Kinh Tỳ-Kheo Na-Tiên

5. Độ Người Cũng Như Trị Bệnh

Vua hỏi: “Thế nào là nơi mình đã từng sống, nay nhìn thấy lại nên nhớ?”

Na-tiên đáp: “Như người có chỗ cư trú trước đây rất lâu xa, nay có dịp đến nhìn thấy lại liền nhớ biết.”(1)

Vua tán thán: “Hay thay!"

5. ĐỘ NGƯỜI CŨNG NHƯ TRỊ BỆNH

Vua lại hỏi: “Bạch đại đức, có phải đức Phật rõ biết được hết các việc trong quá khứ cũng như trong tương lai?”

Na-tiên đáp: “Đúng vậy, Phật có thể rõ biết hết thảy.”

Vua hỏi: “Nếu như Phật đã rõ biết hết thảy mọi việc, tại sao không một lúc truyền dạy hết cho các vị đệ tử, lại phải tuần tự mà dạy mỗi khi một ít?”

Na-tiên hỏi vua: “Trong xứ bệ hạ có vị thầy thuốc nào chăng?”

Vua đáp: “Bạch đại đức, có.”

Na-tiên hỏi: “Vị thầy thuốc ấy có biết đủ các vị thuốc, bài thuốc chăng?”

Vua đáp: “Đã làm thầy thuốc trị bệnh, tất nhiên phải biết đủ.”

———

(1) Những nơi cư trú trước của một người, thường đi kèm với rất nhiều sự kiện, con người. Khi được trở lại nhìn thấy nơi ấy, người ta nhân đó mà nhớ lại nhiều việc vốn đã quên đi. Nhiều người do chấn thương bị mất trí nhớ, có thể khôi phục được nhờ tình cờ trở lại nơi cư trú trước đây của mình.

6. Thuyền Chở Đá

Na-tiên hỏi: “Vị thầy thuốc ấy khi trị bệnh, trong một lúc cho dùng tất cả các vị thuốc, bài thuốc, hay chỉ chờ đúng lúc mà dùng mỗi lần một ít?”

Vua đáp: “Như người chưa có bệnh, không thể cho thuốc. Đợi khi có bệnh, chọn thuốc mà cho.”

Na-tiên nói: “Đức Phật cũng như vậy. Tuy ngài biết đủ các việc trong quá khứ, hiện tại và tương lai, nhưng không thể trong một lúc dạy hết cho người trong thiên hạ. Phải chọn đúng lúc, đúng người mà tuần tự dạy dỗ kinh điển, giới luật, khiến cho có thể nhận lãnh mà vâng làm theo.”

Vua tán thán: “Hay thay!”

6. THUYỀN CHỞ ĐÁ

Vua lại hỏi: “Sa-môn các ngài dạy rằng: Người ta dù làm đủ các điều ác, cho đến khi trăm tuổi,(1)lúc sắp chết quay lại niệm Phật. Như vậy sau khi chết liền được sanh lên cõi trời. Trẫm không tin điều ấy.

“Lại còn nói rằng: Chỉ cần giết hại một sanh mạng, khi chết phải đọa vào địa ngục. Trẫm lại càng không thể tin được!”(2)

Na-tiên hỏi vua: “Này đại vương, như có người cầm hòn đá nhỏ ném xuống mặt nước. Đá ấy nổi hay chìm?”

Vua đáp: “Tất nhiên là chìm.”

Na-tiên lại hỏi: “Như có người lấy cả trăm hòn đá to mà xếp lên thuyền lớn, thuyền ấy có chìm không?”

———

(1)Ý nói tuổi già, lúc sắp chết.

(2) Ở đây vua so sánh hai điều và cho là mâu thuẫn với nhau nên không thể tin nhận được.

7. Vì Sao Phải Lo Tu Hành

Vua đáp: “Không chìm.”

Na-tiên nói: “Hàng trăm hòn đá to nhờ có chiếc thuyền nên không bị chìm. Người ta cũng vậy, tuy có làm các điều ác, nhưng nhờ biết hồi tâm niệm Phật, nên không bị đọa vào địa ngục. Sau khi chết được sanh lên cõi trời.

“Chỉ một hòn đá nhỏ rơi xuống nước tất phải chìm, cũng như người làm việc ác nhưng không được học biết kinh Phật. Sau khi chết nhất định phải đọa vào địa ngục.”

Vua tán thán: “Hay thay!”

7. VÌ SAO PHẢI LO TU HÀNH

Vua lại hỏi: “Sa-môn các ngài vì sao phải xuất gia lo việc tu hành, học đạo?”

Na-tiên đáp: “Chúng tôi vì thấy những sự khổ não trong quá khứ, trong hiện tại, biết là sẽ khổ trong tương lai, nên muốn dứt sạch các nỗi khổ đó, không muốn phải thọ nhận trở lại nữa. Vì vậy mà xuất gia tu hành học đạo.”

Vua lại hỏi: “Việc khổ não mà ngài nói đó là thuộc đời sau, vì sao đời này lại phải lo tu?”

Na-tiên hỏi: “Này đại vương, ngài có những kẻ thù địch nào thường muốn chờ dịp đến đánh phá chăng?”

Vua đáp: “Tất nhiên là có. Những nước đối nghịch với trẫm thường luôn chờ dịp thuận tiện để đem quân đánh phá.”

8. Sự Hóa Hiện Của Tâm Thức

Na-tiên hỏi: “Vậy đại vương đợi quân địch đến, rồi mới lo chuẩn bị việc chống cự, hay phải lo dự phòng mọi việc từ trước?”

Vua đáp: “Phải lo dự phòng, chuẩn bị chờ sẵn.”

Na-tiên hỏi: “Vì sao phải lo dự phòng, chuẩn bị chờ sẵn?”

Vua đáp: “Vì không thể biết quân địch sẽ đến lúc nào.”

Na-tiên lại hỏi: “Này đại vương, có thể đợi khi đói mới đi cày ruộng, gieo giống; lúc khát mới đi đào giếng chăng?”

Vua đáp: “Không. Đều phải dự phòng, lo tính từ trước.”

Na-tiên nói: “Quân địch còn chưa đến, sao phải lo chuẩn bị? Chưa đến lúc đói khát, sao phải lo dự phòng?”

Vua tán thán: “Hay thay!”(1)

8. SỰ HÓA HIỆN CỦA TÂM THỨC

Vua lại hỏi: “Bạch đại đức, như cõi Phạm thiên cách đây bao xa?”

Na-tiên đáp: “Rất xa. Giả như có khối đá lớn bằng cung điện của đại vương, từ cõi trời Phạm thiên mà rơi xuống, tảng đá ấy phải rơi trong sáu tháng mới đến được đây.”

———

(1) Những câu hỏi này kết lại đoạn văn trên. Tuy là câu hỏi mà thật ra ý muốn nói đã rõ ràng, gián tiếp trả lời nghi vấn của vua. Vua hiểu được nên không trả lời mà chỉ tán thán, khen ngợi.

Vua hỏi: “Sa-môn các ngài có dạy rằng: Người đắc quả A-la-hán, chỉ cần trong khoảng thời gian như người ta co duỗi cánh tay, có thể bay lên đến cõi Phạm thiên. Trẫm không tin điều ấy. Vượt qua đường dài cả ngàn vạn dặm, làm sao có thể nhanh như thế?”

Na-tiên hỏi vua: “Đại vương sanh ở xứ nào?”

Vua đáp: “Trẫm sanh ở xứ A-lệ-tán, nước Đại Tần.”

Na-tiên hỏi: “Từ xứ A-lệ-tán đến đây khoảng bao xa?”

Vua đáp: “Khoảng tám mươi ngàn dặm.”(1)

Na-tiên hỏi: “Đại vương có bao giờ nhớ nghĩ lại những việc ở xứ ấy chăng?”

Vua đáp: “Có, trẫm vẫn thường nghĩ nhớ về những việc trước đây ở nơi ấy.”

Na-tiên nói: “Bây giờ đại vương thử nghĩ đến một việc gì đã làm ở xứ ấy được chăng?”

Vua đáp: “Được, trẫm đã nghĩ rồi.”

Na-tiên hỏi: “Đại vương đi về quãng đường tám mươi ngàn dặm sao nhanh vậy?”

Vua tán thán: “Hay thay!”(2)

° ° °

———

(1) Bản Hán văn dùng “nhị thiên do tuần hiệp bát vạn lý” (tiếng hoa). Nghĩa là 2.000 do-tuần cộng thêm 80.000 dặm. Sự kết hợp cả hai đơn vị này chúng tôi thấy có vẻ không hợp lý, hẳn là do sai lệch khi sao chép. Ví ngay trong đoạn sau, khi nhắc lại về quảng đường này, chỉ thấy nói là 80.000 dặm mà thôi.

(2)Ngài Na-tiên đưa ra ví dụ này để so sánh cho vua hiểu được sự hóa hiện bằng tâm thức của các vị A-la-hán. Vua nhân đây hiểu được nên tán thán.

Vua lại hỏi: “Bạch đại đức, như có hai người cùng chết một lúc. Một người sanh lên cõi Phạm thiên, một người sanh về xứ Kế Tân, cách đây 2.700 dặm. Trong hai người, ai sẽ đến trước?”

Na-tiên đáp: “Cùng đến một lúc.”

Vua hỏi: “Đường xa gần khác nhau nhiều lắm, sao lại đến nơi cùng lúc?”

Na-tiên bảo vua: “Đại vương thử nghĩ đến xứ A-lệ-tán được chăng?”

Vua đáp: “Trẫm đã nghĩ đến rồi.”

Na-tiên lại bảo: “Bây giờ nghĩ đến xứ Kế Tân được chăng?”

Vua lại đáp: “Trẫm đã nghĩ rồi.”

Na-tiên hỏi: “Đại vương nghĩ đến hai xứ ấy, nhanh chậm thế nào?”

Vua đáp: “Đều như nhau.”

Na-tiên nói: “Như hai người cùng chết một lúc. Một người sanh lên cõi Phạm thiên, một người sanh về xứ Kế Tân, cũng đều giống nhau như thế.”

Na-tiên lại hỏi vua: “Như có hai con chim đang bay, một con đậu xuống cây đại thọ cao lớn. Cùng lúc ấy, con chim kia đậu xuống một cây cành lá nhỏ bé. Hai con chim cùng đậu xuống, bóng con chim nào in lên mặt đất trước?”

Vua đáp: “Đều cùng lúc như nhau.”

Na-tiên nói: “Như hai người cùng chết một lúc. Một người sanh lên cõi Phạm thiên, một người sanh về xứ Kế Tân, cũng đều đến cùng lúc như nhau vậy.”

Vua tán thán: “Hay thay!”

9. Nhân Duyên Hiểu Đạo

9. NHÂN DUYÊN HIỂU ĐẠO

Vua lại hỏi Na-tiên: “Bạch đại đức, người ta nhờ vào những việc gì để có thể học hiểu đạo.”

Na-tiên đáp: “Nhờ vào bảy việc để có thể học hiểu đạo. Những gì là bảy việc? Một là nghĩ nhớ các điều thiện, ác.(1) Hai là nỗ lực tinh tấn. Ba là vui với chánh đạo. Bốn là điều phục tâm ý làm theo điều lành. Năm là luôn nghĩ nhớ đến chánh đạo. Sáu là nhất tâm. Bảy là gặp việc không sanh lòng ưa thích hoặc ghét bỏ.”(2)

Vua hỏi: “Người ta phải dùng đến cả bảy việc ấy mà học hiểu đạo sao?”

Na-tiên đáp: “Không cần phải dùng cả bảy việc ấy mới có thể học hiểu đạo. Như người có trí, dùng trí để phân biệt các việc thiện ác, ấy là chỉ cần dùng một việc mà phân biệt được vậy.”

Vua lại hỏi: “Như nói chỉ cần dùng một việc có thể biết như vậy, vì sao phải thuyết dạy đến bảy việc?”

Na-tiên hỏi: “Như người để con dao trong bao da, đứng dựa vào tường, dao ấy có tự cắt được vật gì chăng?”

Vua đáp: “Không.”

Na-tiên nói: “Tâm người cũng vậy, dù đã sáng tỏ, hiểu đạo, cũng phải nhờ thực hành đủ các việc khác mới có thể cắt đứt phiền não ái dục, thành tựu đạo giải thoát được.”

Vua tán thán: “Hay thay!”

———

(1)Tức là nhớ đến điều thiện để làm, nhớ đến điều ác để tránh.

(2) Tuy ý nghĩa có phần khác biệt nhỏ, nhưng đây chính là Bảy giác chi trong Ba mươi bảy phẩm trợ đạo (hay Ba mươi bảy Bồ-đề phần).

10. Thiện Ác Và Tội Phước

10. THIỆN ÁC VÀ TỘI PHƯỚC

Vua lại hỏi: “Bạch đại đức, như người làm điều thiện nhỏ có thể được phước lớn chăng? Làm điều ác lớn có phải bao giờ cũng chịu họa lớn chăng?”

Na-tiên đáp: “Người làm điều thiện nhỏ có thể được phước lớn. Người làm điều ác lớn có thể chỉ chịu họa nhỏ. Đó là khi người làm điều ác ngày đêm hối lỗi, thì điều ác ấy cũng ngày đêm vơi bớt mà nhỏ đi. Người làm điều thiện ngày đêm nghĩ đến đều thấy hoan hỷ vui mừng, nên được phước rất lớn.

“Như lúc Phật còn tại thế, có người bị cụt tay chân, thành tâm dâng cúng cho Phật chỉ một cành hoa sen. Khi ấy Phật dạy chư tỳ-kheo rằng: ‘Người cụt tay chân này, từ nay về sau trải qua chín mươi mốt kiếp không bị đọa vào các đường dữ là địa ngục, súc sanh, ngạ quỷ, được sanh lên cõi trời. Sau khi mãn phước ở cõi trời rồi, được sanh trở lại làm người.’

“Do chuyện ấy, bần tăng biết là người làm điều thiện nhỏ có thể được phước lớn.”

Vua tán thán: “Hay thay!”

° ° °

Vua lại hỏi: “Bạch đại đức, như người trí làm ác và người ngu làm ác, người nào chịu họa lớn hơn?”

Na-tiên đáp: “Người ngu chịu họa lớn, người trí chịu họa nhỏ.”

Vua nói: “Không thể như lời đại đức nói được. Như theo phép trị nước của trẫm thì quan lớn có lỗi xem là tội

11. Người Đắc Đạo Và Các Việc Lạ

nặng, người dân không biết mắc lỗi thì xem là tội nhẹ. Cứ như lý ấy mà xét, thì người trí làm ác phải chịu họa lớn, kẻ ngu làm ác phải chịu họa nhỏ vậy.”

Na-tiên hỏi: “Ví như có hòn sắt đốt nóng bỏ xuống đất. Có hai người, một người biết đó là hòn sắt nóng, một người không biết. Hai người đều buộc phải nắm lấy hòn sắt ấy, vậy người nào bị bỏng nặng hơn?”

Vua nói: “Người không biết phải bị bỏng nặng hơn.”

Na-tiên nói: “Cũng như vậy đó. Người ngu làm việc ác không biết để hối lỗi, nên thế nào cũng sẽ mắc họa lớn. Người trí như có lỡ làm việc ác, liền biết đó là việc không nên làm, ngày ngày thường hối lỗi, vì vậy mà sẽ mắc họa nhỏ thôi.”

Vua tán thán: “Hay thay!”

11. NGƯỜI ĐẮC ĐẠO VÀ CÁC VIỆC LẠ

Vua lại hỏi: “Người ta có thể nào dùng thân thể này mà bay trên hư không, lên đến cõi Phạm thiên, hoặc xuống thấp tận cõi Uất-đan-việt, hay là đến những nơi theo ý muốn được chăng?”

Na-tiên đáp: “Có thể được.”

Vua hỏi: “Làm sao có thể được như vậy?”

Na-tiên hỏi vua: “Đại vương nhớ lại lúc thiếu thời, có lúc nào chơi đùa nhảy cao khỏi mặt đất chừng một trượng chăng?”

Vua đáp: “Có. Khi chơi đùa, có lúc trẫm nhảy cao đến hơn một trượng.”

12. Ngưng Hơi Thở

Na-tiên nói: “Người đắc đạo rồi, như trong ý muốn nhảy lên đến cõi Phạm thiên, hoặc xuống cõi Uất-đan-việt, cũng chỉ giống như vậy thôi.”

Vua tán thán: “Hay thay!”

° ° °

Vua lại hỏi: “Sa-môn các vị dạy rằng: Có lóng xương dài đến bốn ngàn dặm. Làm sao lại có lóng xương dài đến như thế?”

Na-tiên hỏi: “Đại vương có nghe nói ngoài biển lớn có giống cá gọi là cá chất, thân nó dài đến hai mươi tám ngàn dặm hay chăng?”

Vua đáp: “Đúng là có như vậy, trẫm đã từng nghe nói.”

Na-tiên nói: “Như con cá ấy, thân dài hai mươi tám ngàn dặm, vậy lóng xương hông chỉ dài bốn ngàn dặm, sao đại vương lại lấy làm lạ?”

12. NGƯNG HƠI THỞ

Vua hỏi: “Sa-môn các vị dạy rằng: Người tu hành có thể đoạn dứt cả hơi thở. Làm thế nào có thể đoạn dứt được hơi thở?”

Na-tiên hỏi: “Này đại vương, đại vương có từng nghe nói người có ý chí chăng?”

Vua đáp: “Trẫm có nghe.”

Na-tiên hỏi: “Vậy đại vương có nghĩ là ý chí ấy ở trong thân người chăng?”

Vua đáp: “Theo trẫm nghĩ thì đúng là ý chí ấy ở trong thân người.”

Na-tiên nói: “Này đại vương, như đại vương nói đó là đối với những người ngu si vô trí, không thể chế phục được thân và miệng, không thể thọ trì và làm theo kinh điển, giới luật của Phật. Những người như vậy, thân thể họ cũng không thể đạt đến sự an vui.(1)

“Còn như người học đạo tu hành, có thể chế phục được thân và miệng, có thể thọ trì và làm theo kinh điển, giới luật của Phật, nên có thể đạt đến nhất tâm, chứng đắc tứ thiền,(2)khi ấy có thể không cần phải giữ hơi thở như người thường.”

Vua tán thán: “Hay thay!”

———

(1)Ở đây, nhà vua hiểu theo thông thường là ý chí luôn đi liền với thân thể. Ngài Na-tiên sau đó mới chỉ rõ là trường hợp này chỉ đúng với những người tầm thường không chứng đắc. Với kẻ chứng đắc vào các cảnh giới cao của thiền định thì không còn trói buộc trong thân thể này nữa. Khi hiểu được điều này thì vua cũng hiểu rằng việc ngưng hơi thở là có thể làm được.

(2)Tứ thiền: bốn cấp độ thiền định đạt được từ thấp đến cao, gồm có: 1. Sơ thiền: tâm tập trung vào một cảnh, các tâm tầm (vitarka), tứ (vicàra), hoàn toàn li dục và không còn các bất thiện pháp. Người đạt sơ thiền cảm nhận trạng thái hỷ (priti), lạc (sukha) và xả (upeksà). 2. Nhị thiền: tâm không còn tầm, tứ. Nội tĩnh, nhất tâm. Trạng thái này là hỷ, lạc, xả. 3. Tam thiền: lìa trạng thái hỷ, chỉ còn trạng thái xả và lạc. 4. Tứ thiền: lìa trạng thái lạc, chỉ còn riêng cảm giác xả và chánh niệm. Người đạt bốn phép thiền ấy thì thần thức vượt khỏi cõi Dục giới, lên tới cõi Sắc giới, nhưng chưa vào cõi Vô sắc giới. Như vậy, việc đoạn dứt hơi thở không phải là việc lạ không làm được.

13. Trí Tuệ Của Người Đắc Đạo

13. TRÍ TUỆ CỦA NGƯỜI ĐẮC ĐẠO

Vua hỏi: “Bạch đại đức, như người ta gọi tên biển, vì sao gọi như vậy? Hoặc giả gọi nước là biển chăng? Hoặc do điều gì mà gọi tên là biển?”

Na-tiên đáp: “Gọi tên là biển, bởi vì trong nước biển có một nửa phần là muối.”(1)

Vua lại hỏi: “Bạch đại đức, như người sau khi đã đắc đạo, có thể suy xét thấu đáo những việc huyền vi sâu xa hay chăng?”

Na-tiên đáp: “Tất nhiên là vậy. Người sau khi đắc đạo rồi có thể suy xét thấu đáo những việc huyền vi sâu xa. Như kinh điển của Phật truyền dạy chính là những việc huyền vi sâu xa nhất, không thể ước lượng hết, nhưng lấy cái trí của người sau khi đắc đạo thì đều có thể hiểu thấu được.”

Vua tán thán rằng: “Hay thay!”

Vua lại hỏi: “Bạch đại đức, như giữa thức, trí và tánh, ba điều ấy có giống nhau hay chăng? Hay khác biệt nhau?”

Na-tiên đáp: “Thức lấy sự nhận biết làm chính, trí có thể hiểu được đạo, còn tánh thì như hư không. Ba điều ấy không phải là bản ngã.”(2)

———

(1) Đoạn này hoàn toàn chỉ có ý nghĩa trong tiếng Phạn, vì tiếng Phạn gọi biển là samudda, cũng hàm nghĩa là muối và nước bằng nhau. Vua đưa ra chất vấn này chỉ nhằm vào kiến thức chung, không liên quan đến đạo lý, nên chúng tôi có lược bỏ hai câu.

(2) Bản Hán văn dùng nhân thần (tiếng hoa), trí (tiếng hoa) và tự nhiên (tiếng hoa). Về nhân thần chính là chỉ cho thần thức, như trong những đoạn trước chúng tôi đả có so sánh chỉ ra, còn tự nhiên xét theo nghĩa trong đoạn này chính là thể tánh. Câu cuối dùng vô hữu nhân (tiếng hoa) là không có

Vua hỏi: “Vậy phải do đâu mà nhận được bản ngã? Mắt thấy hình sắc, tai nghe âm thanh, mũi ngửi hương, lưỡi biết vị, thân biết phân biệt mềm mại hay thô nhám, ý biết phân biệt các việc thiện ác. Trong những điều ấy nên nhận đâu là bản ngã?”

Na-tiên hỏi vua: “Như nói bản ngã ở trong thân, qua con mắt mà nhìn ra cảnh vật, vậy khoét bỏ con mắt đi, có thể nhìn thấy xa hơn chăng?(1) Khoét rộng tai ra, có nghe được xa hơn chăng? Khoét mũi rộng ra, có thể ngửi được nhiều mùi hương hơn chăng? Mở miệng rộng hơn, có biết được nhiều vị hơn chăng? Cắt lột da ra, có nhận biết xúc chạm nhiều hơn chăng? Diệt bỏ ý chí, có làm cho tư tưởng mạnh mẽ hơn chăng?”

Vua đáp: “Đều không phải.”

Na-tiên nói: “Này đại vương! Đại vương nên biết rằng, việc Phật đã làm được là rất khó. Chỗ hiểu biết của Phật là rất thâm sâu, vi diệu.

“Lời Phật nói có thể thấu trong lòng người, mắt nhìn thấy sự việc đều có thể giải thích rõ. Chẳng những giải được những việc mắt thấy, cả những việc tai nghe, mũi ngửi, lưỡi nếm, thân chạm, đều có thể giải rõ. Ngài cũng có thể giải rõ các việc thành bại, trừ được các mối nghi, giải rõ các ý nghĩ, giải rõ cả những việc thần bí.

———

Người. Thật ra người ở đây muốn chỉ đến bản ngã, như trong một đoạn trước đã có dùng tương tự. Đoạn văn tiếp theo sẽ làm rõ hơn các nghĩa này, vì nhắm đến phá vỡ ý tưởng chấp ngã, cho rằng có một “cái ta”đang là chủ thể tiếp cận cùng sự vật khách thể.

(1)Trong một đoạn đối thoại trước đây, ngài Na-tiên đã từng giảng rõ lý này rồi, ở đây ngài chỉ lập lại tòm tắt. (Xem mục Bản ngã, thứ 8, phần I ở Quyển Trung.

“Này đại vương! Như người ta ngậm một ngụm nước biển vào miệng, có thể phân biệt được trong ấy là bao nhiêu phần nước suối, hoặc nước của sông này, sông kia... đã chảy ra biển hay chăng?”

Vua nói: “Các dòng nước đều đã hợp nhất, không thể phân biệt được.”

Na-tiên nói: “Việc mà Phật làm được cũng khó khăn như phân biệt các vị nước khác nhau trong nước biển vậy. Nay việc nước biển là việc trước mắt mà đại vương còn không thể phân biệt biết rõ, huống chi thần thức không thể biết được trong thân thể, vốn có sáu việc không thể thấy?

“Sáu việc ấy, đức Phật đều đã giảng rõ là: từ tâm niệm đến chỗ mắt thấy, từ tâm niệm đến chỗ tai nghe, từ tâm niệm đến chỗ mũi ngửi, từ tâm niệm đến chỗ lưỡi nếm, từ tâm niệm đến chỗ thân xúc chạm phân biệt các sự khổ, vui, lạnh, nóng, thô, cứng.

“Tùy chỗ tâm niệm hướng đến, Phật đều có thể phân biệt giải rõ.”

Vua tán thán: “Hay thay! Hay thay!”

IV. Đoạn Kết

IV. ĐOẠN KẾT

Khi ấy, đại đức Na-tiên nòi: “ Đã quá nửa đêm rồi, bần tăng xin được cáo lui.”

Vua lập tức sai các quan cận thần lấy bốn tấm vải cuộn lại, tẩm dầu vào và đốt lên thành đuốc để đưa đại đức Na-tiên về. Vua bảo các cận thần rằng: “Các người phải hầu hạ đại đức giống như hầu hạ trẫm”.

Các quan đều tuân lệnh.

Vua lại nói: “ Nếu được bậc thầy như đại đức Na-tiên đây, lại được người đệ tử như ta, thì đạo pháp có thể nhanh chóng đạt đến vậy.”

Những điều vua hỏi đều được Na-tiên trả lời cặn kẽ, nên vua hết sức hoan hỷ, vui mừng.

Vua sai xuất kho lấy ra một tấm áo giá trị đến mười vạn quan tiền để dâng cúng cho đại đức Na-tiên. Vua lại nói: “Từ nay về sau, nguyện đại đức củng với tám mươi vị sa môn (1) ngày ngày thọ nhận sự cúng dường của trẫm, từ sự ăn uống cho đến bất cứ những món gì mà các vị cần đến. Trẫm xin được cung cấp tất cả,”

Na-tiên nói: “ Đại vương! Chúng tôi đều là những kẻ tu hành, không có tham muốn gì cả.”

———

(1) Chỗ này bản Hán văn ghi là “bất bách” (tiếng hoa), nghĩa là 800 vị. Nhưng trong đoạn đầu có nói số sa-môn ở chùa ra đi theo ngài Na-tiên là 80 vị. Chúng tôi xét thấy con số này hợp lý hơn nên giữ theo cho nhất quán. Còn số 800 không biết từ đâu ra. Như nói là số tăng ở chùa thì nhà vua không biết, vì đây là lần đầu tiên vua biết đến ngài Na-tiên và tự viện này.

Vua nói: “Tuy vậy, đại đức cũng nên tự giữ mình và giữ gìn giúp cho trẫm nữa.”

Na-tiên hỏi: “Thế nào là tự giữ mình, và giữ gìn cho đại vương?”

Vua nói: “Như đại đức không nhận sự cúng dường của trẫm, người đời sẽ bàn tán, dị nghị.

“Hoặc cho rằng trẫm tham tiếc, keo lận. Đại đức đã vì trẫm giải đáp hết thảy các điều nghi vấn, mà lại không có gì ban thưởng.

“Hoặc cũng có thể nói rằng: Đại đức Na-tiên không giải đáp được những điều hoài nghi của vua, nên không được ban thưởng.

“Như đại đức thọ nhận, sẽ giúp cho trẫm đây được phần phước đức, mà đại đức cũng giữ được danh thơm”.

Vua lại nói: “Bạch đại đức, như con sư tử bị nhốt ở trong lồng bằng vàng, trong lòng vẫn thường mong muốn được tự do. Trẫm ngày nay tuy làm vĩ quốc vương, ở trong cung điện này, nhưng lòng thật chẳng được vui, chỉ mong muốn được lìa bỏ việc nước để xuất gia học đạo.”

Vua nói xong, Na-tiên từ biệt trở về chùa.

…

Na-tiên ra về rồi, vua một mình tự nghĩ: “Trẫm đã hỏi đại đức Na-tiên những việc gì? Na-tiên đã vì trẫm giảng giải những việc gì?”

Rồi vua tự nghĩ rằng: “Những gì trẫm đã hỏi, Na-tiên đã giải đáp hết, không còn việc gì nữa!”

Đại đức Na-tiên về đến chùa cũng tự nghĩ rằng: “Nhà vua đã hỏi ta những việc gì?Ta đã giải đáp cho vua những việc gì?”

Rồi ngài tự nghĩ: “Những gì vua đã hỏi, ta đều đã giải đáp hết rồi!”

Hai người đều suy nghĩ như vậy cho đến khi trời sáng.

Sáng hôm sau, đại đức Na-tiên đắp y mang bát đến cung vua, vào thẳng trong điện mà ngồi. Vua liền đến trước ngài làm lễ, rồi cùng ngồi xuống một bên.

Vua thưa với đại đức Na-tiên rằng: “Bạch đại đức, đêm hôm qua khi đại đức ra về rồi, trẫm một mình tự suy nghĩ về những việc đã hỏi đại đức, thấy rằng hết thảy mọi việc đều đã được giải thích rỏ ràng. Trẫm nghĩ như vậy rồi, trong lòng rất hoan hỷ, nằm yên không ngủ được cho đến sáng.”

Na-tiên nói: “ đềm hôm qua khi bần tăng về đến chùa rồi, cũng suy nghĩ lại những điều đại vương đã hỏi, thấy rằng mọi việc đều đã được giải thích rõ ràng. Bần tăng nghĩ như vậy rồi, trong lòng rất hoan hỷ, nằm yên không ngủ được cho đến sáng.”(1)

Nói xong, Na-tiên cáo từ ra về. Vua đứng dậy làm lễ tiễn chân.

———

(1) Điều thú vị ở đây là sự tương đồng giữa hai tâm hồn lớn. Người hỏi lấy làm hoan hỷ vì được giải đáp, và người đáp cũng lấy làm hoan hỷ vì đã trả lời hết những câu hỏi về đạo pháp.

Phần Hán Văn

PHẦN

HÁN VĂN

Quyển Thượng

QUYỂN THƯỢNG

Quyển Trung

QUYỂN TRUNG

Quyển Hạ

QUYỂN HẠ

Mục Lục

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU ...................................................................................................... 4

QUYỂN THƯỢNG

I. DUYÊN KHỞI .................................................................................................... 9

II. XUẤT SANH .................................................................................................... 12

III. CHỨNG ĐẠO .................................................................................................. 13

IV. ĐỘ SANH ........................................................................................................ 17

V. HỘI NGỘ ......................................................................................................... 21

VI. THỈNH VẤN ................................................................................................... 28

VII. VẤN ĐÁP ...................................................................................................... 31

1.MỤC ĐÍCH XUẤT GIA .................................................................................... 31

2. TÁI SANH ......................................................................................................... 32

3. CÁC ĐIỀU LÀNH ............................................................................................. 33

4. HIẾU THUẬN ................................................................................................... 35

5. TINH TẤN ......................................................................................................... 38

6. NHỚ NGHĨ ĐIỀU LÀNH ................................................................................. 39

7. NHẤT TÂM ....................................................................................................... 40

8. TRÍ TUỆ ............................................................................................................. 41

9. CÔNG NĂNG CỦA CÁC ĐIỀU LÀNH ......................................................... 42

10. AI TÁI SANH .................................................................................................. 42

11. KHÔNG CÒN TÁI SANH ............................................................................. 45

12. TRÍ TUỆ CỦA NGƯỜI ĐẮC ĐẠO ............................................................... 46

13. NĂM TÂM LÀNH .......................................................................................... 48

QUYỂN TRUNG

I. CÁC VẤN ĐỀ VỀ TÂM THỨC ....................................................................... 50

1. CẢM XÚC VÀ SỰ KHỔ, VUI ........................................................................ 50

2. SAU KHI CHẾT ................................................................................................ 54

3. NGUYÊN NHÂN TÁI SANH .......................................................................... 59

4. DANH VÀ THÂN ............................................................................................. 60

5. VÒNG TRÒN SANH TỬ ................................................................................. 61

6. CỘI NGUỒN SANH TỬ .................................................................................. 65

7. NHÂN DUYÊN SANH ..................................................................................... 67

8. BẢN NGÃ .......................................................................................................... 70

9. CĂN VÀ THỨC ................................................................................................ 74

10. XÚC NHẬP ..................................................................................................... 78

11. LẠC THỌ ........................................................................................................ 79

12. HIỂU RÕ VÀ NHẬN BIẾT ............................................................................ 80

13. TƯ TƯỞNG ..................................................................................................... 80

14. SỰ RUNG ĐỘNG TRONG LÒNG................................................................ 81

15. PHÂN BIỆT ..................................................................................................... 81

16. CĂN VÀ TRẦN............................................................................................... 83

II. SANH TỬ VÀ NIẾT BÀN ............................................................................... 84

1. NGHIỆP QUẢ SAI BIỆT .................................................................................. 84

2. NÊN SỚM LÀM VIỆC THIỆN ........................................................................ 85

3. ĐỊA NGỤC ........................................................................................................ 86

4. NIẾT-BÀN ......................................................................................................... 89

5. AI NHẬP NIẾT-BÀN ....................................................................................... 90

6. VÌ SAO BIẾT NIẾT-BÀN LÀ VUI? ................................................................ 90

7. VÌ SAO BIẾT CÓ PHẬT? ................................................................................ 91

8. NGƯỜI ĐẮC ĐẠO CÓ KHỔ HAY KHÔNG? .............................................. 92

9. ĐẮC ĐẠO VÀ NHẬP NIẾT-BÀN .................................................................. 93

QUYỂN HẠ

I. VIỆC LÀM VÀ NHÂN QUẢ ............................................................................ 94

1. KHÔNG AI HƠN PHẬT .................................................................................. 94

2. LÀM THEO KINH PHẬT ................................................................................ 95

3. SAU KHI CHẾT ................................................................................................ 96

4. NHÂN QUẢ NỐI TIẾP ..................................................................................... 96

5. DỰ TRI NHÂN QUẢ ........................................................................................ 97

II. PHẬT VÀ ĐỆ TỬ ............................................................................................. 98

1. PHẬT ĐANG Ở ĐÂU ....................................................................................... 98

2. TỰ YÊU MẾN THÂN THỂ ............................................................................. 99

3. PHẬT KHÔNG GIỐNG THẾ THẾ GIAN ...................................................... 100

4. NGỤY BIỆN ...................................................................................................... 101

5. AI LÀ THẦY CỦA PHẬT ................................................................................ 103

III. TU TẬP VÀ GIẢI THOÁT ............................................................................. 103

1. HAI GIỌT LỆ .................................................................................................... 103

2. NGƯỜI ĐƯỢC GIẢI THOÁT ......................................................................... 104

3. TRÍ NHỚ ............................................................................................................ 104

4. PHÁT KHỞI TRÍ NHỚ ..................................................................................... 106

5. ĐỘ NGƯỜI CŨNG NHƯ TRỊ BỆNH ............................................................. 111

6. THUYỀN CHỞ ĐÁ ........................................................................................... 112

7. VÌ SAO PHẢI LO TU HÀNH .......................................................................... 113

8. SỰ HÓA HIỆN CỦA TÂM THỨC .................................................................. 114

9. NHÂN DUYÊN HIỂU ĐẠO ............................................................................ 117

10. THIỆN ÁC VÀ TỘI PHƯỚC ......................................................................... 118

11. NGƯỜI ĐẮC ĐẠO VÀ CÁC VIỆC LẠ ....................................................... 119

12.NHƯNG HƠI THỞ .......................................................................................... 120

13. TRÍ TUỆ CỦA NGƯỜI ĐẮC ĐẠO ............................................................... 122

IV. ĐOẠN KẾT ..................................................................................................... 125

PHẦN HÁN VĂN

QUYỂN THƯỢNG ............................................................................................... 131

QUYỂN TRUNG ................................................................................................... 199

QUYỂN HẠ ........................................................................................................... 266