Số 5 (1969)

tính»: «khả tính» của hiện tính thể không giống « khả thể» của bất cứ sự thể hiện tiền nào, thuộc «Vorhanden». Đối với sự thể hiện tiền «khả thể» là «tiềm thể» là «hiện thể» chưa «hiện thực» trái lại đối với hiện tính thể, « khả tính» lại là tính chất nguyên bản nhất của hiện tính thể: «tri thể tính» khai mở tất cả những tiềm năng của Tính thể cho con người. Bất cứ hiện tính thể nào cũng là «Tiềm năng bị quăng ném ra đó», khi hiện tính thể «cảm thế», cảm thấy mình đã bị quăng ném ra giữa lòng thế gian thì thấy mình phải đối diện với một số «tiềm năng» nhất định nào đó mà mình có thể thực hiện hoặc hững hờ bỏ quên mà không thực hiện: hiện tính thể là tiềm năng được tự do trước tiềm tính nguyên bản nhất của mình do đó, tri thể tính dính líu mật thiết với cảm thế tính : thấy mình ở đó là hiểu mình ở đó, hiểu được khả tính của tính thể mình. Sự tri thể tính chẳng những vén mờ «xuất thể tính» của cá thể mà còn khai mở những vật thể thuộc phạm trù «zuhanden» (thủ thể, dụng thể), khai mở vai trò hữu dụng hoặc vô dụng của dụng thể, Đổi ngược lại tính cách «bị quăng ném» (Geworfenheit) của hiện tính thể trong ý nghĩa «cảm thế tính» là «dự thế» (Entwurf) dự thế của «tri thể tính» là ưu tư về những «tiềm năng» trong mọi thể cách:« tri thể tính » hình thành ý nghĩa mục đích mà tính thể của hiện tính thể phải là thế nào trong thế tính của mình : ý nghĩa của dụng thể, vật thể và nhân thể, cũng như ý nghĩa của thế tính cũng tùy thuộc vào «tri thể tính» ấy trong việc xác định «duyên do, cứu cánh, mục đích, đối tượng» của tính thể trong việc tính nhập của hiện tính thể. Dự thế, ở đây không có nghĩa một dự án hay kế hoạch (dự án và kế hoạch chỉ phụ thuộc vào dự thế thôi): hiện tính thể luôn luôn dự thế, đã «dự thế» rồi và vẫn luôn luôn «dự thế», phóng trước thế vị của mình trong cuộc đời: vìđã bị quăng ném ra thế gian rồi, cho nên hiện tính thể quăng ném trước thế đứng (dự thế) của mình trong việc chọn lựa những khả năng của mình. Dự thể hay dự phát khai mở trọn vẹn «tại thế tính » của hiện tính thể:

mình có thể hiểu tính thểmình qua hai thể thái đối với tại thế tính tùy thuộc theo sự khai mở của hiện thể tính: mình có thể ưu tư về sự khai thế, tự hiểu tính thể mình từ thế gian của minh hoặc tự phóng thể tính mình về một chủ đích nào đó, (Worumwillen) mà mình đã «xuất thể» như là thế. Do đó, «tri thể tính» có thể là «nguyên tính» (egentlich) hoặc «ngụy tính, bội tính, phi nguyên tính» (uneigentlich).

Tri thể tính là «dự phát tính». Ở trên, tôi đã dịch chữ «Entwurf» là «dự thế» theo cách dịch chữ Pháp của E. Levinas là «projet-esquisse» (cf E. Levinas, Martin Heidegger et 1‘ontologie,in Revue philosophique, Paris, 1932, pp. 395-431).Nhưng có lẽ dịch «Entwurf» là «dự phát tính» thì tình nghĩa hơn, vì tri thểtính (Verstehen) có nghĩa là phát ra trước tính thể của mình :dự phát tính thể, vì hiện tính thể tri thể bằng cách xuất thể qua tính cách «có-thể-là» (Seinkönnen) nghĩa là khả tính (Möglichsein) dự phát thể tính, như Heideggrer đã trình bày : «Với tư thế của thực thể bị phóng ra, quăng ném ra giữa lòng đời, hiện tính thể đãđược phóng ra ở đó theo thể điệu thể tính của dự phát tính» (cf. Sein und Zeit, p. 145 : Und als geworfenes ist das Dasein in die Seinsart des Entwerfens geworfen).

Tri thể tính là một đặc tính quan trọng của hiện tính thể trorg thể điệu tại thế tính ; tất cả loại kiến thức (khoa học, thực tiễn triết lý, vân vân) đều xuất phát từ tri thể tính ; tất cả loại « giải thể» (Auslegung) đều là thuộc thể của tri thể tính (giải thể là giải minh sự thểnhư làsự thể; «như là» nghĩa là «Als» trong chữ Đức, «en tant que», «comme» trong chữ Pháp; cf. He'degger. Sein und Zeit,p. 149; «Tính chất như là xác định cấu thể của sự giải minh về sở tri thể tính; như là làm thành giải thể»; «Das Als macht die Struktur der Ausdrücklichkeit eines Vers tanden aus: es konstituiert die Auslegung»). Cảý nghĩa

hay «tính rghĩa» (Sinn) cũng đều là thuộc thể của tri thể tính : Chỉ có «Sinn» là vì có hiện tính thể: «chỉ có hiện tính thể là có thể có ý nghĩa hay không có ý nghĩa» (cf. Sein und Zeit, p. 151: «Nur Dasein kann daher sinnvoll oder sinnlos sein »). Ngôn thề hay e d ễn ngôn thề» (die Aussage) cũng là thuộc thề của giải thề (als abkünftiger Modus der Auslegung ): tất cả những «ngôn thể» (diễn ngôn thể:Aussage) đều xuất phát từ sự «giải thể» (Auslegung và sự «giải thể» này xuất phát từ «tri thể tính» (Verstehen) của hiện tính thể. Nơi trang 223 của quyển Sein und Zeit, Heidegger đã tóm tắt lại một cách dễ hiểu, dễ hiểu nhưng vô cùng quan trọng, không hiểu được câu này thì tất cả quyển Sein und Zeitđã mất hết mọi ý nghĩa; vìý nghĩa(Sinn) được phát ngôn trong «diễn ngôn thể» (Aussage) diễn ngôn thể trực thuộc vào «giải thể tính» (Auslegung) bị qui dịnh trong «tri thể tính» (Verstehen) của hiện tính thể:

Diễn ngôn thể và cấu thể của diễn ngôn thể, tức là tính chất như là thuộc thể (hiển thể) đã được xây dựng căn thể trước tiên trong giải thể và cấu thể của giải thể, tức là tính chất như là giải minh, rồi xây dựng căn thể trong tri thể tính, tức là trong sự khải tính của hiện tính thể» (cf Sein und Zeit, p. 223: Die Aussage und ihre Struktur, das apophantische Als, sind in der Auslegung und deren Struktur, dem hermeoeutischen Als, und weiterhin im Verstehen, der Erschlossenheit des Daseins, fundiert).

Có hai chữ khó hiểu trong câu văn trên:

1. das apcphantische Als

2. dem hermeceutischen Als

Từ ngữ 1 được dịch là «tính chất Như là thuộc thể, hiển thề»;từ ngữ 2 được dịch là «tính chất Như là giải minh»; «apophantis-

che» đi đôi với «Aussage» và «hermeneutische» đi đôi với «Auslegung» chữ «apophantische» ở đây vừa có nghĩa «thuộc từ»« thuộc thể» «thuộc tính» mà cũng có nghĩa là «hiển lộ», «hiển thể», «hiển thế», trong thiên khảo luận Martin Heidegger et le Problème de la Vérité, Jean Beauffret cho rằng không thề dịch nổi từ ngữ Keiner apophantischen Als Struktur» và ông tạm dịch là «d'une structure de comme ayant pour effet de rendre manifeste» (cf. Tableau de la philosophie contemporaine, Éi. Fischbacher, Paris, 1957 p. 356) : do dó, tôi dịch «apophantische» là «thuộc thể, hiển thể».

Sau khi đã nghiên cứu qua hai khía cạnh của tại thế tính của hiện tính thể như cảm thế tính(Befindlichkeit) và tri thể tính(Verstehen), bây giờ chúng ta hãy khảo sát khía cạnh thứ ba của tại thế tính la «ngôn thể tính» (die Rede) : cảm thế tính, tri thể tính và ngôn thể tính đều là nhất trí, viên thành với nhau, tương quan mật thiết với nhau, không có cái này thì không có cái kia : cả ba đều là ba khía cạnh của nhất thể. Ngôn thể tính chính là nguồn gốc của ngôn ngữ ngôn ngữ chính là cụ thể hóa của ngôn thểtính (cf. Bern und Ze.t, p. 161 : D.e Hmausgesprochenheit ist die Sprache). Tri thể tính phát từ hiện tính thể trong cảm thế tính được phát ngôn qua ngôn thể tính. «Lắng nghe» (Hören) và «Im lặng» (Scnwe gen), cũng là những tiềm thể của ngôn thể tính (cf. Sein und Zeit, pp. 161, 164, 165, 296). Những thành tố của ngôn thể tính là : điều được nói đến, nói về» (das Worüber der Rede, das Beredete), điều được nói như thế» (das Geredete als solches), điều trao đổi, cảm thông, truyền đạt (Mitteilung) và «điều không tin» (Bekundung), đây là những nét sinh tính trong cấu tính của hiện tính thể. Heidegger chochúngta thấy rằng ngônthể tính khôngphải làchỉ về tiếng nói và âm thanh, mà lại là thể cách, tính cách mà thế gian và hiện tính thể được khám phá ra.Heidegger đã nói lên khuyết điểm của truyền thống triết lý Tây phương trong

việc tuy tìm bản tính của ngôn tính vì truyền thống ấy đã bị qui định trong việc thể nhận của triết gia Hy lạp về ngôn tính: «Ngôn tính», «ngôn thể tính» (lógos) đã bị giới hạn lại trong việc thể nhận « lógos » là « apopha asis » (ngôn thể, diễn ngôn thể, ngôn từ).

Do đó, căn bản của ngữ pháp, văn phạm và luận lý học truyền thống đều xuất phát từ vật thể luận của những vật thể theo thể điệu «vorhanden» (cf Werner Brock, Existence and Being, p. 40).

Giai đoạn thứ nhất là ba «xuất thể tướng» của hiện tính thể là cảm thể tính, tri thể tính và ngôn thể tính ; đó là giai đoạn đầu để xác định những đặc tính của «tại tính» (In-Sein) ; giai đoạn thứ hai là khảo sát «tại tính» (In-Seia) trong khía cạnh «thường nhật tính», nghĩa «người ta», «thiên hạ» (Man) «Tại tính» của hiện tính thể trong khía cạnh thường nhật tính gồm có ba đặc điểm : thứ chất là «nói nhảm nhí» (Gerede), đọa thể của ngôn thể tính; người ta nói ba hoa, nói nhảm nhí và chẳng hiểu mình nói gì, minh nói như mọi người nói, cái gì cũng nói được, cái gì cũng giải thích được, nói rất nhiều nhưng chẳng có gì đáng nói : hiện tính thể tự đánh chìm trong đời sống tầm thường của «thiên hạ», «người đời»; đặc điểm thứ hai của «tại tính» của hiện tính thể trong khía cạnh thường nhật tính là «tò mò tọc mạch» (Neugier), đọa thể của «kiến thể» (S.ch ), mìnhtò mò đi tìm kiếm mọi sự không phải hiểu mà chỉ đểthấy, đi tìm điều mới lạ, luôn luôn háo hức đi tìmmới lạ để giải khuây tiêu khiển, tìm mới lạ vì sự mới lạ, đểthấy chỉthấy thôi ; tìm điều món lạ để rồi nhảy lướt qua sự mới lạ ấy mà đi tìm sự mới lạ hơn nữa (cf. Sein und Zeit, p. 172: Sie sucht das Neue nur, um von ihm erneut zu Neuem abzusprirgen).Sự tò mò tọc mạch này chỉ đem đến tâm trí tán mạn (Zerstreuung), xao động cạn cợt (Uaverweilen) và tìm trạng bất an, bất định

(Aufenthaltslosigkeit) (cf. Sein und Zeit, p. 175) ; sự tò mò tọc mạch này khiến cho hiện tính thể lấp lửng động đậy, không còn khả năng lắng hồn thanh thản và không còn khả năng suy tư chín chắn, nó tạo cho mình có ảo tưởng là mình sống một đời sống nhộn nhịp hoạt động, «hào hứng» «trí thức», mình có ảo tưởng là luôn luôn «thời thượng», «cái gì thiên hạ biết mình cũng biết», «không lỗi thời». Đặc điểm thứ nhất (nói ba hoa nhảm nhí) và đặc điềm thứ hai (tò mò tọc mạch) làm thành đặc điểm thứ ba là «mơ hồ bấp bênh» (Zweideutigkeit), mình không còn biện biệt gì nữa, không còn biết đâu là «khai thông tính» (erschlossen) trong sự giaocảmchân tình và đâu là ngụy cảm, minhtưởnglà cái gì cũnghiểuđược, cũng nói được,nhưng thực rakhôngphải thế, chân thành giả và giả tưởng là chân ; mình không còn biết cái gì mình không biết và mình không biết cái mình biết: vì «hồđồ bấp bênh», nên mình cóảo tưởng là mình biết tất cả, hiểu tất cả, nói giì cũng được, nhưng thực sự thì mình chẳng ra gì cả:mình sốngmột cuộc đời mà mọisự đều xảy đến,nhưngthực ra trong sâuthẳm thì chẳng cógì xảy đến cho ra hồn(cf. Sun und Zeit, p. 174: wo alltäglich alles und im Grunde nichts geschieht) (cf. A. De Waelheus, La Philosophie de Martin Heidegger,Louvain, 1955, p. 144)

Đặc điểm thứ tư và chung điểm để gọi chung đời sống thường nhật của hiện thể trong thể diệu «thiên hạ» là «Đọa tính» (das Verfallen) nói lên sự ưu tư bận bịu của hiện tính thể vốn thế giới công ăn việc làm của mình : hiện tính thể đánh mất mình trong đám đông thiên bạ người đời. Heidegger nêu lên «đọa tính» như là tính cách tính luận (ontologisch) của «tại tính» (In-Sein) : hiện tính thể bị rơi vào người đời, đánh mất tự thể trong thiên hạ, có ảo tưởng rằng mọi sự đều tốt đẹp và mình cảm thấy âm hưởng an lành (Beruhigurg), nhưng sự xoa dịu an lành này chỉ

tăng trưởng «đọa tính», khiến cho hiện tính thể có ảo tưởng rằng đời sống trơn tru và mình vẫn hàng ngày làm việc không ngừng, «phụng sự» và «cung phụng», như một cái máy, để rồi càng ngày hiện tính thể càng thấy mình vẫn xa lạ đối với mình và bị rơi vào trong «vong thể», «ly tính» (Entfremdung) và không còn biết đâu là «khả tính» độc đáo nhất, nội tại nhất của tính thể mình: hiện tính thể bị xô đẩy vào trong «bội tính», «phi nguyên tính» (Uneigentlichkeit), bị vướng kẹt thân phận (Sichyerfangen): hiện tính thể vận hành trong sự sa chân, «rơi té» (Absturz) trong đời sống nhợt nhạt phều phào của thiên hạ người đời, vận hành trong «sự quay cuồng» (Wirbel) của thế giới «người ta» (Man), sự quay cuồng này nói lên «tính cách bị bỏ rơi, quăng ném ra đó» (Geworfenheit) của hiện tính thể giữa đời sống thường nhật. Có một điều chúng ta nên để ý: dù bị «đọa tính» đi nữa, hiện tính thể vẫn là «tại thế tính» trong một thể cách biến trạng.

«Tại thế tính» là một cơ cấu tính thể nhất trí, toàn diện, thuận nhất. Sự nhất tính này đưa ta đến câu hỏi về hiện tính thể: Thể tính của Hiện tính thể là gì? Chính là «ưu tính» (Sorge). Trước khi chúng ta tìm hiểu ý nghĩa của «ưu tính», chúng ta phải cần lướt qua ý nghĩa của sự xao xuyến (Angst) và phân biệt «xao xuyến» (Angst) và «sợ hãi» (Furcht); sợ hãi là sự hãi một cái gì xác định, còn «xao xuyến» là xao xuyến trước khả tính, trước một cái gì không hiện hữu, mơ hồ, vô định. Heidegger phân tích sợ hãi và xem sợ hãi như là một thể cách đặc biệt của «cảm thế tính » (Befindlichkeit) của «tại tính» (In-Sein); đối với xao xuyến (Angst) ; Heidegger coi như là «cảm thế tính nền tàng» khai mở hiện tính thể trước tự thể của mình. Chúng ta nên để ý rằng Heidegger không có ý khảo sát « xao xuyến» và « sợ hãi» trên bình diện tâm lý học, tâm bệnh học hay hiện sinh, mà lại khảo sát hai hiện tượng.

ấy trong phươngdiện «tínhluận» (ontologisch) trênkhía cạnhhiện tính thể nhưlà «tạithếtính», (cf. Werner Brock, Existenceand Being,p, 45).

Có thể phân tích «sợ hãi» trong ba khía cạnh cấu thể: đối tượng sợ hãi (das Wovor der Furcht), chính sự sợ hãi(das Fürchten) và sợ hãi cho cái gì (das Worum der Furcht). Đốitượng sợhãi luôn luôn là sự thể mà mình gặp trong thế gian, như loại thể«Zuhacdene», hoặc «Vorhandene» hoặc: bất cứ hiện tính nào khác, không phải là mình.

Đối tượng sợ hãi đe dọa mình, đe dọa hiện tính thể của mình, nó có tính cách nguy hiểm, có thểlàm phương hại đến hiện tính thể mình, nó phát xuất từ một nơi nhất định, có thể xác định được. Sự sợ hãi đón nhận đối tượng sợ hãi, giành chỗ cho đối tượng sợ hãi đe dọa, khám phá ra tính cách nguy hiểm của đối tượng đe dọa. Sợ hãi cho cái gì? Chính là sợ hãi cho hiện tính thể. Qua sự sợ hãi, hiện tính thể khai mở ra trạng thái hiểm nghèo cùa mình và sự lệ thuộc của mình vào trạng thái ấy: Sợhãi khai mở cho hiện tính thể nhìn thấy tính thể của «cái ở đó», «hiện tính» (Da).

Xao xuyến (Angst) thì khác hẳn sợ hãi (Furcht). Điều mình xao xuyến cũng là điều đe dọa mình nhưng điều đe dọa ở đây không thể xác định được, vì nó không thuộc loại thể « Zuhandenes», «Vorhandenes» hay bất cứ Dasein nào khác: điều xao xuyến bàng hoàng rất mơ hồ, sự xao xuyến không phát xuất từ một nơi nào cả, nhưng dù vậy, mình cảm thấy nó rất gần gũi thân cận, lấn áp đè chĩu mình, thế mà cũng chẳng biết nó ở đâu. Điều xao xuyến cho mình thấy rằng: «sự xao xuyến không là một thực thể nào cả và không có một nơi chốn nào cả», dù thế, sự xao xuyến vẫn đèáp lên mình và mở ra cho mình thấy rằng điều mình xao xuyến

chính là xao xuyến bàng hoàng về «tại thế tính»: xao xuyến khai mở thế gian như là thế gian. Xao xuyến cho cái gì ? Chính là xao xuyến cho «tại thế tính» hay xao xuyến cho khả tính nguyên tính của tại thế tính; xao xuyến cô lập hóa Dasein đề Dasein trở về tại thế tính nguyên bản nội tại nhất của mình. Khi phân tích về Angst(xao xuyến), Heidegger chuẩn bị từ sự phân tích này để bước tới sự phân tích về «ưu tính» (Sorge) như là tính thể của hiện tính thể. Ba đặc tính tính luận(ontologisch) của Dasein tự hiển bày như là căn bản nhất:

1. Xuất thể tính (Esistentialitat) tương quan với khả tính (Seinkonnen), tri thể tính (Verstehen) va dự phát tính (Entwurf).

2. Cảm thế tính (Befindlichkeit) hay sự tính (Faktizität), tức làhiện tính thể bị bỏ rơi quăng ném ra đó (Geworfenheit).

3. Đọa tính (Verfallensein), tức là hiện tính thể bị rơi trong «người ta, thiên hạ» và bị rơi vào sự «bội tính», «phi nguyên tính » (Uneigentlichkeit).

Cả ba đặc tính trên đều làđồng nhất thể, nói lên cấu tính nhất thể toàn diện. Khi khảo sát ưu tính(Sorge) chúng ta cũng đặc ưu tính vào trong ba đặc tính ở trên.

Vì tính thể là ưu tính (Sorge), cho nên Dasein luôn luôn «xuất thể» bằng cách dự phát thể tính của mình, khi mình đã bị bỏ rơi ở thế gian và phải bận bịu thường nhật với thế gian này : cf. Sein -und Zeit, p. 192: «Das Sein des Dase'ns besagt: Sich Vorweg-sch- on-sein-in (der Welt) als Sein-bei (innerweltlichbegegnendem ) Dieses Sein erfüllt die Bedeutung des Titels Sorge».

Ba đặc tính của ưu tính là:

1. «Sich-vorweg-sein» (tự dự phát), hiện tính thể là một loại, thể mà trong tự thể lại ưu tư về tính thểcủa mình, trong tự tính, hiện tính thể vẫn luôn luôn đi trước mình, luôn luôn phát trước tính thể cho tự tính (tự dự phát).

2. «Sich-vorweg-schon-sein-in-einer-Welt» (tự dự phát khi đã bị quăng ném vào thế gian rồi», vì «xuất thế luôn luôn có nghĩa là sự đã rồi» (cf. Sein und Weit, p. 192 : Existieren ist immer faktisches).Sự tự dự phát, tự phóng mình ra đằng trước của hiện tính thể không phải là hành động của một «chủ thể» ly cách với thế gianvì sự tự dự phát chính là một sắc thái của tại thế tính đã bị quăng, ném bỏ rơi trong thế gian rồi, và tựmìnhlolấy thân mình, cưumang lấy tính thể mình như là khả tínhnộitại nhất củamình :mình đã ở trong đời rồi, đã bị ném vào đó rồi, cho nên đồng. lúc mình mới dự phát, tự phóng mình ra đằng trước bản tính trong tự tính.

3. Sein-bei (tiếp cận tính), hiện tính thể luôn luôn phảiphải ưu tư trong thế giới tiếp cận của mình, bận bịu lo lắng về những vật thể «dụng thể» (zuhanden); sống trong thời văn minh, do đó, phải xử dụng những sản phẩmcủavăn minh, tức lànhữngdụng cụ của thời thế hiện nay, vì thếhiệntính thểbịvướngvào trong đọa tính (Verfallen). Có thể nói gọn lại cấu tính về ưu tính của hiện tính thề như sau : đã bị bỏ rơi trong thế gian, lại tự phóng mình ra đằng trước, khi phải ưu tư bận bịu với những vật thể gặp gỡ trong thế gian (Sich-vorwegschon-sein-in-der Welt als Sein-bei innerweltlich begegendem Seiendem).

Khi giải thích tính thể của hiện tính thể như là ưu tính Heldegger không phải chỉ võ đoán xác định một ý tưởng giả tạo có tính cách cưỡng ép, Heidegger đã ý niệm hóa một cách «xuất thể tính» những gì đã được khai mở trên bình diện thể luận hiện

hữu (cf. Sein und Zeit; p. 196: Die Explikation des Seins des Daseins als Sorge zwängt dieses nicht unter eine erdachte Idee, sondern bringt uns existenzial zu Begriff, was ontisch - existenziell schon erschlossen ist.)

2. HIỆN TÍNH THỀ VÀ THỜI GIAN TÍNH

(Dasein und Zeitlichkeit)

Phân bộ thứ II của quyển Sein und Zeit,nhan đề là Dasein und Zeitlichkeit,gồm sáu chương:

1. Toàn thể tính khả thể của hiện tính thể(das mögliche Ganzse:n des Dasein) và Tính thể qui tịch (das Sein zum Tode) ;

2. Chứng tính của hiện tính thể về Tiềm năng tính nguyên tính (die daseinsmässige Bezeugung eines eigentlichen Seinkönnens) và sự quyết tính (die Entschlossenheit)

3. Tiềm năng tính nguyên tính về tơàn thể tính của hiện tính thể(das eigentliche Ganzseinkönnen des Da se ns) và thời gian tính dưới khía cạnh ý nghĩa tính luận của ưu tính (die Zeitlichkeit als der ontologische Sinn der Sorge)

4. Thời gian tính và thường nhật tính (Zeitlichke t und Alltäglichkeit)

5. Thời gian tính và sử tính (Zeitlchkeit und Geschichtlichkeit)

6. Thời gian tính và Nội tại Thời gian Tính dưới khía cạnh nguồn gốc của quan niệm thường tính về Thời gian (Zeit-

lichkeit und Innerzeitigkeit als Ursprung des vulgären Zeitbegriffes)

Để chuẩn bị cho câu hỏi trọng đại về ý nghĩa cùa Tính thể, bây giờ chúng ta phải dọn vài bước đi cần thiết; bước đi thứ nhất là tìm «Toàn thề tính» (Ganzsein) của Dasein; bước đi thứ hai là tìm hiểu «Nguyên tính» (Eigentlichkeit) của Dasein; hai bước đi này đều dính líu mật thiết với nhau:

1. Làm thế nào có thể đi đến «toàn thể» của hiện tính thể?

2. Làm thế nào hiện tính thể có thể là «nguyên tính (eigentlich)?

Đó là nội dung nghi vấn của hai chương I và II trong phân bộ thứ II của Sein und Zeitbây giờ chúng ta phải duyệt qua những vấn đề chính trong hai chương I và II trước khi đi vào chương III để thực sự tiến vào lãnh vực của Thời gian Tính

Để có thể lãnh hội và định nghĩa hiện tính thể(Dasein) dưới khía cạnh «toàn thể tính» (Ganzsein) trên bình diện tính luận (ontologich), Heidegger đặt Daseindưới đặ: đ'ề-n trọng yếu là Sein zum Tcde (Tính thè qui tử, tính thề qui 'ị-h), Sự chết (Tode) là cứu cánh, là đ ềm tối hậu mà Dasein,đạt tời đè làm thành «toàn thề tính» (Ganzse’n) của minh; nhưng có rrột điều mâu thuẫn không thề nào tránh được: Daseinmuốn dạt tới Ganzsein thì Daseinkhông còn Daseinnữa: Daseinphải đánh mắt Daseinthỉ mó’i đến được Ganzsein; đó là lý do cắt nghĩa tại sao tôi không thè nào có kinh nghiệm bản thân về cái chết của chính tôi; trọn đòi, tôi phải sống trong trạng thii raất mit, nhưng ngay trong trạng thái mắt mát trọn vẹn, tôi cũng vẫn khống có được kinh nghiệm về nó: vì khi có kinh nghiệm ấy tlil tôi không còn ỏ- đó, •có mặt ờ đó (Dasein) đè mà có kinh nghiệm vỗ sự không cỏr*

ở đó. Thành ra tôi không bao giờ lãnh hội được trọn vẹn bản thể(Ganzsein) của tôi, vì nói đến trọn vẹn thì phải nói đến sự cuối cùng của chính tự thể, mà tự thể cuối cùng là tựthể đã mất, không còn nữa ; chỉ có sự chết mới xác định sự toàn thể, sự trọn vẹn của tự thể, nhưng chết có nghĩa là không còn tự thể nữa, không hiện ra tính thể của mình nữa, không còn Dasein nữa. Người khác chết, và tôi biết rằng những người khác chết nhưng cái chếtấy vẫn không phải làcái chếtcủa riêng tôi.Trong sinh hoạt thường nhật, người nàycó thểthay thế người kia, nhưng trong cái chết thì mỗi người chết nỗi chết độc đáo riêng tư của mình: tôi chỉ chết cái chết của tôi và không ai có thể chết thế cho tôi. Trọn đời tôi, tôi phải chung thân bị treo trước một án tử hình: tôi sẽ chết, sắp chết,nhất định chết nay mai, tuyệt đối không thể tránh được cái chết: tôi chỉ là tôi khi tôi không còn nữa, vì tôi «là ở đó», mà « là ở đó» có nghĩa là «là đang đi về sự chết» (Sein zum Tode): tôi sống, có nghĩa là tôi «chưa chết» và những người chết đi là những người« không còn» nữa, «không còn» ở «đó» (Da) hữa: «Không còn» (nicht mehr)và «chưa» (noch nicht) là hai nỗi bi kịch chua chát nhất của đời sống con người. Chết có nghĩa là «dứt»: sự «dứt», «chấm dứt» củaDasein không có nghĩa là«xong», «hoàn thành»,«chấm dứt công việc», «thành tựu côngviệc»:«dứt» ở đâykhông thểhiểu theo nghĩa «mưa dứt, mưa tạnh», không thể hiểu theo nghĩa «biến mất», «tiêu mất», «mất dạng», «mất hình», «khuyất bóng». Sự «chấm dứt» của Dasein không nằm cuối đường, không ở «cuối tận» của Dasein: sự chấm dứt của hiện tính thể là «tính thể đang di hướng về sự chấm dứt » (tính thể qui chung : «Sein zum Ende»), vì sự chấm dứt này, sự «qui chung» này, việc «hướng về sự chấm dứt» đã nằm ngay trong cấu tính của hiện tính thể, vì sự chết thuộc về «Tính thể» của hiện tính thể mà hiện tính thể phải cưu mang trong chính tư thể.

Có thể giải thích sự chết trên những khía cạnh sau đây:

1. «chết» theo nghĩa sinh vật học, như cây chết, lá chết, hoa chết, thú vật chết, sinh vật chết, («chết» này gọi trong Đứcngữ là «Verenden»);

2. «chết» theo nghĩa sinh lý học và y học, như người chết dưới mắt một nhà sinh lý học hoặc một bác sĩ («chết» này trong Đức ngữ gọi là « Ableben»);

3. «chết» hiểu theo nghĩa tâm lý học, theo nghĩa nhânchủng học, theo nghĩa «hiện sinh», «hiện hữu» của Kierkegaard, Jaspers, Marcel, Sartre, vân vân, theo nghĩa triết lý, theo nghĩa siêu hình học, theo nghĩa thần học, vân vân.

Tất cả ý rghĩa của sự chết trong tất cả những khía cạnh trên, đối với Heidegger, đều còn nằm trong lãnh vực thể luận (ontisch); do đó, ý nghĩa Tính luận(ontologisch) của cái chết vẫn chưa được khám phá và chính ý nghĩa Tính luận của cái chết mớí là nền tảng cho tất cả những ý nghĩa thể luận kể trên.

Bây giờ Heidegger trình bày cái chết của hiện tính thể qua ý nghĩa tính luận:

«Tính thể qui tịch, tính thể qui tử» (Sein zum Tode) thuộc về «Tính thể» của hiện tính thể(Dasein), tức là ưu tính (Sorge).

Có thể phân tích «Sorge» (ưu tính) trong ba khía cạnh quan thiết:

1. Existenzialitdt (xuất thề tính)

2. Faktizität (sự tính)

3. Verfallen (đọa tính)

«Có thể vạch ra những đặc điểm của «Sein zum Tode» (Tính thể qui tịch) theo ba khía cạnh quan thiết trên:

1. Ý nghĩa của sự chết trong khía cạnh «xuất thể tính» (Exi- stenzialität) «Chết» ờ đây có nghĩa là «cái đứng trước mặt» (Beverst stand), cái sắp xảy ra trong bất cứ lúc nào, đó là tiềm tính mà hiện tính thể phải lãnh lấy, nhận lấy, cưu mang lấy trong chính tự thể. Đối mặt với cái chết, hiện tính thể đối mặt với tiềm tính riêng lẻ và nội tại nhất của mình, vì «Tại thế tính» (In-der-Weltsein) của Darein đã bị đặt trong tình trạng hiểm nguy, vì tôi chết có nghĩa là tôi không còn ở trên đời nữa, không còn «tại thế» (Inder Weltsein) nữa; do đó, chết là tiềm tính của việc không còn ở đó (Da) không còn ở trên thế gian này (In-der-Welt) nữa. Đối mặt với sự chết, tất cả liên lạc của cái-tôi-là-ở-đó-trên-đời này dã bị cắt đứt triệt để: tất cả tương giao, tương quan, tương thiết, tương thân đối với hiện tính thể của kẻ khác, những kẻ khác, đã bị giải tan rồi. Vì không còn quan thiết liên lạc gì với kẻ khác hoặc với những sự vật, tiềm tính nội tại nhất, thâm sâu nhất (sự chết) của tôi cũng đồng thời là tiêm tính cùng cực nhất của tự thể, vì tiềm tính của Tính thể là thế, cho nên tôi (hiện tính thể) không thể nào tránh được, vượt qua được, chiến thắng chinh phục tiềm thể của tịch thể, của sự chết: sự chết là sự «bất khả thể» tuyệt đối của tiềm thể của chính hiện tính thể: chết là tiềm thể, tiềm tính, thâm sâu nhất, nguyên tính nhất (eigenst), cô lập nhất, không còn gây liên lạc nào nữa; tuyệt đối, không còn tương đối nữa: tuyệt đối (un-bezüglich) và không thể nào vượt qua được (unuberholbar).

2) ý nghĩa của sự chết trong khía cạnh «sự tính» (Faktizität). Tiềm tính nguyên tính nhất, cô lập nhất (không tương quan), tuyệt

đối, không thể vượt qua được không phải là điều mà hiện tính thể đã mang lấy sau này, một cách tình cờ, trong sự vận hành của Tính thể mình (cf. Sein und Zeit;p 251: Die e'geaste. unbezügliche und unüberholbare möglichkeit beschafft sich aber das Dasein nicht nach träglich und gelegentlich im Vérlauíe seines Sené). Ngược lại, vừa lúc hiện tính thể xuất thế tính (existiert) cũng là lúc hiện tính thể đã bị ném bị quăng vào Tiềm Tính này rồi (Sondern, wenn Dasein existiert, ist es auch schon in diese Möglichkeit geworfen).Nói rõ hơn, hiện tính thể của tôi đã bị đặt trướcsự-đã-rồi(Faktizität). Thoạt tiên, Dasein không hề hay biết gì về sự đã-rồi này: sự việc bị treo án tử trong đời sống mình: sớm muộn gì rồi cũng chết và đã chết rồi từ lúc mới bắt đầu sống: «vừa lúc con người ra đời cũng là lúc hắn đã đủ già nua để chết.» («Sobald ein Mensch zum Leben kommt, sogleich ist er alt genug zu Sterben». Der Ackermann aus Boehmen. cf. Sein und Zeit p. 245). Sự việc tôi bị quảng ném vào cái chết đã rõ nghĩa hơn nữa trong«cảm thế tính» (Befindlichkeit) về xao xuyến hoàng hốt (Angst) (cf. Sein und Zeit,40, pp. 184). Sự xao xuyến hoàng hốt trước cái chết là sự xao xuyên trước khả tính tuyệt đối, khả tính nguyên tính, không thể vượt qua được (Die Angst vor dem Tode ist Angst «vorn dem eigensten, unbezüglichen und uaüberholbaren Seinkönnen). Điều mình xao xuyến hốt hoảng chính là sự ở trên đời này, tức là tại thế tính (Das Wovor dieser Angst ist das In-der-Welt-sein selbst). Duyên do của sự xao xuyến hỗt hoảng này chính là khả tính của hiện-tính-thể như-thế (DasWorum d eser Angst ist das Sein Können des Daseins schlechthin). Sự xao xuyến hốt hoảng trước cái chết ở đây không có nghĩa là sợhãi (Furcht) trước cáichết: ở đây không có nghĩa là cảm trạng nhất thời của tâm lý cá nhân: sự xao xuyến hốt hoảng (Angst) trước cái chết chính là Tại thế tính căn bản (Grundbefindlichkeit) của hiện tính thể(des Dasein), nghĩa là khai tính (Erschlossenheit) cho thấy rằng hiện tính

thể chỉ xuất tính hóa (existiert) khi tính thể mình đã bị quăng ném (als geworfenes Sein) để qui hướng về cứu cánh của mình, sự tận cùng của mình (zu seinem Ende), tức là tính thể qui chung (cf. Sein und Zeit,p. 251: die Erschlossenheit davon, dass das Dasein als geworfenes Sein zu seinem Ende existiert).

1. ý nghĩa của sự chết trong khía cạnh «đọa tính» (Verfallen). Thường khi hiện tính thể(Dasein) thường bỏ quên tính thể của mình là tính thể qui tử (Sein zum Tode). Thoạt tiên, phần đông mọi người không biết gì về sự chết, không màng để ý sự chết, nhưng điều này không có nghĩa là có thể phủ nhận được Tính thể qui tử (qui tịch) của hiện tính thể: sự việc này chỉ chứng tỏ rằng trước tiên nhất, thông thường nhất, hiện tính thể đã trốn bỏ, chạy trốn tính thể mình (tính thề qui tử), chối bỏ cái chết riêng lẻ của chính mình một cách tuyệt đối (dass sich das Dasein zunä chst und zumeist das eigenste Sein zum Tode, flüchtig vor ihm, verdeckt. cf. Sein und Zeit, 251). Hiện tính thể thực sự chết rồi, mỗi khi hiện tính thể xuất thể hóa (existiert), nhưng trước tiên nhất, thông thường nhất, cái chết của hiện tính thể thường lấp lửng dưới hình thức của sự sa đọa thái hóa (verfallen) (cf. Sein und Zeit, p. 251-252: Das Dasein stirbt faktisch, solange es existiert, aber zunächst und zumeist in der Weise des Verfaltlens).Hiện tính thể chạy trốn sự xao xuyến hốt hoảng, chạy trốn khỏi tính thể nguyên tính chất (dem eigensten Sein), tức là tính thể lên - đường- đi-về-sự-chết (zum Tode). Như thế là chúng ta đã dặt cái chết của hiện tính thể qua ba khía cạnh :

1. Existenz (xuất tính)

2. Faktizität (sự tính)

3. Verfallen (đọa tính)

Ba khía cạnh này là đặc tính của «hiện tính thể qui chung», « hiện-tính-thể-lên-đường-đi-về-cứu-cánh-chung-cục» (Sein zum Ende) và tổ thành ý niệm xuất tính (existenzialen Begriff) của cái chết. Đối diện với khả tính tính luận, sự chết đặt căn thể nền tảng trong ưu tính (Das Sterben gründet hinsichtlich seiner ontologischen Möglichkeit in der Sorge, cf. Sein und Zeit, p. 252).

Trước khi khai triển ý niệm xuất tính về sự chết một cách đầy đủ hơn, Heidegger đặt cái chết trong ý nghĩa thông thường nhất, như cái chết trong đời sống thường nhật của hiện tính thể : trường hợp ở đây là trường hợp của hiện tính thề ngụy tính (uneigentlich), hiện tính thể chạy trốn tính thể sâu thẳm nhắt của mình trong đời sống hàng ngày, trong những lo âu, những bổn phận của xã hội, trong sự bấp bênh nông cạn của ngày tháng hững hờ, trong sự tầm thường tẻ nhạt của một tập thể hời hợt. Sau đây, chúng ta sẽ nghiên cứu «thường nhật tính của hiện tính thể». Đời sống thường nhật của hiện tính thể là sự khuất tấp thực tại và chạy trốn trước cái chết: người ta ba hoa nói về cái chết, nhưng người ta chưa chết, «dù sao người ta cũng chết một lần trong đời... nhưng bây giờngười ta vẫn chưa chết(Sein und Zeit),P. 225: Man stirbt auch einmal, aber vorluufig noch nicht). Chúng ta để ý thâm ý quan trọng «vẫn chưa chết» «noch nicht» ; chính vì «vẫn chưa chết», cho nên «người ta» vẫn triển hạn cái chết, chạy trốn cái chết, «người ta» chết, nhưng «tôi chưa chết»; «người ta» tức là mọi người, nhưng mọi người có nghĩa là không người nào cả: «en visant tout le monde, il ne touche personne» (cf. Albert Chapelle, L’ontologie phénoménologique de Heidegger, Éd. universitaires, Paris, 1962, p. 110).

Đối với hiện tính thể trong «thường nhật tính», cái chết được coi như là một biến cố xảy ra trong đời sống như một vật

thể (sự thể) nào đó xảy ra theo điệu «vorhanden», sự thể«vorhanden» mà chưa là «vorhanden» cho tôi: «người ta chết», «thiên hạ chết», (man stirbt) nhưng «người ta», «thiên hạ» đây vẫn «chưa phải là tôi»; «người ta» không là ai cả: chính «người ta» đã khuất lấp cái chết riêng lẻ của tôi: tôi chạy trốn cái chết, tôi không có can đảm đối diện nhìn thẳng vào sự chết của mình: tôi xua đuổi cơn xao xuyến bàng hoàng trước cái chết riêng lẻ của mình bằng cách xua đuổi cái chết vào «người ta chết»; tôi đã chạy trốn trước khả tính nội tại nhất, tuyệt đối nhất của hiện tính thể của mình, dù mình chạy trốn, nhưng chính sự chạy trốn này cũng nóí lên một sự ưu tính nào đó đối với khả tính nội tại nhất, tuyệt đối nhất của mình. «Tính thể qui tịch» (Sein zum-Tode) trong «thường nhật tính» (Alltäglichkeit) phơi ra hai yếu điểm: «định tính» (Gewissheit) của cái chết và «bất định tính» (Unbestimmtheit) về thời gian mà cái chết xảy đến cho mình (khi nào tôi chết?). Về «định tính» (Gewissheit) của cái chết, hiện tính thể trong thường nhật tính đã biết chắc chắn là mình sẽ chết, nhưng vẫn coi cái chết như là một biến cố xảy ra như một sự thể theo loại «vorhanden» xảy ra trên đời này, nhưng thường nhật tính của hiện tính thểấy thường bỏ quên rằng cái chết ấy vẫn là khả tính nguyên tính nhất (eigenst), cô lập nhất, không còn giây liên lạc nào nữa, tuyệt đối, không còn tương đối nữa: tuyệt đối (unbezüglich) và không thể nào vượt qua được (unííberholbar) ; thường nhật tính của hiện tính thểkhông thể hiểu được, biết được chắc chắn về khả tính như vậy, mà chỉ biết chắc chắn về định tính của cái chết như sự thể hiện tiền (vorhanden) xảy ra trên đời.

Sở dĩ hiện tính thể không biết về định tính của khả tính tuyệt đối ấy là vì tính cách bất định (Unbestimmtheit) của cái chết, không biết khi nào minh chết và coi sự chết của mình như là «chưa xảy ra ngay lúc này, bây giờ», mặc dù cái chết có thể xảy

ra bất cứ lúc nào. Làm thế nào hiện tính thể có thể cưu mang cái chết của mình một cách «trung tính, nguyên tính(eigentlich) ; tính thể qui tịch có tính cách nguyên tính nhất là như thế nào? Làm thế nào có thể nhìn cái chết mà không chạy trốn, không khuất lấp, không bội tính? Chỉ có cách chấp nhận, không chối bỏ khả tính tuyệt đối, nguyên bản, nội tại nhất của mình, không giải thích sự chết của mình theo điệu đường tình của thiên hạ. Khả tính tuyệt đối này (cái chết riêng lẻ của mình) không phải «xảy ra» theo loại thể«Zuhanden» hay «Vorhanden», mà lại là «cái-có- thể-là» của tính chất «là» trong «cái-là-ở-đó»: tiềm tính mãnh liệt nhất của sự hiện diện của mình trên cuộc đời. Phải chịu đựng cái chết như là cái chết, phải cưu mang cái chết như là khả tính, khi tính của tính thểcủa hiện tính thể:cái chếtnhư là khảtính không phải là khả thể theo điệu hiệntiền thể haythủthể,mà lại là khả tính của tính thể của hiện tính thể: «Einmal ist der Tod als Mögliches kein mögliches Zuhandenes oder Vorhandenes, sondern eine Seinsmöglichkeit des Daseins rt (Sein und Zeit, p. 261). Hiện tính thể phải hiểu cái chết như là khả tính; trong mọi thể thái tư cách của mình đối với cái chết, mình phải chịu đựng cái chết như là khả tính (als Möglichkeit ausgehalten). Cưu mang sự chết của mình một cách trung tính, không bội tính, nghĩa là nguyên tính, cưu mang như thế như là thế, có thể như thế như là có thể như thế (zu einem Möglichen in seiner Möglichkeit) thì mình phải biết chờ đợi (im Erwarten), chờ đợi không có nghĩa làmong đợi (cf. Hố thẳm tư tưởng, chương III) mongđợimộtcái gì xảy đến, như một sự kiện, sựvật,sự thể;cònchờ đợilà không chờ đợi cái gì cả, mà chỉ chờ đợi khả tính thâm thiết, gần gũi nhất của mình: khả tính của tính thể; thể thái tư cách của mình là tư cách tính thể của mình trong sự dự tưởng (Vorlaufen) trước khả tính ấy; sự chết là khả tính của sự bất khả tính của mọi tư cách thể thái, mọi tư cách thể tính trong:

đời sống này. Dự tưởng trước khả tính bất khả tính này làm cho hiện tính thể được tự do, giải thoát, «tự do trước cái chết» (Freiheit zum Tode). Dự tưởng khai mở cho hiện tính thể nhìn thấy sự đánh mất của mình trong tự thể thiên hạ và đưa hiện tính thể đối diện với khả tính của mình (Das Vorlaufen enthüllt dem Dasein die Verlorenheit in das Manselbst und brinst es vor die Möglichkeit); Tự do trước cái chết chính là giải phóng, thoát khỏi ảo tưởng của «thiên hạ người đời » (cf. Sein und Weit, p. 266: von den Illusionen des Man gelösten).

Cái chết là khả tính nội tại nhất của hiện tính thể, hiện tính thể (trở về với khả tính nguyên tính nhất của mình và giải thoát khỏi tính cách bội tính của «người đời»; cái chết là khả tính tuyệt đối của hiện tính thể, cô lập nhất và không còn liên hệ gì với đời sống, do đó, hiện tính thể cưu mang cái chết ấy của mình cho mình, không ai thay thế cho mình và cái chết ấy chỉ có can hệ với mình, hiện tính thể chỉ trung tính, giữ được nguyên tính, không bội tính, khi nào mình ưu tư với chính khả tính của tự tính, chứ không còn bận bịu lao đao vớichuyện thiên hạ; cái chết là khả tính không thể nào vượt qua được, vì không thể vượt qua được, mình không còn tìm cách trốn tránh, vì thế, buông thả và dâng hiến, được tự do trước cái chết của mình, vì mình cưu mang cái chết ấy, và không còn đánh mất mình trong những tiềm tính ngẫu nhiên của đời sống để tự chọn lựa khả tính nguyên tính trước khả tính tuyệt đối, không thể nào vượt qua được. Dự tưởng về khả tính không thể vượt qua được này mở ra tất cả những khả tính đi truớc, giúp hiện tính thể nhìn lại toàn thểtính của hiện tính thể và xuất thể như toàn thể khả tính của hiện tính thể; cái chết là khả tính của hiện tính thể: định tính ở đây không phải là địnhtính theo điệuđịnh thể của loại thể«vorhanden». Định tính ởđây làcăn tính của tất

cả định thể, vì định tính ởđây xác định tại thế tính và tính thể nguyên bản nhất của hiện tính thể như là một «toàn thể tính»cái chết là khả tính bất định tính(unbestimmt). Vừa thể nhận khả tính định tính, đồng thời thể nhận khả tính bất định tính của cái chết, hiện tính thể phải đối diện với sự đe dọa xao xuyến của chính hiện tính của mình (tức là cái Da trong Da - Sein); hiện tính thể đối diện với «vô tính», «vô thể», «hư tính», «hư thể» «hư vô» của sự bất khả tính khả thể của sự xuất hữu của mình, của khả tính tối hậu, tối thượng, cùng cực của mình (cf. Werner Brock, Existence and Being, p. 64).

Bây giờ chúng ta hãy khảo sát «nguyên tính» (Eigentlichkeit) của hiện tính thể được chứng tính như thế nào, tức là chương II của phân bộ II trong quyển Sein und Zeit,chúng ta khảo sát về «chứng tính của hiện tính thể về khả tính nguyên tính» (de da- seinsmässige Bezeugung eines eigentlichen Seinskönnen). Chứng tính nầy đưa hiện tính thể trở về lại tự thể: phục hồi tự thể(das Sichzurückkolen) thoát ra ngoài thiên hạ, người đời (aus dem Man);tiếng gọi của lương thức (Stimme des Gewissens) gọi hiện tính thể trở về lại tự tính của mình, vì lương thức là một hiện tượng của hiện tính thể, cho nên lương thức không phải chỉ là sự kiện, sự thể xảy ra ngẫu nhiên theo điệu hiện tiền, «vorhandene» (Sein und Zeit, p. 269 :Das Gewissen ist als Phänomen des Daseins keine vorkommende und zuwe len vorhandene Tatsache).

Lương thức kêu gọi mình và khiến cho mình không còn hỏi ý kiến, không nghe ngóng người khác, không hỏi ý kiến thiên hạ, không lắng nghe thiên hạ, không lắng nghe người đời, thay vì thế mình lại trở về lắng nghe tiếng gọi thì thầm của lương thức ; tiếng gọi của lương thức không có lời. không có tiếng ;tiếng gọi của lương thức làchính hiện tính thể gọi hiện tính thể

của mình, không phải gọi mơ hồ lãnh đạm, mà gọi một cách thân thiết, gan gũi cụthể, gọichính tựtính của mihnh chứkhông phải hình ảnh củamình do mình tạora trong tương giaoxã hội, đoàn thể, đám đông của « người ta»: gọi tự tính, chính là xua đuổi «thiên hạ tính» ra ngoài; tự tính không phải là đối tượng, đối thể của sự hướng nội tâm lý học, của sự tự kiểm thảo, cũng không phải làchủ thể biệt lập với ngoại giới; tựtínhchính là tính cách của tạithế tính;nội dungcủa tiếng gọi lương thức không phải là nội dung thông thường của thế tục, của chuyện đời, mà là tiếng gọi của khả tính của tính thể của tự tính; tiếng gọi của lương thức thực ra không phải tiếng gọi có âm thanh, có lời, có nội dung chữ nghĩa; tiếng gọi của lương thức là tiếng gọi của sự im lặng, im lặng gọi im lặng để trở về im lặng (cf. Im lặng Hố thẳm) ; tiếng gọi im lặng này kêu gọi hiện tính thể lên đường dứt khoát để hội thành tự tính của mình; lương thức cũng chính là tiếng gọi «ưu tính» (Sorge), gọi mình trởvề mình và không còn đánh mất mình giữa đám đông thiên hạ người đời.

Tiếng gọi này không phải cố ý mà có được, tiếng gọi thình lình đến với mình, dù mình không muốn, không hề mong đợi. Tiếng gọi ấy không phải phát ra từ một người nào khác, mà chính từ mình và cho mình (cf. Werner Brock, Existence and Being, Introd., p. 67). Lương thức tự khai mở ra là tiếng gọi của «ưu tính» (Sorge), kẻ gọi chính là hiện tính thể xao xuyến bàng hoàng trong việc bị bỏ rơi quăng ném vào đời («đã-là-ở- trong-đời») để hình thành khả tính nguyên bản nhất của mình («là-ở-đàng trước-mình»): Sich vor-weg-sein và thoát ra ngoài đọa tính (Verfallen) của thiên hạ ( «là-cận-tiếp-ưu-tư-bận-rộn-với-việc đời» ) : Sein-bei innerweltlich begegnendem Seiendem).

Tiếng gọi của lương thức làm cho hiện tính thê ý thức

về «phạm tính» của mình («phạm tính»: Schuld); chữ «Schuld» có nghĩa là phạm tội, cũng có nghĩa là mắc nợ kẻ khác; theo nghĩa tính luận (ontologisch) của Heidegger, tôi dịch chữ « Schuld » là «khuyết tính», vì «Schuld» có nghĩa là thiếu mất, sứt thiếu một cái gì mà đáng lẽ mình phải là cái đó, «khuyết tính» (Sch- uld) chính là căn tính của «vô tính» (Nichtigkeit); khi nói đến sự khuyết tính (phạm tính) của hện tính thể thì không phải cho rằng hiện tính thể bị lỗi lầm sai lạc hay phạm tội, phạm lỗi khi cho rằng hiện tính thể bị khuyết thể (schuldig) thì có nghĩa là: hiểu được tiếng gọi của lương thức về tự tính (Anrufver- stehen), ý thức rằng hiện tính thể là khuyết thể, vì khuyết tính là cấu tính căn bản của ưu tính (Sorge); chỉ khi nào mình tự dự phát tính thể mình trong khả tính và ý thức khuyết tính thì mới có thể đón nhận khả tính nguyên bản của xuất thể tính và tự chọn lựa (trạch tính); khi hiện tính thể hiểu được tiếng gọi của lương thức thì hiện tính thể giải thoát khỏi khuyết tínhđể hướng về khả tính nguyên bản nhất của mình: hiểu được tiếng gọi của lương thức, hiện tính thể để cho tự tính lên đường trở về khả tính sở trạch của mình, chỉ có thể hiện tính thể mới trách nhiệm, trách tính và nhiệm tính: lắng rghe tiếng gọi của lương thức là tự hiểu được khả tính và tính cách khuyết tính của tự tính. Xuất thể tính là khuyết tính trong căn tính của tính thể mình; hiện tính thể cảm thấy phạm tính vì đã không thành tựu tự tính và bị chìm đắm trong «thiên hạ» (das Man) và không thể hiện tự tính của mình. Tiếng gọi của lương thức xuất hiện trong tính cảm này. Cái gì gọi ? Chính hiện tính thể (cf. Martin Buber, Between Man and Man, Fontana Library, 1966, p, 202).

Tự phát tính trong im lặng và sẵn sàng đón nhận xao xuyến, cưu mang khuyết tính trong tự tính, chính là quyết tính (Ent- schlossenhcit); đáp ứng lại tiếng gọi của lương thức, hiện tính

thể cưu mang một cách lặng lẽ, một cách thảng thốt xao xuyến trong im lặng, cưu mang những khả tính cùng cực của mình, nhìn thẳng hư vô của đời mình, chấp nhận phạm tính, sự đáp ứng của hiện tính thể ấy chính là quyết tính (cf Sein und Zeit, p, 297: das verschwiegene, angstbereite, sichentwerfen auf das das eigenste Schuldigseinnennen wir die Entschlossenheit).

Trong quyển The Courage To Be, tư tưởng gia thần học Paul Tillich đã giải thích rõ ràng ý nghĩa của chữ Entschlossenheit của Heidegger như vậy: «Chữ Đức Entschtosseheit trỏ cho thấy biểu tượng mang ý nghĩa là mở khóa cho những gì đã đóng nhốt mình, như sự xao xuyến, sự nô lệ vào công thức, sự nô lệ bản thân. Khi nào mình được mở khóa rồi, mình có thểhành động mà không còn bị lệ thuộc vào những tiêu chuẩn công thức của bất cứ người nào hay bất cứ vật gì. Không ai còn có thểra lệnh cho hành động của một cá thể quyết tính, không có Thượng đế, không có công thức, không có lề luật tiêu chuẩn hay nguyên tắc nào có thể ra lệnh cho hắn. Chúng ta phải là chúng ta, chúng ta phải quyết định về hướng đi của mình. Lương thức của chúng ta kêu gọi chúng ta trỏ lại chúng ta. Đó không phải là tiếng nói thực tiễn nào, cũng không phải tiếng nói của Thượng đế, cũng không phải ý thức về những nguyên lý vĩnh cữu. Tiếng gọi ấy kêu gọi chúng ta trở lại chúng ta và thoát ra ngoài tư cách thái độ của con người tầm thường, thoát ra ngoài việc nói ba hoa nhảm nhí hàng ngày, công ăn việc làm hằng ngày (cf. Paul Tillich, The Courage To Be, Yale University Press, N H. 1959, p. 148-149). Chỉ có hiện tính thể quyết tính mới mở ra vị thế (Situation) tức là cái «Da» của tự tính : mình can đảm nhìn thẳng hư vô tính của thể phận và quyết tâm bản tính trong thế gian này.

«Hiện tính thể quyết tính là hiện tính thể nhìn thấy tự thể

và đẩy tự thể đến giới hạn cùng độ. Nhìn vượt qua tất cả những khả tínhdo hoàncảnh vì thế mang đến, hiệntính thể vẫngiữđược cáinhìn cốđịnh vào sự chết của mình. Nhìn mọi sự vật trong mỗi giây phút dưới sự xuất hiện của sự chết, sub specie mortis,đó là sự nguyên tính của hiện tính thể, sự trung thành của hiện tính thể đối với tự thể, die Treue der Existenz zumeigenen Selbst.Chỉtrong sựtrung tính như thế, hiện tính thể mới giữ được tự tính nguyên tính của mình, eigentlich SetbstB (cf. A. de Waelhens, La Philosophie de Martin Heidegger, Louvain; 1952, p. 176).

Quyết tính là «nguyên tính» của ưu tính. Khả tính nội tại của sự nhất trí của ưu tính là thời tính (Zeitlichkeit); quyết tính dự tưởng (vorlaufende Entschlossenheit) là hiện tính thể nguyên tính trong toàn thể tính khả dĩ giải minh thời gian tính với ba thể điệu: tương lai không phải là «hiện tại» chưa thành hình và sẽ hiện đến, tương lai không phải hiểu theo thể điệu «vorhanden»: hiện tính thể có thể tự di chuyển đến tự tính trở về trong khảtính nguyên bản và chịu đựng khả tính như là khả tính trong sự tự di chuyển mình trở về với mình, sở dĩ hiện tính thể có thể làm được như vậy là nhờ «quyết tính dự tưởng» (vorlaufende Entschlossenheit); tương lai chính là sự di chuyển của tự tính, trong sự chịu đựng khả tính như là khả tính. Sự quyết tính dự tưởng làm cho hiện tính thể trở nên đồng nhất thể với tương lai (lai thể) một cách nguyên tính nhất. Quá khứ (quá thể) cũng không nên hiểu như là «hiện tại» đã qua rồi, theo điệu «vorhanden»; cưu mang khuyết tính cưu mang căn tính của hư vô tính và tính cách «đã bị quăng ném ra đó» chính là đưa hiện tính thể chấp nhận quá tính» của mình một cách nguyên tính nhất; hiện tính thể sở dĩ làm như thế được là nhờ có thể di động mình trở về tự tính trong tính cách «tương lai» (lai tính), mà chỉ có thể tự di động như thế là chỉ khi nào có

thể đông lúc tự di động về quá khứ của mình. Tuy nhiên tương lai vẫn là thời thể quan trọng nhất của hiện tính thể, vì chỉ khi nào hiện tính thể có thể dự tưởng đến khả tính cùng cực nhất, nguyên bản nhất của mình thì mới có thể di động «phục hồi» quá khứ nguyên tính của mình. Chỉ khi nào hiện tính thể hướng trước về tương lai thì hiện tính thể mới có thể hướng về quá khứ một cách trung thực (cf. Werner Brock, Existence and Being, p. 79). Còn về hiện tại, tất cả truyền thống triết lý Tây phương (kể từ triết lý Hy lạp) đã trình bày hiện tại theo thể điệu «vorhanden», giải bày hiện tại như là «hiện thể» như là «bây giờ» và coi hiện tại như là sự hiện diện (parousia : Anwesenheit) của vật thể hiện tiền. Hiện tại, được truyền thống coi như là thời thể quan trọng nhất, quan trọng hơn quá thể và lai thể (tương lai và quá khứ). Đối với hiện tính thể nguyên tính, chính nhờ lai thể (tương lai) nhờ sự quyết tính dự tưởng (vorlaufende Entschlossenheit), mình có thể khai mở «vị thế» (Situation) cụ thể hiện tại mình ưu tư bận tâm với «dụng thể»; ưu tính quyết tính về «dụng thể» (zuhanden) trong một vị thế cụ thể thực tiễn chỉ có thể thành tựu được là khi nào dụng thể(Zuhandene) được «hiện hóa» (Gegenwärtigen) chỉ có sự hiện hóa này, chỉ có quyết định hiện hóa như vậy thì quyết tính mới có thể là quyết tính : quyết tính dự tưởng, nghĩa là hướng về tương lai, phục hồi quá khứ đểhiện hóa vị thể cụ thể cho hành động ưu thế của mình. Quá thể phát từ lai thể để khai hóa hiện thể (hiện tại)

Thời tính là ý nghĩa tối thượng của hiện tính thể? Tùy vào sự truy nhận của hiện tính thể về thời gian tính mà hiện tính thể có thể hiểu tự tính và tất cà mọi sự chung quanh mình : hiện tính thể cưu mang tính cách thời gian (zeitlich), nếu không hiểu được thời tính thì không thể nào hiểu được hiện tính thể: đặc tính, của hiện tính thể là tạithế tính (In der-Welt-sein), nghĩa « là-ở-đó

là «là-ở-tại thế-gian», như chúng ta đã biết rõ, «là-ở-tại-thế-gian », không có nghĩa là ởtrong thế gian như diêm quẹt ở trong hộp, như cái ghế ở trong phòng, việc «ở- tại», «ở trong» của hiện tính thể không phải là theo thể điệu của vật thể ; về tính thời gian của hiện tính thể cũng thế : hiện tính thể là tại thời tính, nhưrg không có nghĩa ở trong thời gian như chiếc thuyền ở trong dòng sông đang chảy, vì hiện tính thể chính là thời gian: hiện tính thể tự thời hóa(zeitigen), tính thể của hiện tính thể là ưu tính, và ưu tính chỉ có thể là ưu tính khi ưu tính tự thời hóa và thời hóa tính nằm trong sự nhất tính của thời thể (quá thể, hiện thể và lai thể); nhất tính ở đây chính là xuất tính, «tự xuất tính» (Ausser-sich), chữ Hy lạp gọi là K ekstatikón » (cf. Sein und Zeit, p. 329: Zeitlichkeit ist das ursprüngliche, Aus-ser-sich, an und für sich selbst); ưu thế trong ba thời thể là lai thể (tương lai), tương lai quyết định hiện tại và quá khứ : lai thể là dự tưởng quyết tính cưu mang cái chết của mình, do đó, thời hóa tính trở thành hữu hạn, giới hạn chung cục(endlich): lai thể nguyên tính (eigentliche Zukunft) đã được thời hóa trước tiên bởi thời tính, thời tính này làm thành ý nghĩa của sự quyết tính dự tướng (vorlaufenden Entschlossenheit), do đó, lai thể mang tính cách chung cục, hữu hạn, giới hạn, hữu biến (cf. Sein und Zeit p. 329, Die eigentliche Zukunft, d e primär dis Ze tlichkeit zeitigt, die den Sinn der vorlaufende Entschlossenheit ausmacht, enthüllt sieb damit selbst als endliche).

Thời tính chính là ý nghĩa của ưu tính, sự nhất tính của ưu tính cũng là nhất tính của thời hóa tính: dự tưởng (là-đi-tới-đằng- trước-mình) của ưu tính chỉ có thể là dự tưởng, khi căn tính của nó là tương lai (lai thể): tương lai khiến cho hiện tính thể có thể ưu tư về khả tính nguyên bản nhất của mình; sự tính («đã- là-ở -trên-đời ») của ưu tính đặt căn tính ở quá khử (quá thể), (sự

tính: Faktizitat: cảm thế tính: Befindlichkeit : sở trực tính :Geworfenheit); tiếp cận tính (« ưu tư bận bịu tiếp cận với chuyện đời») của ưu tính đặt căn tính ở hiện tại (hiện thể), sự « hiện hóa» chỉ có thể là hiện hóa khi nó quan thiết với quá thể và lai thể.

Hiện tính thể quyết tính là hiện tính thể thoát ra ngoài «đọa tính» để phục hồi nguyên tính (Eigentlichkeit) trong một vị thế được khai mở, sống trong khoảnh khắc tràn đầy (Augenblick) : «Augenblick» (nguyên hiện thời) là hiện tại nguyên tính: sự nguyên tính (Eigentlichkeit) hiện hóa vị thế: «L' authenticaté nous rend la situation piésente» (A. de Waelhens, La philosophic de Martin Heidegger, p. 184).

Thời tính (Zeitlichkeit) không phải là một sự thể hiện tiền (theo điệu « vorhandene»); nghĩa là không phải là một «thực thể», «vật thể», «hiện thể»; thời tính khai hóa ra thời gian: thời tính tự thời hóa ra thời gian (zeitigt sich); sự dự tưởng đến tương lai, sự phục hồi quá khứ và sự hiện hóa hiện tại, cả ba sự việc này khai mở thời tính như là «xuất tính» (ekstatikon); Heidegser trình bài dứt khoát rằng thời tính là «tự xuất tính» (Ausser-sich) cho tự tính và tương tính ; do dó, Heidegger gọi hiện tại, tương lai và quá khứ là những «xuất thể» (Ekstase) của thời tính, theo nghĩa đen của Hy lạp (ek-stasis); nghĩa là đứng ra ngoài, vượt ra ngoài: mình luôn luônđứng ra ngoài, vượt ra ngoài mình trong mỗi thời thế của ba thời thế nhất tính: con người luôn luôn ngó tới đằng trước mình, hướng về tương lai, cưu mang quá khứ và xoay hướng trong hoàn cảnh hiện tại.

Khi quan niệm thời tính như là xuất tính,Heidegger đã vượt ra ngoài quan niệm thông thường của truyền thống về thời gian : truyền thống quan niệm thời gian như một chuỗi dài những cái

«bây giờ» liên tục đến vô hạn, theo thể điệu hiện tiền thể«vorhanden». Chính thời gian theo điệu này đã phát xuất và lệ thuộc vào thời tính;thời tính thời hóa thời gian (sich zeitigt), vì hiện tính thểthời hóa thời gian, cho nên mới phát hiện thế gian ; thế gan không phải là một thực thể theo diệu «vorhanden» và «zuhanden», mà thế gian đồng phát khởi vớn sự «xuất tính» (Ausser- sich) của những xuất thể. Nếu hiện tính thể không «xuất hóa», « xuất thể hóa » (existiert) thì không thể nào có thế gian ở đó được.

Bây giờ chúng ta hãy nghiên cứu qua về sử tính(Geschichtlichkeit) của hiện tính thể.

Trước hết chúng ta phải phân biệt hai chữ Đức Historievà Geschichtei trong ngôn ngữ Pháp và Anh, chúng ta chỉ thấy một chữ duy nhất Histoire,nhưng chữ Đức gồm có hai chữ Historie, và Geschichte ; chữ Histoirebởi chữ Hy lạp istorein (nghĩa là : tìm kiếm, muốn biết), còn Geschichtethì bởi chữ Đức cổGiskiht (có nghĩa biến cố đột phát)(cf. G. Greshake, Historie wird Geschichte, Bedeutung und Sinn der Untercheidang von Historie und Geschichte inder Theologie Rudolf Bultmanns, Ludgerus Verlag, Essen, 1963, p. 37, n. 5). Đối với Heidegger, Historiecó nghĩa môn học về lịch sử (sử học), còn Geschichte có nghĩa là thể tính sử; tôi xin dịch Historielà sử học và Geschichtelà nguyên sử.

Nói đến xuất thể tính của hiện tính thể có nghĩa là nói đến sử tính, hiện tính thể có sử tính (geschichtlich); chúng ta chỉ có thể nói đến lịch sử là vì chính chúng ta đã là sử tính; «Nous ne pouvons parler d'histoire qu'en tant que nous sommes nous-mêmes historiques» (H. G. Gadamer, Le problème delà conscience historique, Publ. Univ, Louvain, 1063, P, 44). Nói như nhà thần học trứ danh Rudolf Bultmann, đồ đệ của Heidegger thì« bất cứ lời nói nào của con người về lịch sử thì đồng thời con người cũng

nói luôn về chính mình» (cf. Bultmann Jesus,1964, p. 7: «Er sagt mit jedem Wort über die Geschichte in gewisser Weise zugleich etwas über sich selbst»),

Thời tính đối với thời gian thế nào thìsử tính đối với lịch sử cũng giống như thế: thời gian phát nguyên từ thời tính, cũng như lịch sử phát nguồn từ sử tính (Geschichtlichkeit). Khi đã khào qua về tính thể qui tịch, bây giờ chúng ta nghiên cứu hiện tính thể trong toàn thể kéo dài từ lúc sinh cho đến lúc chết: toàn thể của hiện tính thể không phải là tổng số những sự kiện (Sein Und Zeit, p. 243). Tính cách vận hành của hiện tính thể trong xuất thể tính hoàn toàn khác hẳn thể cách vận hành của vật thể hiện tiền (vorhanden), tính cách vận hành của hiện tính thể là trương dài ra giữa sống và chết, hiện tính thể trương bày ra, kéo dài ra theo một tiết điệu riêng biệt của thể tính mình; sự trương bày ấy gọi là «trương tính» (Erstreckung) (Sein und Zeit, p. 347), tính cách vận hành của hiện tính thể trong sự trương bày ấy được gọi là «tiến trình của sự đến, lại», gọi là «Geschehen» (lai tính) (Sein und Zeit, p. 375: Die spezifische Bewegtheit des erstreckten Sicherstreckens nennen wir das Geschehen des Daseins).

Lai tính (Geschehehen) xác định xuất thể tính như là sử tính: quyết tính dự tưởng trong im lặng và xao xuyến, cưu mang khuyết tính đề hội thành nguyên tính trong việc dự tưởng đến những khả tính của mình ; khi hiện tính thể ưu tư về tương lai và quyết tính phục hồi việc bị quăng bỏ giữa đời thì chính sự quyết tính này đã khai mở những khả tính của xuất thể tính nguyên tính xuất phát từ sự thừa hưởng quá khứ, tức là «di tính» (Erbe) mà hiện tính thể đã cưu mang nhận lấy để tự do trạch tính khả tính của mình, tức là cưu mang thể mệnh (Schicksal). Bất cứ sự trạch tính (Wahl) nào về khả tính, khi trạch

tính ấy khởi phát từ di tính (Erbe) và dự tưởng đến tương lai thì trạch tính ấy thuộc vào sử tính (Geschichtlickei ) của hiện tính thể trong ý nghĩa nguyên bản nhất (cf. Werner Brock, Existence and Being, p. 90). Hiện tính thể «xuất hóa» với những hiện tính thể khác, cho nên «lai tính» (Geschehen) của hiện tính thểlai hóa trong lai tính(Geschehen của toàn thể cộng đông, như quốc gia, tổ quốc, chủng tộc; lai tính của tập thể cộng tính này được gọi là «Geschick» (Tính Mệnh). Hiện tính thể làsử tính (geschichtlich) là vì hiện tính thể chính là thời tính (zeitlich), do đó, tương lai (lai thể) chính là nguồn gốc của sử tính (Sein und Zeit p. 386), vìlai thể là xuất thể quan trọng nhất trong tam thể (quan trọng hơn quá thể và hiện thể ); nguồn gốc của sử tính làtương lai (lai thể); nguồn gốc của lịch sử là quá thể (quá khứ), mà nguồn gốc cua lịch sử chính là sử tính, và sử tính được qui định bởi tương lai; nói như thếcó nghĩa dễ hiểu là : hiệntínhthểlà kẻ sáng tạo lịch sử, vì hiệntính thể mang sử tính:thể tínhcủa hiện tính thể được qui định bởi lai thể (tương lai) để mà có thểdự tưởng đến cái chết của mình, tức là dự tưởng đến khả tính cùng độ của mình để tựdo trước cái chết, hiện tính thểấy phải cưu mang tính cách bị bỏ rơi quăng ném giữa cuộc đời của mình, cưu mang quá thể ấy, cưu mang di sản truyền thống trong sự phục hôi (Wiederholung) đúng mức về khả tính của di tính ấy, rồi sống trong khoảnh khắc niên tại trọn vẹn (Augenblick), vì hiện tính thể đã hội thành được nhất tính trong nhất khắc (Augenblick) (cf. Sein und Zeit, p. 390). Sự «phục tính» (Wiederholung) nguyên tính về khả tính của quá thể (quá khứ) xuất phát từ sự quyết tính dự tưởng (vorlaufende Entschlossenheit), chỉ có sự quyết tính dự tưởng mới làm cho hiện tính thể có thể trạch tính (chọn lựa) để màtự do tiếp nhận nhữnggì đángphục hồi ở quá khứ; phục hồi không có nghĩa là hoài cổ, đeo níu vào quá khứ, lặp lại quá khứ, mà có nghĩa đúng là sự đáp

ứng, «ứng tính» (Erwiderung) quyết liệt về khả tính của xuất thể tính ở quá khứ tận nơi nguyên tính: «sự phục hồi này chỉ có thể thành tựu khi hiện tính thể tự tuyển trạch những vị anh hùng cho chính mình» (cf. Sein und Zeit, p, 385: dass das Dasein sich seinen Helden wählt).

Sử tính nguyên tính không phải nằm ở quá khứ hay hiện tại, mà lại phải ở nơi tương lai; khi dự tưởng đến tương lai, tức là tính thể qui tịch (Sein zum Tode)., mình mới có thể tuyển trạch những gì đáng phục hồi ở quá khứ. Sử tính bội tính (phi nguyên tính) là sử tính của hiện tính thể tự đánh mất trong «thiên hạ tính» và không thể nào còn có khả năng quyết tính, vì luôn luôn phải sống trong trạng thái phân tán, không giữ được nhất tính của hiện tính thể, không biết đến thể mệnh của mình, mù quáng trước khả tính trung thực của quá khứ và không còn trạch tính được nữa (trốn tránh trạch tính), do đó, không thể nào phục tính được, vì đã bỏ quên tính sử mà chỉ giữ lại thế sử thể (tức là thế giới của dụng thể, Zuhandene, và vật thể hiện tiền, Vorhandene, thế sử thể chính là «Welt-Geschichte»). Sử học xuất phát từ sử tính của hiện tính thể; đối tượng của quá khứ phải được khảo nghiệm từ cấu tính của hiện tính thể ở quá thể dưới khía cạnh của sử tính của chính sử gia (nghĩa là sử gia chân chính phải dự tưởng từ tương lai để qui định sự trạch tính của mình về đối tượng của sử học, vì chính sử tính của hiện tính thể đã khai tạo và hàm dưỡng một khoa học, gọi là khoa học lịch sử.

Phần Phụ Chú trên là những bước đi căn bản mà độc giả phải cần đi qua để hội thông với Bài chính trên. Sự Thất Bại của Heidegger đã bắt đầu từ Sein und Zeit (1927), nhưng Sự Thất Bại chỉ là Thất Bại Toàn Diện khiHeidegger chuyển qua

chân trời triệt để của Zeit und Sein(1962). Chính nhờ sự chuyển chân trời triệt để ấy mà chúng ta mới trở về lại Đông Phương, nhất là với Việt Nam, để làm lại cuộc PHỤC TÍNH cho Tính sử của Việt Nam qua tư tưởng của Không Lộ Thiền Sư, Ngộ Ấn Thiền Sư, Tuệ Trung Thượng Sĩ thiền sư và Nguyễn Du Thiền Sư.