnh, vui Thiện thệ, vui Sa-môn,vui Niết-bàn, thì điều ấy tất xảy ra. Những vị ấy do quán sátnhư vậy, hiểu rõ dâm dục như hầm lửa, giống như bộ xương,đống thịt, mật bôi đao bén, trái xum xuê làm cành gãy, vậtmượn không lâu phải trả; cũng như rừng kiếm, như thuốc độchại; đã quán sát, đã biết rõ, trường hợp ấy có xảy ra; tức là, đãhiểu rõ, biết chỗ nổi dậy của lửa dâm, thì liền có thể vượt quađược dục lưu, hữu lưu, kiến lưu, vô minh lưu, điều này tất xảyra. Các vị ấy đã vượt qua dục lưu, hữu lưu, kiến lưu, vô minhlưu, việc này tất như vậy.

“Vậy thế nào Đại vương, lấy gì để thấy, gì để biết mà nói nhưvậy? Này Đại vương, nay tôi đã thành A-la-hán, sinh tử đã dứt,phạm hạnh đã lập, những việc cần làm đã làm xong, không còntái sinh đời sau nữa, tâm được giải thoát.”

Bấy giờ, vua Ba-tư-nặc lòng tràn đầy vui vẻ, tâm thiện phátsinh, bạch Tôn giả Nan-đà rằng:

“Nay tôi không còn chút mảy may hồ nghi nào nữa, mới biếtTôn giả thành A-la-hán. Nay xin cáo từ, vì việc nước đa đoan.”

Nan-đà đáp:

“Nên biết đúng thời.”

Vua Ba-tư-nặc liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ sát chân, rồicáo lui ra về.

———

⁸ Bốn bộc lưu.

Vua Ba-tư-nặc đi chưa bao lâu, Ma thiên kia đến chỗ Tôn giảNan-đà, đứng giữa hư không, lại dùng kệ này nói với Nan-đàrằng:

Phu nhân, mặt như trăng;

Thân đeo vàng, chuổi ngọc;

Nhớ dung nhan dáng kia,

Ngũ nhạc hằng vui hưởng.

Gảy đàn, đánh trống ca,

Âm vang thật uyển chuyển,

Khiến trừ các sầu lo.

Vui gì trong rừng này?

Bấy giờ, Tôn giả Nan-đà liền tự nghĩ: “Đây là trời Ma Hành.”Biết vậy rồi, lại dùng kệ đáp:

Xưa ta có tâm ấy,

Dâm dật không biết chán;

Bị dục trói vào trong,

Không biết già, bệnh, chết.

Ta qua vực ái dục,

Không ô, không nhiễm trước;

Tươi thắm kia rồi khổ;

Nay vui pháp chân như.

Ta đã trừ các kết,

Dâm, nộ, si đều sạch;

Không sống pháp ấy nữa.

Người ngu nên biết rõ.

[579a01]Sau khi trời Ma Hành nghe những lời này, trong lòngưu sầu, liền biến mất.

Lúc ấy, các Tỳ-kheo đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên ThếTôn. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Tỳ-kheo đoan chánh đẹp đẽ không ai hơn Tỳ-kheo Nan-đà. Có các căn trầm lặng cũng chính là Tỳ-kheo Nan-đà. Không có dục tâm cũng là Tỳ-kheo Nan-đà. Không có sân nhuế cũng là Tỳ-kheo Nan-đà. Không có ngu si cũng là Tỳ-kheo Nan-đà. Thành A-la-hán cũng là Tỳ-kheo Nan-đà. Vì sao vậy? Vì Tỳ-kheo Nan-đà đẹp trai, các căn tịch tĩnh.”

Thế Tôn lại bảo các Tỳ-kheo:

“Trong hàng Thanh văn của Ta, đệ nhất 6 đoan chánh đẹp đẽ, đóchính là Tỳ-kheo Nan-đà; các căn tịch tĩnh cũng là Tỳ-kheoNan-đà.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷphụng hành.

KINH SỐ 2

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Có hai Niết-bàn giới này.¹⁰ Những gì là hai? Hữu dư Niết-bàngiới, vô dư Niết-bàn giới. Kia sao gọi là hữu dư Niết-bàn giới?Ở đây, Tỳ-kheo đã diệt năm hạ phần kết, rồi bát-niết-bàn ở kia,¹¹ không còn trở lại thế gian này nữa. Đó gọi là hữu dư Niết-bàn giới.¹² Kia, sao gọi là vô

———

⁹ Để bản: đệ tử 弟子. TNM: đệ nhất 弟一.

¹⁰ Tham chiếu Pāli. Itiv. 44: dveme… nibbānadhātuyo. .. sa-upādisesā canibbānadhātu, anupādisesā ca nibbānadhātu.

¹¹ Thánh A-na-hàm nhập niết-bàn tại một trong năm cõi trời Tịnh cư.

¹² Pāli, ibid., nói khác: A-la-hán lậu tận (arahaṃ hoti khīṇāsavo),

dư Niết-bàn giới? Cũng vậy, Tỳ-kheo đã diệt tận hữu lậu, thành vô lậu, tâm giải thoát,¹³tuệ giảithoát,¹⁴ tự thân tác chứng mà tự an trú, biết như thật rằng, ‘Sinhtử đã dứt, phạm hạnh đã lập, những việc cần là đã làm xong,không còn tái sinh đời sau nữa.’ Đó gọi là vô dư Niết-bàngiới.¹⁵ Đây là hai Niết-bàn giới.

“Cho nên, này các Tỳ-kheo, hãy tìm cầu phương tiện để đến vôdư Niết-bàn giới. Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điềunày."

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷphụng hành.

KINH SỐ 3

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta sẽ nói thí dụ về quạ, cũng sẽ nói thí dụ về heo. Hãysuy nghĩ kỹ, Ta sẽ nói cho các ngươi nghe.”

Các Tỳ-kheo thưa :

“Kính vâng, Thế Tôn!”

Sau khi các Tỳ-kheo vâng lời Phật dạy, Thế Tôn bảo:

———

nhưng cáccăn còn tồn tại (tiṭṭhanteva pañcidriyāni), vị ấy còn có cảm thọ lạc và khổ(sukhadukkhaṃ paṭíaṃvedeti).

¹³ Nguyên Hán: ý giải thoát 意解脫. Pāli: cetovimutti.

¹⁴ Nguyên hán: trí tuệ giải thoát 智慧解脫. Pāli: paññāvimutti.

¹⁵ Pāli, ibid., A-la-hán lậu tận, … tất cả cảm thọ không còn hoan hỷ, trởthành nguội lạnh (sabbavedayitāni anabhinanditāni sīti bhavissanti ).

“Kia, sao gọi là người ví như quạ? Ở đây có người sống nơivắng vẻ, thường tập hành dâm dục, có hành vi xấu ác; sau đóhổ thẹn, tự hối lỗi, [579b01] đem những việc đã làm trình bàycho người. Vì sao vậy? Hoặc bị những vị đồng phạm hạnh thấymà chê trách rằng, ‘Người này tập hành dâm dục, có hành vixấu ác. Nó sau khi làm hành vi xấu ác, tự biết hổ thẹn, hối lỗivới người.’

“Giống như con quạ kia thường xuyên bị khổ vì đói, bèn ăn đồbất tịnh, sau đó quẹt mỏ, sợ có các loài chim khác thấy nói rằngquạ này ăn đồ bất tịnh. Ở đây cũng như vậy, có một người ởnơi vắng vẻ, tập hành dâm dục, làm các hành vi bất thiện. Sauđó hổ thẹn, tự hối lỗi, đem những việc đã làm trình bày chongười. Vì sao vậy? Hoặc bị những vị đồng phạm hạnh thấy màchê trách rằng, ‘Người này tập hành dâm dục, có hành vi xấuác.’ Đó gọi là người giống như quạ.

“Kia, sao gọi là người như heo? Hoặc có một người sống nơivắng vẻ, lâu dài tập hành dâm dục, có hành vi xấu ác, cũngkhông hổ thẹn, lại không hối lỗi. Đối với người thì tự khenmình, cống cao, tự đắc, nói rằng ‘Tôi có được ngũ dục tự vuichơi, còn những người kia không có được ngũ dục.’ Nó tạo ácmà không biết hổ thẹn. Người này dụ như heo, thường ăn đồbất tịnh, nằm chỗ bất tịnh, chạy theo chân các con heo khác. Ởđây cũng vậy, có một người lâu dài tập hành dâm dục, có hànhvi xấu ác, cũng không hổ thẹn, lại không hối lỗi. Đối với ngườithì tự khen mình, cống cao, tự đắc, nói rằng ‘Tôi có được ngũdục tự vui chơi, còn những người kia không có được ngũ dục.’ Đó gọi là người như heo.

“Cho nên, này các Tỳ-kheo, hãy trừ bỏ, hãy tránh xa. Như vậy,này các Tỳ-kheo, hãy học điều này."

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷphụng hành.

KINH SỐ 4

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta sẽ nói về có người giống lừa, có người giống bò. Hãylắng nghe, lắng nghe và suy nghĩ kỹ.”

Các Tỳ-kheo thưa:

“Kính vâng, Thế Tôn.”

Sau khi các Tỳ-kheo vâng lời Phật dạy, Thế Tôn bảo:

“Kia, sao gọi là người giống lừa? Có người cạo bỏ râu tóc, mặcba pháp y, vì lòng tin kiên cố, xuất gia học đạo. Bấy giờ ngườiấy các căn không định, khi mắt thấy sắc thì theo đó khởi lênsắc tưởng, dong ruổi vạn mối, lúc bấy giờ mắt không thanh tịnh,sinh ra các loạn tưởng, không thể ngăn giữ các ác khắp nơi đến,và cũng không thể phòng hộ được [579c01] nhãn căn. Tai nghetiếng, mũi ngửi mùi, lưỡi nếm vị, thân biết trơn nhuyễn, ý biếtpháp, theo đó khởi lên bệnh thức, dong ruổi vạn mối, lúc bấygiờ ý căn không thanh tịnh, sinh ra các loạn tưởng, không thểngăn giữ các ác khắp nơi đến, cũng lại không thể giữ được ýcăn, không có oai nghi lễ tiết, bước lên, dừng lại, co duỗi, cúingước; khoác y, ôm bát, đều trái cấm giới, bị đồng phạm hạnhbắt gặp chê trách rằng: ‘Ôi, người ngu này giống như Sa-môn!’Nó liền bị hạch tội: ‘Nếu là Sa-môn, đáng ra không nên nhưvậy.’ Nó lại nói như vầy: ‘Tôi cũng là Tỳ-kheo! Tôi cũng làTỳ-kheo!’

Giống như con lừa vào trong bầy bò mà tự xưng là:‘Tôi cũng là bò! Tôi cũng là bò!’ Nhưng hai lỗ tai của nó xemra lại không giống bò, sừng cũng không giống, đuôi cũngkhông giống, âm thanh đều khác.

“Bấy giờ, bầy bò hoặc dùng sừng húc, hoặc dùng chân đá, hoặcdùng miệng cắn. Nay Tỳ-kheo này cũng lại như vậy, các cănbất định; khi mắt thấy sắc, theo đó khởi lên sắc tưởng, đuổitheo vạn mối, bấy giờ nhãn căn không thanh tịnh, sinh ra cácloạn tưởng, không thể ngăn giữ các ác khắp nơi đến, lại cũngkhông thể giữ được nhãn căn. Tai nghe tiếng, mũi ngửi mùi,lưỡi nếm vị, thân rõ trơn nhuyễn, ý biết pháp, theo đó khởi lênbệnh thức, đuổi theo vạn mối, bấy giờ ý căn không thanh tịnh,sinh ra các loạn tưởng, không thể chế ngự các ác khắp nơi đến,lại cũng không thể giữ được ý căn, không có oai nghi lễ tiết,bước lên, dừng lại, co duỗi, cúi ngước, khoác y, ôm bát, đềutrái cấm giới, ¹⁶ liền bị đồng phạm hạnh bắt gặp quở trách chỉtrích rằng: ‘Ôi, người ngu này giống như Sa-môn!’ Nó bị chỉtrích, hạch tội: ‘Nếu là Sa-môn đáng ra không nên như vậy.!’Nhưng nó tự nói: ‘Tôi là Sa-môn!’ Giống như con lừa vàotrong bầy trâu. Đó gọi là người giống lừa.

“Kia, sao gọi là giống bò? Có một người cạo bỏ râu tóc, mặc bapháp y, vì lòng tin kiên cố xuất gia học đạo. Bấy giờ người kiacác căn tịch định, ăn uống biết tiết chế, kinh hành cả ngày chưatừng lìa bỏ, ý nghĩ đến pháp ba mươi bảy đạo phẩm. Khi mắtthấy sắc, người ấy không khởi sắc tưởng, niệm cũng khôngdong ruổi. Bấy giờ nhãn căn thanh tịnh, sinh ra các tưởng thiện,cũng có thể chế ngự không còn các thứ ác nữa, thường phòng hộ

———

¹⁶ Hán: chấp trì cấm giới 執持禁戒, đoạn văn bị nhảy sót. Y theo văn mạch trên, sửa lại.

nhãn căn. Tai đối tiếng, mũi đối mùi, lưỡi đối vị, thân đốitrơn nhuyễn, ý đối [580a01] pháp, không khởi lên bệnh thức,bấy giờ ý căn thanh tịnh. Người kia liền đến chỗ các vị đồngphạm hạnh. Các vị đồng phạm hạnh từ xa trông thấy đến, aicũng đều kêu lên: ‘Thiện lai, đồng học!’ Tùy thời cúng dườngkhông để thiếu. Giống như bò tốt vào trong đàn bò, mà tự xưng:‘Hiện tại ta là bò.’ Vì lông, đuôi, tai, sừng, âm thanh của nó tấtcả đều đúng là bò. Những con bò khác thấy đều đến liếm mìnhnó. Ở đây, cũng như vậy, người ấy cạo bỏ râu tóc, mặc ba phápy, vì lòng tin kiên cố xuất gia học đạo. Bấy giờ, các căn ngườiấy tịch định, ăn uống biết tiết chế, kinh hành cả ngày chưa từnglìa bỏ, ý nghĩ đến pháp ba mươi bảy đạo phẩm. Khi mắt thấysắc, không khởi sắc tưởng, niệm cũng không dong ruổi. Bấygiờ nhãn căn được thanh tịnh, sinh ra các tưởng thiện, cũng cóthể chế ngự không còn các thứ ác nữa, thường ủng hộ nhãn căn.Tai đối tiếng, mũi đối mùi, lưỡi đối vị, thân đối trơn nhuyễn, ýđối pháp, không khởi lên bệnh thức, bấy giờ ý căn được đầy đủ.Người này gọi là giống bò.

“Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học như bò, chớ giống nhưlừa. Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này."

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷphụng hành.

KINH SỐ 5

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo

“Nay Ta sẽ nói về thiện hành, bất thiện hành. Hãy lắng nghe,lắng nghe, hãy suy nghĩ kỹ.”

Các Tỳ-kheo thưa:

“Xin vâng, Thế Tôn!”

Thế Tôn bảo:

“Kia, sao gọi là bất thiện? Sao gọi là thiện? Sát sinh là bất thiện,không sát sinh là thiện. Không cho mà lấy là bất thiện, cho mớilấy là thiện. Dâm dật là bất thiện, không dâm dật là thiện. Nóidối là bất thiện, không nói dối là thiện. Nói thêu dệt là bất thiện,không nói thêu dệt là thiện. Hai lưỡi là bất thiện, không hailưỡi là thiện. Loạn đấu kia đây là bất thiện, không loạn đấu kiađây là thiện. Tham của người là bất thiện, không tham củangười là thiện. Khởi sân nhuế là bất thiện, không khởi sân nhuếlà thiện. Tà kiến là bất thiện, chánh kiến là thiện. Như vậy, cácTỳ-kheo, hành những điều ác này sẽ đọa vào trong địa ngục,ngạ quỷ, súc sanh. Nếu người nào hành thiện sẽ sinh về cõingười, cõi trời, cùng các đường thiện trong A-tu-la.

“Cho nên, này các Tỳ-kheo, hãy lìa xa ác hành, tu tập thiệnhành. Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy [580b01] học điều này.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷphụng hành.

KINH SỐ 6

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Ta sẽ nói pháp vi diệu cho các ngươi, đầu thiện, giữa thiện,cho đến cuối cũng thiện, có nghĩa, có vị, tu các pháp phạmhạnh đầy đủ. Đó là hai pháp. Hãy lắng nghe, lắng nghe, và suynghĩ kỹ, Ta sẽ nói đầy đủ cho các ngươi nghe.”

Các Tỳ-kheo thưa:

“Kính vâng, bạch Thế Tôn!”

Sau khi các Tỳ-kheo vâng lời Phật dạy xong, Thế Tôn bảo:

“Kia, sao gọi là hai pháp? Tà kiến, chánh kiến; tà tư duy*,chánh tư duy; tà ngữ, chánh ngữ; tà nghiệp, chánh nghiệp; tàmạng, chánh mạng; tà tinh tấn*, chánh tinh tấn; tà niệm, chánhniệm; tà tam-muội, chánh tam-muội. Này các Tỳ-kheo, đó gọilà hai pháp. Nay Ta đã nói hai pháp này cho các ngươi. Nhữngđiều cần làm, nay Như Lai đã chu toàn xong. Các ngưoi hãykhéo nhớ nghĩ, quán sát, phúng tụng chớ có lười mỏi. Hiện tại,nếu người nào không hành, sau này hối không kịp.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷphụng hành.

KINH SỐ 7

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Nay, Ta sẽ nói về pháp đuốc sáng, cũng sẽ nói về nhân đưađến nghiệp đạo đuốc sáng. Hãy lắng nghe, lắng nghe, hãy suynghĩ kỹ!”

Các Tỳ-kheo thưa:

“Kính vâng, bạch Thế Tôn!”

Bấy giờ Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Kia, sao gọi là đuốc sáng? Diệt tận tham dâm, sân nhuế, ngusi. Kia, sao gọi là nhân đưa đến nghiệp đạo đuốc sáng? Chánhkiến, chánh tư duy*, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng,chánh tinh tấn*, chánh niệm, chánh tam-muội. Đó là nhân đưađến nghiệp đạo sáng. Ta cũng nhân đây, đã nói về đuốc sáng,cũng đã nói về nhân đưa đến nghiệp đạo đuốc sáng. Nhữngviệc cần làm, nay Như Lai đã chu toàn. Các ngươi hãy khéonhớ nghĩ, phúng tụng, chớ có lười biếng. Hiện tại nếu khônghành, sau này hối không kịp.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷphụng hành.

KINH SỐ 8

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Có hai lực này. Thế nào là hai lực? Nhẫn lực, tư duy lực.¹⁷Nếu Ta không có hai lực này, đã không thành Vô thượng,Chánh chơn, Đẳng chánh giác.

“Lại nữa, nếu không có hai lực này, [580c01] Ta đã không hềcó sáu năm khổ hạnh ở xứ Ưu-lưu-tỳ, lại cũng không thể hàngphục ma oán, thành đạo Vô thượng Chánh chơn ngồi nơi đạotràng. Vì Ta có nhẫn lực, tư duy lực này, nên mới có thể hàngphục chúng ma, thành đạo Vô thượng Chánh chơn ngồi nơi đạotràng.

“Cho nên, này các Tỳ-kheo, hãy tìm cầu phương tiện tu hai lựcnày: nhẫn lực, tư duy lực, để thành đạo Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, ở vô dư Niết-bàn giới mà Bát-niết-bàn. Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này."

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷphụng hành.

KINH SỐ 9

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Tôn giả A-na-luật trú tại Bản sinh địa,¹⁸nước Câu-thi-na-yết.¹⁹ Lúc ấy, Thích, Phạm, Tứ thiên vương

———

¹⁷Cf. A. II. 2 (R. i. 52): dvemāni balāni: paṭisaṃkhānabalañ ca bhāvanābalañ ca, có hai lực: tư trạch lực và tu tập lực.

¹⁸ Bản sở sinh xứ 本所生處, tức Lực sĩ Sinh xứ, hay Sinh địa (Pāli:Upavattana), quê hương của người Mạt-la (Malla), một bộ tộc, chủ nhân củaCâu-thi-na (Pāli: Kusinārā), nơi Phật Niết-bàn. Sinh xứ (địa) hay Uapavattana cũng là tên gọi của khu rừng Sala, nơi Phật nhập Niết-bàn.

cùng nămtrăm chư thiên và, hai mươi tám đại quỷ thần vương đến chỗTôn giả A-na-luật. Đến nơi, họ đảnh lễ sát chân, rồi đứng quamột bên, lại dùng kệ này tán thán A-na-luật:

Quy mạng bậc trên người,

Đấng mọi người tôn kính;

Nay chúng tôi không biết,

Ngài đang trú thiền nào?

Khi ấy, có bà-la-môn* tên Xà-bạt-tra²⁰ là đệ tử của Phạm-ma-dụ²¹ , lại đi đến chỗ Tôn giả A-na-luật, đảnh lễ sát chân, ngồiqua một bên. Bà-la-môn kia hỏi A-na-luật rằng: “Xưa kia tôi sinh tại vương cung, chưa từng nghe mùi hương tựnhiên này. Có người nào đến nơi này? Là trời rồng quỷ thần,Nhân, phi Nhân?”

A-na-luật nói với ông bà-la-môn rằng:

“Mới đây có Thích, Phạm, Tứ thiên vương cùng năm trăm chư thiên, hai mươi tám đại quỷ thần vương vừa đến chỗ tôi, đảnh lễ lễ sát chân, đứng qua một bên, lại dùng kệ này tán thán tôi:

Quy mạng bậc trên người,

Đấng mọi người tôn kính;

Nay chúng tôi không biết,

Ngài đang trú thiền nào?

———

¹⁹ Câu-thi-na-kiệt 拘尸那竭國. Pāli: Kusinārā.

²⁰ Xà-bạt-tra 闍拔吒. Xem cht. 18 tiếp theo dưới.

²¹ Phạm-ma-dụ 梵摩喻, xem Trung kinh 161: Phạm-ma 梵摩(Pāli:Brahmāyu), người ở Di-tát-la (Pāli: Mithila). Ông có đẹ tử là Ưu-đa-la優多羅(Pāli: Uttara). Cf Pāli, M. ii. 133. Brahmāyu-sutta.

Bà-la-môn hỏi:

“Sao nay tôi không thấy bóng dáng họ? Thích, Phạm, Tứ thiên vương đang ở chỗ nào?”

A-na-luật đáp:

“Vì ông không có thiên nhãn cho nên không thấy Thích, Phạm, Tứ thiên vương cùng năm [581a01] trăm chư thiên, hai mươi tám đại quỷ thần vương.”

Bà-la-môn hỏi:

“Nếu tôi được thiên nhãn, có thể thấy Thích, Phạm, Tứ thiên vương cùng năm trăm chư thiên, hai mươi tám đại quỷ thần vương không?”

A-na-luật đáp:

“Nếu ông được thiên nhãn, ông có thể thấy Thích, Phạm, Tứ thiên vương cùng năm trăm chư thiên, hai mươi tám đại quỷ thần vương. Nhưng, này bà-la-môn, thiên nhãn này nào đủ để cho là lạ. Có Phạm thiên tên là Thiên Nhãn. Ông ấy thấy nghìn thế giới này. Như người có mắt tự xem mũ báu của mình trong lòng bàn tay. Phạm thiên vương này cũng như vậy, thấy nghìn thế giới này không có chướng ngại. Nhưng vị Phạm thiên này không tự thấy y phục mặc trên người mình.”

Bà-la-môn hỏi:

“Vì sao Phạm thiên Thiên Nhãn không tự thấy đồ phục sức mang trên người mình?”

A-na-luật đáp:

“Vì vị Thiên kia không có con mắt trí tuệ vô thượng, nên không thể tự thấy đồ phục sức mang ở trên người mình.”

Bà-la-môn hỏi:

“Nếu tôi được con mắt trí tuệ vô thượng, có thấy đồ phục sức mang trên thân này hay không?”

A-na-luật đáp:

“Nếu ông có thể được con mắt trí tuệ vô thượng, ông có thể thấy đồ phục sức mang trên thân mình.”

Bà-la-môn hỏi:

“Xin Tôn giả nói pháp cực diệu cho tôi nghe, để tôi đạt được mắt trí tuệ vô thượng.”

A-na-luật bảo:

“Ông có giới không?”

Bà-la-môn hỏi:

“Thế nào là giới?”

A-na-luật nói:

“Không tạo các tội, không phạm phi pháp.”

bà-la-môn thưa:

“Nếu giới như vậy, tôi kham vâng giữ giới này.”

A-na-luật nói:

‘Này bà-la-môn, nay ông hãy giữ giới cấm không một mảymay khuyết thất, và cũng nên từ bỏ kết sử kiêu mạn, chớ chấpngô, ngã, sinh tưởng đắm nhiễm.”

Lúc đó, bà-la-môn lại hỏi A-na-luật:

“Sao là ngô? Sao là ngã? Sao là kết sử kiêu mạn?”

A-na-luật nói:

“Ngô là thần thức. Ngã là đầy đủ hình thể.²² Ở trong đó khởithức sinh ngô ngã, đó là kết kiêu mạn.

“Cho nên, này bà-la-môn, hãy tìm cầu phương tiện loại trừ cáckết này. Này bà-la-môn, hãy học điều này như vậy."

Bà-la-môn liền rời chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ sát chân A-na-luật, nhiễu quanh ba vòng rồi ra đi. Trên đường chưa đến nhà,ông tư duy về nghĩa này, tức thì các trần cấu sạch hết, được conmắt pháp thanh tịnh.

Bấy giờ, có vị trời xưa kia là bạn thân của bà-la-môn này, biếttrong tâm của bà-la-môn mọi trần cấu đã được dứt sạch, đượccon mắt pháp [581b01] thanh tịnh. Vị trời kia lại đến chỗ Tôn giả A-na-luật, đảnh lễ sát chân, đứng qua một bên, liền dùng kệnày tán thán A-na-luật:

Bà-la-môn chưa đến nhà,

Giữa đường được dấu đạo;

Trần cấu, pháp nhãn tịnh,

Không nghi, không do dự.

Bấy giờ, Tôn giả A-na-luật dùng kệ báo vị trời kia:

Ta trước quán tâm kia,

Trung gian ứng dấu đạo;

Kia, thời Phật Ca-diếp,

Từng nghe dạy pháp này.

Bấy giờ Tôn giả A-na- luật rời khỏi nơi ấy, du hành trong Nhângian, lần hồi đến chỗ Thế Tôn. Đảnh lễ sát chân, rồi ngồi luiqua một bên. Thế Tôn dùng pháp ngữ dạy A-na-

———

²² Có lẽ đây là lối diễn giải thêm của dịch giả chứ không phải trực tiếp dịch từ nguyên bản Phạn

luật đầy đủ. A-na-luật sau khi thọ trì lời Phật dạy, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnhlễ sát chân rồi thối lui.

Bấy giờ, Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Đệ tử trong hàng Thanh văn của Ta, người được thiên nhãn đệnhất, đó chính là Tỳ-kheo A-na-luật.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

KINH SỐ 10

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Tôn giả La-hầu-la²³ , phụng trì giới cấm, không điều vi phạm, tội nhỏ còn tránh huống là lớn; nhưng tâm không giải thoát khỏi hữu lậu. Bấy giờ các Tỳ-kheo đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, ngồi lui qua một bên. Các Tỳ-kheo bạch Thế Tôn:

“Tỳ-kheo La-hầu-la phụng trì giới cấm, không điều vi phạm; nhưng tâm không giải thoát khỏi hữu lậu.”

Bấy giờ Thế Tôn liến nói kệ này:

Pháp giới cấm đầy đủ;

Các căn cũng thành tựu;

Dần dần sẽ đạt được,

Sạch hết cả kết sử.

“Cho nên, này các Tỳ-kheo, hãy luôn nhớ nghĩ tu tập chánh pháp không có sơ sót. Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này."

———

²³ Nguyên trong bản: La-vân 羅雲.

Các Tỳ-kheo sau nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụnghành.

Kệ tóm tắt:

Nan-đà, Niết-bàn, quạ,

Lừa, bất thiện có hai,

Xúc, và nhẫn tư duy,

bà-la-môn và La-hầu-la.

17. Phẩm An-Ban

17. PHẨM AN-BAN

KINH SỐ 1¹

[581b15] Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá-vệ.

Bấy giờ, đã đến giờ, Thế Tôn đắp y ôm bát, dẫn La-hầu-la² vào thành Xá-vệ để khất thực³ . Khi ấy Thế Tôn quay qua bên phải bảo La-hầu-la:

“Ngươi nay hãy quán sắc là vô thường.”

La-hầu-la thưa:

“Kính vâng, bạch Thế Tôn, sắc là vô thường.”

Thế Tôn bảo:

“Này La-hầu-la, thọ*, tưởng, hành, thức đều là vô thường.”

La-hầu-la thưa:

“Kính vâng, bạch Thế Tôn, thọ, tưởng, hành, thức đều là vôthường.”

Khi ấy, Tôn giả La-hầu-la lại tự nghĩ: “Ở đây có nhân duyên gì,hôm nay mới đi vào thành để khất thực, đang trên đường đi, cớsao Thế Tôn trực tiếp dạy dỗ ta? Bây giờ ta hãy trờ về trú xứ,không nên vào thành khất thực.”

———

¹ Tham chiếu Pāli, M. 62. Rāhulovāda (R i. 421).

² La-vân 羅雲. Pāli: Rāhula.

³ Phân-vệ 分衛. Pāli: piṇḍapāta.

Khi ấy, Tôn giả La-hầu-la, đang giữa đường liền trở về tinh xáKỳ-hoàn, cầm y bát đến dưới một bóng cây, chánh thân, chánhý, ngồi kiết già, chuyên tinh nhất tâm suy niệm sắc vô thường;suy niệm thọ*, tưởng, hành, thức vô thường.

Bấy giờ, Thế Tôn khất thực ở thành Vương-xá xong. Sau khiăn rồi, một mình kinh hành tại tinh xá Kỳ-hoàn, lần hồi đếnchỗ La-hầu-la. Đến đó rồi, Phật bảo La-hầu-la rằng:

“Ngươi hãy tu hành pháp an-ban⁴ . Tu hành pháp này, có tâm tưởng sầu ưu đều sẽ trừ diệt hết. Nay ngươi lại nên tu hành tưởng bất tịnh ghê tởm, nếu có tham dục, thì sẽ trừ diệt hết. Này La-hầu-la, nay ngươi phải tu hành từ tâm. Đã hành từ tâmrồi, nếu có sân nhuế, thì sẽ trừ diệt hết. Này La-hầu-la, nayngươi phải tu, hành bi tâm. Đã hành bi tâm rồi, nếu có tâm hại,thì sẽ trừ diệt hết. Này La-hầu-la, nay ngươi phải tu hành hỷtâm. Đã hành hỷ tâm rồi, nếu có tâm tật đố, thì sẽ trừ diệt hết.Này La-hầu-la, nay ngươi phải tu hành tâm xả.⁵ Đã hành tâmxả* rồi, nếu có kiêu mạn, thì sẽ trừ diệt hết.”

Bấy giờ, Thế Tôn hướng về La-hầu-la, liền nói kệ này:

Chớ luôn khởi tưởng đắm,

Thường phải y thuận pháp.

Người hiền trí như vậy,

Danh đồn vang khắp nơi.

Cầm đuốc sáng cho người,

Phá màn vô minh lớn;

Trời, rồng thảy phụng kính,

Tôn thờ bậc sư trưởng.

———

⁴ An-ban 安般. Pāli: ānāpāṇa, hơi thở ra vào.

⁵ Nguyên Hán: hộ tâm 護心.

Lúc ấy Tỳ-kheo La-hầu-la dùng kệ này thưa Thế Tôn rằng:

Con không khởi tưởng đắm,

Hằng tùy thuận theo pháp.

[582a01] Người hiền trí như vậy

Kính thờ là sư trưởng.

Sau khi Thế Tôn dạy bảo xong, trở về tĩnh thất. Lúc ấy, Tôngiả La-hầu-la lại tự nghĩ: “Tu hành an-ban như thế nào để trừbỏ sầu ưu, không có các tưởng?” Rồi La-hầu-la từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến chỗ Thế Tôn. Đến nơi rồi, đảnh lễ sát chân, ngồi qua một bên. Ngay sau đó, ngồi lui, bạch Thế Tôn rằng:

“Tu hành an-ban như thế nào để trừ bỏ sầu ưu, không có các tưởng, được quả báo lớn, được vị cam lồ?”

Thế Tôn bảo:

“Lành thay, lành thay, La-hầu-la! Ngươi có thể ở trước Như Lai rống tiếng rống sư tử hỏi mà hỏi nghĩa này: ‘Tu hành an-ban như thế nào để trừ bỏ sầu ưu, không có các tưởng, được quả báo lớn, được vị cam lồ?’ Này La-hầu-la, nay ngươi hãy lắng nghe, hãy lắng nghe, suy nghĩ kỹ, Ta sẽ phân biệt nói đầy đủ cho ngươi.’

Thưa:

“Kính vâng, Thế Tôn!”

Tôn giả La-hầu-la vâng lời dạy từ Thế Tôn. Thế Tôn bảo:

“Này La-hầu-la, ở đây Tỳ-kheo ưa thích ở nơi vắng vẻ không người, chánh thân chánh ý, ngồi kiết già, không có niệm khác, buộc ý trên chóp mũi. Thở ra dài, biết hơi thở dài. Thở vào dài, cũng biết hơi thở dài. Thở ra ngắn, cũng biết hơi thở ngắn. Thở vào ngắn, cũng biết hơi thở ngắn. Hơi thở ra lạnh, cũng biết hơi thở lạnh. Hơi thở vào lạnh,

cũng biết hơi thở lạnh. Hơi thở ra ấm, cũng biết hơi thở ấm. Hơi thở vào ấm, cũng biết hơi thở ấm. Quán toàn thân, hơi thở vào, hơi thở ra; thảy đều biết rõ.

Có lúc có hơi thở, cũng lại biết là có. Có lúc không có hơi thở, cũng lại biết là không. Hoặc hơi thở từ tâm ra,⁶cũng lại biết từ tâm ra; hoặc hơi thở từ tâm vào*, cũng lại biết từ tâm vào.

“Như vậy, La-hầu-la, ai tu hành an-ban, sẽ không có tưởng sầu ưu, não loạn, được quả báo lớn, được vị cam lồ.”

Sau khi nghe Thế Tôn nói pháp vi diệu đầy đủ xong, La-hầu-la từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ sát chân Phật, nhiểu quanh ba vòng rồi, rồi đi. Đến dưới một bóng cây trong rừng An-đà⁷ , chánh thân, chánh ý ngồi kiết già, không có một niệm nào khác, buộc tâm trên chóp mũi. Thở ra dài, biết hơi thở dài. Thở vào dài, cũng biết hơi thở dài. Thở ra ngắn, cũng biết hơi thở ngắn. Thở vào ngắn, cũng biết hơi thở ngắn. Hơi thở ra lạnh, cũng biết hơi thở lạnh. Hơi thở vào lạnh, cũng biết hơi thở lạnh. [582b01] Hơi thở ra ấm, cũng biết hơi thở ấm. Hơi thở vào ấm, cũng biết hơi thở ấm. Quán toàn thân, hơi thở vào, hơi thở ra; thảy đều biết rõ. Có lúc có hơi thở, cũng lại biết là có. Có lúc không có hơi thở, cũng lại biết là không. Hoặc hơi thở từ tâm ra, cũng lại biết từ tâm ra; hoặc hơi thở từ tâm vào*, cũng lại biết từ tâm vào.

Bấy giờ, La-hầu-la tư duy như vậy, tâm được giải thoát khỏi dục,⁸ không còn các thứ ác, có tầm, có tứ,⁹ có hỷ lạc

———

⁶ Tức tùng tâm xuất 息從心出, Hán dịch mơ hồ. Tất nhiên đây không có nghĩa từ trái tim. Tham chiếu Pāli: cittapaṭisaṃvedī assasissāmi, với cảm giác nhận biết tâm, tôi sẽ thở ra.

⁷An-đà viên 安陀園. Pāli: Andhavana. Cf. M. 147 Cūla-Rāhulovāda-sutta.

⁸ Đay chỉ ly dục của sơ thiền, trừ ngũ dục của dục giới, không

do viễn ly sinh,¹⁰ chứng và an trú¹¹ sơ thiền. Tầm từ đã dứt,¹² nội tâm tịch tĩnh,¹³ chuyên tinh nhất tâm* ; không tầm, không tứ, có hỷ lạc do định sinh,* chứng nhập và an trú* nhị thiền. Lìa hỷ, an trú xả,¹⁴ giác tri thân lạc, điều mà các Hiền thánh nói, xả, niệm, an trú lạc,* chứng nhập và an trú an trú* tam thiền. Khổ và lạc kiađã diệt, ưu hỷ trước cũng đã diệt, không khổ không lạc; xả,niệm thanh tịnh,* chứng nhập và an trú* tứ thiền.

Với tâm tam-muội¹⁵ này, thanh tịnh không bụi nhơ, thân thểnhu nhuyến,¹⁶ La-hầu-la biết mình từ đâu đến, nhớ

———

phải ly dục vô lậu của A-la-hán. Xem kinh 1 phẩm 12 trên.

⁹ Hữu giác hữu quán, về sơ thiền cho đến tứ thiền, định cú, và các cht, liên hệ, xem Phẩm 12, kinh 1, từ cht. 42 và tiếp.

¹⁰ Hán: niệm trì hỷ an 念持喜安. Trên kia, kinh 1 phẩm 12, Hán dịch: hữu ỷ niệm lạc 有猗念樂.

¹¹ Hán: du 遊. Nơi khác dịch: tự ngu lạc ; hiểu là an trú. Pāli: vihārati.

¹² Trạng thái không tầm (giác) không tứ (quán) của thiền thứ hai.

¹³ Nên hiểu là nội đẳng tịnh. Xem cht. 42-50 kinh 1 phẩm 12 trên.

¹⁴ Như sách. Trên kia, ibid., Hán dịch: xả ư niệm, tu ư hộ 捨於念。修於護. Nên hiểu

là “ly hỷ, trụ xả.” Vì thiền thứ ba được nói là “ly hỷ diệu lạc địa. Xemcht.42-50 kinh 1 phẩm 12 trên.

¹⁵ Hán: tam-muội tâm 三昧。心; chỉ tâm định tĩnh do chứng tứ thiền; y tâmnày mà chứng tam minh. Lưu ý ngắt chữ không đúng trong để bản. Pāli,định cú: so evaṃ samāhite citte parisuddhe…

¹⁶ Bản Hán có thể nhầm, do từ tương đương Pāli: Kammaniya, kham nhiệm tính, chỉ trạng thái dễ sử dụng. Có hai trạng thái kham niệm tính: trạng thái dễ sử dụng của tâm, và của thân (Câu-xá 4, tr.1196). Trong ngữ cảnh ở đây, nên hiểu là kham nhiệm tính của tâm. Tham chiếu Pāli (D.i.80): so evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgane vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye … vị ấy, với tâm định tĩnh như vậy, thanh tịnh, tinh khiết, không cấu uế, dứt trừ các tùy phiền não, nhu khuyến, kham nhiệm …

những việcđã làm trước kia, tự biết đời trước, những việc trong vô số kiếptrước; cũng biết một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời,mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươiđời, một trăm đời, nghìn đời, vạn đời, hàng nghìn vạn đời, kiếpthành, kiếp bại, vô số kiếp thành, vô số kiếp bại, ức năm khôngthể kể xiết: Ta đã từng sinh nơi kia, tên gì, họ gì, ăn thức ănnhư vậy, hưởng khổ vui như vậy, thọ mạng dài ngắn, chết kiasinh đây, chết đây sinh kia.

Với tâm tam-muội này,* thanh tịnh không tì vết, La-hầu-lacũng không còn các kết, cũng biết chỗ khởi của tâm chúngsanh. Bằng thiên nhãn thanh tịnh không tì vết, La-hầu-la quánbiết như thật các loài chúng sinh, người sống, kẻ chết, sắc đẹp,sắc xấu, đường lành, đường dữ, hoặc tốt, hoặc xấu, điều đã làm,điều đã tạo. Hoặc có chúng sanh thân hành ác, miệng hành ác,ý hành ác, phỉ báng Hiền thánh, thường hành tà kiến, tạo hạnhtà kiến, thân hoại mạng chung. sinh vào địa ngục. Hoặc lại cóchúng sanh thân hành thiện, miệng hành thiện, ý hành thiện,không phỉ báng Hiền thánh, thường hành chánh kiến, tạo hạnhchánh kiến, thân hoại mạng chung sinh lên trời cõi thiện. Đógọi là thiên nhãn thanh tịnh không tì vết, quán biết như thật cácloài chúng sanh, người sống, kẻ chết, sắc đẹp, sắc xấu, đườnglành, đường dữ, hoặc tốt, hoặc xấu, điều đã làm, điều đã tạo.

Rồi lai vận dụng ý, thành tâm vô lậu. La-hầu-la lại quán biết như thật đây là khổ; lại quán biết như thật đây là tập khởi củakhổ, cũng quán biết như thật đây là [582c01] sự diệt tận khổ,cũng quán biết như thật đây là xuất yếu của khổ. La-hầu-laquán biết như thật như vậy, tâm được giải thoát khỏi dục lậu;được giải thoát khỏi hữu lậu, vô minh lậu. Đã được giải thoát,nên liền được trí giải thoát, biết

rằng: ‘Sinh tử đã dứt, phạmhạnh đã lập, những việc cần làm đã làm xong, không còn táisinh đời sau nữa.’Bấy giờ, Tôn giả La-hầu-la thành A-la-hán.

Sau khi Tôn giả La-hầu-la thành A-la-hán rồi, liền từ chỗ ngồiđứng dậy, sửa lại y phục đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ sát chân,ngồi lui qua một bên, bạch Thế Tôn rằng:

“Sở cầu của con đã đạt được, các lậu đã tận trừ.”

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Trong những vị đắc A-la-hán, không có ai bằng La-hầu-la.Luận về người mà các hữu lậu đã dứt cũng là Tỳ-kheo La-hầu-la. Luận về người trì giới cấm cũng là Tỳ-kheo La-hầu-la. Vìsao vậy? Vì chư Như Lai Đẳng Chánh giác đời quá khứ cũngcó Tỳ-kheo La-hầu-la này. Muốn nói con Phật cũng là Tỳ-kheoLa-hầu-la, đích thân từ Phật sinh, là người thừa tự pháp.”

Bấy giờ, Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Trong hàng Thanh văn của Ta, đệ tử bậc nhất trì giới cấmchính là Tỳ-kheo La-hầu-la.”

Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ này:

Pháp cấm giới đầy đủ,

Các căn cũng thành tựu;

Dần dần sẽ cũng được,

Sạch tất cả kết sử.

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.¹⁷

———

²¹ Bản Hán, hết quyển 7.

KINH SỐ 2¹⁸

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Có hai con người xuất hiện ở đời, thật là khó có được. Haingười ấy là ai? Như Lai, Chí chơn, Đẳng chánh giác xuất hiệnở đời, thật là khó có được, và Chuyển luân Thánh vương xuấthiện ở [583a01] đời thật là khó có được. Hai người này xuấthiện ở đời thật là khó có được...”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷphụng hành.

KINH SỐ 3¹⁹

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Có hai con người xuất hiện ở đời, thật là khó có được. Haingười ấy là ai? Bích-chi-phật xuất hiện ở đời, thật là khó cóđược, và A-la-hán lậu tận đệ tử của Như Lai, xuất hiện ở đời,thật là khó có được. Này các Tỳ-kheo, đó gọi là hai người nàyxuất hiện ở đời thật là khó có được.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷphụng hành.

———

¹⁸ Tham chiếu Pāli, A. II. 6. 2 (R.i. 77)

¹⁹ Tham chiếu A. II. 6.5.

KINH SỐ 4

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Có hai pháp này ở thế gian thật là phiền não. Hai pháp gì? Tạocác gốc rễ ác, khởi lên các oán thù; và lại không tạo hạnh lành,gốc của các đức. Này các Tỳ-kheo, đó gọi là hai pháp thật làphiền não.

“Cho nên, này các Tỳ-kheo, hãy giác tri pháp phiền não này, và cũng nên giác tri pháp không phiền não. Các pháp phiền não thì hãy đoạn trừ, pháp không phiền não, thì nên tu hành. Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này."

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

KINH SỐ 5

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Tà kiến, mà chúng sanh suy niệm, hướng đến, cùng các hành khác, tất cả đều không có gì đáng quý, là những điều mà người thế gian không đáng ham thích. Vì sao vậy? Vì tà kiến này làbất thiện. Giống như những hạt quả đắng, nghĩa là những hạtquả đắng, hạt rau đắng, hạt rau đay, hạt tất-địa bàn-trì,²⁰ cùngcác loại hạt đắng khác, mà đem những loại hạt này trồng nơiđất tốt, sau đó sẽ

———

²⁰ Tất-địa-bàn-trì 畢地槃持. Không rõ loại cây gì. Các hạt giống đằng thường được kể trong Pāli: nimba, kosātaki, tittikālabu (A. i. tr. 32).

sinh ra mầm cũng đắng như xưa. Vì sao vậy? Vì những hạt này vốn đã đắng. Ở đây, tà kiến chúng sanh cũng lại như vậy. Những gì được làm bởi thân hành, khẩu hành, ý hành, những gì hướng đến, những gì nghĩ đến, cùng các hành ác khác, tất cả đều không đáng quý, là những điều mà người thế gian không ham thích. Vì sao vậy? Vì tà kiến ác này là bấtthiện.

“Cho nên, này các Tỳ-kheo, hãy [583b01] trừ tà kiến, tập hànhchánh kiến. Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷphụng hành.

KINH SỐ 6

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Chánh kiến, mà chúng sanh nghĩ đến, hướng đến, cùng cáchành khác, tất cả đều đáng quý kính, là những điều mà ngườithế gian đáng ham thích. Vì sao vậy? Vì tà kiến này là diệu.Giống như những quả ngọt, như mía, quả bồ-đào, cùng tất cảnhững quả ngon ngọt khác, có người sửa sang đất tốt đem trồngchúng, sau đó sẽ sinh ra con, tất cả đều ngon ngọt, khiến ngườiham thích. Vì sao vậy? Vì những hạt quả này vốn đã ngon ngọt.Ở đây chánh kiến chúng sanh cũng lại như vậy. Những gì đượcnghĩ đến, hướng đến, cùng các hành khác, tất cả đều đáng quýkính, là những điều mà người thế gian đáng ham thích. Vì saovậy? Vì tà kiến này là diệu.

“Cho nên, này các Tỳ-kheo, hãy tập hành chánh kiến. Như vậy,này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.”

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷphụng hành.

KINH SỐ 7

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá-vệ. Bấy giờ, Tôn giả A-nan ở nơi vắng vẻ, một mìnhtư duy, nảy sinh ý niệm này: “Có những chúng sanh khơi dậytưởng ái dục, liền sinh dục ái, rồi tập hành ngày đêm không hềnhàm chán.” Bấy giờ vào buổi chiều, Tôn giả A-nan từ chỗngồi đứng dậy, khoác y, sửa lại y phục, đi đến chỗ Thế Tôn.Đến nơi rồi, đảnh lễ sát chân, ngồi qua một bên, Tôn giả A-nanbạch Thế Tôn rằng:

“Con ở nơi vắng vẻ phát sinh ý nghĩ này: ‘Có những chúngsanh khơi dậy tưởng ái dục, liền sinh dục ái, rồi tập hành ngàyđêm không hề nhàm chán.’”

Thế Tôn bảo:

“Thật vậy, A-nan, như những gì ngươi đã nói: ‘Có nhữngchúng sanh khơi dậy tưởng ái dục, liền sinh dục ái, rồi tập hànhngày đêm không hề nhàm chán.’ Vì sao vậy? Này A-nan, vàothời quá khứ xa xưa có Chuyển luân Thánh vương tên là Đảnh Sanh,²¹ dùng pháp mà trị hóa, không có gian dối, thành tựu bảybáu. Bảy báu là: bánh xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữbáu, cư sĩ báu, điển binh báu. Đó là bảy báu. Lại có nghìnngười con

———

²¹ Đảnh Sanh 頂生. Pāli: Mandhātā. Truyện kể tương tự, xem Trung, kinh60: Tứ châu.

dũng mãnh cường tráng, có thể hàng phục các kẻ ác;thống lãnh bốn thiên hạ mà không cần đao [583c01] trượng. A-nan, nên biết, bấy giờ Thánh vương Đảnh Sanh phát sinh ýniệm này: ‘Nay ta có đất Diêm-phù-đề này, dân chúng đôngđúc, các loại trân báu nhiều. Ta cũng đã nghe các vị trưởng lãokỳ cựu nói, phía Tây có nước Cù-da-ni, nhân dân đông đúc, cácloại trân bảo rất nhiều. Nay ta hãy đến thống lãnh quốc độ kia.

“Này A-nan, bấy giờ Thánh vương Đảnh Sanh mới nảy sinh ýnghĩ này: ‘Ta đem bốn bộ binh rời khỏi Diêm-phù, đi qua nướcCù-da-ni.’ Lúc đó người dân nước kia thấy Thánh vương đến,tất cả đều ra trước nghinh đón, quỳ lễ thỏi thăm: ‘Thiện lai!Đại vương! Nay Nhân dân nước Cù-da-ni này đông đúc,nguyện xin Thánh vương nên ở đây cai trị giáo hóa Nhân dân,khiến theo giáo lệnh như pháp.’

“Này A-nan, bấy giờ Thánh vương Đảnh Sanh liền thống lãnhNhân dân ở nước Cù-da-ni trải qua hàng trăm nghìn năm. Rồithì, Thánh vương Đảnh sanh tự nghĩ như vầy: ‘Ta có Diêm-phù-đề, Nhân dân đông đúc, các loại trân bảo lại nhiều, cũngcó mưa bảy báu ngập đến gối. Nay cũng lại có Cù-da-ni này,Nhân dân đông đúc, các loại trân bảo lại nhiều. Ta cũng từngnghe các trưởng lão nói, còn có Phất-vu-đãi, Nhân dân đôngđúc, các loại trân bảo lại nhiều. Nay ta hãy đến thống lãnh quốcđộ kia, dùng pháp mà trị hóa.’

“Này A-nan, bấy giờ, Thánh vương Đảnh Sanh mới nảy sinh ýnghĩ này: ‘Ta đem bốn bộ binh rời khỏi Cù-da-ni, đi qua nướcPhất-vu-đãi.’ Lúc đó người dân nước kia thấy Thánh vươngđến, tất cả đều ra trước nghinh đón, quỳ lễ thỏi thăm, khácmiệng nhưng đồng thinh nói như vầy: ‘Thiện lai! Đại vương!Nay Nhân dân nước Phất-vu-đãi này đông đúc, các loại trânbảo lại nhiều, nguyện xin

Đại vương nên ở đây cai trị giáo hóaNhân dân, khiến theo giáo lệnh như pháp.

“Này A-nan, bấy giờ Thánh vương Đảnh Sanh liền thống lãnhNhân dân ở nước Phất-vu-đãi trải qua hàng trăm nghìn vạnnăm. Rồi thì, Thánh vương Đảnh sanh tự nghĩ như vầy: ‘Ta ởDiêm-phù-đề, Nhân dân đông đúc, các loại trân bảo lại nhiều,cũng có mưa bảy báu ngập đến gối. Nay cũng lại có Cù-da-ni này, Nhân dân đông đúc, các loại trân bào lại nhiều. Nay cũng lại có Phất-vu-đãi này Nhân dân đông đúc, các loại trân bảo lạinhiều. Ta cũng từng nghe các trưởng lão nói còn có Uất-đơn-việt, Nhân dân đông đúc, các loại trân bảo lại nhiều, việc làm tự do, không cần cất giữ, tuổi thọ không bị yểu, tuổi thọ chínhlà nghìn tuổi. Hết tuổi thọ ở đây [584a02] sẽ sinh lên trời,không đọa vào đường khác, mặc áo kiếp-ba-dục,²² ăn loại lúagạo tự nhiên. Nay ta hãy đến thống lãnh quốc độ kia, dùngpháp mà trị hóa.

“Này A-nan, bấy giờ, Thánh vương Đảnh sanh mới nảy sinh ýnghĩ này: ‘Ta đem bốn bộ binh rời khỏi Phất-vu-đãi, đi quanước Uất-đơn-việt.’ Từ xa nhìn thấy đất kia màu xanh rậm rạp.Thấy rồi, liền hỏi quần thần tả hữu rằng: Các ngươi có thấykhắp cả đất này một màu xanh rậm rạp chăng?”

“Đáp rằng: Vâng, chúng tôi thấy.

“Vua bảo quần thần rằng: Cỏ ở đây mềm mại, mịn như thiên ykhông khác. Chư hiền ở đây thường ngồi nơi này.

———

²² Kiếp-ba-dục 劫波育. Pāli: kappāsika, được làm bằng bông gòn.

“Đi về phía trước một tí nữa, từ xa nhìn thấy đất này màu vàngrực rỡ, vua liền hỏi quần thần rằng: Các ngươi có thấy khắp cảđất này màu vàng rực rỡ không?

“Đáp rằng: Chúng tôi đều thấy vậy.

“Đại vương nói: Đây gọi là lúa tự nhiên. Chư hiền ở đâythường ăn thức ăn này. Hiện tại các khanh cũng sẽ ăn lúa gạonày.

“Bấy giờ, Thánh vương tiến về phía trước một tí nữa, lại thấykhắp cả đất kia đều bằng phẳng, từ xa nhìn thấy đài cao nổi lênmột cách đặc biệt. Lại bảo quần thần: Các ngươi có nhìn khắpđất này đất đai bằng phẳng không?

“Đáp rằng: Thưa vâng, chúng tôi đều thấy vậy.

“Đại vương bảo rằng: Đó gọi áo cây kiếp-ba-dục*, các ngươicũng sẽ mặc áo cây này.

“Này A-nan, bấy giờ Nhân dân nước kia thấy Đại vương đến,đều tiến lên phía trước nghinh đón, quỳ lễ thưa hỏi, nhiều tiếngcùng vang lên: ‘Thiện lai, Thánh vương! Dân chúng nước Uất-đơn-việt này đông đúc, các loại trân bảo lại nhiều, nguyện xinĐại vương nên ở đây cai trị giáo hóa Nhân dân khiến theo giáolệnh như pháp.’

“Này A-nan, bấy giờ Thánh vương Đảnh Sanh liền thống lãnhNhân dân ở Uất-đơn-việt, trải qua trăm nghìn vạn năm. Rồi thì,Thánh vương Đảnh Sanh lại sinh ý nghĩ này: ‘Nay ta có đấtDiêm-phù, Nhân dân đông đúc, các loại trân bảo lại nhiều,cũng có mưa bảy báu ngập đến gối. Nay cũng lại có Cù-da-ni, Phất-vu-đãi cùng Uất-đơn-việt này, Nhân dân đông đúc, cácloại trân bảo lại nhiều. Ta cũng từng nghe các trưởng lão nói, còn có trời Tam thập tam thiên khoái lạc không đâu bằng, tuổithọ rất lâu, y thực tự nhiên, ngọc nữ vây quanh không thể kể xiết.

Nay ta nên đến thống lãnh thiên cung kia, dùng pháp mà trị hóa.’

“Này A-nan! Bấy giờ, Thánh vương Đảnh sanh mới nảy sinh ýnghĩ này: ‘Ta đem bốn bộ binh rời khỏi Uất-đơn-việt, [584b02]đi lên Tam thập tam thiên. Lúc ấy, Thiên đế Thích từ xa trôngthấy Thánh vương Đảnh Sanh đến, liền nói như vầy: ‘Thiện lai,Đại vương! Xin đến ngồi đây.’

“Này A-nan, bấy giờ Thánh vương Đảnh Sanh cùng Thích Đề-hoàn Nhân ngồi một chỗ. Cả hai cùng ngồi, không thể phânbiệt được, từ tướng mạo, cử động, cho đến âm vang lời nói, chỉlà một không khác.

“Này A-nan, bấy giờ Thánh vương Đảnh Sanh ở đó trải quahàng nghìn trăm năm, rồi nảy sinh ý niệm này: ‘Nay ta có đấtDiêm-phù này, Nhân dân đông đúc, các loại trân bảo lại nhiều,cũng có mưa bảy báu ngập đến gối, cũng có Cù-da-ni, cũng lạicó Phất-vu-đãi, cũng lại có Uất-đơn-việt này, Nhân dân đôngđúc, các loại trân bảo lại nhiều. Nay ta lại đến Tam thập tamthiên, bây giờ, ta phải hại Thiên đế Thích này, để ở đây mộtmình làm Vua chư thiên.’

“Này A-nan, bấy giờ, Thánh vương Đảnh sanh vừa nảy sinh ýniệm này, liền từ trên chỗ ngồi tự đọa xuống đến đất Diêm-phù,cùng với bốn bộ binh, tất cả đều rơi xuống. Lúc này, bánh xebáu cũng mất, không biết ở đâu? Voi báu, ngựa báu chết cùnglúc, châu báu thì tự mất; ngọc nữ báu, cư sĩ báu, điển binh báu,chúng đều mạng chung. Bấy giờ, Thánh vương Đảnh Sanh thânmắc bệnh nặng, tông tộc, thân quyến, tất cả đều vân tập thăm hỏi bệnh vua: Thế nào, Đại vương, giả sử sau khi đại vươngmệnh chung, có người đến hỏi điều này: ‘Lúc đại vương ĐảnhSanh mệnh chung, có dạy lời nào không?’ Nếu có ai hỏi nhưvậy, thì nên trả lời thế nào?’

“Thánh vương Đảnh Sanh đáp: Nếu giả sử ta mệnh chung; saukhi ta mệnh chung nếu có người hỏi thì nên đáp như vầy: ‘VuaĐảnh Sanh thống lãnh bốn châu thiên hạ không biết đủ vànhàm tởm, lại đến Tam thập tam thiên, ở tại đó trải qua hàngtrăm nghìn năm, mà ý còn sinh tham, muốn hại Thiên đế, nêntự đọa lạc, liền nhận lấy cái chết.’

“Này A-nan, trong lòng ngươi chớ hồ nghi: Vua Đảnh Sanhbấy giờ là ai vậy? Chớ có quán sát như vậy! Vì sao vậy? Vì vua Đảnh Sanh lúc đó chính là thân Ta. Bấy giờ, Ta lãnh bốn châu thiên hạ, cùng đến Tam thập tam thiên ở trong ngũ dục mà không biết đủ và nhờm tởm.

“Này A-nan, hãy bằng phương tiện này chứng biết nơi mà tâm tham dục hưng khởi hướng đến, niệm tưởng càng tăng gấp bội, ở trong ái dục mà không biết đủ và nhờm tởm. Muốn cầu biếtđủ và nhờm tởm, thì phải cầu từ trong trí tuệ Thánh hiền.”

Bấy giờ, [584c01] Thế Tôn ở giữa đại chúng, liền nói kệ này:

Tham, dâm như mưa mùa,

Với dục không biết đủ;

Vui ít mà khổ nhiều,

Những điều người trí bỏ.

Giả sử hưởng dục trời,

Vui hưởng với ngũ nhạc;

Không bằng đoạn tâm ái,

Là đệ tử Chánh giác.

Tham dục dài ức kiếp,

Phước hết trở lại ngục;

Hưởng lạc há bao lâu,

Liền chịu khổ địa ngục.

“Cho nên, này A-nan, hãy bằng phương tiện này để biết dục màtừ bỏ dục, vĩnh viễn không khởi tưởng²³ này. Hãy học điều này.

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷphụng hành.

KINH SỐ 8

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá-vệ. Bấy giờ, có bà-la-môn Sanh Lậu²⁴đến chỗ Thế Tôn, cùng nhau hỏi thăm, rồi ngồi qua một bên. Bà-la-môn Sanh lậu bạch Thế Tôn:

“Nên xem người ác tri thức như thế nào?”²⁵

Thế Tôn bảo:

“Nên xem như xem trăng.”

Bà-la-môn hỏi:

“Nên xem thiện tri thức như thế nào?”

Thế Tôn bảo:

“Nên xem như xem trăng.”

Bà-la-môn hỏi:

———

²³ Hán: bất khởi kỳ tưởng 不起其世間想. Nơi khác nói: bất hưng (khởi) thế gian tưởng. Pāli, định cú: na kiñci loke upādiyati, không còn chấp thủ bất cứ gì trên thế gian.

²⁴Sanh Lậu 生漏; xem Phẩm 6 kinh 2.

²⁵ Xem Trung 36 (T2n125, tr. 584c12).

“Những gì Sa-môn Cù-đàm nói hôm nay chỉ lược nói cốt yếu, chứ chưa giải rộng nghĩa, nguyện xin Cù-đàm nói rộng hết nghĩa khiến cho người chưa hiểu được hiểu.”

Thế Tôn bảo:

“Này Bà-la-môn, hãy lắng nghe, lắng nghe, và suy nghĩ kỹ, Ta sẽ vì ông mà diễn rộng nghĩa này.”

Bà-la-môn thưa:

“Xin vâng, thưa Cù-đàm!”

Bà-la-môn Sanh Lậu vâng lời Phật dạy. Thế Tôn bảo:

“Này Bà-la-môn, giống như trăng cuối tháng, ngày đêm xoay vần, nó chỉ có giảm chứ không có đầy. Vì nó tổn giảm, hoặc có khi trăng không hiện nên không có ai thấy. Này Bà-la-môn, ở đây cũng vậy, như ác tri thức, trải qua ngày đêm, dần dần không có tín, không có giới, không có văn, không có thí, không có trí tuệ. Lúc đó ác tri thức kia thân hoại mạng chung, sanh vào trong địa ngục. Cho nên, Bà-la-môn, nay Ta nói người ác tri thức này giống như mặt trăng cuối tháng.

“Này Bà-la-môn, giống như mặt trăng đầu tháng, trải qua ngày đêm, ánh sáng dần tăng lên, từ từ tròn đầy, [585a01] cho đến ngày mười lăm là sung mãn đầy đủ, tất cả chúng sanh không ai là không thấy. Này Bà-la-môn, cũng vậy, như thiện tri thức, trải qua ngày đêm, tăng trưởng tín, giới, văn, thí, trí tuệ. Vì họ nhờ tăng trưởng tín, giới, văn, thí, trí tuệ, nên thiện tri thức lúc bấy giờ thân hoại mạng chung, sinh lên trời, cõi lành. Cho nên, Bà-la-môn, nay Ta nói chỗ hướng đến của người thiện tri thức này, giống như mặt trăng tròn đầy.”

Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ này:

Như người có tham dục,

Sân nhuế, si không hết;

Với thiện có giảm dần,

Như trăng đang thời khuyết.

Như người không tham dục,

Sân nhuế, si cũng hết;

Với thiện có tăng dần,

Giống như trăng tròn đầy.

“Cho nên, Bà-la-môn, hãy học như trăng đầu tháng.”

Bấy giờ, Bà-la-môn Sanh Lậu bạch Thế Tôn:

“Lành thay, Cù-đàm, giống như người gù được thẳng, người tối được sáng, người mê thấy đường, nơi tối tăm được thắp sáng.Ở đây cũng như vậy, Sa-môn Cù-đàm dùng vô số phương tiện vì con mà nói pháp. Nay con tự quy y Thế Tôn, Pháp, cùng chúng Tăng. Từ nay cho phép con làm Ưu-bà-tắc, suốt đời không sát sanh.”

Sanh Lậu sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

KINH SỐ 9

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta sẽ nói về pháp thiện tri thức, cũng sẽ nói về pháp ác tri thức. Hãy lắng nghe, hãy lắng nghe, hãy suy nghĩ kỹ!”

Các Tỳ-kheo thưa:

“Kính vâng, thưa Thế Tôn.”

Các Tỳ-kheo vâng lời Phật dạy. Thế Tôn bảo:

“Kia, sao gọi là pháp ác tri thức? Này Tỳ-kheo, ở đây người ác tri thức tự sinh tâm niệm này: ‘Ta thuộc dòng hào tộc xuất gia học đạo. Các Tỳ-kheo khác thuộc dòng ti tiện xuất gia.’ Ỷ vào dòng họ mình mong chê bai người khác. Đó gọi là pháp ác tri thức.

“Lại nữa, người ác tri thức tự sinh tâm niệm này: ‘Ta rất siêng năng phụng hành chánh pháp. Các Tỳ-kheo khác thì không siêng năng trì giới.’ Lại dùng nghĩa này chê bai người khác mà tự cống cao. Đó gọi là pháp ác tri thức.

“Lại nữa, người ác tri thức lại tự nghĩ: ‘Ta thành tựu tam-muội,các Tỳ-kheo khác không có tam-muội, tâm [585b01] ý thác loạn không nhất định.’ Người ấy ỷ vào tam-muội này thường tự cống cao chê bai người khác. Đó gọi là pháp ác tri thức.

“Lại nữa, người ác tri thức lại tự nghĩ: ‘Ta trí tuệ bậc nhất. Ở đây các Tỳ-kheo khác không có trí tuệ.’ Người ấy ỷ vào trí tuệ này mà tự cống cao hủy báng người khác. Đó gọi là pháp ác tri thức.

“Lại nữa, người ác tri thức lại tự nghĩ: ‘Hiện tại ta thường được thức ăn, giường mềm, ngọa cụ, thuốc thang trị bệnh. Ở đây, các Tỳ-kheo khác không được các vật cúng dường này.’ Người này ỷ vào vật cúng dường này mà tự cống cao, chê bai người khác.Đó gọi là pháp ác tri thức.

“Này Tỳ-kheo, đó gọi là người ác tri thức, hành tà nghiệp này.

“Kia, sao gọi là pháp thiện tri thức? Này Tỳ-kheo, ở đây người thiện tri thức không tự nghĩ: ‘Ta sinh thuộc dòng hào

tộc. Ở đây các Tỳ-kheo khác không phải là dòng hào tộc.’ Vì thân mình cùng người không có khác. Đó gọi là pháp thiện tri thức.

“Lại nữa, người thiện tri thức không tự nghĩ: ‘Nay ta trì giới. Ở đây các Tỳ-kheo khác không trì giới hạnh,’ Vì thân mình cùng họ không có thêm bớt. Tuy người ấy nương vào giới này, nhưng không tự cống cao, không chê bai người khác. Đó gọi là pháp thiện tri thức.

“Lại nữa, người thiện tri thứ lại không tự nghĩ: ‘Ta thành tựu tam-muội. Ở đây các Tỳ-kheo khác ý loạn không định.’ Vì thân mình cùng người không thêm bớt. Người ấy tuy nương vàotam-muội này, nhưng không tự cống cao, cũng không chê baingười khác. Đó gọi là pháp thiện tri thức.

“Lại nữa Tỳ-kheo, người thiện tri thức cũng không tự nghĩ: ‘Ta thành tựu trí tuệ. Ở đây các Tỳ-kheo khác không có trí tuệ. Vìthân mình cùng người cũng không thêm bớt. Người ấy tuynương vào trí tuệ này, nhưng không tự cống cao, cũng khôngchê bai người khác. Này Tỳ-kheo đó gọi là pháp thiện tri thức.

“Lại nữa Tỳ-kheo, người thiện tri thức không tự nghĩ: ‘Ta cóthể được y phục, đồ ăn thức uống, giường mền, ngọa cụ, thuốcthang trị bệnh. Ở đây các Tỳ-kheo khác không thể được được yphục, đồ ăn thức uống, giường mền, ngọa cụ, thuốc thang trịbệnh.’ Vì thân mình cùng người cũng không thêm bớt. Ngườiấy tuy nương vào những lợi dưỡng này, nhưng không tự cốngcao, cũng không chê bai người. Này Tỳ-kheo, đó gọi là phápthiện tri thức.”

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta phân biệt cho các ngươi pháp ác tri thức, cũng nói cho các ngươi pháp thiện tri thức. Cho nên, [585c01] này các Tỳ-kheo, hãy tránh xa pháp ác tri thức, và nhớ

hãy cùng tu hànhpháp thiện tri thức. Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điềunày."

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì đức Phật dạy, hoan hỷphụng hành.

KINH SỐ 10

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật trú tại vườn Ni-câu-lưu,²⁶ của Thích-sí,²⁷cùng với năm trăm đại Tỳ-kheo. Bấy giờ, có năm trăm ngườiquí tộc thuộc dòng họ Thích ở trong nước, có điều muốn bànluận nên tập họp tại giảng đường Phổ nghĩa.²⁸Lúc ấy, Bà-la-môn Thế Điển²⁹ đến chỗ những người họ Thích kia, nói với họrằng:

“Thế nào các vị, ở đây có Sa-môn, Bà-la-môn cùng người thếtục nào có thể cùng luận nghị với tôi không?”

Bấy giờ, số đông người họ Thích bảo Bà-la-môn Thế Điển rằng:

“Hôm nay, ở đây có hai người tài cao học rộng, ở tại nước Ca-tỳ-la-việt. Hai người này là ai? Một là Tỳ-kheo Châu-lợi-bàn-đặc, hai là Cù-đàm họ Thích, Như Lai, Chí chơn, Đẳng chánhgiác. Người mà trong các đám đông ít được nghe đến, ngườikhông có trí tuệ, lời nói vụng về,

———

²⁶ Ni-câu-lưu viên 尼拘留園; vườn cây đa, ở ngoài thành Ca-tỳ-la-vệ (Pl.Kapilavatthu). Pāli: Nigrdhārāma.

²⁷ Thích-sí 釋翅, phiên âm: giữa những người họ Thích. Pāli: Sakkesu.

²⁸ Phổ nghĩa giảng đường. Pāli: Santhāgārasālā (Sandhāgāra), hội trườngcủa họ Thích. cf. M. i. 91.

²⁹ Có lẽ đồng nhất với Lokāyatika của Pāli, cf. S. ii. 77ffạn sau, kinh 9 phẩm44 phiên âm là Lo-ca-diên 盧迦延

không phân biệt được nên bỏhay nên lấy; đại loại như Châu-lợi-bàn-đặc. Còn người màtrong cả nước Ca-tỳ-la-việt này không ai biết đến, không ainghe, người không trí tuệ, người quê mùa xấu xí, đại loại nhưCù-đàm. Bây giờ, ông có thể luận nghị cùng họ. Nếu Bà-la-môn có khả năng luận nghị mà thắng được hai người này, thìnăm trăm người chúng tôi liền tùy thời cúng dường mọi thứcần dùng, và cũng sẽ đền ơn một nghìn thỏi vàng ròng.”

Bấy giờ, Bà-la-môn liền tự nghĩ: “Dòng họ Thích ở Ca-tỳ-la-việt này, tất cả đều thông minh, có nhiều kỹ thuật, gian xảo, hưngụy, không có chánh hạnh. Nếu ta cùng hai người kia luậnnghị mà thắng được, thì đâu có đủ là lạ! Còn nếu người kiathắng ta, thì ta liền bị người ngu chiết phục. Nghĩ về hai lẽ này,ta không kham cùng họ luận nghị.” Sau khi nghĩ vậy xong, liềnrút lui ra về.

Bấy giờ, đã đến giờ, Châu-lợi-bàn-đặc cầm bát vào thành Ca-tỳ-la-việt khất thực. Lúc này, bà-la-môn Thế Điển từ xa trôngthấy Châu-lợi-bàn-đặc đi đến, liền tự nghĩ: “Bây giờ, ta nênđến hỏi nghĩa người kia.” Rồi bà-la-môn Thế Điền đi đến chỗTỳ-kheo, nói với Châu-lợi-bàn-đặc rằng:

“Sa-môn tên gì?”

Châu-lợi-bàn-đặc nói:

“Thôi, Bà-la-môn, cần gì hỏi tên? Sở dĩ ông đến đây là muốnhỏi nghĩa. Giờ thì nên hỏi [586a01] đi!”

Bà-la-môn nói:

“Sa-môn có thể luận nghị cùng tôi không?”

Châu-lợi-bàn-đặc nói:

“Nay ta còn có khả năng luận nghị cùng Phạm thiên, huống chicùng với người mù không mắt như ông ư?”

Bà-la-môn nói:

“Người mù tức không phải là người không mắt? Không mắttức không phải mù? Đây chỉ có một nghĩa há chẳng phải là lậplại phiền phức sao?”

Châu-lợi-bàn-đặc, bấy giờ liền bay lên không trung hiện ramười tám cách biến hóa. Lúc này, bà-la-môn liền tự nghĩ: “Sa-môn này chỉ có thần túc, chứ không biết luận nghị. Nếu ai giảinghĩa này cho ta, ta sẽ tự thân làm đệ tử người ấy.”

Lúc ấy, Tôn giả Xá-lợi-phất, bằng thiên nhĩ thông, nghe đượcnhững lời này: ‘Châu-lợi-bàn-đặc đang luận nghĩa với Bà-la-môn Thế Điển.” Tôn giả Xá-lợi-phất liền biến thân thành hìnhBàn-đặc, và làm ẩn hình Bàn-đặc khiến không cho hiện ra, rồinói với bà-la-môn rằng:

“Này bà-la-môn nếu ông tự nghĩ rằng: ‘Sa-môn này chỉ có thầntúc, chứ không kham luận nghị.’ Bây giờ, ông nên lắng nghe,tôi sẽ nói, sẽ đáp lại nghĩa mà ông vừa hỏi và sẽ dựa vào gốcluận cứ này dẫn thêm thí dụ.”

“Này bà-la-môn, hiện tại ông tên gì?”

Bà-la-môn đáp:

“Tôi tên Phạm Thiên.”

Châu-lợi-bàn-đặc hỏi:

“Ông là đàn ông phải không?”

Bà-la-môn nói:

“Tôi là đàn ông.”

Lại hỏi:

“Đó là người phải không?”

Bà-la-môn đáp:

“Là người.”

Châu-lợi-bàn-đặc hỏi:

“Thế nào, Bà-la-môn, đàn ông cũng là người, người cũng làđàn ông, đây cũng là một nghĩa, há chẳng phải là lập lại phiềnphức sao? Nhưng này Bà-la-môn, mù cùng với không mắt,nghĩa này không giống nhau.”

Bà-la-môn nói:

“Sa-môn, thế nào gọi là mù?”

Châu-lợi-bàn-đặc nói:

“Giống như không thấy đời này, đời sau, người sinh, người diệt,sắc tốt, sắc xấu, hoặc đẹp, hoặc xấu, chúng sanh đã tạo cáchành vi thiện, hành vi ác, mà không biết như thật, vĩnh viễnkhông thấy, nên gọi đó là mù.”

Bà-la-môn nói:

“Thế nào là người không mắt?”

Châu-lợi-bàn-đặc nói:

“Mắt là mắt của trí tuệ vô thượng. Người kia không có mắt củatrí tuệ vô thượng này, nên gọi là không mắt.”

Bà-la-môn nói:

“Thôi, thôi, Sa-môn, bỏ thứ tạp luận này đi. Nay tôi muốn hỏinghĩa sâu. Thế nào, này Sa-môn, có trường hợp không nươngvào pháp mà được Niết-bàn chăng?”

Châu-lợi đáp:

“Không cần nương vào năm thủ uẩn mà được Niết-bàn.”

Bà-la-môn nói:

“Thế nào, Sa-môn, năm thủ uẩn này là có duyên mà sinh hay làkhông duyên mà sinh?”

[586b01] Châu-lợi-bàn-đặc đáp:

“Năm thủ uẩn này là có duyên mà sinh chứ chẳng phải khôngduyên mà sinh.”

Bà-la-môn hỏi:

“Duyên của năm thủ uẩn là gì?”

Tỳ-kheo đáp:

“Ái là duyên.”

Bà-la-môn hỏi:

“Gì là ái?”

Tỳ-kheo đáp:

“Chính là sinh.”

Bà-la-môn hỏi:

“Gì gọi là sinh?”

Tỳ-kheo đáp:

“Chính là ái.”

Bà-la-môn hỏi:

“Ái có đạo nào?”³⁰

Tỳ-kheo đáp:

“Chính là tám phẩm đạo Hiền thánh; đó là chánh kiến, chánhnghiệp, chánh ngữ, chánh mạng, chánh tư duy,³¹

———

³⁰ Bản Hán có thể nhảy sót. Nên hiểu: Có con đường nào dẫn đến diệt tận ái không?

³¹ Chánh hành 正行; tức chánh tư duy. Trên kia có nơi nói là

chánh tinh tấn,chánh niệm, chánh định. đó gọi là tám phẩm đạo Hiền thánh.”

Sau khi Châu-lợi-bàn-đặc rộng nói pháp cho bà-la-môn rồi, vàbà-la-môn nghe giáo nghĩa mà Tỳ-kheo đã nói như vậy xong,các trần cấu sạch hết, được pháp nhãn tịnh, liền tại chỗ trongthân khởi lên ngọn gió đao mà qua đời.

Lúc bấy giờ Tôn giả Xá-lợi-phất hiện nguyên hình trở lại, baytrên hư không, trở về chỗ ở. Lúc đó Tôn giả Tỳ-kheo Châu-lợi-bàn-đặc đến giảng đường Phổ nghĩa, chỗ những người dòng họThích đang tụ tập, bảo những người họ Thích kia rằng:

“Mọi người hãy nhanh chóng sửa soạn tô dầu, củi đuốc, đemđến trà-tỳ bà-la-môn Thế Điển.”

Bấy giờ, dòng họ Thích sửa soạn tô dầu đến trà-tỳ³² Bà-la-mônThế Điển, và khởi công xây tháp ở ngã tư đường. Mọi ngườicùng theo nhau đến chỗ Tôn giả Tỳ-kheo Châu-lợi-bàn-đặc,đến rồi đảnh lễ sát chân, ngồi qua một bên. Rồi những ngườihọ Thích hướng về Tôn giả Châu-lợi-bàn-đặc nói bằng bài kệnày, rằng:

Trà-tỳ* khởi dựng tháp,

Không trái lời Tôn giả;

Chúng tôi được lợi lớn,

Gặp được phước đức này.

Bấy giờ, Tôn giả Châu-lợi-bàn-đặc nói kệ này đáp lại dòng họThích:

Nay chuyển Tôn pháp luân,³³

———

chánh trị.

³² Da-duy 耶維 trong Hán dịch, ta quen nói là trà-tỳ. (Pāli: jhāpeti)

³³ Đây chỉ Xá-lợi-phất

Hàng phục các ngoaị đạo;

Trí tuệ như biển cả,

Đến đây hàng bà-la-môn.

Đã làm hành thiện ác,

Khứ, lai và, hiện tại;

Ức kiếp không quên mất,

Cho nên phải tạo phước.

Sau khi Tôn giả Châu-lợi-bàn-đặc rộng nói pháp cho nhữngngười dòng họ Thích kia xong. Những người dòng họ Thíchbạch Châu-lợi-bàn-đặc rằng:

“Nếu Tôn giả cần, y phục, đồ ăn thức uống, chăn giường, ngọacụ, thuốc thang trị bệnh, chúng tôi sẽ cung cấp hết mọi sự.Nguyện xin nhận lời thỉnh cầu, chớ từ chối một chút tình.”

Lúc ấy, Tôn giả Châu-lợi-bàn-đặc im lặng nhận lời.[586c01] Bấy giờ, những người dòng họ Thích sau khi nghenhững gì Tôn giả Châu-lợi-bàn-đặc dạy, hoan hỷ phụng hành.

KINH SỐ 11

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Phật ở tại Ca-lan-đà trong Trúc viên, thành La-duyệt, cùng với năm trăm vị đại Tỳ-kheo. Bấy giờ, con ngườiác Đề-bà-đạt-đâu đi đến chỗ Vương tử Bà-la-lưu-chi,³⁴ bảoVương tử rằng:

———

³⁴ Bà-la-lưu-chi 婆羅留支, Skt. Vāraluci (?), Hán dịch: Chiết Chỉ 折指, VôChỉ 無指. Tên hiệu của A-xà-thế (Pāli: Ajātấttu), theo truyền thuyết phươngBắc. Pāli không thấy nói đến tên hiệu này.

“Xưa kia, người dân thọ mạng rất dài, nhưng nay tuổi thọ conngười không quá một trăm. Vương tử nên biết, mạng người vôthường, nếu không lên ngôi, mà giữa chừng mạng chung thìkhông đau lắm sao? Vương tử nay có thể đoạn mạng Phụvương mà thống lãnh người trong nước. Còn tôi sẽ giết Sa-mônCù-đàm để làm Vô thượng Chí chơn, Đẳng chánh giác. LàmVua mới, Phật mới ở quốc độ Ma-kiệt, không khoái lắm sao?Như mặt trời xuyên qua mây, không chỗ nào là không chiếu.Như mặt trăng, mây tan, sáng rõ giữa muôn sao.”

Bấy giờ, Vương tử Bà-la-lưu-chi liền bắt phụ vương giam vàotrong lao sắt, lập thêm thần phụ tá, thống lãnh Nhân dân. Lúcbấy giờ, có các Tỳ-kheo vào thành La-duyệt khất thực, ngheĐề-bà-đạt-đâu xúi dục Vương tử bắt Phụ vương giam vào tronglao sắt, lập thêm thần phụ tá. Sau khi các Tỳ-kheo khất thựcxong, trở về nơi ở, thu cất y bát, đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ sátchân, bạch Thế Tôn:

“Sáng nay chúng con vào thành khất thực, nghe người ngu Đề-ba-đạt-đâu dạy bảo Vương tử, bắt phụ vương giam vào laongục, lập thêm thần phụ tá. Rồi dạy vương tử rằng: ‘Ông giếtphụ vương, ta hại Như Lai. Làm Vua mới, Phật mới ở quốc độMa-kiệt này, không khoái lắm sao?’”

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu vua cai trị giáo hóa mà không dùng chánh lý, thì bấy giờvương thái tử cũng thi hành phi pháp. Thái tử đã thi hành phipháp, bấy giờ quần thần, trưởng quan lại cũng thi hành phipháp. Quần thần, trưởng quan lại đã thi hành phi pháp, thìNhân dân quốc độ cũng thi hành phi pháp. Nhân dân quốc độđã thi hành phi pháp, bấy giờ binh chúng Nhân mã cũng thihành phi pháp. Binh chúng đã thi hành phi pháp, bấy giờ trời,trăng đảo lộn, chuyển

vận không đúng giờ. Trời, trăng đãkhông đúng giờ, liền không có năm tháng. Đã không có nămtháng, ngày sai tháng lộn, không còn tinh quang. Ngày thángđã không có tinh quang, bấy giờ tinh tú hiện quái. Tinh tú đãhiện ra biến quái, liền có gió dữ nổi lên. Gió dữ đã nổi lên, thầnkỳ giận dữ. Thần kỳ đã giận dữ, bấy giờ mưa gió thất thường,[587a01] khi ấy hạt lúa ở dưới đất liền không tăng trưởng.Nhân dân, và các loài bò, bay, máy, cựa, nhan sắc biến đổi, tuổithọ cực ngắn.

“Khi nào có vị vua cai trị bằng pháp, bấy giờ quần thần cũngthi hành chính pháp. Quần thần đã thi hành chính pháp, vươngthái tử cũng thi hành chính pháp. Vương thái tử đã thi hànhchính pháp, bấy giờ trưởng quan lại cũng thi hành chính pháp.Trưởng quan lại đã thi hành chính pháp, quốc độ Nhân dâncũng thi hành chính pháp; trời trăng luôn thuận, gió mưa đúngthời, tai quái không hiện, thần kỳ hoan hỷ, ngũ cốc đầy dẫy;vua tôi hòa mục, nhìn nhau như anh như em không bao giờthêm bớt; loài có hình nhan sắc tươi sáng; thức ăn tự tiêu hóa,không có tai hại; tuổi thọ rất dài, được người yêu kính.”

Bấy giờ, Thế Tôn nói kệ này:

Giống như trâu lội nước,

Dẫn đầu mà không ngay,

Tất cả đều không ngay;

Là do gốc dẫn đường.

Chúng sanh cũng như vậy;

Quần chúng cần người dẫn.

Dẫn đường hành phi pháp,

Huống là người thấp bé.

Dân chúng đều chịu khổ,

Do phép vua không chính;

Vì vua hành phi pháp,

Tất cả dân làm theo.

Giống như trâu lội nước,

Dẫn đầu mà đi ngay,

Đàn theo cũng đều ngay;

Là do gốc dẫn đường.

Chúng sanh cũng như vậy,

Quần chúng cần người dẫn;

Dẫn đường đi đúng pháp,

Huống chi người thấp bé.

Dân chúng đều hưởng vui,

Do phép vua dạy chánh;

Vì vua hành chánh pháp,

Tất cả dân làm theo.

“Cho nên, này các Tỳ-kheo, hãy bỏ phi pháp mà hành chánhpháp. Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.”

Các Tỳ-kheo sau khi Tỳ-kheo nghe những gì đức Phật dạy,hoan hỷ phụng hành.³⁵

———

³⁵ Bản Hán, hết quyển 8