Đại Tập 175 · Bộ Chư Tông XV · Số 2001–2004 (Quyển 1–9)

Viên Quả Viên Ngộ Thiền Sư Bích Nham Lục - Quyển 8

VIÊN QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ

BÍCH NHAM LỤC

QUYỂN 8

CÔNG ÁN: Bách Trượng lại hỏi Ngũ Phong: Bỏ cổ họng, môi mép thì làm sao nói?

Ngũ Phong nói: Hòa thượng cũng phải dẹp hết.

Bách Trượng: Chốn không người không, cứ bảng hiệu mà nhìn.

GIẢI THÍCH: Quy Sơn chặt đứt đường ngôn ngữ. Ngũ Phong cắt đứt các dòng, một chút này ngay mắt nêu lên rút lại. Như hai con ngựa không đá nhau, không cho nghĩ bàn, lập tức liền gấp rút. Không giống như Quy Sơn bàn bạc thao thao. Như thiền lữ ngày nay chỉ đi dưới gió, không thể thoát được một đầu kia. Cho nên nói muốn được thân thiết chớ lấy hỏi để hỏi. Chỗ đáp của Ngũ Phong đương đầu quét sạch, quả thật thích thú..

Bách Trượng nói: Chốn không, người không cứ bảng hiệu mà nhìn. Hãy nói Sư hay không thừa nhận Sư là chết hay là sống, thấy ông ta tự do tự tại, chỉ cho ông ta một chấm. Tuyết Đậu tụng:

TỤNG:

Hòa thượng dã tinh khước

Long xà trận thượng khán mưu lược

Linh nhân trường ức Lý tướng quân

Vạn lý thiên biên phi nhất ngạc.

DỊCH:

Hòa thượng cũng dẹp hết

Trên trận long xà xem mưu lược

Khiến người thương nhớ Lý tướng quân

Muôn dặm bên trời cánh nhạn bay.

GIẢI TỤNG: Câu: “Hòa thượng cũng dẹp hết, Tuyết Đậu ngay trong câu đẩy một cái “ Trên trận long xà xem mưu lược”. Bày hai trận thoạt ra thoạt vào, có thủ đoạn khéo léo, người có tài năng thao lược, một người, một ngựa xông vào trận long xà ra vào tự tại. Ông làm sao

bao vây được họ. Nếu không phải là người này thì đâu có mưu lược như thế. Ba bài tụng này của Tuyết Đậu đều đun vào đó, bày Thốt ra lời như thế, giống như tên thần của Lý Quảng, “Muôn dặm bên trời cánh nhạn bay”. Một mũi tên nhất định bắn rơi một con chim, nhất định không bỏ qua.

Tuyết Đậu tụng chỗ hỏi của Bách Trượng như một con chim nhạn, chỗ đạp của Ngũ Phong như một mũi tên. Sơn tăng chỉ lo ca ngợi Ngũ Phong, bất chợt đầy mình dính bùn nước.

CÔNG ÁN: Bách Trượng lại hỏi Vân Nham: Bỏ đi cổ họng, môi mép thì làm sao nói?

Vân Nham: Hòa thượng có hay chưa?

Bách Trượng: Mất hết con cháu của ta.

Vân Nham hai mươi lăm năm thị giả cho Bách Trượng. Sau theo Đạo Ngô đến Dược Sơn. Dược Sơn hỏi: Ông ở trong hội Bách Trượng làm việc gì?

Vân Nham: Vượt khỏi sinh tử.

Dược Sơn: Vượt khỏi chưa?

Vân Nham: Vả không sinh tử.

Dược Sơn: Hai mươi năm ở với Bách Trượng mà tập khí vẫn chưa trừ.

Vân Nham từ biệt Dược Sơn đến tham kiến Nam Tuyền, sau trở

lại Dược Sơn mới khế ngộ. Xem người xưa hai mươi năm tham cứu vẫn còn, nửa xanh, nửa vàng, dính da, dính xương không thể thoát nhanh chóng, đúng thì cũng đúng. Chỉ là trước không đến thôn, sau không tới quán. Không thấy nói: Có lời chẳng rời chỗ hang ổ, phiền não thoát được ư? Áng mây chắn cửa động, quên nguồn biết bao người. Tông Tào Động gọi là Xúc phá. Cho nên nói đạp sơn trượng lầu phượng hoàng. Người bấy giờ e phạm húy cái tên thời ấy. Cho nên nói: Rừng gai góc phải vượt qua mới được. Nếu không vượt qua từ đầu đến cuối còn vướng mắc, chặt không đứt. Vừa nói trước không lập thân, sau không tới quán. Vân Môn mặc dù đi kiểm điểm người khác, Bách Trượng thấy ông ta như thế, một lúc lôi ra đánh cho chết. Tuyết Đậu Tụng:

TỤNG:

Hòa thượng hữu dã vị

Kim mao sư tử bất cứ địa

Lưỡng lưỡng tam tam cựu lộ hành

Đại hùng sơn hạ không đàn chỉ

DỊCH:

Hòa thượng có hay chưa?

Sư tử lông vàng không tựa đất

Hai hai ba ba lối cũ đi

Dưới núi Đại Hùng khảy tay có rỗng.

GIẢI TỤNG: “Hòa thượng có hay chưa?” Tuyết Đậu cứ bản tội luận án, đúng thì đúng, chỉ là sư tử lông vàng, đâu dè không tựa đất. Sư tử bắt các loài thú che giấu nanh vuốt, ngồi xổm trên đất chụp bắt con vật bất kỳ lớn nhỏ nó đều dùng toàn oai, dùng toàn lực của mình. Vân Nham nói: Hòa thượng có hay chưa? Chỉ nhằm trên đường cũ đi. Cho nên Tuyết Đậu nói: “Bách Trượng nhằm dưới núi Đại Hùng gãy tay rỗng”.

KHAI THỊ: Phàm người thuyết pháp, không nói không dạy. Người nghe pháp không nghe, không được. Thuyết đã không nói, không dạy, chỉ bằng không nói. Nghe đã không nghe, không được, chỉ bằng không nghe. Song không nói không nghe vẫn thiếu đôi phần. Chỉ như hiện nay quý vị nghe sơn tăng ở đây, nói làm sao tránh được lỗi này? Người xuyên thấu cửa thiền cơ, thử nêu xem?

CÔNG ÁN: Tăng hỏi Mã Đại sư: Ly tứ cú tuyệt bách phi, thỉnh Sư chỉ thẳng ý của Tổ sư tự sang?

Mã Tổ bảo: Hôm nay ta mệt mỏi không thể nói cho ông được, hỏi nơi Trí Tạng đi!

Tăng hỏi Trí Tạng, Trí Tạng đáp: Sao không hỏi Hòa thượng?

Tăng: Hòa thượng dạy con đến hỏi nơi Ngài.

Trí Tạng: Ngày nay ta đau đầu không thể nói cho ông được, hãy hỏi Hoài Hải đi!

Tăng hỏi Hoài Hải, Hoài Hải nói: Đến đây tôi lại không biết.

Tăng kể lại cho Mã Tổ. Mã Tổ nói: Tạng đầu bạc, Hải đầu đen.

GIẢI THÍCH: Công án này, sơn tăng ngày trước ở thành đô tham kiến Chân Giác. Giác nói: Chỉ cần khán câu thứ nhất của Mã Tổ, tự nhiên một lúc khế hội được. Hãy nói vị Tăng này hiểu đến hỏi hay là không hiểu mà đến hỏi? Câu hỏi này thật là sâu xa. (201) Ly tứ cú tức là có, không, chẳng có chẳng không, chẳng phải chẳng có, chẳng phải chẳng không. Lìa bốn câu này thì dứt luôn cả trăm cái phi, mặc dù cho làm đạo lý, không biết thoại đầu, tìm đầu não mà không thấy. Nếu là sơn tăng, đợi Mã Tổ nói xong liền trải tọa cụ ra lạy ba lễ, xem Ngài sẽ nói thế nào? Lúc ấy Mã Tổ thấy tăng này đến hỏi “ly tứ cú tuyệt bách phi”, thỉnh sư chỉ thẳng ý chỉ Phật pháp cho con, thì liền chụp gậy đánh đuổi ra, xem ông ta có tỉnh ngộ hay không. Mã Tổ mặc dù đã giảng nói

cho ông ta, mà gã này trước mặt lầm qua, bèn bảo đi hỏi Trí Tạng. Đâu không biết Mã Đại sư có tài biện sâu, vị tăng này mù mịt, đi hỏi Trí Tạng, Trí Tạng nói: Sao không hỏi Hòa thượng. Tăng thưa: Hòa thượng bảo con đến hỏi Ngài. Xem một chút này của ông ta đẩy liền chuyển, lại không có chỗ nhàn rỗi. Trí Tạng nói: Ngày nay ta đau đầu không thể nói cho ông được hãy đến hỏi Hoài Hải. Tăng này lại đến hỏi Hoài Hải, Hoài Hải nói: Ta đến đây không biết gì cả.

Hãy nói, vì sao một người thì nói đau đầu, một người thì nói không hiểu gì cả, rốt cuộc thế nào?

Tăng này lại trở về kể cho Mã Tổ, Mã Tổ nói: Tạng đầu bạc, Hải đầu đen. Nếu dùng lối tri kiến để suy đoán thì gọi là lừa nhau.

Có người nói: Chỉ là đẩy qua cho nhau.

Có người nói: Cả ba người đều biết câu hỏi của vị tăng này, nhưng không đáp. Thảy đều là mù, cùng một lúc đem thuốc độc để vào thượng vị đề hồ của người xưa. Cho nên Mã Tổ nói: “Đợi ông uống hết nước Tây Giang ta sẽ nói cho ông nghe”. Câu đó cùng với công án này một loại.

Nếu hiểu được Tạng đầu bạc, Hải đầu đen thì hiểu được lời nói uống nước Giang Tây. Vị Tăng này đem một gánh mù mịt đổi được cái không an vui, làm nhọc nhằn cho ba vị tôn túc, dùng phương tiện nói pháp, rốt cuộc vị tăng này cũng không tỏ. Tuy như thế, ba tông sư lại bị gã cố chấp này khám phá. như người thời nay dù chạy trên ngôn ngữ làm kế sống nói bạc là hiệp đầu sáng, đen là hiệp đầu tối. Chỉ biết dùi mài suy tính. Đâu không biết một câu của người xưa cắt đứt ý căn, phải là nhằm trong chánh phái tự xem mới được thỏa đáng. Cho nên nói: Mạt hậu cú có thấu rõ mới đến được lao quan, giữ vững biên cương không cho phàm Thánh qua lại. Nếu luận về việc này giống như ngay cửa, để một thanh kiếm, suy nghĩ thì tan thân mất mạng. Lại nói: Thí như vung kiếm trên hư không, chớ luận bàn đến hay không đến, chỉ nhằm chỗ thủ đoạn khéo léo hiểu được. Người xưa nói: Cái thùng sơn này. hoặc nói: Dã hồ tinh. Hoặc nói: Kẻ mù. Hãy nói cùng một gậy, một hét là đồng hay là khác? Nếu biết thì ngàn sai vạn biệt chỉ là một loại, tự nhiên tám mặt chịu trận. Muốn hiểu Ngũ Tổ tiên sư nói: Tiên sinh phong hậu.

Tuyết Đậu tụng:

Tạng đầu bạch, Hải đầu hắc

Minh nhãn nạp tăng hội bất đắc

Mã câu đạp sát thiên hạ nhân

Lâm Tế vị thị bạch niêm tặc

Ly Tứ cú tuyệt bách phi

Thiên thượng nhân gian duy ngã tri.

Dịch:

(Tạng đầu trắng, Hải đầu đen

Thiền Tăng mắt sáng hiểu không được

Ngựa tơ đạp chết biết bao người

Lâm Tế chưa là kẻ cướp giỏi

Lìa tứ cú tuyệt bách phi

Trên trời nhân gian chỉ ta biết).

GIẢI TỤNG: Tạng đầu bạc, Hải đầu đen”. Hãy nói ý thế nào? Một chút này nạp tăng trong thiên hạ nhảy không ra khỏi. Xem Tuyết Đậu mặt sau hợp rất hay.

Nói dù cho nạp tăng mắt sáng cũng hiểu không được chút tin tức này gọi là bí quyết thần tiên cha con không truyền. Đức Thích-ca thuyết giáo trong một đời cuối cùng chỉ truyền tâm ấn gọi là Kim Cang Vương Bảo Kiếm, gọi là chánh vị, giải thích như thế chính là việc không được lợi cho mình. Người xưa lộ bày một chút sắc bén. Nếu là người thấu suốt được là đại triệt đại ngộ, được đại tự tại. Nếu không thấu suốt được thì từ trước đến giờ không có chỗ ngộ nhập, càng nói càng đi xa. Ngựa tơ đạp chết người thiên hạ, Bát-nhã-đa-la ở Tây Thiên sấm ký cho Đạt- ma rằng: Nước Trung Quốc tuy bao la mà không có lối khác, muốn nhờ đi dưới chân của con cháu, gà vàng biết mổ một hạt lúa, cúng dường mười phương La-hán tăng. Lại Lục Tổ bảo Hòa thượng Nhượng rằng: Phật pháp sau này từ nơi ông, sau này sinh ra một con ngựa tơ đạp chết người trong thiên hạ. Về sau ở Giang Tây nối pháp truyền bá khắp thiên hạ. Bấy giờ gọi là Mã Tổ, Đạt-ma, Lục Tổ đều sấm ký là Mã Tổ. Xem hành động của ông ta quả nhiên khác. Chỉ nói Tạng đầu bạc, Hải đầu đen liền thấy chỗ đạp chết người trong thiên hạ. Chỉ một câu đen trắng này nói ngàn người vạn người, không phá được. Lâm Tế chưa phải là tên trộm giỏi. Một hôm Lâm Tế dạy chúng nói: Trên cục thịt đỏ có một con người thật không địa vị thường ra vào trước mặt các ông. Người chưa chứng cứ xem thư? Bấy giờ có vị tăng ra hỏi: Thế nào là một người thật không có địa vị?

Lâm Tế xuống thiền sàng đưa gậy nói: “Nói nói!”

Tăng không nói lời nào. Lâm Tế đẩy ra nói: Một người thật không địa vị là que phân khô.

Tuyết Phong sau này nghe nói: Lâm Tế giống như tên giặc giỏi. Tuyết Phong muốn gặp Lâm Tế xem cơ phong của Mã Tổ càng hơn

Lâm Tế. Đây chính là tên trộm giỏi. Tuyết Đậu một lúc xỏ lỗ mũi được. Lại tụng tăng này nói “lìa tứ cú tuyệt bách phi’ trên trời nhân gian chỉ ta biết. Lại chớ mưu sống trong hang quỷ. Người xưa nói: Hỏi nơi chỗ đáp, đáp nơi chỗ hỏi, chính là kỳ đặc, ông làm sao “Lìa tứ cú”, tuyệt bách phi. Tuyết Đậu nói: Chỉ có ta mới biết việc này. Dù ba đời chư Phật cũng nhìn không thấy. Đã là chính mình tự biết, mọi người trước hết tìm cầu cái gì. Đại Quy Chân Như nói: Tăng này hỏi như thế, Mã Tổ đáp như thế. Lìa tứ cú tuyệt bách phi, Trí Tạng, Hoài Hải đều không biết. Có muốn hiểu không, không thấy nói ngựa tơ đạp chết người trong thiên hạ.

KHAI THỊ: Kiếm mạc da đặt ngang mũi tên bén cắt đứt ổ sắn bìm, gương sáng treo cao, trong câu dẫn ra ấn Tỳ-lô, chỗ Điền địa ẩn mật, mặc áo ăn cơm. Chỗ du hý thần thông làm sao gá nương, rõ ràng? Xem văn ở dưới.

CÔNG ÁN: Hòa thượng Kim Ngưu mỗi khi đến giờ trai, tự mang thùng cơm để trước tăng đường múa rồi cười ha ha, nói: Bồ-tát con lại ăn cơm!

Tuyết Đậu nói: Tuy như thế, Kim Ngưu không phải là tâm tốt.

Tăng hỏi Trường Khánh: Người xưa nói: Bồ-tát con lại ăn cơm ý chỉ thế nào?

Trường Khánh nói: Giống như nhân thọ trai, khánh tán

GIẢI: Kim Ngưu là tôn túc dưới Mã Tổ, mỗi khi đến giờ thọ trai tự mang thùng cơm để trước tăng đường múa rồi, cười hả hả, nói: Bồ-tát con đến ăn cơm! Như thế hai mươi năm. Hãy nói ý Ngài ở chỗ nào? Nếu chỉ gọi ăn cơm, bình thường đánh bảng đánh trống cũng đủ báo hiệu rồi.

(202) Tại lại tự mang thùng cơm, làm nhiều việc như thế? Có phải Ngài điên không? Có phải Ngài đề xướng kiến lập không? Nếu là đề xướng việc này sao không lên tòa Bảo Hoa Vương gõ giường thiền dựng phất trần, làm như thế để làm gì? Người thời nay đâu không biết người xưa ý tại ngôn ngoại. Tại sao không xem đề mục của Tổ sư lúc mới đến nói cái gì? Nói rõ ràng: “Giáo ngoại biệt truyền, chỉ riêng truyền tâm ấn”. Người xưa phương tiện cũng chỉ dạy ông ngay đó thừa đường đi. Người sau này vọng tự suy tính nói ở đâu có nhiều việc? Lạnh thì sưởi ấm, nóng thì hóng mát, đói thì ăn, mệt lại nghỉ. Nếu như thế là lấy nghĩa thường tình để chú giải. Một tông của Đạt-ma quét sạch mà không biết người xưa trong hai mươi sáu thời niệm niệm không bỏ. Muốn rõ việc này, Tuyết Đậu nói: Tuy nhiên như thế, Kim Ngưu không phải là tâm tốt. Chỉ một câu này bao nhiêu người đã hiểu lầm. Gọi là thượng vị đề

hồ, được đời quý trọng, gặp những người này trở thành độc dược. Kim Ngưu đã là người quanh co. Vì sao Tuyết Đậu nói không phải là tâm tốt? Vì sao lại nói như thế? Nhà nạp tăng phải có cơ sống mới được. Người đời nay không đến điền địa của người xưa, chỉ thích nói: Thấy cái tâm gì? Có Phật gì? Nếu dùng kiến giải như thế thì phá hoại lão tác gia Kim Ngưu rồi, phải xem cẩn thận mới được. Nếu chỉ ngày nay, ngày mai nói thích khẩu ắt thì không có ngày liễu ngộ. Sau này Trường Khánh thượng đường, có vị Tăng hỏi: Cổ nhân nói Bồ tát con đến ăn cơm, ý chỉ thế nào? Trường Khánh đáp: Giống như nhân trai khánh tán. Hoàn Tôn túc rất mực từ bi, bày vẽ không ít, đúng thì đúng, nhân thọ trai khánh tán, ông hãy nói khánh tán cái gì? Xem Tuyết Đậu tụng:

Bạch Vân ảnh lý tiếu ha ha

Lưỡng thủ trì lai phó dữ tha

Nhược thị kim mao sư tử tư

Tam thiền lý ngoại kiền hào ngoa

Nghĩa:

Bóng mây trắng bạc cười ha ha

Hai tay mang lại gửi cho va

Sư tử lông vàng con quả thực

Ngoài ba ngàn dặm thấy sai ngoa.

GIẢI THÍCH: Câu: Bóng trắng mây cười ha ha” Trường Khánh nói: “Nhân trai khánh tán. Tuyết Đậu nói: “Hai tay mang lại gửi cho va”. Hãy nói chỉ là cho tăng ăn cơm hay có việc gì đặc biệt khác? Nếu ngay đó biết được chính xác thì đúng là con sư tử lông vàng. Nếu là con sư tử lông vàng thì nhất định không cần Kim Ngưu mang thùng cơm lại múa cười to. Ngoài ba ngàn dặm biết được chỗ bại hoại của ngài. Người xưa nói: Một niệm khởi lên không cần đè xuống. Cho nên nhà nạp tăng bình thường phải là vượt ra ngoài kiến giải mới được gọi bổn phận Tông Sư. Nếu chỉ y vào ngôn ngữ cũng không khỏi ló đuôi.

KHAI THỊ: Gươm linh kiếm báu thường lộ hiện tiền, có thể giết người, cũng có lúc cứu sống người, ở đây ở kia đồng được đồng mất. Nếu muốn nắm chắc thì mặc tình nắm chắc, nếu muốn triển khai thì mặc tình triển khai. Hãy nói không rơi vào khách chủ, không câu nệ vào dung hợp là thế nào, thử nêu xem?

CÔNG ÁN: Tăng ở trong hội của Hòa thượng Định Châu đi đến Ô Cữu. Ô hỏi: Pháp của Định Châu giống gì với ở đây?

Tăng: Không phân biệt được.

Ô Cữu: Nếu không khác thì về bên kia, nói xong liền đánh.

Tăng: Gậy có mắt, không được đánh người vô cớ.

Ô Cữu: Ngày nay đánh trúng một người, lại đánh ba gậy.

Tăng liền ra đi.

Ô Cữu: Gậy cong có người ăn.

Tăng xoay mình nói: Đâu ở trong tay Hòa thượng được.

Ô Cữu: Ông cần sơn tăng trao cho ông.

Tăng đến lấy cây gậy của Ô Cữu, đánh Ô Cữu ba gậy.

Ô Cữu: Gậy cong gậy cong.

Tăng: Có người bị ăn gậy.

Ô Cữu: Kẻ đánh người vô cớ. Tăng liền lễ bái.

Ô Cữu: Hòa thượng lại như thế. Tăng: Cười ra đi.

Ô Cửu: Dùng được như thế, dùng được như thế.

Tăng ở trong hội của Hòa thượng Định Châu đến chỗ Ô Cữu. Ô Cữu là bậc tác gia. Mọi người nếu đến đây thì biết được hai người này bên ra bên vào. Ngàn cái vạn cái chỉ là một cái, làm chủ cũng như thế, làm khách cũng như thế, hai người cuối cùng hợp thành một nhà, một lúc cũng thăm dò về sự lãnh ngộ sâu hay cạn, khách chủ hỏi đáp, rốt cùng bậc tác gia xem Ô Cữu hỏi tăng này rằng: Pháp của Định Châu giống gì với ở đây?

Tăng: Không phân biệt được.

Lúc ấy nếu không phải là Ô Cữu thì khó làm gì được tăng này. Ô Cữu nói: Không phân biệt được thì về bên ấy, bèn đánh. Đâu thể tăng này là tác gia. Bèn nói gậy có mắt không được đánh người vô cớ.

Ô Cữu một bề theo lệnh nói: “Ngày nay đánh trúng một người lại đánh ba gậy.

Tăng này bèn ra đi. Xem hai người tự do tự tại đều là bậc tác gia liễu việc này, cần phải phân biệt rõ.

Tăng này tuy ra đi. Công án này lại chưa rõ.

Ô Cữu hoàn toàn muốn nghiệm chỗ thật của tăng, xem tăng này thế nào. Tăng này giống như mịt mờ, cho nên chưa thấy được ông ta.

Ô Cữu lại nói: Gậy cong xưa nay có người ăn. “Tăng này cần chuyển thân nhả hơi, lại không làm gì được ông ta, chuyển nhẹ nói: Đâu ở trong tay Hòa thượng được. Ô Cữu là tông sư trên đãnh có mắt, dám nằm trong miệng cọp. Nếu ông cầu sơn tăng trao cho ông. Gã này là kẻ có linh phù. Chỗ nói: “Thấy việc thấy việc những không làm là không dõng mãnh”. Lại không suy nghĩ, đến gần cướp cây gậy trong tay của Ô

Cữu, đánh Ô Cữu ba gậy. Ô Cữu nói: “Gậy cong, gậy cong”. Ông hãy nói ý thế nào? Đầu Thượng nói: Mời gậy vốn có người ăn, đến nỗi đến đây tăng đánh Ô Cữu lại nói gậy cong gậy cong. Tăng nói: Có người bị ăn. Ô Cữu nói: Kẻ đánh người vô cớ. Đầu Thượng nói: Vô cớ đánh một người, cuối cùng tự ăn gậy, vì sao cũng nói “người đánh vô cớ”. Lúc ấy nếu không phải vị tăng cứng cõi này lên cũng không làm gì được Sư. Vị Tăng này liền lễ bái. Cái lễ bái này rất độc địa, cũng không phải là cái tâm tốt. Nếu không phải là Ô Cữu cũng biết ông ta không biện luận. Ô Cữu nói: Lại đi như thế vị tăng này cười lớn đi ra. Ô Cữu nói: Tiêu được như thế, tiêu được như thế. Xem hai vị là hàng tác gia gặp nhau từ đầu đến cuối cùng khách chủ phân minh, đứt rồi khéo nói. Thật ra cũng chỉ là cơ hoán. (203) Ông ta đến đây cũng không nói có chỗ hỗ hoán. Chính là người xưa tuyệt ý tưởng tình trần, hai bên đều là tác gia, cũng không nói có được, có mất. Tuy là ngôn ngữ trong một lúc này, cả hai người hoạt bát đều có huyết mạch chỉ kim. Nếu có thể ở đây thấy được cũng chính là trong mười hai thời rõ ràng phân minh. Tăng này đi ra là cả hai đều buông rồi, cả hai đều thâu, gọi đó là đổi nhau. Tuyết Đậu chính như thế Tụng:

Hô tức dị khiển tức nan

Hỗ hoán cơ phong tử tế khan

Kiếp thạch có lai du khả hoại

Thương minh thâm xứ lập tu càn

Ô Cữu lão! Ô Cữu lão!

Kỷ hà ban?

Dữ tha tiêu bích thái vô đoạn.

Dịch:

(Gọi thì dễ lại đuổi thì khó

Cơ phong hỗ hoán hãy xem kỹ

Kiếp thạch kiên cố vẫn bị hoại.

Biển sâu thẳm chỗ đứng khô khan

Lão Ô Cữu! lão Ô Cữu!

Bao nhiêu thứ?

Cho kia chiếc gậy không manh mối).

Hai câu: “Gọi thì dễ đuổi thì khó”, hàng nhất đẳng là rơi trong cỏ. Tuyết Đậu rất mực từ bi. Thông thường nói: Gọi rắn thì dễ đuổi rắn thì khó, như lấy cái bầu thổi lên kêu rắn thì dễ, cần đuổi thì khó. Giống như đưa gậy cho ông ta thì dễ, lại giựt lại gậy đuổi đi thì khó, phải có bản lĩnh lão luyện mới có đuổi ông ta đi được. Ô Cữu là hàng tác gia, có thủ

đoạn gọi được rắn, cũng có thủ đoạn đuổi rắn. Vị Tăng này cũng không phải hàng mù tối. Ô Cữu hỏi: Đạo pháp nào của Định Châu giống với đây? Chính là gọi tăng ấy, Ô Cữu bèn đánh là sai khiến tăng ấy. Tăng nói: “Gậy có mắt, không được đánh người vô cớ”, xoay lại vị trí của vị tăng này là gọi. Ô Cữu nói: “Nếu cần sơn tăng trao cho ông”, Tăng đến lấy gậy, đánh ba gậy. Là vị tăng đuổi, cho đến vị tăng cười lớn ra đi. Ô Cữu nói: Tiêu được như thế, sẽ tiêu được như thế”. Rõ ràng là đuổi được ông ta rất khéo. Xem cơ phong của hai người đáp đổi nhau, tơ qua chỉ lại, nhồi thành một khối, từ đầu đến cuối khách chủ rõ ràng. Có khi chủ lại làm khách, có khi khách lại làm chủ. Tuyết Đậu ca ngợi chẳng tiếc lời. Cho nên nói: “Cơ phong hỗ hoán chín chắn xem”. Câu: “Kiếp thạch cứng mà có thể hoại”. Nghĩa là kiếp thạch này dài bốn mươi dặm, rộng tám vạn bốn ngàn do-tuần, dày tám vạn bốn ngàn do-tuần. Năm trăm năm mới có người trên cõi trời đến dùng cái y năng ba lượng phất một cái. Rồi đi đến năm trăm năm lại đến, cứ như thế cho đến quét hết khói đá này là một kiếp gọi là kiếp thạch.

Tuyết Đậu nói: Kiếp thạch cứng còn có thể hoại. Đá tuy cứng mà còn có thể tiêu ma hết. Cơ phong của hai vị này thiên cổ vạn cổ cũng không cùng tận.

Câu: Biển sâu thăm thẳm chỗ đứng còn khô”. Biển mênh mông, sóng to nổi dậy, nước dâng ngập trời. Nếu bảo hai người này vào trong đó đứng, biển cả này cũng phải khô kiệt. Tuyết Đậu đến đây một lúc tụng rồi. Sau này lại nói: Lão Ô Cữu! Lão Ô Cữu! Bao nhiêu thứ?”. Hoặc bắt, hoặc thả, hoặc chết, hoặc sống. Cuối cùng là bao nhiêu thứ? Câu: “Cho kia chiếc gậy không manh mối”.

Cây gậy này ba đời chư Phật dùng, lịch đại Tổ sư cũng dùng, hàng tông sư cũng dùng, nhổ đinh tháo chốt, mở niêm, cỡi trói, đâu được dễ dàng trao phó cho người. Ý Tuyết chỉ dùng riêng, mau gặp vị tăng này lúc ấy chỉ triển khai cho ông ta, bỗng gặp kẻ khi hạn nổi sấm, xem Sư làm sao chống lại. Ô Cữu trao cán gậy cho người há không phải là thật vô lý?

KHAI THỊ: Nhỏ như hạt gạo, lạnh tơ băng tuyết, bịt lấp càn khôn, lìa sáng dứt tối, chỗ thấp thấp xem có dư, nơi cao cao nhìn không đủ. Chặt đứt ngôn ngữ giúp người vào cửa, đều ở nơi đây còn có chỗ xuất thân không, thử nêu xem?

CÔNG ÁN: Đan Hà hỏi tăng: Từ đâu đến? Tăng: Dưới núi đến.

Hà: Ăn cơm chưa?

Tăng: Ăn cơm rồi.

Hà: Người đem cơm đến cho ông ăn có mắt không?

Tăng không đáp được.

Trường Khánh hỏi Bảo Phước: Đem cơm cho người ăn có phần báo ân, vì sao mà không có mắt?

Bảo Phước đáp: Người thí người nhận cả hai đều mù.

Trường Khánh nói: Hết cơ rồi có thành mù không?

Bảo phước: Nói ta mù được không?

GIẢI TỤNG: Thiền sư Thiên Nhiên ở núi Đan Hà, tại Đặng Châu, không biết người ở xứ nào. Buổi đầu theo Sư học đạo Nho học, sắp vào Trường An ứng thí nghỉ ở quán trọ. Bỗng nằm mộng thấy ánh sáng trắng đầy nhà. Người đoán mộng nói: Đây là điềm hiểu không. Sau đó bỗng gặp một thiền khách hỏi: Nhân giả đi đâu?

Đan Hà đáp: Đi thi làm quan.

Thiền khách hỏi: Thi làm quan đâu bằng thi làm Phật?

Đan Hà: Thi làm Phật phải đến nơi nào?

Thiền khách: Nay Mã Tổ ở Giang Tây hành đạo ấy là trường tuyển Phật, nhân giả nên đến đó.

Đan Hà bèn đi thẳng đến Giang Tây, vừa thấy Mã Tổ, liền lấy hai tay lột cái mũ trên đầu. Mã Đại sư quay nhìn nói: Ta không phải là thầy của ông. Hãy đến chỗ Nam Nhạc, Thạch Đầu đi! Sư đi thẳng đến Nam Nhạc lại làm ý như trước. Thạch Đầu nói: Xuống nhà trù đi! Sư lễ tạ đi vào theo chúng làm công tác, trải qua ba năm. Một hôm Thạch Đầu bảo đại chúng rằng: Ngày mai cắt cỏ trước điện Phật. Đến hôm sau đại chúng chuẩn bị xẻng cuốc để làm cỏ. Đan Hà lấy cái chậu đựng đầy nước sạch đến quỳ trước Thạch Đầu. Thạch Đầu nhìn vậy cười, bèn cạo tóc và nói giới cho. Đan Hà. Đan Hà bịt lỗ tai đi ra, liền đến Giang Tây lại yết kiến Mã Tổ Chưa tham lễ Sư vào tăng đường, leo trên cổ Thánh tăng mà ngồi. Bấy giờ đại chúng kinh ngạc liền thưa lên Mã Tổ. Mã Tổ đích thân đến xem thấy vậy nói: “Con ta là Thiên Nhiên”. Đan Hà bèn xuống lễ bái thưa: “Tạ thầy ban cho pháp hiệu”. Nhân đó mà có tên là Thiên Nhiên. Cổ nhân Thiên Nhiên siêu thoát như thế nên nói: Thi làm quan không bằng thi làm Phật. Trong Truyền Đăng Lục ghi ngữ cú của Sư thật là vách đứng ngàn nhẫn mỗi câu đều có thủ đoạn nhổ đinh tháo chốt cho người. Như hỏi vị tăng này từ đâu đến? Tăng đáp: Dưới núi đến. Vị Tăng này lại không thông chỗ đi. Giống như người có mắt khám phá ngược chủ nhà. Lúc ấy nếu không phải Đan Hà cũng khó nắm được Ông ta. Đan Hà lại nói: Ăn cơm chưa? Ban đầu chưa thấy

được, lần thứ hai khám phá được ông ta. Tăng nói: Ăn cơm rồi. Kẻ mù mịt vốn không hiểu. Đan Hà nói: Người đem cơm cho ông ăn có mắt không? Tăng không đáp được lời nào. Ý của Đan Hà nói: Gã này cho ông cơm kham làm việc gì? Tăng này nếu là kẻ khác thử cho Sư một cái tát, xem Sư làm gì?

(204) Tuy nhiên như thế Đan Hà cũng chưa buông tha. Tăng này lại nháy mắt không nói. Bảo Phước và Trường Khánh cùng ở trong hội của Tuyết Phong, thường nêu công án của người xưa để bàn luận. Trường Khánh hỏi Bảo Phước: Đem cơm cho người ăn là có phần báo ân, vì sao không có mắt? Không hẳn là hỏi hết trong công án, đại khái mượn lời này làm thoại đầu. Muốn nghiệm chỗ thích hợp của ông ta. Bảo Phước nói: Người thí người nhận đều là kẻ mù, sinh thay đến đây chỉ luận việc đương cơ, trong nhà có lối xuất thân. Trường Khánh nói: Hết cơ ấy lại thành mù không? Bảo Phước đáp: Nói ta mù được không? Ý của Bảo Phước cho rằng ta có mắt như thế, nói cho ông rồi. Có nói ta mù được không. Tuy nhiên như thế nửa úp nửa mở. Lúc ấy nếu là sơn tăng đợi ông ta nói hết cơ ấy có thành mù không thì nói với ông là mù. Thật đáng tiếc. Bảo Phước lúc ấy nếu hạ được chữ mù này thì tránh khỏi Tuyết Đậu có nhiều thứ sắn bìm. Tuyết Đậu chỉ dùng ý này TỤNG:

Tận cơ bất thành hạt

An ngưu đầu khiết thảo

Tứ thất nhị tam chư

Tổ sư Bảo trí trì lai thành quá cựu

Quá cựu thâm, vô xứ tầm

Thiên thượng nhân gian đồng lục trầm.

DỊCH:

Tột cơ không thành mù

Cột trâu cho ăn cỏ

Ba mươi ba chư vị Tổ sư

Bảo khí đến giờ thành lỗi quấy

Lỗi quấy sâu không chỗ tìm

Trên trời nhân gian đồng ngập chìm.

GIẢI TỤNG: Câu: “Tột cơ không thành mù”. Trường Khánh nói: người tốt cơ kia đến có mù không?

Bảo Phước nói: Bảo ta mù được không?

Giống như “cột trâu cho ăn cỏ”. Phải đồng với ông ta tự ăn mới được, trong ấy lại cột trâu cho ăn cỏ. Tuyết Đậu tụng như thế, tự nhiên thấy được ý của Đan Hà.

“Ba mươi ba chư vị Tổ sư

Bảo khí đến giờ thành lỗi quấy”.

Không chỉ lụy đến Trường Khánh mà còn đến hai mươi tám vị tổ Tây Thiên, Lục Tổ đất này, đồng thời chôn vùi. Đức Phật Thích-ca bốn mươi chín năm nói một Đại Tạng kinh, cuối cùng chỉ truyền một bảo khí này.

Vĩnh Gia nói: Không phải nêu lên sự việc rỗng không. Gậy báu của Như Lai cận tung tích. Nếu là kiến giải của Bảo Phước thì bình báu đem đến đều thành lỗi lầm, lỗi lầm sâu không chỗ tìm, điều này vì ông nói không được, chỉ tìm chỗ ngồi yên, nhằm trong câu này câu kiểm điểm xem? Đã là lỗi lầm sâu dày. Vì sao không có chỗ để tìm? Điều này không phải là lỗi nhỏ, vì đem việc lớn Tổ sư cùng lúc ở trên đất bằng bị chìm ngập.

KHAI THỊ: Cho nên Tuyết Đậu nói: “Trên trời nhân gian đều ngập chìm hết. Hướng thượng chuyển có thể xỏ mũi của mọi người trong thiên hạ. Giống như chim cắt chụp chim câu. Hướng hạ chuyển thì lỗ mũi của mình ở trong tay của người khác, như rùa ẩn trong vỏ. Trong đây nếu có người ra nói: Xưa nay không hướng thượng, không hướng hạ, dùng chuyển làm gì, chỉ nói với y: Ta cũng biết ông nhằm trong hang quỷ tìm kế sống. Hãy nói làm sao phân biệt được trắng đen. Im lặng hồi lâu, nói: Có cành vin cành, không cành vin nhánh, thử nêu xem?

CÔNG ÁN: Tăng hỏi Vân Môn: Thế nào là nói siêu Phật vượt Tổ? Môn đáp: Cái bánh bò.

GIẢI THÍCH: Vị Tăng hỏi Vân Môn: Thế nào là nói siêu Phật việt Tổ? Vân Môn đáp: “bánh bò”. Nghe có cảm giác rợn óc dựng lông chăng? Hàng Thiền khách hỏi Phật hỏi Tổ, hỏi Thiền hỏi đạo, hỏi hướng thượng hướng hạ xong, lại chỗ không không thể đặt thành câu hỏi, mà hỏi siêu Phật Việt Tổ. Vân Môn là tác gia, nước lớn thì thuyền cao, đất nhiều thì Phật lớn, đáp rằng: “bánh bò”.

Có thể nói đi không luống, không phí công Vân Môn lại dạy chúng: Ông đừng có thấy người nói ý của Tổ sư, bèn hỏi đạo lý siêu Phật vượt Tổ. Ông lại nói thế nào là Phật? Thế nào là Tổ? Rồi sẽ hỏi siêu Phật vượt Tổ. Như hỏi ra khỏi ba cõi. Ông đem ba cõi lại xem? Có cái thấy biết gì cản trở ông. Có sắc thanh Phật pháp gì có thể làm cho ông rõ, rõ cái cản trở gì, lấy cái gì làm cái thấy sai biệt, bậc cổ Thánh kia làm gì được ông? Thân đi làm vật, nói cái toàn thể toàn chân, mỗi vật đều là thể thì không thể được. Ta nói với ông đó là việc gì? Sớm đã chôn vùi rồi vậy. Hiểu được lời này thì biết được bánh bò. Ngũ Tổ nói:

Phân lừa sánh với xạ hương. Nên gọi: Cắt đứt cội nguồn ấn chứng của Phật, vạch lá tìm cành, thì ta không thể. Đến đây muốn được khế hợp với thiền pháp chớ có đem lời hỏi để hỏi. Xem tăng này hỏi thế nào là lời bàn về siêu Phật vượt Tổ? Vân Môn đáp: Cái bánh bò, có biết hổ thẹn không? Có biết bày vẽ không? Có một hạng người chưa thấu rõ Phật pháp bèn nói: Vân Môn hành động hồ đồ chưa thực ngộ, bèn nói cái bánh bò. Nếu như thế thì cho cái bánh bò cái thấy về lời bàn siêu Phật vượt Tổ, há có lối thoát, không phải là lấy bánh bò để hiểu. Lại không thể đèm điều siêu Phật vượt Tổ để hiểu, chính là lối thoát. So với “ ba cân mè” biết đánh trống, cùng một loại tuy nhiên chỉ nói cái bánh bò, thật ra thì khó thấy. Người sau này phần nhiều nói: Lời thô, lời tế đều quy về Đệ nhất nghĩa. Nếu hiểu như thế lại đi làm tọa chủ, một đời gầy dựng được nhiều tri giải. Như các thiền lữ thời nay nói: Lúc siêu Phật vượt Tổ chư Phật cũng đạp dưới gót chân, Tổ sư cũng đạp dưới gót chân, cho nên Tuyết Đậu chỉ đáp với ông ta là bánh bò. Đã là bánh bò thì đâu hiểu được siêu Phật vượt Tổ, thử tham kỹ xem? Các nơi tụng rất nhiều, đều ở trong lời hỏi mà làm ngôn ngữ. Chỉ có Tuyết Đậu tụng rất hay, thử nêu xem? Tụng rằng:

Siêu đàm thiền khách vấn thiên đa

Phùng há phi ly kiến dã ma

Hồ bính áp lai du bất trụ

Chí hơn thiên hạ hữu hào ngoa.

DỊCH:

Thiền khách cao xa hỏi cũng nhiều

Chắp vá mở rời thấy đó chăng

Bánh bò hấp lại còn không trụ

Đến nay thiên hạ vẫn sai lầm.

GIẢI TỤNG: Câu: “Thiền khách cao xa hỏi cũng nhiều”. Lời này Thiền khách thích hỏi riêng, không thấy Vân Môn nói: Các ông vác gậy lên vai, nói ta tham thiền học đạo, liền tìm đạo lý siêu Phật vượt Tổ. Tôi hỏi ông: Trong mười hai thời đi đứng ngồi nằm, đi tiêu, đi tiểu. Cho đến con trùng trong hầm phân, buôn ở ngoài chợ bán thịt dê, lại có đạo lý siêu Phật vượt Tổ không? Nói được ra đây. Nếu không thì chẳng ngại ta đi Đông đi Tây, liền xuống tòa. Có người không biết tốt xấu vẻ một vòng tròn, thật làm thêm một lớp si mê, thêm gông cùm. Câu: “Chắp vá mở rời thấy đó chăng?”

Chỗ hỏi của ông ta có tính cách chắp vá.

Vân Môn thấy chỗ hỏi của ông ta mở rời, vì thế đem bánh bò đắp

vá lấp bít chậm đứng.

Tăng này còn tự không chịu trụ lại hỏi. Thế nên Tuyết Đậu nói: Bánh bò hấp lại còn không đứng. Đến nay thiên hạ vẫn hào ngoa. Thiền khách thời nay mặc dù ở trên bánh bò mà hiểu. Không như vậy thì ở chỗ siêu Phật vượt Tổ làm đạo lý. Đã không ở trong hai đầu này (205) cuối cùng ở chỗ nào? Ba mươi năm sau, đợi sơn tăng thay đổi xương cốt rồi sẽ nói cho ông.

CÔNG ÁN: Xưa có mười sáu vị khai sĩ đến nhà tắm chúng Tăng theo thứ lớp mà tắm, bỗng nhiên ngộ được nhân của nước. Chư thiền đức làm sao hiểu? Ngài nói: Diệu xúc tuyên minh thành Phật tử trụ, cũng phải đại triệt đại ngộ mới được.

GIẢI THÍCH: Trên hội Lăng-nghiêm, Bồ-tát Bạt-đà-bà-la cùng sáu mươi vị khai sĩ, mỗi vị đều tu phạm hạnh, mỗi người đều nói về nguyên do chứng được pháp môn Viên Thông. Đây cũng là một con số trong hai mươi lăm Viên Thông họ nhân lúc tăng đi tắm cũng đi tắm theo, bỗng nhiên ngộ được nhân của nước liền nói: “Đã không rửa bụi, cũng không rửa thân”. Hãy nói: Rửa cái gì? Nếu hiểu được thì được an nhiên, được điều chưa từng có. Ngàn người vạn người gần bên không được.

Nên nói do không sở đắc chính là chân Bát-nhã. Nếu có sở đắc là tương tợ Bát-nhã. Tổ Đạt-ma bảo Nhị Tổ: Đem tâm ra đây, ta an cho. Nhị Tổ thưa: Con tìm tâm không có.

Một chút này chính là tánh mạng căn bản của nạp tăng, đều không hưởng được như nhiều văn tự ngữ ngôn. Chỉ tiêu cái bỗng ngộ được nhân của nước, tự nhiên liễu ngộ. Đã không rửa bụi, cũng không rửa thân. Hãy nói ngộ cái gì? Đến loại điền địa này một chút cũng không dính dáng được. Nói chữ Phật cũng phải kiêng kỵ.

Ngài nói: “Diệu xúc tuyên minh thành Phật tử trụ”.

Tuyên là hiển, diệu xúc là minh. Đã ngộ “diệu xúc thành Phật tử trụ”. Tức trụ Phật địa. Như người nay cũng vào nhà tắm cũng xúc chạm như thế, vì sao lại không ngộ? Rõ ràng là bị trần cảnh làm chướng ngại, dính vào xương tủy, cho nên không thể ngộ. Nếu đến đây rửa cũng không có sở đắc, xúc cũng không có sở đắc, nhân nước cũng không có sở đắc. Hãy nói là diệu xúc tuyên minh? Nếu nhằm trong đây liền thấy được, là Diệu Xúc tuyên minh thành Phật tử trụ. Người thời nay cũng xúc có thấy chỗ diệu không? Diệu xúc, phi thường xúc, cùng người xúc hợp thì thành xúc, ly thì phi. Huyền Sa leo núi dập một ngón chân. Cho đến cây gậy của Đức Sơn há không phải là diệu xúc? Tuy thế cũng phải

đại triệt đại ngộ mới được. Nếu tìm tòi trên thân thì có gì dính dáng. Nếu như đại triệt đại ngộ thì đâu cần vào tắm, thì ngay trên đầu sợi lông hiện cõi Bảo Vương, ở trong vi trần chuyển đại pháp luân, thấu được một chỗ là đồng thời thấu được ngàn chỗ muôn chỗ, không phải giữ gìn một hang ổ, tất cả nơi đều là cửa Quán Âm nhập lý. Người xưa nghe tiếng thì ngộ đạo, thấy sắc minh tâm. Nếu một người ngộ thì phải. Vì sao mà sáu mươi khai sĩ đồng thời ngộ? Thế nên, người xưa đồng tu đồng chứng, đồng ngộ đồng giải. Tuyết Đậu nêu cái ý giáo kia, làm cho người đến chỗ diệu xúc ngộ lấy. Tụng về con mắt giáo lý kia khiến người thoát khỏi giáo lý che phú tránh được nửa say nửa tỉnh. Cốt cho người thật phải đại triệt đại ngộ, tụng:

Liễu sự Nạp tăng tiêu nhất cá

Trường liên sàng thượng triển cước ngọa

Mộng trung tằng thuyết ngộ viên thông

Hưởng thủy tấy lai mạch diện thóa.

DỊCH:

Xong việc nạp tăng tiêu một cái

Duỗi chân nằm mãi ở trên giường

Trong mộng từng nói ngộ viên thông

Nước thơm rửa xong thẳng mặt nhỗ.

Giải: Câu: “Xong việc nạp tăng tiêu một cái”. Hãy nói xong được việc gì? Thiền khách tài giỏi nghe nhắc đến đứng dậy liền đi đâu cần thành đoàn kết nhóm).

Câu “Duỗi chân nằm mãi ở trên giường”.

Người xưa nói: Rõ ràng không có pháp để ngộ. Ngộ rồi trở lại mê. “Duỗi chân nằm mãi ở trên giường”, không ngụy cũng không chân. Cho nên trong lòng không lo một việc gì, đói thì ăn, mệt đi ngủ. Ý của Tuyết Đậu nói nếu ông vào tắm ngộ được diệu xúc tuyên minh. Ở trên phần nạp tăng vô sự, chỉ giống như trong mộng nói mớ. Cho nên nói “Trong mộng từng nói ngộ viên thông”.

“Nước thơm rửa xong thẳng mặt nhỗ”

Nói như thế chỉ là nước dơ đem đổ trên đầu lại nói viên thông cái gì? Tuyết Đậu nói giống như hạng người này, nên nhỗ ngay vào. Sơn tăng nói trên đất lại thêm một lớp bùn.

KHAI THỊ: Đại dụng hiện tiền, không còn phép tắc, bắt sống nắm giam, không nhọc công lao.

Hãy nói là người nào từng như thế, thử nêu xem?

CÔNG ÁN: Tăng hỏi Đầu Tử: Tất cả tiếng có phải là tiếng Phật

không?

Đầu Tử đáp: Phải.

Tăng: Hòa thượng chớ khua bát ra tiếng.

Đầu Tử liền đánh.

Tăng lại hỏi: Lời thô tiếng tế đều quy về Đệ nhất nghĩa phải không?

Đầu Tử đáp: Phải.

Tăng thưa: Hòa thượng làm con lừa được không?

Đầu Tử bèn đánh.

GIẢI THÍCH: Đầu Tử chất phát được tài hùng biện siêu quần. Phàm có người đến hỏi, mở miệng liền thấy gan ruột, không phí sức, bèn quét sạch lưỡi của mọi người, có thể gọi là ngồi trong phòng kín tính toán quyết thắng ngoài ngàn dặm. Vị Tăng này dùng kiến giải Phật pháp thanh sắc dán lên đầu của Đầu Tử, gặp người bèn hỏi: “Đầu Tử là hàng tác gia biện tài vô ngại”. Vị Tăng này biết chỗ thật thà của Đầu Tử nên hạ đặt cái lồng bẩy khiến Đầu Tử bước vào trong. Cho nên có lời sau Đầu Tử lại làm cho rơi vào cơ của cọp; câu lời sau của ông nói. Vị Tăng này tiếp lời đáp của ông ta liền nói: thuộc chớ khua bát ra tiếng. Quả nhiên một câu thì được.

Nếu là người khác thì không làm gì vị tăng này được. Đầu Tử có mắt sáng, theo sau liền đánh. Thiền sư có thủ đoạn kỳ đặc cần phải là bậc tài giỏi mới được. Chuyển trái cũng theo tự do tự tại, chuyển phải cũng tự do tự tại, tăng này đã đặt cái tròng, muốn đến vuốt râu cọp. Đâu ngờ Đầu Tử lại đi trên cái tròng kia. Đầu Tử liền đánh. Tăng này đáng tiếc có đầu mà không có đuôi. Lúc đó đợi Sư giơ gậy lên thì lật đổ giường thiền, dù cho Đầu Tử có toàn cơ cũng phải thối lui ba ngàn dặm. Lại hỏi: lời thô tiếng tế đều quy về Đệ nhất nghĩa phải không?

Đầu Tử cũng đáp là phải, giống như không khác. Tăng nói: Kêu Hòa thượng là con lừa được không?

Đầu Tử lại đánh. Vị Tăng này tuy tạo sào huyệt nhưng quả thật kỳ đặc. Nếu là Trưởng lão ngồi trên ghế dựa, đảnh môn không có mắt, cũng khó bẻ gãy Sư. Đầu Tử có chỗ chuyển thân, vị tăng này cốt ý tạo cái đạo cốt làm đão lộn đạo lý của Sư. Rốt cuộc không làm gì được Đầu Tử.

(206) Nham Đầu nói: Nếu luận chiến thì người người đứng tại chỗ chuyển, Đầu Tử buông ra thì rất chậm, thâu lại thì quá nhanh. Tăng này lúc ấy nếu biết chuyển thân mửa khí, ra đâu không làm được kẻ miệng như bồn máu. Hàng nạp tăng một không làm, hai không nghỉ. Tăng này

không giỏi nhảy né, lại bị Đầu Tử xỏ mũi, tụng:

Đầu Tử! Đầu

Tử! Cơ luân vô trở

Phòng nhất đắc nhị

Đồng bỉ đồng thứ

Khả lân vô hạn lộng triều nhân

Tất cánh hoàn lạc triều trung tử

Hốt nhiên hoạt

Bách Xuyên đảo lưu nào quát quát.

DỊCH:

(Đầu Tử! Đầu

Tử! Cơ luân không trở

Buông một được hai

Cùng đây cùng kia

Đáng thương vô hạn người đùa sống

Cuối cùng lại chết ở trong sóng

Bỗng nhiên sống,

Trăm sông chảy ngược tiếng ào ào).

GIẢI TỤNG: Hai câu: “Đầu Tử! Đầu Tử! Cơ luân không trở.

Đầu Tử bình thường hay nói: Ông nói chỗ thật của Đầu Tử bỗng nhiên xuống núi ba bước, có người hỏi ông thế nào là chỗ thật của Đầu Tử ông làm sao trả lời?

Người xưa nói: Chỗ cơ luân chuyển, người tài giỏi còn mê, cơ luân chuyển là tự do tự tại hoàn toàn không cách trở.

Cho nên Tuyết Đậu nói: “Buông một được hai”.

Như tăng hỏi: Thế nào là Phật?

Đầu Tử đáp: Phật.

Lại hỏi: Thế nào là đạo?

Đầu Tử đáp: Đạo.

Lại hỏi: Thế nào là thiền?

Đầu Tử đáp: Thiền.

Lại hỏi: Lúc trăng chưa tròn thì thế nào?

Đầu Tử đáp: Nuốt ba cái, bốn cái.

Lại hỏi: Sau khi tròn thì thế nào?

Đầu Tử đáp: Nhã ra bảy cái, tám cái.

Đầu Tử tiếp người thường dùng cơ này, trả lời cho tăng này chỉ là một chữ “Phải”. Vị Tăng này hai lần bị đánh. Cho nên Tuyết Đậu nói: “Cùng đây cùng kia”. Bốn câu này một lúc tụng về Đầu Tử xong. Sau

đó tụng về tăng này nói: “Đáng thương vô hạn người đùa sống”. Tăng này dám treo cờ đánh trống nói: Hòa thượng chớ khua làm ra tiếng. Lại nói gọi Hòa thượng là con lừa được không? đây chính là chỗ đùa sóng. Vị Tăng này làm hết khả năng, như trước chết chết trong. Câu Đầu Tử. Đầu Tử liền đánh. Vị Tăng rốt cuộc trong sóng đánh chết chìm. Tuyết Đậu cứu vị tăng này nói: “Bỗng nhiên sống” liền lật đổ giường thiền, Đầu Tử cũng phải thối ba ngàn dặm. Cho dù trăm sông ngược dòng chảy rì rầm, không phải chỉ thiền sàn chấn động, cũng chính là sông núi tan lở, trời đất u ám. Nếu mọi người như thế thì sơn tăng lại đánh trống thối lui. Quí vị đến nơi nào để an thân lập mạng.

CÔNG ÁN: Tăng hỏi Triệu Châu: Trẻ em sơ sinh có đủ sáu thức không?

Triệu Châu: Đánh cầu trên dòng nước chảy xiết.

Tăng lại hỏi Đầu Tử: Đánh cầu trên dòng nước chảy xiết ý chỉ thế nào?

Đầu Tử đáp: Niệm niệm không dừng.

GIẢI THÍCH: Sáu thức này các nhà kinh giáo lập làm gốc chánh, sơn hà đại địa, trời, trăng sao đều nhân đây mà sinh khởi, đến là tiên phong đi là điện hậu. Người xưa nói: Ba cõi duy tâm, vạn pháp duy thức. Nếu chứng được Phật địa thì bát thức chuyển thành tứ trí. Trong giáo gọi là đổi tên không đổi thể. Căn trần thức là ba, tiền trần vốn không thể phân biệt, thắng nghĩa căn có thể phát sinh ra thức, thức có thể hiển bày sự phân biệt của sắc, tức là đệ ý thức thứ sáu. Thức thứ bảy tên mạt-na thức, có thể chấp lấy tất cả các việc trong thế gian, làm cho con người phiền não, không được tự do tự tại, tất cả đều do thức thứ bảy. Đến thức thứ tám cũng gọi là a-lại-da thức, cũng gọi là Hàm tàng thức, nó hàm chứa tất cả chủng tử thiện ác. Vị Tăng này biết được ý của giáo, cho nên đến hỏi Triệu Châu đứa trẻ sơ sinh có đủ sáu thức không? Đứa trẻ mới sinh tuy đủ sáu thức mắt có thể thấy, tai có thể nghe. Xong chưa từng phân biệt được lục trần, tốt xấu, ưu khuyết, thị phi được mất, chúng hoàn toàn không biết. Người học đạo phải như đứa trẻ, lao nhọc về công danh, nghịch tình thuận cảnh, tâm không lay động, mắt thấy sắc giống như mù, tai nghe tiếng giống như điếc, như ngu như ngốc, tâm không lay động, như núi Tu-di. Đây chính là nhà của nạp tăng, chỗ chân thật đắc lực. Người xưa nói: Phải được nương nhờ muôn việc thôi. Lúc ấy sơn tăng đều không hiểu. Nếu có thể như thế mới có một chút phần tương ưng. Tuy nhiên như thế lừa dối ông ta một chút cũng không được.

Núi vẫn là núi, sông vẫn là sông, không tạo tác, không duyên lự.

Như mặt trời mặt trăng vận hành trên hư không không ngừng. Cũng không thể nói ta có nhiều danh tướng như trời che đất chở, vì vô tánh. Cho nên trưởng dưỡng vạn vật, cũng không thể nói ta có nhiều công hạnh, vì trời đất là vô tận, cho nên tồn tại lâu dài. Nếu có tâm thì có hạn lượng. Người đắc đạo cũng như vậy trong cái không công dụng mà thực hành công dụng, tất cả trái tình thuận cảnh đều dùng lòng từ nhiếp thọ. Đến đây, người xưa còn tự chê trách nói khi biết rõ thì không phải biết rõ, huyền huyền chỗ huyền còn phải là chê trách. Lại nói sự sự thông chừ vất vật sáng. Người thấu đạt nghe đó trong bóng tối sợ. Lại nói: vào Thánh siêu phàm không tạo tiếng, rồng nằm luôn sợ nước trong xanh trong đời người nếu được mãi như thế, đại địa đâu thể giữ lại một tên. Tuy nhiên như thế, cần phải nhảy ra khỏi sào huyệt mới được. Há không thấy trong kinh có nói: “Bồ-tát lên đến Bất động địa dùng trí vô công dụng chuyển đại pháp luân ở trong một hạt loại, ở trong tất cả thời đi đứng nằm ngồi không câu nệ vào được mất, mặc cho chảy vào biển Tát-bà-nhã”. Nạp tăng đến đây cũng không thể chấp trước, bất cứ lúc nào cũng tự tại, thấy trà uống trà gặp cơn ăn cơm. Cái việc hướng thượng này dùng một chữ định cũng không được, dùng chữ bất định cũng không được.

Hòa thượng Thiện Đạo ở Thạch Thất dạy chúng nói: “Các ông không thấy lúc đứa trẻ ra khỏi thai đâu từng nói ta biết xem kinh giáo. Chính lúc như thế cũng không biết có nghĩa Phật tánh, không có nghĩa Phật tánh. Cho đến khi lớn lên mới học nhiều thứ mới biết được, bèn nói ta có thể biết ta, không biết là khách trần phiền não. Trong mười sáu hạnh, hạnh của anh nhi là hơn cả.

Lúc oa oa khóc là dụ cho người học đạo lìa tâm phân biệt thủ xả. Cho nên khen ngợi anh nhi. Có thể so sánh ví dụ thủ chấp điều đó. Nếu nói anh nhi là đạo, người thời nay hiểu lầm. Nam Tuyền nói: Ta hơn mười tám tuổi biết tạo kế sống. Triệu Châu nói: Ta mười tám tuổi biết phá nhà cửa.

Lại nói: Ta ở phương Nam hai mươi năm, ngoài hai bữa cháo cơm ra thì đều là chỗ dụng tâm. Tào Sơn hỏi tăng: Trong lúc Bồ-tát định nghe voi lớn qua sông làm rung động một vùng là trích trong kinh gì?

Tăng đáp: Trích trong kinh Niết-bàn.

Tào Sơn hỏi: Trước khi định nghe hay sau khi định nghe?

Tăng nói: Hòa thượng trôi vậy.

Tào Sơn nói: Dưới ao tiếp lấy.

Lại kinh Lăng-nghiêm nói: Vắng lặng sâu vào, vắng lặng sâu vào

thì biết được bờ mé.

Lại kinh Lăng-già nói: “Tướng sinh chấp ngại, tưởng sinh ra vọng tưởng. Loạn tưởng phát sinh thì theo vọng mà lưu chuyển”. Nếu đạt đến vô công dụng còn ở trong tướng lưu chú, phải ra xuất được đệ tam lưu chú sinh tưởng mới được tự tại. (207) Cho nên Quy Sơn hỏi Ngưỡng Sơn: Huệ Tịch con thế nào? Ngưỡng Sơn đáp: Hòa thượng hỏi kiến giải của con, hay hỏi hành giải của con? Nếu hỏi hành giải của con thì con không biết. Nếu là kiến giải thì giống như một bình nước rót vào một bình nước, nếu được như thế thì mới đáng làm thầy một cõi. Triệu Châu nói: “Đá cầu trên dòng nước chảy xiết”, chính là đại triệt đại ngộ. Lại khi đánh cầu trên dòng nước chảy xiết thì nháy mắt liền qua.

Thí như kinh Lăng-nghiêm nói: Như dòng nước chảy mạnh, trông như lặng lẽ. Người xưa nói: Thí như dòng nước chảy mạnh, nước chảy không dừng, đều không biết nhau. Các pháp cũng như vậy. Chỗ đáp của Triệu Châu ý giống ở đây. Vị Tăng này lại hỏi Đầu Tử: “Đánh cầu trên dòng nước chảy xiết” ý chỉ thế nào? Đầu Tử đáp: Niệm niệm trôi chảy không dừng. tự nhiên giống với chỗ hỏi của tăng. Người xưa cộng hạnh miên mật, đáp được chỉ tợ như một cái, lại không cần tính toán. Ông vừa hỏi các ngài đã sớm biết ý của ông rồi. Sáu thức của đứa trẻ tuy vô công dụng, vẫn là niệm niệm không dừng, như dòng nước chảy ngầm, Đầu Tử đáp như thế, đáng gọi là cơ phong sâu dày. Tuyết Đậu tụng:

Lục thức vô công thân nhất vấn

Tác gia tầng cộng biện lai đoan

Mang mang cấp thủy đã cầu tử

Lạc xứ bất đình thủy giảm khai.

DỊCH:

(Sáu thức vô công trình lời hỏi

Tác gia từng họp biện nguyên do

Mênh mông nước chảy đánh cầu ấy

Rốt ráo không dừng ai biết xem?)

GIẢI TỤNG: Câu: “Sáu thức vô công trình lời hỏi”. Người xưa học đạo nuôi dưỡng đến chỗ này. Gọi là công năng của vô công năng. Giống như đứa trẻ. Tuy có mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, nhưng không thể phân biệt được lục trần ấy chính là vô công dụng. Đã đến điền địa này, chính là hàng long phục hổ, an nhiên tự tại.

Người thời nay vạn cảnh trước mặt một lúc hết sạch đâu hẳn là từ Bát địa trở lên mới là như thế. Tuy nhiên chỗ vô công dụng, núi vẫn là núi, sông vẫn là sông. Tuyết Đậu mặt trước tụng rằng:

“Trong cái sống có mắt phải đồng chết

Thuốc kỵ đâu cần xét tác gia”

Bởi vì Triệu Châu, Đầu Tử là tác gia. Cho nên nói: Tác gia từng họp biện nguyên do”

Mênh mông nước chảy đánh cầu ấy

Đầu Tử nói: “Niệm niệm không ngừng chảy”. Các ông có biết cứu cánh thế nào không? Tuyết Đậu sau này dạy người tự mở mắt to ra mà xem. Cho nên nói: “ Chỗ rung chẳng dừng ai biết xem? “Đây là hoạt cú của Tuyết Đậu. Hãy nói: “rơi vào chỗ nào?”

❧

Phật Quả viên Ngộ Thiền Sư Bích Nham Lục - Quyển 9

PHẬT QUẢ VIÊN NGỘ THIỀN SƯ

BÍCH NHAM LỤC

QUYỂN 9

KHAI THỊ: Cướp cờ đoạt trống, ngàn Thánh không cùng, quét sạch lỗi lầm, muôn cơ không đến, không phải thần thông diệu dụng, cũng không phải bổn thể như nhiên. Hãy nói: Bằng cái gì mà được độc đáo như thế?

CÔNG ÁN: Tăng hỏi Dược Sơn: Khỏa ruộng cỏ thưa, nai hươu thành bầy, làm sao bắn được hươu trong hươu?

Dược Sơn: Xem mũi tên.

Tăng buông thân bèn nhào.

Dược Sơn: Thị giả kéo kẻ chết này ra.

Tăng liền đi.

Dược Sơn: Kẻ vướng mắc có giới hạn gì?

Tuyết Đậu nói: Ba bước tuy sống, năm bước phải chết.

GIẢI THÍCH: Công án: Này Tào Động gọi là “Tá sự vấn”, cũng gọi là “Biện chủ vấn”, dùng để rõ đương cơ. Nai hươu tầm thường thì dễ bắn. Chỉ có hươu trong hươu, là vua trong loài nai là rất khó bắn. Loại hươu nai này thường đến trên bờ đá mài gạc giống như kiếm nhọn sắc bén, dùng để hộ mạng, bầy cọp cũng không dám đến gần. Vị Tăng này cũng giống tĩnh tĩnh dẫn đến hỏi Dược Sơn, để rõ cơ thứ nhất.

Dược Sơn nói: Xem tên!

Tác gia tông sư quả thật kỳ đặc, như chọi đá nháng lửa, như điện chớp. Há không thấy Tam Bình lúc đầu tham học nơi Thạch Củng. Củng vừa thấy Bình đến làm cái thế dương cung Thạch Củng nói: Xem tên!

Tam Bình vạch ngực nói: Đây là tên cứu sống người hay là tên giết người Củng? Thạch Củng gảy tên ba cái.

Tam Bình lễ bái. Thạch Củng nói: Ba mươi năm một dây cung, hai mũi tên. Ngày nay chỉ bắn được nửa Thánh nhân, bèn kéo dây cung bắn. Tam Bình sau đó kể cho Đại Điên nghe. Đại Điên nói: Đã là mũi tên của người sống, vì sao lại biện trên dây cung.

Tam Bình không đáp lời nào.

Đại Điên nói: Sau ba mươi năm muốn người nêu lời này cũng khó được. Pháp Đăng có bài tụng rằng:

“Xưa có sư Thạch Củng

Bỏ cung tên mà ngồi

Như thế ba mươi năm

Tri âm không một người

Tam Bình đã trúng đích

Cha con hợp nhau hòa”.

Chín chắn suy nghĩ. Vốn là y bắn đất. Hành động Thạch Củng giống như Dược Sơn.

Tam Bình có mắt trên đãnh môn ngay nơi một mũi tên liền trúng đích. Giống như Dược Sơn nói: Xem tên! Vị Tăng đó liền làm con hươu phóng thân nhào. Vị Tăng này giống như tác gia, chỉ là có đầu mà không có đuôi, đã làm cái tròng muốn bẫy Dược Sơn, Dược Sơn không thể là tài giỏi được, một bề bức bách đem đi.

Dược Sơn nói: Thị giả kéo gã chết này ra. Giống như bày binh trận về phía trước. Tăng này bỏ đi cũng tốt, đúng thì đúng, làm sao không siêu thoát được, gỡ tháo tay chân, cho nên Dược Sơn nói: Kẻ vướng mắc có giới hạn gì? Dược Sơn lúc ấy nếu không có lời sau thì ngàn Thánh gặp người kiểm điểm.

Dược Sơn nói: Xem mũi tên. Tăng này liền đến. Hãy nói là hiểu hay không hiểu?

Nếu nói là hiểu vì sao Dược Sơn lại nói như thế? Kẻ vướng mắc đây là điều rất xấu. Chính như tăng hỏi Đức Sơn: Học nhân nhờ kiếm Mạc Da định lấy đầu của Sư thì thế nào?

Đức Sơn đưa cổ ra nói: Chém đi.

Tăng nói: Đầu Sư rơi.

Đức Sơn cúi đầu trở về phương trượng.

Lại Nham Đầu hỏi tăng: Từ đâu đến?

Tăng: Tây Kinh đến.

Nham Đầu: Sau trận giặc Hoàng Sào từng nhặt được kiếm không?

Tăng: Nhặt được.

Nham Đầu đưa cổ ra nói: Chém đi.

Tăng nói: Đầu Sư rơi.

Nham Đầu cười ha hả!

Công án này đều là bẫy cọp. Giống như vậy chính là Dược Sơn

mặc cho ông ta, chỉ là biết phá được, mặc cho bức bách đem đi.

Tuyết Đậu nói: Tăng này ba bước thì sống, năm bước phải chết. Tăng này tuy giỏi xem mũi tên, phóng thân nhào.

Sơn nói: Thị giả kéo gã chết này ra. tăng liền chạy.

Tuyết Đậu nói: Chỉ e ngoài ba bước không sống, lúc ấy nếu nhảy ra ngoài năm bước thì người trong thiên hạ không làm gì được ông ta. Hàng tác gia gặp nhau, phải là chủ khách trước sau đổi nhau, không có gián đoạn, mới có phần tự do tự tại. Lúc ấy vị Tăng này không hoàn toàn, cho nên bị Tuyết Đậu kiểm điểm. Phần sau cũng tự dùng lời đó Tụng: (208)

TỤNG:

Hươu trung hươu

Quân khán thủ

Hạ nhất tiễn

Tẩu tam bộ

Ngũ bộ nhược hoạt

Thành quần sấn hổ

Chánh nhãn tùng lai phó lạp nhân.

DỊCH:

Hươu trong hươu

Anh xem lấy

Bắn một mũi

Chạy ba bước

Năm bước nếu sống

Thành đoàn đuổi cọp

Chánh nhãn từ đây trao thợ săn.

Tuyết Đậu lớn tiếng nói: Xem tên!

GIẢI TỤNG: Câu: “Hươi trong hươu, anh xem lấy”. Hàng nạp tăng phải có mắt, hươu trong hươi, có đều sừng hươu trong hươu, có then chốt có hành động, dù gặp cọp có cánh mọc sừng, cũng được toàn thân vô hại. Vị Tăng này lúc ấy phóng thân đến nói: Tôi là con hươu “Bắn một mũi, chạy ba bước”. Dược Sơn nói: Xem tên. Tăng liền đến. Sơn bảo: Thị giả kéo kẻ chết này ra. Tăng liền chạy đi. Cũng rất hay, song chỉ chạy được ba bước. “Năm bước nếu sống, thành đoàn đuổi cọp”. Tuyết Đậu nói “Chỉ e năm bước phải chết”. Lúc đó nếu chạy được ra ngoài năm bước thì sống, liền có thể thành đoàn đuổi cọp. Hươu trong hươu gạc nhọn như giáo, cọp thấy cũng phải sợ bỏ chạy. Hươu là chúa trong loài hươu thường dẫn bầy hươu đuổi cọp vào núi khác. Phần sau

Tuyết Đậu tụng Dược Sơn cũng có chỗ đương cơ xuất thân. “ Chánh nhân từ đây trao thợ săn”. Dược Sơn thợ săn bắn giỏi, vị tăng này như con hươu. Tuyết Đậu nhân khi thượng đường nêu lên điều này, lớn tiếng nói một câu: “Xem tên!” Người ngồi, người đứng một lúc dậy không được.

KHAI THỊ: Sợi tơ đầu sào có mắt mới thấy cơ cách ngoại hàng tác gia mới phân biệt. Hãy nói: Thế nào là sợi tơ đầu sào cơ cách ngoại, thử nêu xem?

CÔNG ÁN: Tăng hỏi Đại Long: Sắc thân bại hoại. Thế nào là pháp thân kiên cố?

Đại Long: Hoa núi nở dường gấm

Nước khe trong như lam.

GIẢI THÍCH:Việc này nếu nhằm trên ngôn ngữ giống như lấy gậy đánh mặt trăng, không dính dáng chút nào.

Người xưa nói rõ ràng: Muốn được khế hợp với thiền pháp chớ đem điều hỏi để hỏi. Vì sao? Vì hỏi thì ngay nơi đáp, đáp ngay nơi hỏi. tăng này gánh một gánh lỗ mãng, đổi một gánh hồ đồ hỏi đặt câu hỏi hư dỡ không ít. Nếu không phải là Đại Long đâu được giáo hóa chúng sinh ở khắp nơi. Ông ta hỏi như thế, Đại Long đáp như thế khế hợp không xê dịch một mảy lông. Giống như thấy thỏ mới thả chim ưng, thấy lỗ hỏng mới rào cọc. Ba thừa mười hai phần giáo có thời tiết nhân duyên này không? Quả thật kỳ đặc, chỉ là ngôn ngữ vô vị, im lặng chẳng nói. Giống như chim tối về tổ cũ. Có người nói: Chỉ là tin miệng mới đáp. Nếu hiểu như thế đều là cắt đứt mạch của Phật giáo. Thật không biết, người xưa một cơ một cảnh, gõ cùm đánh còng một câu một lời, là vàng đẽo ngọc. Nếu là mắt của nạp tăng có lúc nắm có lúc buông, chiếu dụng đồng thời, người cảnh đều đoạt. Vừa buông vừa nắm, tạm thời thông biến. Nếu không có đại dụng đại cơ làm sao biết sự giáo hóa chúng sinh như thế. Giống như gương sáng làm đài, Hồ đến Hồ hiện, Hán đến Hán hiện. Công án này giống như nói về hoa dược lan, như ý không đồng. Chỗ hỏi của tăng này không rõ, giống như chỗ đáp của Đại Long. Không thấy tăng hỏi Vân Môn: Khi cây lá điêu tàn thì thế nào?

Môn: Thể lộ kim phong.

Đây gọi là thiền cơ như hai mũi tên bay rất nhanh đụng vào nhau rất chính xác.

Tăng này hỏi Đại Long: Sắc thân bại hoại, thế nào là pháp thân kiên cố?

Đại Long: Hoa núi nở dường gấm

Nước như khe trong lam.

Giống như y về phía Tây Tần ta đi về phía Đông Lỗ. Ông ta đã đi như thế, ta thì không đi như thế trái với Vân Môn. Người kia đi như thế thì dễ thấy, người này không đi như thế thì khó thấy. Đại Long không ngại ba tấc kín đáo. Tuyết Đậu tụng rằng:

TỤNG:

Vấn tằng bất tri

Đáp hoàn bất hội

Nguyệt lãnh phong cao

Cổ nham hàn cối

Kham tiếu lộ phùng đạt đạo nhân

Bất tương ngữ mặc đối

Thủ bả bạch ngọc tiên

Ly châu tận kích toái

Bất kích toái

Bất kích toái

Tăng hà lỗi

Quốc hữu hiến chương

Tâm thiên điều tội.

DỊCH:

Hỏi từng không biết

Đáp lại không không

Trăng lạnh gió cao, đỉnh xưa thông lạnh

Cười vui thay giữa đường gặp người đạt đạo

Vua ngọc ly châu

Chẳng lấy nói, im đối đãi cùng

Tay cầm roi bạch ngọc,

Đánh chẳng nát thêm dấu vết.

Nước có hiến chương, thêm ba ngàn điều tội!

GIẢI TỤNG: Tuyết Đậu tụng được, rất có công phu. Trước tụng lời của Vân Môn. Lại nói: Hỏi đã có tông, đáp cũng có đồng. Cái này lại không như thế. Lại nói: Hỏi từng không biết, đáp lại không hiểu.

Chỗ đáp của Đại Long đứng bên nhìn thật là kỳ đặc. Rõ ràng là ai hỏi như thế, trước khi chưa hỏi đã chuốc bại hoại. Chỗ đáp của ông ta giống như phụ thêm, ứng cơ hợp đạo. Núi hoa nở như gấm, nước khe như lam. Mọi người như ngày nay làm sao hiểu ý của Đại Long, chỗ đáp thật là kỳ đặc. Cho nên Tuyết Đậu tụng ra: Dạy người biết trăng lạnh núi cao, bèn đánh vào núi xưa thông lạnh. Hãy nói ý của ông ta làm sao

hiểu. Cho nên vừa nói, sáo không lỗ, đánh nhằm phách nĩ, chỉ bốn câu này tụng rồi Tuyết Đậu lại sợ người làm đạo lý. Lại nói: “Cười vui thay giữa đường gặp được người đạt đạo”. Không đem lời im lặng nói. Việc này lại không phải là thấy nghe hay biết, cũng không phải suy lường phân biệt. Cho nên nói: “Thật là không gồm kẹt dụng riêng nào nương cậy. Giữa đường gặp được người đạt đạo, chớ đem nói, nín đáp”. Đây là bài tụng của Hương Nghiêm, Tuyết Đậu dẫn dụng. Tăng hỏi Triệu Châu: Không đem nói nín đáp, chưa rõ lấy cái gì đáp? Châu đáp: Trình đồ đựng sơn. Cái này lại đồng với lời vừa nói, không rơi vào tình trần ý tưởng của ông. Giống như cái gì? “Tay cầm roi bạch ngọc, đánh vụn ngọc ly châu”. Cho nên Tổ lệnh đương hành quét sạch mười phương. Đây là việc trên kiếm bén, phải là có hành vi như thế. Nếu không phải như thế thì cô phụ chư bậc Thánh từ trước. Đến trong đây cần không có một chút việc, tự có ưu điểm, bèn là chỗ hành lý của bậc thượng nhân. Đã không đập nát ắt có tăng tỳ vết, bèn thấy bày vẽ. Cuối cùng phải làm sao được? Nước có hiến chương, ba ngàn điều tội. Ngũ hình thuộc ba ngàn, không tội nào lớn hơn tội bất hiếu. Hiến là pháp, chương là điều, ba ngàn điều tội cùng một lúc phạm hết. Vì sao như thế, chỉ vì không lấy việc bổn phận tiếp người. Nếu là Đại Long chắc chắn không như thế. (209)

CÔNG ÁN: Vân Môn dạy chúng nói: Cổ Phật và cây cột chạm nhau là cơ thứ mấy? Tự nói thay: Núi Nam nổi mây, núi Bắc rơi mưa.

GIẢI THÍCH: Đại sư Vân Môn giáo hóa hơn tám mươi thiện tri thức, sau khi Ngài viên tịch bảy mươi năm người ta mở tháp ra vẫn thấy Ngài như cũ, người ta thấy rõ ràng cơ cảnh chóng vánh. Phàm dạy bảo, ứng đối, thay nói rất cứng rắn. Chỉ công án này như đá nháng lửa, như điện chớp, chính là thần xuất quỷ nhập. Khánh Tạng Chủ nói: Một đại Tạng giáo có lời nói này không. Như người thời nay phần nhiều suy tính trên kiến giải phàm tình, nói Phật là thầy của ba cõi, cha lành của bốn loài. Đã là cổ Phật, vì sao lại chạm nhau với cột trụ. Nếu hiểu như thế cuối cùng mò tìm không được. Có người gọi là xướng lên không đúng. Thật không biết lời nói của nhà tông sư, tuyệt ý thức, tuyệt tình lượng, tuyệt sinh tử, tuyệt pháp trần, nhập vào chánh vị không còn một pháp trần nào cả, mới là suy tính về đạo lý, bèn buộc tay, buộc chân. Hãy nói ý của người xưa thế nào. Nhưng chỉ làm cho tâm và cảnh nhất như, thị phi tốt xấu lay động không được, bèn nói có cũng được không cũng được, có cơ cũng được không cơ cũng được. Đến đây nhịp nhịp đều là lệnh. Ngũ Tổ tiên sư nói: Cả thảy Vân Môn xưa nay mật nhỏ. Nếu là

sơn tăng thì sẽ nói với sư cơ thứ tám. Vân môn nói: Cổ Phật và cột trụ giao nhau là cơ thứ mấy? Khoảng khắc lại bao trùm trước mắt. Tăng hỏi: Chưa rõ ý chỉ thế nào?

Môn đáp: Một sợi dây bán ba mươi xu.

Sư có con mắt định càn khôn. Đã không có người hiểu, sau đó tự thay nói núi Nam nổi mây, núi Bắc rơi mưa. Lại cùng với kẻ hậu học thông suốt vào đường lối. Cho nên Tuyết Đậu chỉ dạy người thấy chỗ định càn khôn của Sư. Nếu suy tính, lộ bày mũi nhọn thì đối mặt liền sai lầm. Chỉ cốt nguyên vẹn tông chỉ Vân Môn, và rõ cái cơ cao vót. Cho nên Tụng:

Nam sơn vân

Bắc sơn vũ

Tứ thất nhị tam diện tương đổ

Tân La quốc lý tằng thượng đường

Đại Đường quốc lý vị đả cổ.

Khổ trung lạc

Lạc trung khổ

Thúy đạo huỳnh kim như phấn thổ?

DỊCH:

Núi Nam mây

Núi Bắc mưa

Mặt cùng thấy

Trong nước Tân-la từng thượng đường

Trong nước Đại Đường chưa đánh trống

Trong khổ có vui,

Trong vui có khổ

Ai nói vàng rồng như phân đất.

GIẢI TỤNG: Hai câu: “Núi Nam mây, núi Bắc mưa.

Tuyết Đậu mua cái mũ đội đầu, xem gió mở buồn nhằm trên kiếm bén đạp dưới gót chân, dù Ba mươi ba Tổ mặt cùng thấy chớ hiểu lầm. Đây chỉ là tụng cổ Phật và cột trụ chạm nhau là cơ thứ mấy? Phần sau khai mở lối, giảng nói muốn thấy được ý của Sư. Từng thượng đường trong nước Tân-la. Chưa đánh trống trong nước Đại Đường. Tuyết Đậu, hướng đến chỗ diệu chuyển sao bay bèn nói: Trong khổ có vui, trong vui có khổ. Tuyết Đậu giống như đờ đẫn lúng ta, lúng túng, ở trong đây rồi. Cho nên về sau có một câu thơ Thiền Nguyệt Hành Lộ Nan, Tuyết Đậu dẫn ra để dùng. Thiền Nguyệt nói:

Núi cao biển rộng người không lường

Xưa đi nay đến chuyển xanh biếc

Thiển cận nhẹ nổi chẳng giao nhau.

Đất xấu chỉ biết sinh gai gốc.

Ai nói vàng ròng như phân đất, Trương Nhĩ, Trần Như đoạn tin tức. đi đường khó, đi đường khó, anh tự xem. Đâu chẳng phải là đất rộng người thưa, La-hán Vân Cư.

KHAI THỊ: Nói đúng không chỗ đúng, nói sai sai, đã không chỗ sai, được mất đều quên, sạch trọi trơn, trần trùng trục. Hãy nói trước mặt sau lưng là cái gì? Có một nạp tăng ra nói: Trước mặt là tam môn điện Phật, sau lưng là phương trượng nhã nghĩ. Hãy nói: Người này có mắt không? Nếu phân biệt được người này cho phép ông thấy người xưa đến.

CÔNG ÁN: Duy-ma-cật hỏi Văn-thù-sư-lợi: Thế nào là Bồ-tát nhập Pháp môn bất nhị?

Văn-thù đáp: Theo tôi thì đối với tất cả pháp không nói, không lời, không dạy, không biết, lìa các hỏi đáp, đó là nhập Pháp môn bất nhị.

Bởi thế, Văn-thù-sư-lợi hỏi Duy-ma-cật: Chúng tôi đều tự nói rồi.

Nay nhân giả hãy nói. Thế nào là Bồ-tát nhập Pháp môn bất nhị?

Tuyết Đậu nói: Duy-ma-cật nói cái gì?

Lại nói: Khám phá xong.

GIẢI THÍCH: Duy-ma-cật bảo các Bồ-tát mỗi người nói về Pháp môn bất nhị. Bấy giờ có ba mươi hai Bồ-tát đều dùng hai kiến giải hữu vi, vô vi, chân đế, tục đế hợp làm thành một cái thấy làm Pháp môn bất nhị. Sau đó hỏi Văn-thù, Văn-thù nói: Theo tôi, đối với tất cả pháp không nói không lời, không dạy, không biết, lìa các hỏi đáp là nhập Pháp môn bất nhị. Bởi vậy, ba mươi hai Bồ-tát dùng lời để nói, Văn-thù dùng im lặng vô ngôn để nói, một lúc quét sạch ấy là nhập Pháp môn bất nhị. Thật không biết rùa linh kéo đuôi, khỏa dấu thành vết. Giống như cái chổi quét bụi, bụi tuy hết mà dấu chổi còn. Rốt cuộc vẫn như trước trừ bỏ tung tích. Bởi thế, Văn-thù lại hỏi Duy-ma-cật rằng: Tôi đã tự nói rồi, nhân giả sẽ tự nói thế nào là Bồ-tát nhập Pháp môn bất nhị? Duy-ma-cật im lặng, nếu là kẻ sống thì không đến ngâm trong nước chết. Nếu làm kiến giải như thế giống như chó điên đuổi theo cục đất. Tuyết Đậu chẳng nói lặng thinh, cũng không nói im lặng giây lâu ngồi. Chỉ vội vàng nói: Duy-ma nói cái gì? Chỉ như Tuyết Đậu nói như thế, lại thấy Duy-ma không? Mộng hay chưa mộng? Duy-ma-cật chính là cổ Phật thời quá khứ, cũng có quyến thuộc, giúp Phật giáo hóa, lại biện

tài không thể nghĩ bàn, có cảnh giới không thể nghĩ bàn, có thần thông diệu dụng bất khả tư nghì, ở trong cái thất dung chứa ba vạn hai ngàn tòa báu sư tử, cùng với tám vạn đại chúng, cũng không rộng không hẹp. Hãy nói là đạo lý gì? Gọi là thân thông diệu dụng được không? Chớ nên có hiểu lầm. Nếu là Pháp môn bất nhị, tuy cùng đắc cùng chứng mới chính là cùng chứng biết. Chỉ có Văn-thù mới đáng cùng ông đối đáp. Tuy như thế có tránh được sự kiểm trách của Tuyết Đậu không? Tuyết Đậu nói như thế cũng muốn cho hai người này gặp nhau. Hỏi: “ Duy- ma nói cái gì. Lại nói: Khám phá Phật rồi. Ông hãy nói chỗ nào là chỗ khám phá. chỉ một chút này không câu nệ vào được mất, không rơi vào thị phi như vách núi vạn trượng, hướng lên xả bỏ được tánh mạng, nhảy qua được thì cho ông đích thân gặp Duy-ma. Nếu xả bỏ không được thì giống như bầy dê chạm bờ rào Tuyết Đậu cố nhiên là người bỏ được tánh mạng, vì thế Tụng!

Đốt! Giá Duy-ma lão

Bi sanh bắt áo não

Ngọa tật Tỳ-da-ly

Toàn thân thái khô cảo

Thất thất thả tần tảo

Thỉnh vấn bất nhị môn

Đương thời tiện kháo đảo

Bất kháo đảo

Kim mao sư tử vô xứ thảo.

DỊCH:

Ối!

Cái lão Duy-ma

Sanh không buồn thảm

Nằm bệnh Tỳ-da-ly

Toàn thân quá gầy ốm

Tổ sư Bảy Phật sang.

Một thất hằng luôn quét

Thưa hỏi môn bất nhị

Lúc ấy liền tựa ghế

Không tựa ghế

Sư tử lông vàng không chỗ tìm.

GIẢI TỤNG: Câu: Tuyết Đậu nói: “Ối! lão Duy-ma”.

Trước hết hạ chữ “Đốt” để làm gì? Dùng kiếm báu của Kim Cang Vương, may ban đầu chặt đứt, cần phải sáng đánh ba ngàn chiều đánh tám trăm mới được.

Phạn ngữ là Duy-ma-cật, Trung Hoa dịch là Vô Cấu Xưng, cũng gọi là Tịnh Danh. Chính là Như Lai Kim Túc thời quá khứ. Tăng hỏi Hòa thượng Giản ở Vân Cư đáp: Đã là Như Lai Kim Túc, vì sao lại nghe pháp ở trong hội của Đức Phật Thích-ca?

Hòa thượng Giản đáp: Ngài không tranh nhân ngã, người đại giải thoát không câu nệ thành Phật hay không thành Phật. Nếu bảo Ngài hành mong thành Phật đạo, càng không dính dáng. Như kinh Viên Giác nói: “Dùng cái tâm luân hồi sanh kiến luân hồi vào biển Đại Tịch diệt của Như Lai đều không thể đến”. Vĩnh Gia nói: “Hoặc phải hoặc quấy người không biết, nghịch hạnh thuận trời chẳng lường”. Nếu thuận hạnh thì hướng đến quả vị Phật. Nếu nghịch hạnh thì vào cảnh giới chúng sinh. Thiền sư Thọ nói: “Dù ông mài luyện đến được điền địa này cũng chưa thuận được ý của ông. Đợi chứng Thánh vô lậu mới nên nghịch hạnh thuận hạnh. Cho nên Tuyết Đậu nói: “ Bi sanh không buồn thảm”.

Kinh Duy-ma nói: Vì chúng sinh bệnh nên ta cũng bệnh. Buồn thảm thì lòng bi mất. Câu: “Nằm bệnh ở Tỳ-da-ly”. Duy-ma thị hiện bệnh ở thành Tỳ-da-ly. Thời Đường sách Vương Huyền đi sứ Tây Vức đến chỗ Duy Ma ở, dùng tay đo ngang dọc cái thất của Ngài chỉ được mười hốt, nhân đó gọi là phương trượng. Câu: “Toàn thân quá gầy ốm, nhân đem thân bệnh rộng thuyết pháp cho người: “Thân này là vô thường, không mạnh khỏe không chắn chắn là pháp chóng hoại, không thể tin cậy, là khổ não. Nhóm họp các bệnh là chỗ của âm giới nhập hợp thành.

Câu: “Sáng bảy Phật Tổ sư”. Văn-thù là Tổ sư của bảy Đức Phật, theo lời dạy của Thế Tôn đến chỗ Duy-ma-cật hỏi bệnh. Câu: “Một thất hằng luôn quét”, trong phương trượng dẹp hết mọi vật, chỉ để lại một cái giường, đợi Văn-thù đến hỏi Pháp môn bất nhị. Cho nên Tuyết Đậu nói: “Thưa hỏi môn bất nhị. Lúc ấy liền tựa ghế”. Duy-ma miệng như tấm biển. Các thiền lữ thời nay nói: Không lời là tựa ghế. Chớ nhận lầm định kiến giải chủ quan. Tuyết Đậu lên vách núi vạn nhẫn lại nói “không tựa ghế”. Một tay đưa lên một tay đè xuống. Sư có thủ đoạn này quả thật linh động. Bài tụng trước nói Duy-ma nói cái gì? “Nay nói Sư tử lông vàng không chỗ”, không những lúc ấy mà nay cũng như thế. Lại thấy lão Duy-ma không? Tất cả sơn hà đại địa cỏ cây tòng lâm đều biến thành sư tử lông vàng, cùng tìm tòi không được.

KHAI THỊ: Nắm giữ thế giới không sót một mảy may. Tất cả người trong quả đất đều quên gươm ngậm miệng là chánh lệnh của nạp

tăng. Đảnh môn phóng quang, chiếu phá bốn thiên hạ, là con mắt kim cương của nạp tăng, một chấm sắt thành vàng, một chấm vàng thành sắt, chợt nắm chợt buông chính là cái gậy của nạp tăng. Quét sạch cái lưỡi của mọi người trong thiên hạ, cho dù không có chỗ nhã hơi, thối lui ba ngàn dặm, là bầu khí của nạp tăng. Hãy nói lúc không phải như thế rốt cuộc thế nào, thử nêu xem?

CÔNG ÁN: Tăng đến chỗ của am chủ Đồng Phong bèn hỏi: Ở đây khi gặp hổ thì làm sao? Am chủ liền bắt chước tiếng cọp rống.

Tăng liền làm cái thế sợ. Am chủ cười ha hả. Tăng nói: Lão giặc. Am chủ nói: Làm gì được lão tăng.

Tăng thôi đi.

Tuyết Đậu nói: Đúng thì đúng, cả hai người đều là ác tặc, chỉ biết bịt tai trộm nghe.

GIẢI THÍCH: Tông phái đại hùng phát sinh bốn am chủ là Đại Mai, Bạch Vân, Hổ Khê, Đồng Phong. Xem hai người chính mắt thủ đoạn như thế. Hãy nói sai lầm ở chỗ nào? Người xưa một cơ, một cảnh, một lời, một câu, tuy nhiên xuất phát tạm thời. Nếu là chính mắt ngay thì tự nhiên linh hoạt. Tuyết Đậu niêm khiến người biết tà chánh, phân biệt được mất. Tuy nhiên như thế, về phần đạt thấu của Sư tuy ở nơi được mất lại không có được mất. Nếu dùng được mất để thấy được người xưa thì không có dính dáng. Người thời nay phải là đến chỗ không được mất, sau đó dùng được mất để phân biệt người, nếu một bề dụng tâm đi chọn lựa trong chỗ chọn lựa ngôn cú thì đến bao giờ mới tỏ rõ. Đại sư Vân Môn nói: Kẻ hành cước không nên đi chu du uổng phí, chỉ muốn được đưa ra nắm lấy lời nói không quan trọng, đợi lão Hòa thượng mở miệng liền hỏi thiền. hỏi đạo, hướng thượng, hướng hạ, thế nào làm sao cuốn đem bỏ đi, đi guốc trong bụng, đến ở bên lò lửa ba người, năm người, tụ đầu nói chuyện, thao thao bèn nói người này có tài nói, người này là trả đũa, người này nói lời về việc thượng đạo, người này là lời trong thể. Thể ở ông bà ở trong nhà ông, ăn cơm rồi chỉ nói mớ, bèn nói ta hiểu Phật pháp. Nên biết hành cước như thế thì năm lừa mới lãnh hội. Người xưa tạm thời gian đưa ra nhận xét về điều quan trọng của tông môn há có cái thấy hơn thua được mất thị phi. Đồng Phong yết kiến Lâm Tế lúc ấy ở trong am cỏ núi sâu, tăng này đến hỏi ở đây lúc gặp cọp thì làm thế nào? Phong làm tiếng cọp gầm, cũng giống như ước việc liền đi. Tăng này cũng biết đem sai lầm, làm sai lầm liền làm bộ sợ. Am chủ cười lớn. Tăng nói lão giặc này. Phong nói làm gì được lão tăng, đúng thì đúng cả hai đều không rõ; ngàn xưa gặp người kiểm

điểm, cho nên Tuyết Đậu nói đúng thì đúng cả hai người đều là giặc, do chỉ biết bịt tai trộm linh. Hai lão này như sắp đặt trăm vạn quân trận, lại chỉ đánh cái chổi. Nếu luận về việc này phải là thủ đoạn người không chớp mắt. Nếu một bề thả mà không bắt, một bề giết chết không cứu sống, không khỏi gặp người chê cười. Tuy nhiên như thế người xưa cũng không lắm việc, xem hai người như thế đều là thấy cơ mà làm. Ngũ Tổ nói: Thần thông du hý Tam-muội, Huệ Cực Tam-muội, Trang Nghiêm Vương Tam-muội! Là người sau gót chân không dính đất. Chỉ đi kiểm điểm người xưa, bèn nói: Có được có mất có (211). Có người nói: “Rõ ràng am chủ bị thua, có gì dính dáng. Tuyết Đậu nói: Hai người gặp nhau đều có chỗ tha một phen. Tăng ấy nói: Ở đây thình lình gặp cọp thì làm sao? Đồng Phong bèn làm tiếng gầm của cọp, đây chính là chỗ bỏ qua. Cho đến Đồng Phong nói làm gì được lão tăng. Đây cũng chính là chỗ bỏ qua, mỗi hành vi một động tác rơi vào cơ thứ hai. Tuyết Đậu nói: Cần dùng thì dùng. Người nay nghe nói như thế, bèn nói: Lúc ấy đáng hành chánh lệnh. Chẳng phải trừng phạt cẩu thả. Vào cửa Đức Sơn liền đánh. Vào cửa Lâm Tế liền hét. Hãy nói: Ý của người xưa thế nào? Phần sau của Tuyết Đậu chỉ tụng ra như thế. Hãy nói cuối cùng làm sao tránh được bịt tai trộm linh.

TỤNG:

Kiến chi bất thủ

Tư chi thiên lý

Hảo cá ban ban

Trảo nha vị bị

Quân bất kiến

Đại Hùng sơn hạ hốt tương phùng

Lạc lạc thanh quang giai chân địa

Đại trượng phu kiến dã vô

DỊCH:

Thấy đó không lấy

Nghĩ đó ngàn dặm

Cọp đẹp vằn vện

Móng vuốt chưa đủ

Anh không thấy

Bỗng gặp nhau dưới núi

Đại Hùng Rỡ rỡ tiếng vang rên dội đất

Đại trượng phu thấy hay không

Nắm đuôi cọp chừ vuốt râu cọp.

GIẢI TỤNG: Hai câu: “Thấy không lấy, suy nghĩ ngàn dặm”, đang ở chỗ không thể sử dụng. Đợi Sư nói: “Làm gì được lão tăng”, nên vì bổn phận giải quyết. Lúc ấy nếu hạ được thủ đoạn này, ông ta chắc chắn có lời sau. Một người chỉ biết buông không biết nắm. Thấy không lấy chính là mây trắng ngàn dặm, lại nói cái gì là “nghĩ đó ngàn dặm”. Hai câu: “Cọp đẹp vằn vện nanh vuốt chưa đủ, phải thì phải, cọp cũng biết ẩn mạnh giấu vuốt, tại sao không biết vồ người? Ba câu: “Anh không thấy, bỗng gặp nhau dưới núi Đại Hùng, Rỡ rỡ tiếng vang rền dội đất”.

Một hôm, Bách Trượng hỏi Hoàng Bá: Từ đâu đến?

Hoàng Bá: Nhỗ nấm dưới núi đến.

Bách Trượng: Có thấy cọp không?

Hoàng Bá liền làm bộ tiếng cọp rống.

Bách Trượng ở sau lưng rút rìu ra làm cái thế chém.

Hoàng Bá liền đứng liền tát.

Đến chiều Bách Trượng thượng đường nói: Dưới núi Đại Hùng có một con cọp, mọi người lui tới phải đề phòng nó. Lão tăng ngày nay bị nó cắn một cái. Sau đó Quy Sơn hỏi Ngưỡng Sơn: Điều Hoằng Bá nói cọp là thế nào?

Ngưỡng Sơn: Tôn ý của Hòa thượng thế nào?

Quy Sơn: Bách Trượng lúc ấy nên chém một búa cho nó chết. Vì sao đến như thế?

Ngưỡng Sơn: Không phải như vậy.

Quy Sơn: Ông thì thế nào?

Ngưỡng Sơn: Không chỉ cưỡi trên đầu cọp, mà còn biết nắm lấy đuôi cọp.

Quy Sơn: Huệ Tịch có câu rất vững vàng. Tuyết Đậu dẫn dùng để rõ phần trước công án.

“Rỡ rỡ tiếng vang nền dội đất”. Một chút này có chuyển biến tự tại, muốn ở trong câu có lối thoát thân. Đại trượng phu thấy không. Có thấy không. Nắm đuôi cọp vuốt râu cọp, chưa khỏi một lúc bị xỏ mũi.

KHAI THỊ: Giữ vững thế giới không sót một mảy may, cắt đứt các dòng không còn một giọt, mở miệng liền lầm suy tính liền sai. Hãy nói: Thế nào là nhìn xuyên thấu cửa ải thiền cơ, thử nói xem?

CÔNG ÁN: Vân Môn nói: Mỗi người đều có quang minh, lúc xem không thấy tối mờ mờ.

Thế nào là ánh sáng của quý vị.

Tự thay nói: Nhà kho ba cửa.

Lại nói: Việc tốt chẳng bằng không.

GIẢI THÍCH: Vân Môn Trong thất nói lời tiếp người: Dưới gót chân các ông đều có một đoạn ánh sáng soi thấu xưa nay vượt hẳn thấy biết. Tuy nhiên ánh sáng, vừa hỏi đến lại không hiểu. Há không phải là tối mờ mờ ư? Lời nói này đến hai mươi năm dạy đều không có một người hiểu ý Sư. Sau Hương Lâm cầu xin thay lời nói. Vân Môn nói nhà kho ba cửa. Lại nói: Việc tốt chẳng bằng không. Bình thường thay nói chỉ một câu, vì sao ở đây lại hai câu. Câu trước là lược khai mở một đường cho ông thấy. Nếu là người tốt nghe nhiều nắm lấy liền đi. Ông ta sợ người kẹt ở đây. Lại nói: “Việc tốt cho bằng không”. Như trước cho ông quét đi. Như người thời nay nghe nói ánh sáng liền trợn mắt nói: “Cái nào là nhà kho, cái nào là ba cửa”. Vẫn không dính dáng. Cho nên nói: “Biết lấy ý đầu lưỡi câu, chớ nhận định chủ quan”. Việc này không ở nơi mắt, cũng không ở nơi cảnh, phải là đoạn tri kiến, dứt được mất, sạch trọi trơn bày lồ lộ. Mỗi mỗi trên phần của người hiện tại nghiên cứu lấy mới được.

Vân Môn nói: “Đến đi trong ngày, phân biệt người trong ngày. Bỗng nhiên nửa đêm không có ánh sáng của mặt trời, mặt trăng, chỗ từng đến thì vẫn được, chỗ chưa từng đến chỗ lấy một vật, lại lấy được không?”

Tham Đồng Khế nói: Chính trong sáng có tối, chớ lấy tối xem nhau, chính trong tối có sáng, chớ lấy sáng gặp nhau”. Nếu quét sạch sáng tối. Hãy nói là cái gì? Cho nên nói: “Hoa tâm phát sáng chiếu sáng cõi nước ở mười phương. Bàn Sơn nói: “Ánh sáng không chiếu cảnh, cảnh cũng không còn, ánh sáng và cảnh đều quên, lại là vật gì? Lại nói: Cái thấy nghe, chẳng thấy nghe, không có sắc thanh đáng trình cho anh. Trong đây nếu rõ hoàn toàn vô sự thì thể dụng đâu ngại phân hay không phân”. Chỉ biết lấy một câu sau cùng rồi, lại đi du hý, cuối cùng không ở trong đó mà làm kế sống. Người xưa nói: Dùng gốc vô trụ mà lập tất cả pháp”. Không được ở trong đây mà huyễn hoặc người, lại không được hiểu là vô sự. Người xưa nói: “Thà chấp có như núi Tu-di, không nên chấp không như hạt cải”. Hàng Nhị thừa phần nhiều rơi vào cái chấp. Tuyết Đậu tụng:

Tự chiếu liệt cô minh

Vị quân thông nhất tuyền

Hoa tạ thọ vô ảnhkhán thời thùy bất kiến

Kiến bất kiến

Đảo kỵ ngưu hề nhập

Phật điện.

DỊCH:

Tự chiếu bày sáng cõi

Vì anh thông một đường

Hoa tàn cây không bóng

Khi nhìn ai không thấy

Thấy hay không thấy

Cỡi ngược trâu vào điện Phật.

GIẢI THÍCH: Câu: “Tự chiếu bày sáng cõi”, dưới gót chân mỗi người vốn sẳn một đoạn quang minh này, chỉ là bình thường dùng được thì tối. Cho nên Vân Môn Đại sư cho ông ta hết quang minh này, trước mặt ông. Thế nào là quang minh của các ông?

Nhà kho ba cửa. Đây là chỗ Vân Môn bày cái sáng tối. Bàn Sơn nói: “Trăng tâm tròn sáng nuốt vạn tượng”. Đây chính là chân thường độc lộ. Sau đó “ Vì anh thông một đường”, cũng sợ người chấp chỗ kho trù ba cửa. Nhà kho trù ba cửa thì hãy theo. Buổi sáng hoa đã tàn, cây cũng không bóng, mặt trời lăn, mặt trăng lại tối, khắp cả càn khôn đại địa tối mênh mang. Các ông có thấy không? Lúc nhìn ai chẳng thấy. Hãy nói là người nào không thấy? Đến đây phải trong sáng có tối, trong tối có sáng, đều như bước trước, bước sau tự nên thấy. Tuyết Đậu nói: “Thấy hay không thấy”. (212) là tụng “việc tốt chi bằng không”. Nên thấy lại không thấy, lúc sáng lại không sáng.

Câu “cỡi ngược trâu vào điện Phật” là đi vào trong thùng sơn vậy.

Phải là ông cỡi ngược trâu vào điện Phật. Hãy nói xem là đạo lý gì?

KHAI THỊ: Kẻ mắt sáng không hang ổ, có khi trên đỉnh Cô Phong cỏ rậm rì; có ở đầu chợ bày lồ. Bỗng khi phẫn nộ, Na-tra hiện ba đầu, sáu tay. Bỗng khi như mặt trời mặt trăng Phật, phóng từ quang nhiếp tất ca, ở trong một hạt bụi hiện tất cả thân, tùy theo mỗi loài mà hiện dùng phương tiện dạy. Bỗng khi vạch ra lôi hướng thượng, mắt Phật nhìn không thấy, dù cho ngàn vị Thánh ra đời cũng phải thối lui ba ngàn dặm. Có người đồng đắc đồng chứng không, thử nêu xem?

CÔNG ÁN: Vân Môn dạy chúng: Bệnh và thuốc trị nhau, tất cả đại địa đều là thuốc, cái nào là chính mình?

GIẢI THÍCH: Vân Môn nói: Bệnh và thuốc trị nhau, tất cả đại địa là thuốc, cái nào là chính mình. Các người có chỗ xuất thân không? Trong hai mươi sáu thời tự, tự xem xét lấy vách đứng ngàn nhẫn. Gậy của Đức Sơn như mưa đổ. Tiếng hét của Lâm Tế như sấm dậy, tạm gác qua một bên. Thích-ca tự Thích-ca, Di-lặc tự Di-lặc chưa biết thế nào? Thường gọi là bệnh và thuốc hiểu nhau. Thế Tôn bốn mươi chín

năm thuyết pháp hơn ba trăm hội, ứng cơ thiết giáo, đều là tùy bệnh cho thuốc như đem trái đắng đổi thành trái ngọt. Đã đào thải nghiệp căn của các ông, làm cho đại triệt đại ngộ. Hết cả đại địa là thuốc. Vậy ông sinh nhai chỗ nào. Nếu sinh nhai được thì bằng lòng cho ông có nơi chuyển thân nhã hơi, liền đích thân yết kiến Vân Môn. Nếu ông quay đầu do dự thì dù là sinh nhai không được mà Vân Môn ở dưới gót chân của ông. Bệnh và thuốc trị nhau, cũng chỉ là lời nói tầm thường, nếu ông chấp có thì nói cho ông là không. Nếu ông chấp không thì nói cho ông là có. Nếu ông chấp không có, không không thì quét bỏ ngu si nhơ nhớp cho ông, hiện thân vàng trượng sáu, đầu ra đầu vào. Chỉ như nay tất cả đại địa sum-la vạn tượng cho đến bản thân mình một lúc đều là thuốc. Đương lúc như thế lại gọi cái gì là mình? Nếu ông cứ một bề gọi là thuốc thì đến lúc Di-lặc hạ sinh cũng chưa nằm mộng thấy Vân Môn. Cuối cùng thế nào biết nắm ý then chốt. Chớ nhận định chủ quan. Văn- thù ngày nọ sai Thiện Tài đi tìm thuốc nói rằng: Hái thứ không phải thuốc về đây. Thiện Tài tìm khắp, thứ nào cũng là thuốc cả, trở về thưa Văn-thù: Thứ nào cũng là thuốc cả.

Văn-thù nói: Tìm thứ phải thuốc đem về đây. Thiện Tài bèn hái một cành cỏ đưa cho Văn-thù.

Văn-thù đưa lên dạy chúng rằng: Thuốc này cũng có thể giết chết người, cũng có thể cứu sống người. Đây chính là lời bệnh thuốc trị nhau.

Vân Môn ở trong thất bình thường dùng tiếp đãi người. Một hôm, trưởng lão Kim Nga hỏi Tuyết Đậu: Sư là hàng tác gia tôn túc của Lâm Tế. Cùng với Tuyết Đậu luận bàn về điều bệnh thuốc trị nhau, nói chuyện một đêm đến trời sáng mới thôi. Đến đây dùng kiến giải suy lường so sánh thì không thể được. Sau đó Tuyết Đậu có bài tụng tiễn đưa ông ta nói:

(Bệnh thuốc trị nhau thấy gian nan

Vạn lớp then cài không mối mang

Kim Nga đạo giả sang thăm hỏi

Biển học sóng đùa một đêm khan).

Phần sau Tuyết Đậu tụng được rất công phu, ý của Sư cũng ở nơi khách cũng ở nơi chủ tự có thể thấy vậy. Tụng rằng:

TỤNG:

Tận đại địa thị dược

Cổ kim hà thái thố

Bế môn bất tạo xa

Thông đồ tự liêu khoánh

Thố!Thố!

DỊCH:

Cả đại địa là thuốc

Xưa nay sao quá lầm

Đóng cửa xe chẳng tạo

Đường thông tự rộng thênh

Lầm! Lầm.

Lỗ mũi thấu trời cũng bị xỏ.

TỤNG GIẢI: Hai câu: “Cả đại địa là thuốc, xưa nay đâu có lầm”.

Nếu ông hiểu là thuốc thì từ xưa đến nay một lúc đều lầm rồi.

Tuyết Đậu nói: Có kẻ thường không biết cắt đứt gót chân của Đại Mai, chỉ cần nói đường đi rất nhanh. Sư đã biết cắt đứt gót chân Vân Môn. Vì một câu của Vân Môn làm mê hoặc người trong thiên hạ không ít. Vân Môn nói: “Cây gậy là sóng, cho ông thấu triệt cả đại địa là sóng, xem ông vừa ra vừa vào”. Hai câu: “Đóng cửa xe chẳng tạo, đường thông tự rộng thênh”. Tuyết Đậu nói: Vì ông thông một con đường. Nếu ông đóng cửa tạo xe, mở cửa ráp bánh, giúp được việc gì? Ta ở đây đóng cửa cũng chẳng tạo xe, mở cửa tự nhiên rộng thênh thang. Sư ở chỗ này lược bày một chút ít kẻ hở khiến người thấy. Sư vội nói: “Lầm! Lầm! “Liên tiếp đầu trước lầm đầu sau cũng lầm. Ai biết Tuyết Đậu mở một con đường cũng lầm. Đã lầm như thế là lỗ mũi tới trời cao vì sao lại bị xỏ, có muốn hiểu không, lại tham cứu ba mươi năm ông có cái gậy, ta cho ông cái gậy. Nếu ông không có gậy thì không khỏi bị người xỏ mũi.

KHAI THỊ: Môn đình thi thiết, thủ đoạn tiếp dẫn người học và phương thức truyền thừa thiền pháp theo mỗi tông lại như thế, phá hai lập ba, nhập lý luận bàn sâu. Cũng phải là đại triệt đại ngộ, thích ứng trình độ, đập nát khóa vàng cửa huyền theo lệnh mà thi hành, đến nổi quét sạch dấu vết. Hãy nói: Lạ lùng ở chỗ nào? Người có mắt trên đảnh môn, thử nêu xem?

CÔNG ÁN: Huyền Sa dạy chúng nói: Các bậc lão túc khắp nơi đều nói tiếp vật lợi sinh, bỗng gặp ba loại người bệnh đến thì làm sao tiếp?

Người mù thì đưa chùy dựng phất trần, nhưng họ lại không thấy. Người điếc thì nói Tam-muội mà họ không nghe. Người câm thì dạy họ nói mà nói không được. Phải làm sao tiếp? Nếu tiếp người này không

được thì Phật pháp không linh nghiệm”.

Tăng hỏi Vân Môn, Vân Môn đáp: Ông lễ bái đi! Tăng lễ bái rồi, Vân Môn lấy gậy đuổi tăng thối lui. Vân Môn nói: Ông không phải là người mù. Rồi gọi tăng đến gần. Tăng đến, Vân Môn nói: Ông không phải là người điếc. Vân Môn nói có hiểu không? Tăng thưa: Không hiểu. Vân Môn nói: Ông không phải là người câm. Tăng ngay đó tỉnh ngộ.

GIẢI THÍCH: Huyền Sa tham cứu đến tuyệt tình trần lìa ý tưởng sạch trọi trơn, trần trùng trục mới biết nói như thế. mọi người bấy giờ cứ cấu nhau, bình thường dạy chúng nói các lão túc khắp nơi đều nói tiếp vật lợi sinh, bỗng gặp ba loại người bệnh đến thì làm sao tiếp? Người mù thì đưa chùy giơ phất trần mà họ lại không thấy. (213) Nếu là người điếc thì nói về Tam-muội nhưng họ không nghe. Người câm thì dạy họ nói mà họ nói không được. Lại làm sao tiếp độ. Nếu tiếp độ người này không được thì Phật pháp không linh nghiệm”. Như người thời nay, nếu làm mù điếc câm để hiểu thì tìm không được. Cho nên nói chớ chết trong ngôn cú, phải hiểu ý của Huyền Sa mới được. Huyền Sa thường dùng lời này để tiếp độ người. Có vị tăng đã ở từ lâu nơi chỗ Huyền Sa, ngày nọ thượng đường tăng hỏi Hòa thượng: Nói ba loại người bệnh, lại cho con nói đạo lý không?

Huyền Sa đáp: Cho! Tăng liền trân trọng đi ra.

Sa nói: Không phải, không phải.

Tăng này hiểu được ý của Huyền Sa. Sau đó Pháp Nhãn nói: Tôi nghe Hòa thượng Địa Tạng thuật lại lời của vị tăng này, mới hiểu được câu Ba loại người bệnh”. Nếu nói tăng này không hiểu, vì sao mà Pháp Nhãn lại nói như thế? Nếu nói ông hiểu, vì sao Huyền Sa lại nói “Không phải! không phải?” Một hôm, Địa Tạng hỏi: Tôi nghe Hòa thượng nói về ba loại người bệnh phải không?

Huyền Sa: Phải?

Địa Tạng: Quế Sâm hiện có mắt tai mũi lưỡi, Hòa thượng làm sao tiếp?

Huyền Sa bèn im lặng.

Nếu hiểu ý của Huyền Sa, há ở trên ngôn cú kia, hiểu được tự nhiên khác biệt.

Sau đó có vị tăng thuật cho Vân Môn. Vân Môn liền hiểu ý của ông ta và nói: “Ông lễ bái đi”! Tăng lễ bái.

Vân Môn lấy gậy đẩy tăng lui.

Tăng này thối lui.

Vân Môn nói: Ông không phải là bệnh mù.

Lại bảo: Đến gần đây. Tăng đến gần.

Vân Môn nói: Ông không phải bệnh điếc. Rồi hỏi: “Hiểu không?” Tăng đáp: “Không hiểu”. Vân Môn nói: “Ông không phải bệnh câm”. Tăng này ngay đó tỉnh ngộ. Lúc ấy nếu là kẻ này, đợi Sư nói lễ bái đi, liền đạp nhào thiền sàng đâu còn thấy vướng mắc. Hãy nói chỗ hiểu của Vân Môn và Huyền Sa đồng hay khác? Chỗ hiểu của hai người giống nhau. Xem người xưa dùng ngàn muôn thứ phương tiện, nhưng ý vẫn ở một điểm then chốt. Cả thảy đắng miệng chỉ giúp các ông sáng việc này. Lão sư Ngũ Tổ nói: “Người nói được lại không hiểu. Người hiểu lại không nói”. Nếu hai người đến tham kiến làm sao phân biệt được họ? Nếu biện không được, thì nhất định không thể mở niêm tháo chốt cho người được. Nếu được thì vừa thấy vào cửa, ta đã mang giày cỏ đi trong bụng ông ta chạy mấy lần rồi. Vẫn tự không tỉnh ngộ, còn tìm cái gì? Đi ra.

Chớ toan hiểu theo mù, điếc, câm ngọng. Không nên suy tính như thế, cho nên nói: Mắt thấy sắc như mù, tai nghe tiếng như điếc. Lại nói: Mắt không thấy sắc, tai không nghe tiếng. Văn-thù thường chạm mắt. Quán Âm bịt lỗ tai. Đến đây mắt thấy sắc như mù, tai nghe tiếng như điếc, mới có thể không trái ý với Huyền Sa. Các ông có hiểu chỗ rơi của kẻ mù điếc câm không? Xem Tuyết Đậu:

TỤNG:

Manh lung ám á

Yểu tuyệt cơ nghi

Thiện thượng thiên hạ

Kham tiêu kham bi

Ly lâu bất biện chánh sắc

Sự khoáng khởi thức huyền ty

Tranh như độc tạo hư song hạ

Diệp lạc hoa khai, tự hữu thì.

DỊCH:

Mù điếc câm ngọng

Vắng bặt cơ nghi

Trên trời dưới trời

Đáng cười đáng thương.

Ly Lâu không biện chánh sắc

Sư Khoáng đâu biết tơ huyền

Đâu như chỉ ngồi dưới song vắng

Lá rụng hoa tàn tự đúng kỳ.

Lại nói: Có hiểu không? Chùy sắt không lỗ.

GIẢI TỤNG: Hai câu: “Mù điếc câm, vắng bặt cơ nghi”. Tột cái ông thấy và không thấy, nghe và không nghe, nói và không nói. Tuyết Đậu cùng lúc quét sạch cho ông rồi. Đến nỗi kiến giải của người mù, điếc, câm ngọng, cơ nghi suy lường cùng lúc vắng bặt, đều dùng không được. Việc hướng thượng này có thể gọi là thật mù thật điếc thật câm. Vô cơ vô nghi. Trên trời dưới trời, đáng cười đáng thương. Tuyết Đậu một tay nâng một tay đè xuống. Hãy nói cười cái gì, thương cái gì? Đáng cười là câm lại không câm, điếc lại không điếc. Đáng thương là không mù mà lại mù, không điếc mà điếc. Câu Ly Lâu không biện chánh sắc, là không thế phân biệt được xanh vàng đỏ trắng, chính là mù Ly Lâu là người ở thời Hoàng Đế, con mắt ông rất sáng, ngoài trăm bước có thể thấy được vật nhỏ bằng sợi tóc Hoàng Đế đi dạo trên sông Xích Thủy làm rơi một hạt châu, sai Ly Lâu tìm mà chẳng thấy, sai Khiết cấu tìm mà chẳng được. Về sau sai Tượng Võng tìm mới được. Cho nên nói: “Khi Tượng Võng đến quang xán lạn, chỗ Ly Lâu đi sóng ngập trời”. Cái này để trên cao, dù là con mắt Ly Lâu biện chánh sắc của nó cũng không thể được. Câu “Sư Khoáng đâu biết tơ huyền”, đời Châu ở Giáng Châu, con của Tấn Cảnh Công là Sư Khoáng tự là Tử Dã giỏi phân biệt Ngũ âm lục luật. Cách núi mà nghe được bầy kiến cắn lộn. Khi ấy Tấn và Sở tranh nhau, Sư Khoáng chỉ khảy đàn cầm, vừa khảy dây đàn liền biết đánh Sở không thắng. Tuy như thế, Tuyết Đậu nói: “Ông còn chưa biết tơ huyền, người chẳng điếc lại điếc. Cái này tiếng huyền phát từ trên cao, dù là Sư Khoáng cũng biết được. Tuyết Đậu nói: Ông còn chưa biết tơ huyền, người chẳng điếc lại điếc. Cái này tiếng huyền phát từ trên cao, dù là Sư Khoáng cũng không biết được. Tuyết Đậu nói: “Tôi chẳng làm Ly Lâu cũng chẳng làm Sư Khoáng “Đâu bằng ngồi riêng dưới song vắng” lá rụng hoa nở tự đúng kỳ”. Nếu đến cảnh giới này, tuy thấy dường như chẳng thấy, nghe tợ chẳng nghe, nói dường chẳng nói, đói thì ăn cơm, mệt thì ngũ khò, mặc tình lá rụng hoa nở. Khi lá rụng là mùa Thu, khi hoa nở là mùa Xuân, tự có thời tiết. Tuyết Đậu vì ông một lúc quét sạch rồi vậy. Lại phóng một tuyền nói: “Có hiểu hay không? Tuyết Đậu thần nhọc sức mệt, chỉ nói được cái này “chùy sắt không lỗ”. Câu này phải liếc nhanh mới thấy được, nếu suy nghĩ thì trượt mất. Sư đưa cây phất tử nói: Lại thấy chăng? Lại gỏ vào giường thiền một cái: “Lại nghe chăng?. Bước xuống giường thiền nói: Lại nói được chăng?

KHAI THỊ:

Khắp thân là mắt thấy chẳng đến, khắp thân là tai nghe chẳng lập, khắp thân là miệng nói chẳng được, khắp thân là tâm soi chẳng ra. Khắp thân tạm gác qua một bên. Bỗng dưng không mắt làm sao thấy, không tai làm sao nghe, không miệng làm sao nói, không tâm làm sao suy xét. Nếu nhằm trong đây vạch ra một lối liền cùng với Cổ Phật đồng tham. Tham thì tạm gác qua một bên. Hãy nói: Tham cái gì?

CÔNG ÁN: Vân Nham hỏi Đạo Ngô: Bồ-tát đại bi dùng nhiều tay nhiều mắt để làm gì?

Đạo Ngô: Như người ngủ nửa đêm tay sờ tìm gối.

Vân Nham: Tôi hiểu.

Đạo Ngô: Ông hiểu cái gì?

Vân Nham: Toàn thân là tay mắt.

Đạo Ngô: Đạo thì giết đạo chỉ nói được tám thành.

Vân Nham: Sư huynh thế nào?

Đạo Ngô: Toàn thân là tay mắt.

GIẢI THÍCH: Vân Nham và Đạo Ngô cùng tham kiến với Dược Sơn, bốn mươi năm không nằm ngũ. (214) Dược Sơn lập ra một tông Tào Động có ba người khiến đạo thịnh hành.

Động Sơn môn hạ của Vân Nham. Thạch Sương môn hạ của Đạo Ngô, Giáp Sơn môn hạ của Thuyền Tử. Bồ-tát Đại Bi có tám vạn bốn ngàn cánh tay. Mẫu-đà-la Đại Bi có nhiều mắt, các ông có không? Bách Trượng nói: Tất cả ngữ ngôn văn tự đều quy về mình. Vân Nham thường theo Đạo Ngô tham hỏi điều nghi. Một hôm hỏi rằng: Bồ-tát Đại Bi dùng nhiều tay mắt làm gì? Lúc đầu đáng đánh cho ông ta để khỏi thấy có nhiều vướng mắc. Đạo Ngô từ bi không thể làm như thế, lại nói đạo lý cho Sư nghe, cốt muốn dạy cho Sư hiểu. Lại nói: Như người ngủ nửa đêm lấy tay sờ tìm cái gối. Lúc đó! Đêm khuya không có đèn lấy tay sờ tìm gối. Hãy nói mắt ở chỗ nào? Vân Nham bèn nói: ‘Tôi hiểu”.

Đạo Ngô nói: Ông hiểu cái gì?

Vân Nham nói: Toàn thân là tay mắt.

Đạo Ngô nói: Cuối cùng chỉ nói được tám phần.

Vân Nham nói: Sư huynh thế nào?

Đạo Ngô: Toàn thân là tay mắt.

Hãy nói khắp thân là đúng hay toàn thân là đúng? Tuy giống dính bùn mà lại thong thả. Người thời nay nói theo kiến giải phàm tình, khắp thân không đúng, toàn thân là đúng. Mặc dù gặm vào ngôn cú

của người xưa, chết trong ngôn cú của người xưa. Thật không biết ý của người xưa ở trong ngôn cú. Việc này bất đắc dĩ mà thôi. Như nay chú thích lập cách thức nói: “Nếu thấu rõ được công án này thì bãi tham. Dùng tay sờ toàn thân, sờ lồng đèn cột trụ đều hiểu theo lời nói toàn thân. Nếu hiểu như thế thì phá hoại người xưa không ít.

Cho nên nói: Ông ta tham hoạt cú không tham tử cú, cần phải tuyệt tình trần ý tưởng, sạch trọi trơn, trần trùng trục, mới có thể thấy được lời nói Đại bi. Không thấy Tào Sơn hỏi tăng: Tùy theo chúng sinh mà hiện hành, như trăng đáy nước thời thế nào?

Tăng nói: Như lừa nhìn giếng.

Tào Sơn: Thì giết chỉ nói được tám thành.

Tăng: Hòa thượng lại thế nào?

Sơn: Như giếng nhìn lừa. Thế là đồng với ý này. Nếu ông thấy trên ngôn ngữ thì hoàn toàn không thoát khỏi lưới lồng của Đạo Ngô, Vân Nham không được. Tuyết Đậu người tài giỏi, lại không nhằm dưới tử cú, mà nhằm trên đầu đi.

TỤNG:

Biến thân thị

Thông thân thị

Niêm lai du giáo thập vạn lý

Triển sí Bằng đằng lục hợp vận

Bác phong cổ đảng tứ minh thủy

Thị hà ai ải hề hốt sanh

Na cá hào ly hề vị chỉ

Quân bất kiến

Võng châu thùy phạm ảnh trùng trùng

Bóng đầu thủ nhãn tùng hà khởi

Đốt!

DỊCH:

Khắp thân phải, toàn thân phải

Mười muôn dặm

Đại bàng vỗ cánh bay lục hợp che

Cuộn gió dậy sóng nước bốn biển.

Bởi đâu bụi cuốn chừ chợt sinh

Mảy may hề nơi ấy chưa dứt

Anh không thấy

Lưới châu rủ xuống bóng lớp lớp

Đầu gậy tay mắt từ đầu khởi.

GIẢI TỤNG: Hai câu: Khắp thân đúng, toàn thân đúng. Ối! Nếu nói vói sờ gối là đúng, dùng tay sờ tìm kẻ sống thân cũng đúng. Nếu dùng kiến giải như thế thì nhằm trong hang quỷ, cuối cùng khắp thân, toàn thân đều không đúng. Nếu muốn lấy tình thức để thấy câu Đại bi kia hẳn là vẫn cách mười muôn dặm. Tuyết Đậu đùa được một hoạt cú, nói “niêm ra vẫn cách mười muôn dặm”. Hai câu tụng chỗ kỳ đặc của Vân Nham và Đạo Ngô rằng: “Đại bàng vỗ cánh bay lục hợp che, cuộn gió dậy sóng bốn biển. Đại bàng nuốt sóng dùng cánh đập gió dậy sóng, nước bốn biển ấy rẽ ra ba ngàn dặm, liền bắt rồng ăn. Tuyết Đậu nói: Nếu ông là đại bàng có thể đập gió đánh sóng cũng là rất hùng tráng. Nếu dùng ngàn tay ngàn mắt đại bi để xem, chỉ giống như là một chút bụi trần sinh khởi. Lại giống như một mảy gió thổi chưa dừng. Đối với lời nói đại bi chính là chưa có. Cho nên nói: Trần ai nào bỗng sinh, mảy may nơi ấy chưa dứt.

Tuyết Đậu là bậc tác gia một lúc quét sạch dấu vết rồi. Đâu ngờ phần sau vẫn là bày vẽ dẫn dụ. Vẫn y nguyên trong lồng, “Anh không thấy lưới châu rủ xuống bóng trùng trùng”. Tuyết Đậu dẫn minh châu trong lưới trời Đế Thích để làm pháp tắc. Hãy nói tay mắt rơi vào chỗ nào?

Tông Hoa Nghiêm lập ra bốn pháp giới:

1. Lý pháp giới: Nói rõ một vị bình đẳng.

2. Sự pháp giới: Nói rõ toàn lý thành sự.

3. Lý sự vô ngại pháp giới: Nói rõ lý sự dung thông lớn nhỏ vô ngại.

4. Sự sự vô ngại pháp giới: Nói rõ một sự vào khắp tất cả sự, tất

cả sự nhiếp vào tất cả sự, đồng thời cùng tham cứu vô ngại.

Cho nên nói: “Một hạt bụi vừa dấy lên là tóm thâu đại địa, một hạt bụi bao gồm vô biên pháp giới, một hạt bụi đã vậy thì nhiều hạt bụi cũng vậy”.

Lưới châu là trước pháp đường của cõi trời Đế Thích dùng Châu Ma ni làm lưới.

Toàn thân là mắt này thấy không được, toàn thân tai này nghe không được, toàn thân miệng này nói không được. Toàn thân thì dùng châu ma-ni làm lưới. Phàm trong một hạt châu hiện ra trăm trong một hạt châu, chiếu xem lớp lớp chủ bạn vô tận. Đây là dùng để nói rõ pháp giới sự sự vô ngại. Xưa Quốc sư Hiền Thủ lập làm ngọn đèn để ví dụ bày ra mười cái gương, ở giữa lập một ngọn đèn. Nếu xem cái gương phía Đông thì chín cái gương soi vào đèn hiện rõ ràng. Nếu xem cái

gương phía Nam thì gương cũng soi như vậy. Cho nên Thế Tôn mới thành Chánh giác, Ngài không lìa Bồ-đề đạo tràng mà lên các cõi trời Đao-lợi cho đến đi khắp nơi, bảy nơi chín hội nói kinh Pháp Hoa. Tuyết Đậu dùng lưới châu của Đế Thích chỉ bày sự sự vô ngại pháp giới. Xong nghĩa của sáu tướng rất rõ ràng, tức chung tức riêng, tức đồng tức dị, tức thành tức hoại. Nêu một tướng thì đủ cả sáu tướng. Nhưng vì chúng sinh hằng ngày không biết.

Tuyết Đậu nêu ra cái lưới châu của Đế Thích để so với sự Đại bi này chính là như thế. Nếu có thể ở trong lưới châu này rõ ràng được cây gậy thần thông diệu dụng, ra vào vô ngại, mới có thể thấy được tay mắt. Cho nên Tuyết Đậu nói: Tay mắt ở đầu gậy từ đâu khởi. Dạy ông thủ chứng gậy, hét để thừa đương. Chỉ như Đức Sơn hễ có người vào cửa Ngài liền đánh. Hãy nói tay mắt ở chỗ nào? Lâm Tế cũng vậy, hễ có người vào thì hét. Hãy nói tay mắt ở chỗ nào. Hãy nói Tuyết Đậu sau đó vì sao để lại chữ “đốt” tham.

KHAI THỊ: một câu trước tiếng ngàn Thánh không truyền, một sợi tơ trước mặt hằng không thời gian cách, sạch trọi trơn, trần trùng trục, đầu rối bù, tai vểnh lên. Hãy nói tại sao, thử nêu xem?

CÔNG ÁN: Tăng hỏi Trí Môn: Thế nào là thể Bát-nhã?

Trí Môn: Con trai ngậm ánh trăng.

Thế nào là dụng Bát-nhã?

Thỏ mang thai.

GIẢI THÍCH: Trí Môn nói: Con trai ngậm ánh trăng, con thỏ mang thai, đều dụng ý trung thu. Tuy như thế ý của người xưa không phải ở con trai và con thỏ. Sư là hàng tôn túc trong hội của Vân Môn. Một câu: 1. Hàm cái càn khôn. 2, Tiết đoạn chúng lưu. 3, Tây ba trục lãng, cũng không thể an bài (215) tự nhiên vừa vặn, liền đến chỗ hiểm. Đáp lời cho vị Tăng này, lược bày đôi phần mũi nhọn thật là kỳ đặc. Tuy nhiên như thế, người xưa đều không thể đùa với bóng sáng, chỉ cùng với ông chỉ ra đường lối dạy người thấy. Vị Tăng này hỏi: Thế nào là thể Bát-nhã? Trí Môn đáp: Con trai ngậm ánh trăng, sông Hán có con trai, trong con trai có viên minh châu, đến tháng trung thu thì con trai nổi trên mặt nước, mở miệng ngậm ánh trăng rồi sinh ra ngọc châu gọi là Châu hợp phó. Nếu trung thu có trăng sáng thì châu nhiều, không trăng thì châu ít.

Tăng hỏi: Thế nào là dụng Bát-nhã? Trí Môn đáp: Con Thỏ mang thai. Ý này cũng không khác. Con thỏ thuộc về âm. Trung thu mặt trăng mọc, nó há miệng nuốt ánh sáng mặt trăng liền mang thai, trong miệng

sinh ra con, cũng là khi có trăng thì sanh con nhiều, khi không có trăng thì sanh con ít. Chỗ đáp của người xưa không nhiều sự việc. Chỉ mượn ý này để trả lời ánh sáng Bát-nhã. Tuy nhiên như thế, ta không ở nơi ngôn cú, tự là người đời sau chạy trên ngôn cú tìm kế sống. Bàn Sơn nói: “Trăng tâm tròn sáng trùm muôn tượng, ánh sáng không chiếu cảnh, cảnh cũng không còn, ánh sáng và cảnh đều quên lại là vật gì?”

Người thời nay trừng mắt gọi là ánh sáng, chỉ sinh kiến giải của phàm tình, đóng cọc trên không. Người xưa nói: Các ông cánh cửa lục căn ngày đêm phóng đại quang minh, chiếu phá sơn hà đại địa. Không chỉ nhãn căn phóng quang, mà tỷ thiệt thân ý cũng phóng quang. Đến đây phải làm cho lục căn không còn một việc, sạch trọi trơn, trần trùng trục, mới thấy ý của lời này.

Tuyết Đậu chính lúc Tụng:

Nhất phiến hư ngưng tuyệt vị tình

Nhân thiên tùng thử kiến không sanh

Bạn hàm huyên thố thâm thâm ý

Tằng dữ thiền gia tác chiến tranh.

DỊCH:

Một mãnh hư không bặt nghĩ bàn

Người trời từ đó thấy không sinh

Trai ngậm thỏ huyền thâm ý tuyệt

Từng cùng thiền giả khởi chiến tranh.

GIẢI THÍCH: “Một mãnh hư không bặt nghĩ bàn”, một câu của Tuyết Đậu tụng rất hay, tự nhiên thấy được ý của người xưa. Sáu căn vắng lặng là cái gì?

Chỉ “một mãnh hư không ngưng tịch, không cần chạy trên trời tìm kiếm bàn, cũng không thiết đến người khác mà cầu, tự nhiên thường quang hiện tiền chỗ ấy vách đứng ngàn nhẫn. Hai chữ “Vị tình” ở Hán văn là tuyệt ngôn ngữ tình trần.

Bài Tụng: Viên Thành Thật của Pháp Nhãn

Lý cực vong tình vi

Như hà đắc dụ tề

Đáo đầu sương dạ nguyệt

Nhậm vận lạc tiền khô

Quả thục kiêm viên trọng

Sơn diêu tự lộ mê.

Cử đầu tân chiếu tại

Nguyên thị trụ cơ tề.

DỊCH:

(Lý mất tình còn làm sao chỉ bày

Đến lúc sương đêm mặc cho trăng soi trước khe

Quả chín cho loài vượn, núi xa tợ đường mê

Ngẩng đầu ánh sáng nhạt, vốn là ở phía Tây).

Cho nên nói: “Tâm là căn, pháp là trần, hai thứ như vết trên gương. Vết bẩn hết thì ánh sáng mới hiện, tâm pháp đều quên tánh tức chân. Lại nói ba gian nhà tranh xưa nay ở, một vạch thần quang muôn cảnh nhàn. Chớ lấy thị phi phân biệt ngã, phù sinh xuyên tạc chẳng liên quan. Chỉ bài tụng này cũng thấy được “Một màng hư không bặt nghĩ bàn”. Câu “Người trời từ đây thấy không sinh”. Ngài Tu-bồ-đề ngồi thiền ở trong núi, chư thiên rưới hoa tán thán.

Tu-bồ-đề nói: Ai là người mưa hoa ca ngợi trên hư không?

Chư thiên nói: Tôi, là Phạm Thiên.

Tôn giả nói: Tại sao ông tán thán?

Chư thiên đáp: Tôi kính trọng Tôn giả khéo nói Bát-nhã ba-la- mật-đa.

Tôn giả nói: Ta chưa từng nói một chữ Bát-nhã, tại sao ông ca ngợi?

Chư thiên nói: Tôn giả không nói, tôi không nghe, không nói

không nghe là chân Bát-nhã, lại rãi mưa hoa khắp nơi. Xem Tu-bồ-đề khéo nói Bát-nhã, mà không nói thể dụng. Nếu ngay đây thấy được thì có thể thấy Trí Môn nói: “Trai ngậm ánh trăng, thỏ mang thai”. Ý của người xưa tuy chẳng ở trong ngôn cú, mà chỗ đáp có ý sâu xa, gọi cho Tuyết Đậu nói: “Trai ngậm trăng, thỏ mang thai” đến đây “Từng cùng Thiền giả khởi chiến tranh” cùng. Thiền lữ trong thiên hạ bàn luận huyên náo, chưa từng có một người mộng thấy. Nếu muốn đồng tham với Trí Môn và Tuyết Đậu cũng phải chính mình mở mắt mới được.

❧