Đại Tập 184 · Bộ Sử Truyện VI · Số 2054–2060 (Quyển 1–5)

Số 2055- Hành Trạng Tam Tạng Pháp Sư Thiện Vô Uý

SỐ 2055

HÀNH TRẠNG TAM TẠNG

PHÁP SƯ THIỆN VÔ ÚY ¹

Đệ tử Lý Hoa soạn thuật

Sa-môn Tam Tạng Thâu-bà-ca-la, nói đủ bằng tiếng Phạm thì phải là Thú-bà-nga-la-tăng-hạ. Dịch đúng âm đời Đường là Tịnh Sư Tử, dịch nghĩa là Thiện Vô Úy. Người nước Ma-già-đà thuộc Trung Ấn Độ, trụ ở tại chùa Na-lan-đà trong thành Vương-xá, vốn là thuộc dòng Sát- đế-lợi, Sát-đế-lợi xả bỏ vinh hoa phú quý ở thế gian, xuất gia theo Phật. Thần khí trong sáng, đạo nghiệp lồng lộng, tinh thông thiền tuệ, khéo đạt tổng trì Tam Tạng môn. Một lòng muốn đi khắp các nước thuộc năm miền Ấn Độ, ban rải danh thơm. Với tâm đại bi làm lợi ích chúng sanh, có duyên với Đông Độ, trên đường đi khắp xứ Bắc Ấn Độ, âm hưởng vang động đến xứ Chi-na. (Trung Hoa) trong lúc, hoàng đế nước ta đang sưu tầm hiền lương, bèn sai sứ đến đón rước.

Niên hiệu Khai Nguyên thứ tư (716), Sư mang một lượng lớn kinh điển tiếng Phạm đến Trường An, ban đầu an trí tại ngôi Tháp Viện ở phía Nam chùa Hưng Phước. Qua đến năm năm sau, tức năm Đinh Tỵ (717) ở chùa Bồ-đề, dịch kinh “Hư Không Tạng Bồ-tát”, “Năng Mãn Chư Nguyện Tối Thắng Tâm Đà-la-ni Cầu Văn Trí Pháp” một quyển. Do Sa-môn Tất Đạt dịch ngữ, Sa-môn Vô Trước chuốt văn ghi chép. Các kinh điển bản Phạm do Hòa thượng mang đến, có ban sắc đều kh- iến dâng vào nội cung, vì thế mà chưa được dịch rộng các kinh. Trước đó, Hòa thượng vô hành, đi đến Thiên Trúc học xong, nói trở về đến

———

¹Tiêu đề dịch đủ theo nguyên bản là: “hành trạng Tam Tạng Pháp sư thiện vô úy phiên dịch kinh điển ở triều vua Huyền Tông, được ban tặng quan tước Hồng Lô Khanh.

Bắc Thiên (= Bắc Ấn Độ), không may đã thị tịch, các kinh điển bản Phạm, có sắc chiếu thỉnh về tôn trí tại chùa Hoa Nghiêm ở Tây kinh, đều giao lại Hòa thượng Thiện Vô Úy, cùng Sa-môn Nhất Hạnh chọn được trong đó một số kinh điển bản Phạm đều là giáo nghĩa tổng trì (bí mật tạng). Sa-môn Nhất Hạnh trước đó chưa từng là dịch giả, đến niên hiệu Khai Nguyên thứ mười hai (724), theo xa giá đến Lạc Dương, an trí tại chùa Đại Phước Tiên, Sa-môn Nhất Hạnh thỉnh Hòa thượng Tam Tạng Pháp sư Thiện Vô Úy dịch kinh “Đại Tỳ-lô-giá-na thành Phật Thần Biến Gia Trì” một bộ; chín quyển, kinh đó đầy đủ tiếng Phạm, có mười vạn bài tụng, bản hiện nay đang lưu hành thâu tóm được yếu chỉ. Do Sa-môn Bảo Nguyệt dịch ngữ, Sa-môn Nhất Hạnh ghi chép vâng thừa yếu chỉ, đồng thời cắt bỏ chỗ rườm rà, trau chuốt lời văn, nghĩa lý; văn chất cùng nửa, hài hòa sâu xa. Lại dịch kinh “Tô-bà-hô Đồng Tử” ba quyển, kinh “Tố-tất-địa-yết-la” ba quyển.

Hòa thượng Tam Tạng tính ưa điềm đạm giản đơn, vắng lặng hiệp thần, thường mở thiền quán, khuyên giúp người mới học, luôn nghĩ nhớ từ bi, dẫn dắt dụ dỗ không thiếu sót. Đối với mọi người hoặc hỏi điều nghi, thảy đều phân tích khúc chiết không để vướng mắc. Các nơi bị nước ngập cầu rút hay nắng hạn cầu mưa, tài năng giúp khắp các vị xuất gia, rộng như biệt ký. Về sau có dâng biểu xin trở về nước (Ma- già-đà) có chiếu ban đình chỉ việc ấy. Đến niên hiệu Khai Nguyên thứ hai mươi ba (735), ngày mồng 7 tháng 11, nằm nghiêng phía phải, xếp chân viên thị tịch tại thiền thất, thọ 99 tuổi; 80 tăng lạp, khắp pháp giới lạnh lẽo, hoàng đế (= Huyền Tông) động lòng kính thương, ban tặng chức Hồng Lô Khanh, an táng tại Tây Sơn Long Môn. Quan Hồng Lô Thừa Lý Hiện cùng Sa-môn oai nghi, Luật sư Định Tân, coi xét giúp đỡ việc tang. Đến ngày mồng 08 tháng 08, an táng tại Tây Sơn thuộc Long Môn, lệ rơi nghiêng thành, núi sông biến sắc.

BIA MINH CỐ HÒA THƯỢNG

TAM TẠNG PHÁP SƯ THIỆN VÔ ÚY ²

Đệ tử:

Tiền tả bổ khuyết Triệu Quận Lý Hoa soạn.

Sa-môn Giới Thành ở chùa Trường Khánh tại Hằng Phủ viết.

Sa-môn Hằng Tú ở chùa Đương viết chữ Triện lên đầu bia.

Cúi mong: Hòa thượng Thâu Vương Phạn Đích, hiệu Thiện Vô Úy là con cháu của vua Cam Lộ Phạn, tức là chú út của Đức Thích Ca Như Lai. Vốn trước kia ở tại Trung Ấn, đến lúc phân vua ở nước Yên Đồ (= Odra, thuộc sông Ấn Độ), cha là vua Phật Thủ Vương, hoà thượng lúc mới sanh đã có dáng dấp bậc thánh, sớm có được đức hạnh và tài nghệ, nên trải qua mấy lần thử nghiệm, lên mười tuổi thống giới, mười ba tuổi nối ngôi, các người anh dấy binh làm loạn, bất đắc dĩ phải đánh dẹp. Tiếp nhận trung thể, lớn mạnh hại đầu. Vì quân thuận thắng, vì anh ưa an toàn, mới thưa cùng mẫu hậu, bảo quan rằng: “Nếu còn những cuộc đánh mới thì ân nghĩa dứt hẳn, nay đã nhường nước”. Thực hiện ý chí ấy, nhân đó nhường ngôi cho anh, cố cầu vào đạo, thái hậu buồn chấp nhận, bèn đem tặng cho hạt châu truyền quốc, đi đến phía nam Hải Tân, gặp được Thù Thắng Chiêu Đề, ngộ nhập Pháp Hoa Tam-muôi, nhóm cát xây tháp, nguyện làm muôn ngôi, rắn độc cắn hại vào tay vẫn không lui sụt. Đến lúc thôi nghỉ, gá thân thuyền của những người đi buôn đến Trung Ấn Độ, mật tu thiền tụng, miệng phát ra ánh sáng, ba ngày không có gió mà thuyền chạy đến cả muôn dặm, cùng những người đi buôn gặp giặc cướp, nguy hiểm sắp bỏ mạng, bèn an ủi lịch thiệp cùng mọi người, thầm tụng chân ngôn, cảm ứng Ngài Thất Câu- chi hiện toàn thân tướng, giặc bị bọn cướp giết chết, bọn cướp mới thú tội, thành tâm quy y chỉ dấu di hiểm, vượt cùng hoang sơ, băng qua nước độc, đến đất trung thiên mới gặp được vua ở đó. Phu nhân của vua là chị gái của Hòa thượng vậy. Hòa thượng mặc đồ người thường, các bạn bè (= các thương buôn) kính lễ Ngài như vua. Vua hỏi, biết được nguyên do, ngợi khen hết lời. Bồ-đề quyến thuộc, ngày ấy đồng quy tụ, mây từ bủa giăng, một cảnh thật sự thay đổi.

Từ đó, mở Tạng Tam thừa, nghiên cứu tông thú các bộ, các thứ phẩm kệ chương cũ, tụng đọc không sót, nói nghĩa lý ở cung rồng, đắc tần thân của Sư Tử, danh vang năm xứ Ấn Độ, tôn xưng đứng đầu. Bấy giờ chùa Nan-lan-đà là suối nguồn trong thời tượng pháp, là nơi nhóm

———

²Tiêu đề viết đủ là: “lời tựa và bia minh cố Hòa thượng Tam Tạng Pháp sư Thiện Vô Úy - vốn người Trung Thiên Trúc - ở chùa Đại Thánh Thiện, thời Đại Đường

họp các Thánh vậy. Hòa thượng mới xả bỏ châu báu, chú một đại tượng bằng đá tuyệt đẹp, ban ngày như chỗ tối của mặt trăng, đêm thì tỏa sáng. Tăng bảo thì có Đạt-ma-cúc-đa; thời Đường dịch là “Pháp Hộ”, nắm giữ chìa khóa bí quyết của cửa định, đeo mang mật ấn của Như Lai, dáng vẻ như 40 tuổi mà kỳ thật là 800 vậy. Hòa thượng mới gieo đầu đảnh lễ hai chân người, kính thờ là bổn sư. Hòa thượng thấy trong bình bát của bổn sư chẳng phải là thức ăn của nước ấy, mà hiện bày một vị Thiền tăng, Thiền tăng đó lại là người Trung Hoa. Thầy bánh dầu còn ấm, cơm gạo vẫn nóng, kinh ngạc mà khen ngợi rằng:“Trung Quốc cách đây mười tám ngàn dặm (18000) dặm, ở đó sáng sớm nấu chín mà trưa thì đến đây, sao mau chóng vậy? “Cả chúng hội thảy đều giật mình, chỉ một mình Hòa thượng điềm nhiên. Bổn sư mật bảo với Hòa thượng rằng: ở Trung Quốc có chùa Bạch Mã, lầu các mới xây thành, ta đến đó nhận cúng mà trở lại. Nếu ông có thể không nói thì thật có thể học vậy”. Bèn trao Tổng trì tôn giáo, rồng thần vây quanh đông đúc trước mắt, vô lượng ấn khế cùng một lúc nhận ngay, ngay ngày ấy làm lễ Quán Đảnh, làm thầy trời người, xứng gọi là Tam Tạng.

Tam Tạng có 6 nghĩa; trong là giới định tuệ, ngoài là kinh, luật lu- ận, dùng Đà-la-ni tổng nhiếp tất cả. Chỉ Đà-la-ni là bánh xe mau chóng, là biển giải thoát tốt lành. Các Đức Phật ba đời đều sanh ra từ cửa này. Cái do tuệ chiếu truyền chỉ một ngọn đèn mà thôi, căn tánh khác lạ, đèn cũng vô biên, do đó mà có trăm ức Đức Thích Ca, vô số bụi nhỏ Tam- muội. Bồ-tát dùng kim cang tổng nhiếp các định, Bạch nguyệt huyền diệu đồng với pháp thân, mau lên giai vị, gần với Đại giác. Ngay tướng ấy vậy, Hòa thượng tham lễ khắp các thánh tích, trải dài khắp cùng những nơi hoang sơ chẳng hối hận gian nan. Mỗi nơi đều ba lần, được Tôn giả Ca-diếp cạo đầu, được Bồ-tát Quán Thế Âm xoa đảnh. Thường kiết hạ ở núi Linh Thứu, có thú dữ trước đường dẫn vào hang sâu, trong hang sáng như ban ngày. Thấy tôn tượng đứng của Đức Thích-ca Mâu- ni, hai bên có người hầu, sắc tướng như còn sống.

Tại trung Ấn Độ gặp phải nắng hạn thỉnh Hòa thượng cầu mưa, Đức Đại thánh Quán thế Âm ở trong vầng trăng tay cầm bình rải nước xuống đất. Cảm nghẹn khi đến Sa-la song thọ, hỏi người thời xưa ở đời Phật hễ làm thì không nói, mười nghe được một, ép vàng như lá bối để viết kinh Đại Bát-nhã, đúc bạc xây tháp, đồng như thân tướng Phật.

Mẫu hậu cho rằng Hòa thượng đã qua đời, khóc khô lệ mờ mắt, đến lúc gởi thư hỏi thăm thì sáng mắt lại như cũ. Sau khi Đức Đại Hùng diệt độ, thì ngoại đạo đông đảo như rừng, chín mươi sáu tông phái, mỗi

phái đều chuyên giữ sự thấy biết của họ, Hòa thượng bèn tùy chỗ chấp của họ, rũ lòng dẫn dụ phá nghi, cởi mở tà kiến bó buộc, dẫn đến cửa không xa bỏ bến mê, bước lên đường giác. Mây pháp đại tiểu đều thấm đượm, nước Định vuông tròn đều đầy vật đựng. Xô ngã trống cờ của Dị học, dựng lập cờ cao của tâm Vương, khiến họ buộc niệm ngăn cuồng, ngay thân mình mà quán Phật.

Bổn sư của Hòa thượng vui mừng nói: “Này thiện nam! Ông có duyên hãy đi Trung Quốc”. Hòa thượng bèn đảnh lễ từ tạ đi xuống đông độ. Trải qua nước Ca-thấp-di-la, trong đêm kế tiếp qua sông, sông không có cầu thuyền, bay trên hư không mà qua, được gọi là ở Trưởng giả. Có vị A-la-hán giáng xuống nói: “Tôi là bậc Thánh Tiểu thừa, Đại đức là hàng Bồ-tát Đăng địa”. Bèn nhường chỗ ngồi suy tôn, Hòa thượng tặng cho danh y, bèn bay lên không trung mà đi. Đến nước Ô-tràng, có con chuột trắng trở lại nhiễu quanh, hàng ngày hiến dâng tiền vàng. Hòa thượng giảng Tỳ-ni ở đình Đột-quyết mà có thể đôn đốc thỉnh pháp, ở cung Đột-quyết có người đưa tay bóp bầu vú của mình, từ vú có ba lằn khí rót vào trong miệng Hòa thượng. Hòa thượng liền chắp tay, dung mạo nghiêm trang, nói rằng: “Đó là mẹ tôi đời trước”. Hoặc lầm đưa dao chặt ba lần, các chi phần trong thân thể không tổn thương gì. Người bị chặt chỉ nghe tiếng đồng kêu mà thôi. Đến nơi hồ lớn ở dưới núi tuyết mà Hòa thượng vẫn chưa lành. Bổn sư của Hòa thượng từ trên không trung đáp xuống, nói rằng: “Thân Bồ-tát với như thế gian, không xả bỏ sanh tử. Ông từ lâu lìa các tướng, sao lại bị bịnh?” Nói xong bay thẳng lên trời. Hòa thượng tẩy rửa xong tự nhiên lành hẳn vậy. Trên đường ra Thổ-phiên, cùng đi với các thương buôn, giống người rợ Di tham của, dẫn mọi người bao vây, bèn mật hành tâm ấn, mà bọn Thổ phiên giàu có đến xin tội.

Đến vùng phía Tây nước Trung Quốc, ban đêm có vị thần hiện ra nói: “Phương Đông này không phải là cõi của đệ tử, Bồ-tát Văn- thù-sư-lợi giữ gìn Trung Châu”, bèn đảnh lễ dưới Chân Hòa thượng rồi biến mất. Hòa thượng dùng lạc đà để chở kinh, đến Tây Châu, vượt qua sông, rồng vùi lấp chân lạc đà, chìm ngập dưới suối, đến nỗi Hòa thượng vào suối ba ngày, dừng ở lại cung rồng mà giáo hóa, khi dẫn lạc đà lên bờ, hề dính một chút nước. Vua Duệ Tông đạo đức rộng lớn, huyền khế vô phương, ban chiếu bảo vị tăng là Nhã-na cùng tướng quân Sử Hiến ra cửa ải ngọc môn biểu để hầu đón lai nghi. Đến khoảng niên hiệu Khai Nguyên tiếp tục hưng thạnh, giáo hóa rộng lớn, Thánh hoàng mộng thấy gặp gỡ Cao tăng, tướng mạo phi thường, đích thân nắm lấy

màu sắc xanh đỏ họa vẽ lên vách điện, lúc Hòa thượng đến nơi, thì thấy phù hợp như trong giấc mộng. Bậc Thiên Tử sáng suốt anh minh linh, vui mừng tôn kính, trang nghiêm lại nội đạo tràng, tôn Hòa thượng làm giáo chủ. Từ Ninh-tát trở xuống đều quỳ dưới chiếu bưng vật đãi Đại sĩ nơi Cung trời, tiếp Phạm Diên ở tòa vua, kính lễ Quốc sư để đạo lớn thành, đặt để nhân chủ nơi thừa Như Lai, pháp môn vòi vọi, từ đó hưng thạnh. Những người có tài thuật nắm khế hợp quỷ thần, tham công biến hóa, vâng chiếu đến trước vua so tài thần dị, Hòa thượng vẫn điềm nhiên bất động, mà các nhà tài thuật tay chân không thể làm gì được. Ngoài ra các thứ bí mật khác đời chẳng nghe vậy. Nhiều lần thỉnh ở ngoài, ban sắc các chùa thay nhau đón rước. Theo vua đến kinh thành Lạc Dương, vua ban chiếu an trí ở chùa Thánh thiện. Từ sau khi ra khỏi nội cung, tăng tục chiêm lễ, đua ganh giữa người Trung Hoa và Rợ Di, Hòa thượng một khi đã đến thì sang hèn như nhau. Những người kính phụng nghi dung, giống như hoa sen hé nở trong mắt. Những ai bẩm thọ ngôn giáo, như nước cam lồ rưới vào nguồn tâm, siêu nhiên tự ngộ nói: có người như thế vậy. Các pháp lữ nêu cao, tôn phụng Trưởng lão Bảo tư Duy, ngoài ra đều nhận lễ của các môn nhân. Thiền sư Nhất Hạnh định tuệ có dư, học thuật suốt cùng trời đất, song, có các điểm chưa thấu đạt thì tham hỏi, sau đó mới thực hành. Hòa thượng tư chất thuần túy, tinh thần sâu xa, khí khái ôn hòa, nói năng giản dị. Chẳng bỏ luật nghi, thân tâm tự hại. Dưới lìa yên nghỉ mà nguyện lực đều tròn đủ, có đến thì có ứng, xúc cảnh vô ngại, nên mọi buồn lo đều cởi mở, tài năng đủ cả trăm nghề, tâm đại bi đều xông khắp, xem cây cỏ đồng như con một, không thể biết sự cùng cực. Ở tại bổn viện đúc linh tháp bằng đồng mạ vàng, nói rằng: Đem công đức này để ứng duyên cứu đời, tuy làm khuôn phép diệu cực trời người. Chúng tăng trong bổn tự nấu đúc rất rộng lớn mà mé sân lại sâu hiểm, lo sợ gió đến lửa bốc mạnh gieo tai họa khắp bảo phường. Hòa thượng cười, nói rằng: “Không có gì đáng lo!”, tự sẽ có sự linh nghiệm, đến ngày nổi trống rót đồng, tuyết nhiều rơi khắp không trung, linh tháp đã thành, hoa thổi đầy khắp chiếu. Trước sau vâng chiếu chỉ, lúa gieo gặp nắng hạn cầu mưa xuống, dập tắt lửa ngăn gió, sáng rực rỡ khắp các tai mắt. Thung dung dừng thỉnh, giúp người xuất gia, chánh pháp hưng thạnh, phần nhiều nhờ bậc long tượng, thật đáng tin vậy. Hòa thượng dâng biểu xin về nước, buồn chiếu không cho phép. Đến ngày mồng bảy tháng 11 niên hiệu Khai nguyên thứ hai mươi ba (735), Hòa thượng nằm nghiêng phía phải xếp chân thị tịch tại thiền thất, thọ 99 tuổi; 80 tăng lạp, khắp pháp giới lạnh lẽo, lòng

trời chấn động buồn thương, ban chức Hồng Lô Khanh. Sai quan Hồng Lô Thừa Lý Hiện, tăng oai nghi luật sư Định Tân, coi sóc việc an tang ở Tây Sơn thuộc Long môn. Lệ đổ bởi kính mộ, đến nỗi nghiêng thành, núi sông biến đổi sắc màu.

Đệ tử Tăng Bảo Tư, Hộ Bộ Thượng thư Vinh Dương Trịnh Công, Thiện Quả hội tôn vậy. Đệ tử Tăng Minh Tư, Lang Gia Vương Thị, đồng dòng họ cao quý thượng tài, vượt cao tự giác, tự tâm nói là biện tài của Nhạo thuyết, Diệu dụng tức tông yếu của thiền-na, được vào thất Hòa thượng chỉ có hai người ấy mà thôi. Đến khoảng những năm của niên hiệu Càn nguyên (758-760) lại làm Thiên duy, Đại Quân tâm chứng được tâm Từ vô duyên, đích thân hành hiếu không thiếu sót. Từ đó, Phạm Vương, Đế Thích theo gót, trời rồng giúp sư, hung uế quét trừ, người cầu thanh tịnh. Ngôi sáng phó chúc, dạy Đại Hưng; Nhất Hạnh, hai Thiền sư bèn khắc kệ tụng vào vàng đá. Pháp lìa văn tự, đạo không thể gọi tên, vì an ủi tâm cảm mến của môn nhân, có Đồng Nhan Tử bùi ngùi, than thở như sau:

“Vốn dòng họ Thích

Rồng giúp ra ao

Bỏ ngôi, thành đạo

Làm thầy trời người.

Độ chúng như bụi

Hành từ Cam lộ,

Gió tan nóng bức

Trăng xua tối tăm

Pháp vốn không sanh

Nay ta không đắc

Tùy phương giảng giáo

Bèn đến Trung Hoa.

Đế hậu đón rước

Hoa trời đầy áo

Trong vườn hoan hỷ

Chỉ nghe chiêm bặc

Trăm ngàn muôn ức

Điều phục tâm mình.

Quán đảnh từ xưa

Tiếng tăm hiện nay

Núi Diệu cao vương

Biển sâu, trăng tròn

Hiện diệt, chẳng diệt

Không bi, hạc lâm

Kia nước núi Tây

Vắng lặng thất đá

Kim quan đã đóng

Thử ngắm suốt ngày

Song Bảo nối sáng

Giáo quý lời mật

Quy về pháp ta

Nhân quyền ngộ thật.”

(Có bản nói): Niên hiệu Trinh Nguyên thứ 11, tức năm Ất Hợi (795) ngày 17 biến Giáp dần; tháng tư sóc Mậu Tuất. Niên hiệu Càn Nguyên thứ nhất (758), Quách Lịnh Công tấu: Tháp viện là do chùa Quảng Hóa chuyên lo coi sóc. Đệ tử tăng thượng tọa ở chùa Đương, tăng Quang tư tự chủ chùa Thiện nghĩa, vị tăng Chí Mãn đệ tử trước thượng tọa Tuệ Chiếu giữ chức Đô-duy-na. Tăng Như Chương tự chùa Đàm Chân, điển tòa vững chắc, đạo ngập phù phong, Mã chiêm Hà đông khuất phần khắc chữ.

Đến ngày 13 tháng 8 niên hiệu Ứng An thứ ba, khiến viết chép cho xong hết, khoảng năm sau tìm ra được chỗ của bản, vừa được văn đó, liền nhờ hai vị hiền nhân viết lại, thỉnh đến có thể tìm đó. (Truyện ngài Thiện Vô Úy trong Đại Tồng Cao Tăng Truyện đều y cứ vào đó để viết).

Tháng tám, niên hiệu Ứng Niên thứ ba (thêm một giao xong) Quyền thiếu tăng Đô Hiền Bảo (đang tuổi 38).

Một vị đệ tử ngài Thiện Vô Úy là Thiền sư Kính Hiền ở Tung Nhạc (giao phó việc của thiền sư Nhất Hạnh).

Tổ thứ năm là Đại sư Hoằng Nhẫn truyền xuống thiền sư Thần Tú; Bắc tông, kế tiếp Phổ Tịch ở Tung sơn (không cơ sở ghi chép ngữ cú nên không ghi) tiếp nữa là Nhất Hạnh ở chùa Tung dương (đồng) thiền sư Giáo ở Tung sơn (không cơ sở ghi chép ngữ cú nên không ghi).

Trên đây là “Truyền Đăng Lục” quyển bốn sao chép vậy.

Thầm nghĩ: Thiền sư Kính Hiền ở chùa Hội Thiện, Tung Nhạc thọ Bồ-tát giới yết ma nghi quỷ với Tam Tạng Pháp sư Thiện Vô Úy. Tham hỏi yếu chỉ nhiệm mầu của Đại thừa. Thiền sư Tuệ Kính chùa Tây minh soạn tập làm một quyển “Thiền yếu” là đó vậy. Thiền sư Kính Hiền sợ Thiền sư Thần Tú kính phụng thờ Thiền sư Thần Tư. Bản “Thiền yếu” do Thiền sư Tuệ Kính soạn, Thiền sư Nhất Hạnh lại thêm sửa chữa.

Dùng tâm địa Bí duệ, tùy theo văn mà biết được ý chỉ.

Phổ Tịch ở Tung Sơn thụy hiệu là Đại Tuệ Thiền sư, thấy trong “Đại Tống Cao Tăng Truyện”. Lại nữa, Chân Ngôn Nhất Hạnh thọ yếu chỉ pháp thiền với Thiền sư Đại Chiếu, thấy trong “Toản Yếu Tập” của Tiểu Dã. Còn Nhất Hạnh chùa Tung dương là Đồng thể môn nhân của Thiện Vô Úy, vả lại ý chỉ đó trong “Đại Tống Cao Tăng Truyện” quyển 5, đoạn viết về Nhất Hạnh vậy.

Năm Đinh Mão niên hiệu Diên Hưởng thứ tư

Di Tắc Nạp cửu thiện trang liễu Bạt-đà-la-hệ-đát-phược (đang ở tuổi 64).

Số 2056- Hành Trạng Tam Tạng Pháp Sư Bất Không

SỐ 2056

HÀNH TRẠNG TAM TẠNG PHÁP SƯ BẤT KHÔNG³

-Tiền thí tư lãnh Quân vệ bịnh tào tham

-Quân thâu lâm đãi chiếu thần triệu thiên.

Hoàng Đế Huyền Tông thọ pháp Quán Đảnh với Đại sư pháp hiệu Bất Không, dùng hạnh nguyện Phổ Hiền truyền tâm Đại Bồ-đề Ấn Kim Cương Trí, vâng theo giáo lệnh của Phật cứu giúp các chúng sanh. Giữ gìn Đại Pháp Bảo, ứng thời mà đến, giúp sức ba triều (Huyền Tông - Túc Tông và Đại Tông) gần ba mươi năm.

Đại sư vốn người ở Phú Tây Lương, thuộc dòng họ Bà-la-môn ở Bắc Thiên Trúc, cha mất sớm, được nuôi dưỡng ở nhà cậu, nên lấy họ mẹ. Ban đầu bà mẹ thuộc dòng họ Khương. Lúc bà chưa mang thai, có một vị thiện tướng nói rằng: “Nhà ngươi sau này chắc chắn sẽ hạ sanh Bậc Đại Bồ-tát”. Nói xong bèn biến mất, rất lạ lùng, bèn tắm rửa thay đổi y phục, không nói chuyện, chỉ lo trì niệm chưa đến ba ngày, ngồi mà giả ngủ, mộng thấy Đức Phật mỉm cười, hai mắt sáng ngời, soi rọi trên đầu, bỗng nhiên kinh hãi tỉnh giấc, khắp mình toát mồ hôi, nhân đó biết có thân, hương đèn từ đó về sau, trong thất ban đêm sáng như ban ngày, suốt mười hai tháng mới sanh. Vừa mới sanh đã biết nói, phong cách thần thái khác người thường, tính khí khác chúng, sáu Ba-la-mật, bốn vô lượng tâm, tự biết rõ ràng, không cần thầy trao truyền. Chỉ Phật với Phật mới rốt ráo như thế!

Xưa kia, Đức Như Lai Tỳ-lô-giá-na phó chúc “Pháp Ấn kim cương

———

³Tiêu đề viết đủ là: “Hành trạng cố Đại Đức Tam Tạng Pháp sư Bất không - ở thời Đại Đường - được hoàng đế Túc Tông tặng hiệu “Đại Quảng Trí”, hoàng đế Đại Tông truy tặng quan tước “Tư Không” thụy hiệu “Đại Biện Chánh”.

đảnh Du-già bí mật giáo vương chân ngôn” cho Bồ-tát Kim Cương Thủ, trải qua gần một ngàn năm, lại truyền cho Bồ-tát Long Mãnh. Sau đó vài trăm năm, Long Mãnh lại truyền cho A-xà-lê Long Trí, sau đó mấy trăm năm nữa, Long Trí lại truyền cho A-xà-lê Kim Cương Trí. Kim Cương Trí truyền cho Đại sư ngày nay vậy. Tuy nguồn chỉ một mà dòng lại chia, chỉ vài mươi người mà thôi, song, tông phong chính đích cùng nhau kế thừa thì Đại sư là đời thứ sáu.

Ban đầu, Đại sư tùy theo họ ngoại xem xét nước Phong Đại, đến năm 10 tuổi, tuần du trải qua các xứ Võ Oai; Thái Nguyên. Năm 13 tuổi thờ ngài Đại Hoằng Giáo (= Kim Cương Trí), Tổ sư nói Tất Đàm Chương; Bà-la-môn ngữ luận, liền tụng thuộc lòng, ngay ngày ấy liền thông suốt tỏ ngộ, Tổ sư cho là rất lạ lùng, ngày khác truyền Bồ-đề tâm giới, dẫn vào Kim cương giới Đại Mạn-trà-la, thử nghiệm ném hoa, biết đã có người tiếp nối dòng pháp. Đầu năm 15 tuổi cạo tóc, 20 tuổi thọ giới cụ túc, giỏi luật tạng của Nhất Thiết Hữu Bộ, hiểu rõ ngôn ngữ các nước, biết được sách của nước khác. Trước khi dịch kinh thường khiến dịch ngữ, đối chiếu sự khinh trọng ngôn ngữ của tiếng Phạm bà tiếng Hán đời Đường, đắn đo về tinh hoa của văn nghĩa. Thảo bàn tập hợp thanh luận trong mười hai năm; công chỉ sáu tháng mà hoàn tất, tụng đọc Văn-thù hạnh nguyện kỳ hạn chỉ một năm, lại một đêm mà xong.

Về sau, ở chỗ Tổ sư ai cầu năm bộ Du-già, Tam Mật Tương Ưng, cầu đến ba năm chưa toại nỗi lòng năm xưa. Vì chánh pháp nên muốn trở lại Thiên Trúc. Đêm hôm đó nghỉ trọ tại Tân Phong. Tổ sư cũng đêm đó tình cờ nằm mộng thấy tượng Phật, Bồ-tát ở các chùa trong kinh thành đều đi về hướng Đông, chợt thức giấc, bảo mau hoàn trả, đến khi nghe về đến, Tổ sư rất vui mừng, bảo rằng: “Pháp tạng của ta thảy đều giao phó cho ngươi”. Kế đó, một buổi sáng khác vì trao truyền cho pháp của năm bộ, làm pháp Quán Đảnh Hộ-ma A-xà-lê. Cá bộ kinh pháp như Kinh Đại Nhật, Tất Địa Nghi Quỹ, chư Phật Đảnh bộ chúng chân ngôn hạnh, mỗi mỗi đều truyền trì, đều tận cùng sự nhiệm mầu. Sau đó vài năm, Tổ sư vâng chiếu trở về nước, Đại sư theo hầu, đến phủ Hà Nam, Tổ sư thị hiện bị bệnh mà qua đời. Bấy giờ là tháng tám niên hiệu Khai nguyên thứ hai mươi chín (742). Xây dựng tháp thờ hoàn thành, Đại sư trước vâng theo di ngôn của tiên sư bảo qua nước Sư Tử đến Thiên thật sơ, rồi đến quận Nam Hải, tin truyền chưa đến, Tham phỏng Lưu Cự Lân, ba lần cung thỉnh Đại sư, ai cầu làm lễ Quán Đảnh, Đại sư bèn chấp nhận, bày chước phương tiện dựng lập đạo tràng tại chùa Pháp Tánh, nhờ Lưu Cự Lân mà bốn chúng đều được nương nhờ lợi lạc,

độ người đến cả ức ngàn. Lúc Đại sư chưa đến, nhập Mạn-đồ-la đối trước thánh tượng Bổn tôn, gia trì bằng Kim cương tam mật, niệm tụng kinh hành, chưa qua mười ngày, thì Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi hiện thân, nhân sự chí thành mà đại nguyện không bị cô phụ, nỗi lòng xưa kia đã toại, bèn dẫn môn nhân đồ chúng như Hàm Quang, Tuệ Biện tăng tục ba mươi bảy vị chống tích trượng lên thuyền, tham phỏng trở xuống. Khắp châu sĩ thứ đại hội, lập bày hương hoa khắp đến mé biển, lễ phạn cao đến chân trời, đưa tiễn Đại sư mấy trăm dặm. Đầu tiên đến biên giới nước Ha-lăng, gặp phải cơn gió độc lớn, những người đi buôn kinh hoàng hoảng sợ, bèn thực hành pháp Bổn Thiên, khẩn cầu không hiệu nghiệm, cúi đầu lễ lạy, ai cầu Đại sư, Tuệ Biện tiểu sư cũng tha thiết kêu gào. Đại sư bảo rằng: “Nay ta đã có phương pháp, các vị chớ buồn lo”, nói đoạn tay phải Sư liền nắm lấy chày Ngũ Trí Bồ-đề tâm, tay trái cầm kinh Bát-nhã Phật Mẫu, thực hành pháp gia trì, tụng thần chú Đại Tùy cầu, vừa xong một biến, Tuệ Biện cũng lấy làm lạ, gió ngừng biển lặng đó là do năng lực của Đại sư. Sau đó lại gặp gió thổi mạnh, cá kình nhảy trên biển phung sóng cao như núi, hoạn nạn dữ dội hơn lần trước, những người đi buôn đành lòng nạp mạng. Đại sư thương xót, như sự trì niệm trước cũng bảo Tuệ Biên tụng kinh Ta-kiệt-la Long Vương, chưa qua một giờ mà các nạn đều dứt. Thử đến tới thành Hải Khẩu, vua nước Sư Tử sai sứ đón rước, Đại sư thấy vua, vua rất mừng vui, bèn thỉnh Đại sư trụ trong nội cung, cúng dường suốt bảy ngày. Mỗi ngày thường tắm trong bồn bằng vàng ròng, chứa đầy nước thơm, đích thân vua tắm rửa cho Đại sư, kế đến là Thái tử, Hậu phi, Phụ tướng đều như vua mà lễ kính Đại sư. Vào một ngày khác tìm cầu A-xà-lê Phổ Hiền v.v... kính dâng vàng bạc vật báu gấm thêu. Cầu thỉnh khai mở mười tám hội Kim cương đảnh du già pháp môn Tỳ-lô-giá-na Đại Bi Thai Tạng. Đại sư dựng lập đàn pháp và cho phép các môn nhân Hàm Quang, Tuệ Biện, đồng thời trao cho Ngũ Bộ quán đảnh.

Đại sư từ đó giác ngộ được sự vô thường, tìm khắp các thứ giáo điển châm ngôn và các kinh luận hơn năm trăm bộ. Bản Tam-muội chư tôn Mật ấn, nghi hình sắc tượng, đàn pháp cờ hiệu, văn nghĩa tánh tướng, không gì chẳng tận ngọn nguồn. Vào một ngày khác, vua sai điều khiển voi cuồng hý lộng, để thị uy người trong nước, mọi người đều nhìn lên chỗ cao, chẳng dám kề mắt, Đại sư mật tụng “Phật nhãn chân ngôn” và kết đại ấn, tâm an trú trong định từ, đứng ở ngã tư đường, hơn mười con voi điên, chỉ trong vài bước, bỗng quẩy tuôn chạy, cả nước đều lấy làm lạ. Lại đến năm xứ Ấn Độ, đi khắp các nước, sự tích rất

nhiều nhưng thiếu sót chẳng ghi.

Đến niên hiệu Thiên Bảo thứ 5 (746), trở lại thượng kinh, dâng biểu lên Thi-la-mê-già nước Sư Tử, và vàng bạc anh bạc, kinh Bát-nhã bằng bản Phạm, các sáu Bạch Điệp v.v... vâng chiếu sắc trú tại chùa Hồng Lô. Ngày khác lại có chiếu thỉnh Đại sư vào trong nội cung, xây dựng lập Mạn-đồ-la, trao quyền Ngũ Bộ quán đảnh cho vua Huyền Tông. Cũng trong năm đó, dời đến ở chùa Tịnh Ảnh, năm ấy suốt mùa hạ nắng hạn, Hoàng đế thỉnh Đại sư vào nội cung để cầu mưa, định ra ngày giờ, không được lâu dài, mưa không lớn lắm. Đại sư tấu lập đàn pháp trì kinh Đại Khổng Tước Minh Vương, chưa đầy ba ngày mà mưa tuôn tràn đầy, Hoàng đế rất vui mừng, tự tay bưng lấy hòm báu dâng tặng Đại sư áo ca sa màu tía, vua đắp mặc cho Đại sư và tặng hai trăm xấp lụa. Về sau có cơn gió bảo chợt thổi đến, lại ban sắc cho Đại sư khiến dừng cơn gió dữ, đại sư thỉnh một bình bạc, tác pháp gia trì, chỉ trong chốc lát gió liền dừng thổi, Hoàng đế rất xem trọng, sau đó có trì nga vô ý làm ngã bình, gió lại thổi mạnh như trước, lại ban sắc cho Sư khiến dừng gió, hễ Sư thực hành là có hiệu nghiệm, vua lại càng thêm kính trọng, ân ban hiệu là “Trí tạng”.

Đến niên hiệu Thiên Bảo thứ tám (749) lại ban ân chỉ, cho phép Sư trở về bổn quốc, ban cho năm con ngựa giỏi, đến quận Nam Hải, sau đó lại ban sắc lệnh dừng ở. Đến niên hiệu Thiên Bảo thứ mười hai (753) ban sắc lệnh thỉnh đốn Hà Lang tiết độ ngự sử đại phu La Thư Hàn. Qua năm Thiên Bảo thứ mười ba (754) Sư đến Võ Oai, trú tại chùa Khai Nguyên, tiết độ trở xuống đến cả một mạng, đều trao Quán Đảnh. Các loại sĩ thứ, đông đến mấy ngàn người, đều đến đạo tràng, Đại sư trao Ngũ bộ pháp cho vị tăng đệ tử tăng là Hàm Quang, kế là trao cho Công đức sứ khai phủ Lý Nguyên Tông hiện nay, và trao cho Kim cương giới Đại Mạn-trà-la. Ngày đó, khắp đạo tràng, đất đều rung chuyển. Đại sư cảm động nói rằng: “Đó là do tâm chí thành của Ông chiêu cảm nên”.

Đến niên hiệu Thiên Bảo thứ mười lăm (756) trong mùa hạ, Đại sư vâng chiếu chỉ trở lại kinh, trú tại chùa Đại Hưng Thiện. Đến niên hiệu Chí Đức (756-758). Loan giá tại Linh Võ Phong Tường, Đại sư thường thầm sai người hỏi đạo, dâng biểu khởi cư, lại thường luận về chính sách khắc phục, Hoàng Đế Túc Tông cũng thường mật hỏi sứ giả, đến chỗ Đại sư, cầu pháp bí mật và định ngày lấy lại kinh thành. Quả như dự liệu, khoảng niên hiệu Càn Nguyên (758-760), Hoàng đế cung thỉnh Đại sư vào nội cung, dựng lập đạo tràng và pháp Hộ-ma, Hoàng đế trao chuyển luân vương bảy báu, thọ pháp Quán Đảnh. Cuối niên

hiệu Thượng Nguyên (762), Hoàng đế long thể bất an, bèn thỉnh Đại sư, dùng chân ngôn Đại tùy cầu, phất trừ bảy biến, thánh thể an khương muôn phước. Hoàng đế đặc biệt lễ trọng. Đại sư dâng biểu xin vào núi, Lý Phục Quốc mang nhận sắc lệnh đưa đến chùa Trí Cự ở núi Chung Nam, phụng tu công đức, trong đêm niệm tụng, đại nhạc Tát-đỏa, phát ra ánh sáng, để cùng chứng nghiệm, ngôi vị đã gần Tất-địa, Đại sư lại nói: “Chúng sanh chưa độ, ta đâu tự độ?”. Bèn đỡ tiên thánh lên xa, nay Hoàng đế ngự trị hoàn vũ, ân sủng ngày một thêm nhiều, ban tặng quá lắm, ở đây nói sơ lược mà thôi. Hai bộ kinh Nhân Vương, Mật Nghiêm, Hoàng đế đặc biệt soạn lời tựa. Ngày sắc lệnh ban hành, mây lành giăng phủ, cả triều đình lộ vẻ mừng vui, biên vào quốc sử.

Ngày mồng một tháng 11 niên hiệu Vĩnh Thái thứ nhất (765), ban chế trao cho Đại sư chức Đặc Tiến Thí Hồng Lô Khanh, tặng hiệu Đại Quảng Trí Tam Tạng niên hiệu Đại lịch thứ ba (768), Đại sư lập đạo tràng ở chùa Đại Hưng Thiện, tặng mười hai tấm nệm gấm, ba mươi hai tấm phướn lụa thêu, trị giá đến ngàn muôn, lại ban cấp lương thực cúng dường đại chúng trong đạo tràng suốt hai tuần lễ. Các quan hầu cận, các sứ cấm quân, ban sắc vào đạo tràng Quán Đảnh, kẻ tăng người tục có hơn năm ngàn (5000) vị. Đến mùa Đông niên hiệu Đại Lịch thứ tư (769), Đại sư tấu cùng Hoàng đế: “Trong trai đường của các chùa khắp cả nước, nên thờ thánh tượng Đức Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi làm Thượng tọa”, vua chấp thuận, phải tuyên bố khắp trong nước. Mùa ha, tháng năm, niên hiệu Đại Lịch thứ năm (770), Hoàng đế ban chiếu cung thỉnh Đại sư đến Thái Nguyên Đài Sơn để phụng tu công đức. Năm đó có sao chổi xuất hiện, khi pháp sự xong xuôi thì yêu tinh tự diệt, đến tháng 09 trở về kinh đô, Hoàng đế vì thế thừa sư tử, hứa cùng ngự yên giá, sai Trung sứ ra thành đón rước Đại sư. Đại sư cố từ chối, nhưng ân ban không chấp thuận, mới thừa đó vào cung, Hoàng thượng rất vui mừng, cùng tất cả các hàng đệ tử cả tăng lẫn tục, đều ban tặng cúng dường trai phạn tại nội điện, ban tặng lụa là rất hậu. Mùa xuân, tháng hai, niên hiệu Đại Lịch thứ sáu (771), ban tặng cho đạo tràng của Đại sư hai mươi bốn lá phan bằng lụa thêu, một tấm lụa thêu, và một tấm biển thêu. Đến tháng 10, nhân ngày thánh Đản, Đại sư đem tất cả các kinh đã dịch được trước sau, có sắc chiếu tuyên bày trong ngoài, biên vào “mục lục Nhất Thiết kinh”. Và tất cả đệ tử tăng tục, đều tặng vật năm trăm mười xấp. Mùa xuân niên hiệu Đại Lịch thứ bảy (772) ban sắc tặng cho một trăm xấp lụa. Cũng trong mùa Xuân, mùa Hạ năm đó nắng hạn, Hoàng đế có chiếu ban thỉnh Đại sư cầu mưa. Trung sứ Lý Hiến Thành phụng

tuyên ân chỉ: “Nếu trong ba ngày mưa đủ thì đó là công của Hòa thượng, nếu không quá ba ngày thì liên quan đến việc của Hòa thượng!” Đại sư nhận lấy chế văn, dựng lập đạo tràng, một ngày đã qua, đến lúc y pháp cầu thỉnh cũng không quá hạn. Mưa lớn tràn khắp, Hoàng đế rất vui mừng, thiết lễ cúng dường pháp hội một ngàn vị tăng, và các đệ tử tăng mỗi vị chiếc y bảy điều, để báo đáp công ân ấy. Đến mùa Đông, Đại sư tấu xin xây dựng điện thờ Đại thánh Văn-thù-sư-lợi các và chính Thánh Thượng tự làm chủ điện thờ ấy. Quý Phi Hàn Vương, Công Chúa Hoa Dương đều khen ngợi. Phàm xuất của cải trong kho, ước khoảng số hơn ba ngàn muôn, đặc biệt sửa chữa. Mùa Xuân niên hiệu Đại Lịch thứ tám (773), Hoàng đế ban tặng Đại sư hai trăm xấp lụa cộng thêm sữa thuốc. Đến tháng năm, vâng chiếu, phiên dịch kinh “Tát-lộ-đồ Vương” một quyển, Hoàng đế ban tặng hai trăm hai mươi xấp lụa. Đến mùa Đông ngày 14 tháng 12, làm lễ khởi công xây điện thờ đại thánh Văn-thù, tất cả mọi phí tổn đều do ân chỉ, riêng có ban tặng cũng trông vào đạo lộ. Mùa xuân, tháng giêng, niên hiệu Đại Lịch thứ chín (774), Hoàng đế ban tặng sáu mươi xấp lụa màu. Đến mùa hạ, ban tặng ba trăm xấp lụa, cộng thêm y bát. Đến ngày 11 tháng 06, có chiếu cho Sư đến phủ Gia Khai nghi đồng tam ty, đối Túc Quốc Công thực ấp ba ngàn hộ, ngoài ra đều như cũ. Đại sư nhiều lần từ chối, không chấp nhận. Các đệ tử theo nhau dâng lễ mừng. Đại sư không vui nói:

“Đại chúng nghiễm nhiên

Duỗi tay an ủi

Trăng sáng tròn đầy

Là lúc ta đi.

Nhọc gì khi mất

Lại bày danh vị

Phụ khiến từ chối

Đại sư tự đi.”

Trong đêm ba mươi tháng chạp, Đại sư bảo đệ tử Triệu Thiên đem bút nghiên đến: “Ta muốn nói sơ lược nghi quỹ trà tỳ sau khi thị tịch, để các ngươi sau này theo đó mà cử hành lễ tang”. Triệu Thiên cúi đầu, ba lần cầu thỉnh: “Cúi xin Đại sư như lòng đại bi, ở lâu trên thế gian” Đại sư mỉm cười không chấp nhận. Từ mùa xuân suốt qua mùa hạ, ít ngủ, giảng nói pháp mầu, răn dạy các đệ tử, mỗi lời là hạnh nguyện Phổ Hiền xuất sanh vô biên môn kinh, khuyên bảo tụng trì, hai ba lần than thở, đó là điều tiên quyết để thọ pháp. Riêng bảo thuộc ý quán tâm Bồ- đề đại ấn bổn tôn chân thuyên chữ “A”, rõ pháp bất sanh, chứng thân

Đại giác, như các ngón tay ở bàn tay, ủy thác dạy dỗ tha thiết, buồn vui lẫn lộn. Các ông đối với giáo pháp, nên vượt qua thân mạng. Đó là điều không dễ được nghe. Ta nhớ ngày trước vượt qua hiểm nạn, vì pháp quên thân, đến khắp các nước, đến đi qua lại hơn mười muôn dặm. Các ông phải nghĩ đến ý đó mà gấp rút tu hành, không được quay cuồng theo lợi mà nhục thân, chớ vì danh mà mất đạo, vâng theo lời chân thành của ta lúc sắp từ biệt, các ông cố gắng ghi nhớ!

Đến ngày 15 tháng 6 niên hiệu Đại Lịch thứ chín (774), tắm gội nước thơm, thay đổi y phục, ngồi ngay thẳng trang nghiêm, bảo thảo biểu văn từ tạ Hoàng đế, mặt xoay nhìn về hướng Bắc, đầu quay về hướng Đông dựa nằm, trụ trong định Đại Ấn thân mà thị tịch. Thần tuy đã xuất mà dung mạo vẫn như cũ, hơi thở sắp dứt mà nhan sắc càng tươi tắn, đó là nhờ sự gia trì của pháp lực, đâu phải tướng chết hủy hoại được ư? Đại sư trụ thế bảy mươi năm, năm mươi tăng lạp. Đệ tử tăng Tuệ Lãng kế thừa pháp vị Quán Đảnh, ngoài ra, các vị tri pháp chỉ có vài mươi vị mà thôi.

Thánh thượng xót thương buồn bã, bãi triều ba ngày, nghĩ nhớ tình khéo khuyên của thầy trò, nhìn lại vết xưa mà xót thương trắc ẩn, ban tặng ba trăm xấp lụa, hai trăm xấp vải bố, bốn trăm thạch gạo bún, bảy thạch dầu, mười lăm xe củi, ba xe than, tặng bốn mươi muôn đồng tiền, lại ban tặng tiền xây dựng tháp hơn hai trăm muôn đồng tiền, cúng dường trai thất thảy đều cung cấp. Thường ngày, Trung sứ Dư Ủy còn hỏi, sắc ban Công đức sứ Lý Nghiêm Tông coi sóc việc tang.

Ban đầu, lúc Đại sư sắp thị tịch, các tướng hiện ra trước mặt. Chư tăng mộng thấy cột cờ bàu cao ngàn nhận vô cớ đổ ngã, điện thờ đại thánh Văn-thù-sư-lợi mới xây dựng bỗng nhiên sụp đổ, khắp điện vũ đều rung chuyển, đến lúc tỉnh ngộ, âm thanh vẫn còn văng vẳng bên tai. Chày Kim cương trí bay vụt lên không trung, hồ nước phía sau chùa Đại Hưng Thiện khô cạn, rừng trúc sống thật, sân hoa đổi màu, các việc với tướng trạng khác lạ có gần mấy mươi điều, nay chỉ nói sơ lược, ngoài ra đều không ghi chép. Ngày xưa, lúc Đức Như Lai diệt độ, song lâm biến thành màu trắng, Văn Tuyên Đế băng, nước sông Tứ chảy ngược, tuy xưa nay có khác, song, nghiệm bày điềm ứng chẳng khác vậy. Ngày mồng sáu tháng bảy, nhóm họp chỗ tháp cử hành lễ trà-tỳ, người tùy hỷ có đến số ức ngàn muôn. Ngày đó, Hoàng đế ban chiếu bảo Cao phẩm Lưu Tiên Hạc đến kính tế và ban tặng chức “Tư không”, thụy hiệu là “Đại Biện Chánh Quảng Trí Bất Không Tam Tạng Hòa thượng” tỏ lòng tôn trọng đức hạnh của Đại sư. Sau khi trà-tỳ lửa tắt, còn lại trong lò có

đến mấy trăm viên xá-lợi, tám mươi viên đem dâng vào nội cung. Lại ở trong cốt đảnh (sọ não) có một viên nửa ẩn nửa hiện. Sau đó, có chiếu ban sắc tại viện cũ nơi Đại sư ngày trước thường trú ở chùa Đại Hưng Thiện, xây dựng tháp xá-lợi, đặc biệt ban tặng tiền xây tháp hơn một muôn quan tiền. Các vị đệ tử kế thừa Đại sư ở bổn viện, Thánh thượng cũng ân sủng như lúc Đại sư còn tại thế.

Hoàng thượng y cứ theo đồ tịch của bốn biển chỉ có mười ba năm mà ban thư tay cho Đại sư có đến mấy mươi bài, đều là mật chỉ của bậc Thánh. Và ngay cả dâng phụng, xa từ tiên triều, cho đến Hoàng thượng ngày nay, có các chế văn pho quyển đầy hòm, ban tặng lụa là, chẳng biết đến số bao nhiêu, qua nhiều năm tháng, chứa nhóm như núi, không hề nói là chứa nhóm nên chẳng mưu cầu sự sống, nay đều chẳng viết. Thường ở trong cung cấm, xây dựng đao tràng, trải qua nhiều năm, trao truyền pháp ấn, gia trì Hộ Ma, dứt trừ tai dị, tăng thêm sự tốt lành, các sự bí mật. Đại sư không hề tuyên nói điều ấy, nay đều không nói trong hành trang. Các loại sự tích, thứ ấy rất nhiều, còn nơi biệt truyện, phú pháp cho đệ tử. Thâu thành quốc gia thì tại nơi Di thư tiến phụng, trình bày tình cảm rộng rãi đề nơi văn biểu tạ từ. Đại sư từ đầu niên hiệu Khai Nguyên (-742) cho đến niên hiệu Đại Lịch này (-774), phiên dịch kinh điển có hơn một trăm hai mươi quyển, các Đức Phật chỉ bày phương tiện, tồi ma hộ quốc, chẳng phải tôi thần có thể nhận nghe được, giam ở tại nơi cung trời. Phổ Hiền hạnh môn, Bồ-đề Bát-nhã là người tu hạnh Du-già phải tuyên lưu ở đời người. Đại sư giữ lấy ngôi vị làm thầy Quán Đảnh hơn bốn mươi năm, đệ tử nhập đàn, trao truyền cho đệ tử, tể thần cả ba triều, các Đại đức khắp năm kinh, kẻ tăng người tục sĩ lưu, mới thâu nhạc chủ, các loại nông dân, thương buôn, người dân có, đến cả ức muôn. Người đến giới đàn có hai ngàn (2000) đệ tử, Nhất Thiết hữu bộ riêng làm tông sư. Than ôi! Đại sư, với đạo dạy người, nhọc ấy chẳng một, hợp hết Nhị Đế, thích cùng các nhân, trước quán tánh để chỉ bày phương cách, chẳng gieo vọng mà hư lực. Đem pháp bảo như biển lớn tùy chỗ nhận mà thích ứng với tâm, dùng thuốc hay của núi Tuyết Sơn, nên tùy bệnh mà cho uống. Vì vậy, có Kinh Tô-tất-địa Tỳ-lô-giá- na Kim Cương Đảnh, các bộ chân ngôn, như giới định tuệ, đốn tiệm bán mãn, là giáo pháp của Đại sư vậy.

Đại sư như thế, còn sống thì làm thầy cả ba triều vua, đã thị tịch thì muôn người buồn đau! Giáo pháp cao vời như mặt trời mặt trăng, sanh tử thấm nhuần như mưa móc, mười bốn vị tăng thường nhập hội nơi cõi trời, ba ngàn (3000) môn sĩ còn thừa ân của Thánh Thượng. Vả lại,

Phật giáo kể từ lúc truyền đến phương Đông, gần hai ngàn (2000) năm, truyền thắng pháp, gội nhuần Quang Vinh, thật chưa từng có đồng thời như Đại sư mà nói vậy. Các đệ tử v.v... đau xót, ánh sáng trong thất giữa đêm vụt tắt, cửa Phật mất của báu, trụ giữa trời bị gãy, thuyền cứu bỗng lật úp, biển khổ mênh mông biết nương tựa vào đâu! Lệ khô huyết cạn, tâm suy phách táng. Đệ tử triệu thiên con nâng khăn cầm gậy gần chín năm nay, nắm bút bưng nghiên tám năm mà thôi, chịu ân kế ở phiên dịch, trộm thừa vết thơm sâu mầu. Đại sư có các nguyên do hành hóa, hội thân bẩm thọ, những ngày lúc bình sanh, bảo làm tựa thuật, ở nơi hầu dâng, chưa rảnh sửa sang biên tập, huống là vâng phụng di huấn lúc lâm chung, cố từ chối mà chẳng được, đến lúc dứt hơi, lệ buồn khó dứt, chiêm bói các cố sự, mười chẳng ở một, cẩn trạng!

Niên hiệu Ứng An thứ ba (...) ngày mồng 01 tháng 02. Vì hoặc vốn báo viết hành trạng tùng đem bản xưa ở viện Bảo thọ hiệu điểm xong. Quyền Thiếu Tăng Đô Hiền bảo (đang năm 38 tuổi).

Niên hiệu Diên hưởng thứ tư (...), năm Đinh Mão. Di khắc tám tu bổ hoàn tất.

- Tăng chánh, Hiền hạ (đang tuổi 64).

Số 2057- Hành Trạng Hoà Thượng Tuệ Quả

SỐ 2057

HÀNH TRẠNG

HÒA THƯỢNG TUỆ QUẢ ⁴

Hòa thượng tiên sư húy Tuệ Quả, họ Mã, người gốc ở làng Quy Minh, huyện Vạn Niên, phủ Kinh Triệu.

Thuở nhỏ; năm lên chín tuổi, Sư đến viện Thánh Phật, theo Cố Hòa thượng húy Đàm Trinh, là Quốc Sư của ba triều; ở nội đạo tràng chuyên trì niệm được ban tặng y tía, lập chí tập học kinh điển. Năm lên 17 tuổi, có duyên vớ Hòa thượng, thường ở tại Nội Đạo tràng trì niệm kinh sám, chẳng ra bên ngoài. Sư đến Hòa thượng Tam Tạng Pháp sư Bất Không ở chùa Đại Hưng Thiện xin truyền pháp “Đại Phật Đảnh tùy cầu chân ngôn”, v.v. Đến năm 19 tuổi, ở bên cạnh Hòa thượng Tam

Tạng dạy trao cho Quán Đảnh Tán Hoa, được Bồ-tát Chuyển Pháp Lu- ân Vương, Hòa thượng nói “ngày trước, ta ở tại nước Nam Thiên Trúc, tán hoa, được pháp tôn quý nầy, như nay không khác, chỉ khác là thời gian sau ta vậy. Hoằng truyền Đại giáo Tổng trì như ta không khác”.

Vào niên hiệu Đại Lục thứ tám (773) thượng tuần tháng ba, Hoàng thượng ban sắc đến chùa Từ Ân, đặc dựng phương đẳng đạo tràng, Hòa thượng Đàm Trinh ở viện Thánh Phật vâng sắc đến chùa Từ Ân lập phương đẳng Đạo tràng: Vi Tăng ( Đàm Trinh tôi) có hai đồng tử đã hai mươi tuổi, có thể trao cho giới cụ túc, chưa dám chuyên quyền cho cạo đầu xuất gia, cúi xin Thánh từ hứa cho thần trở lại chùa cho hai đồng tử được truyền giới pháp và y bát. “Hoàng thượng ban sắc cho một con dao, ở trước Điện Đại Phật chùa Thanh Long, trao sắc cho hai đồng tử của Hòa thượng được cạo tóc xuất gia, ban tặng y bát cà sa, mỗi vị hai

———

⁴Tiêu đề viết đủ là: Hành trạng cổ Đại Đức Tuệ Quả ở chùa Thanh Long, thời Đại Đường, được ba triều vua Đại Tông; Đức Tông và Thuận Tông cung phụng

bộ, độ quan cáo trụ chùa, Hòa thượng Thiên sứ đưa đến chùa Từ Ân xong, trở lại Nội Đạo tràng cảm tạ sắc chiếu: “Thần nhất giới vi tăng cảm tạ Thánh từ cho phép hai đồng tử được xuất gia thọ giới, y bát dao cạo. Quan cáo và thiên sứ đưa đến đạo tràng chùa Từ Ân. Việc truyền giới đã xong, Vi Tăng tôi, vui mừng không thể kềm chế”

Sau khi được truyền giới xong, đến năm 22 tuổi, lại ở bên cạnh Hòa thượng Huyền Siêu, đệ tử của Hòa thượng Tam Tạng Thiện Vô Úy, cầu truyền Đại giáo “Đại bi thai tạng Tỳ-lô-giá-na Đại Du-già, pháp Tô-tất-địa Đại Du-già, các pháp Chư tôn Du-già, v.v... Mỗi mỗi đều đích thân trao truyền ý chỉ. Lại ở đến Hòa thượng Tam Tạng Bất Không ở chùa Đại Hưng Thiện, xin truyền” “Kim Cang Đảnh Đại Du- già Đại Giáo Vương Kinh Pháp”, “chư tôn du già mật ấn”, đích thân vâng nhận chỉ bày.

Hòa thượng tiên sư (= Tuệ Quả) lúc ở tại nội đạo tràng được ân ban tặng mọi vật, thảy đều đem đến kính dâng Hòa thượng Tam Tạng Bất Không để đền ơn truyền pháp. Thường ở dưới các, vào thời kỳ yêu cầu tiết thực, thì niệm tụng kinh sám vài biến. Năm 25 tuổi, đặc biệt vâng theo chiếu chỉ vua vào nội đạo tràng, ở tại Điện Trường Sanh. Bấy giờ có sắc chiếu kêu gọi. Đáp hỏi: “Sư có công hiệu gì?” Giáp Thiên nói: “Bần tăng chưa có công hiệu”. Vâng sắc bèn thành thật, bấy giờ kêu gọi tám đồng tử, khảo triệu gia trì, vua có hỏi gì, thảy đều thành tựu, chuyển bình hợp trúc cũng được thành tựu, Hoàng thượng rất vui mừng.

Niên hiệu Đại Lịch thứ mười (775), ở tại chùa Thanh Long riêng sắc tặng một chỗ ở Đông Tháp viện, dựng đặt đạo tràng Tỳ-lô-giá-na Quán Đảnh, có bảy vị tăng trì tụng kinh sám. Đến niên hiệu Đại Lịch thứ mười một (776), gia trì cho Hoàng đế Đại Tông, ứng thời nên bệnh thuyên giảm, sắc tặng một chiếc y màu tía để đáp lại. Hòa thượng (= Tuệ Quả) tâu không dám thọ nhận, ứng thời liền dâng. Vua ban sắc bảo: “Trẫm đã tặng sư y tía, không nhận sao được?” Hòa thượng tâu: “Tuệ Quả được tặng y tía cung kính không thể kể xiết, tức hợp bèn nhận. Nhân vì Hòa thượng tôn sư tiên triều đã ban tặng y tía, đệ tử không hợp lễ ngang hàng với thầy!” Hoàng đế nói: “Sư thật đại hiếu! Đó là sai lầm của trẫm”. Lại ban sắc nói rằng: “Tông khác họ khác như trên, tâm còn kính vâng hiếu kính, từ nay về sau, xứng đáng làm Quốc sư!” Bèn ban tặng một chiếc áo vải xấu. Vâng sắc gia trì cho Công chúa Hoa Dương, chỉ ba ngày, bệnh được thuyên giảm. Về sau, khoảng niên hiệu Thân Mùi, Công chúa bỗng nhiên không nói, Hoàng đế cùng mọi

người trong cung v.v... một mực hướng về Hòa thượng như trước, Hòa thượng tấu rằng: “Thời tiết nóng bức, mong các quan cùng cung nhân v.v... tạm hướng bần tăng tôi gia trì thì sẽ được lành”. Công chúa bèn được dứt bệnh, nói năng lời lẽ rõ ràng, Hoàng đế rất vui mừng, ban tặng một trăm xấp lụa, một chiếc y. Hòa thượng cảm tạ sắc ban tặng nói: Thần nhất Tuệ Quả tôi cảm tạ thánh từ ban tặng lụa và y, vui mừng không thể kể xiết” (Ba ngày trình tấu dời Công chúa).

Cuối niên hiệu Đại Lịch, Hòa thượng được vua ban tiền vật hơn mười ngàn (1000) quan, đều đem làm công đức sửa tháp. Niên hiệu Đại Lịch thứ mười ba (778), trước sau có đến hai lần tấu xin đi đến Nam Đài, Hoàng đế chuẩn y theo lời trình tấu, Hòa thượng bèn đến Đài Quán Âm, trì niệm, đêm tối đã lâu, Đại Thánh Quán Thế Âm ở trong vầng tròn lớn, hiện thân tướng to lớn, ánh sáng tợ giống như mặt trời, mây lành đan nhau. Đồng thời, có đến trăm ngàn người từ xa cùng chiêm lễ. Niên hiệu Đại Lịch thứ mười ba (778), ban sắc tại Nội đạo tràng ở viện Trường Sanh Hòa thượng Tam Tạng Bất Không là Quốc sư truyền pháp Quán Đảnh cho cả ba triều vua (Huyền Tông, Túc Tông và Đại Tông) thị tịch, sắc bảo Tuệ Quả, sau khi Hòa thượng Tam Tạng Bất Không thị tịch, sẽ làm cho Phật pháp không bị dứt mất. Nghe sư học được Đại pháp, tất cả đều tại có duyên với Quốc sư... ở bên cạnh Hòa thượng, truyền được pháp môn niệm tụng, phần nhiều bị phế bỏ quên mất. Ngày khác ban khắp hỏi đạo, tức là ngôi vị của sư. Niên hiệu Đại Lịch thứ mười ba (778), ngày 15 tháng 10 Cao Lý Hiến Thành tuyên.

Đầu năm Kiến Trung (780), có Sa-môn Biện Hoằng người nước Ha-lăng, từ bổn quốc, đem đến một cái bạt bằng đồng, dâng cúng viện thánh Phật, hai ốc pháp, Đồng, bốn bình, dâng cúng dường lên Hòa thượng, xin truyền đại pháp “Thai Tạng Tỳ-lô-giá-na”. Niên hiệu Kiến Trung thứ hai (781), có Sa-môn Tuệ Nhật, người nước Tân-la, đem tín vật từ bổn quốc dâng lên Hòa thượng, xin truyền “Thai tạng Kim cương giới Tô-tất-địa v.v...” và “chư tôn Du-già” ba mươi bản. Sau khi được trao, Sư tinh thông, sau đó trở về bổn quốc, mở mang Đại giáo, tinh tấn siêng năng trì niệm, tất-địa hiện tiền, bèn giữa ban ngày vọt thẳng lên không trung đến chiêm lễ trong cung vua nước Trung Thiên Trúc, cầu xin pháp ấy, giữa không trung... nói: Ở phương Tây tại nước Đại Đường (= Trung Hoa) có pháp bí mật, pháp đó ở chùa Thanh Long có. Cũng trong năm đó, ở nước Tân-la, có Sa-môn Ngộ Chân trao truyền “Thai Tạng Tỳ-lô-giá-na” và “Chư tôn trì niệm giáo pháp” v.v... Đến niên hiệu Trinh Nguyên thứ năm (789), qua nước Trung Thiên Trúc, tìm cầu

“Đại Tỳ-lô-giá-na kinh” bằng tiếng Phạm và các kinh khác, vừa đến nước Thổ-phiên thì thị tịch. Các đệ tử tăng ở tại bổn viện như Nghĩa Minh, Nghĩa Mãn, Nghĩa Trừng đồng thời ở nơi Hòa thượng xin truyền các kinh: “Tỳ-lô-giá-na thai tạng Tô-tất-địa v.v...” ba mươi bản. Niên hiệu Trinh Nguyên thứ năm (789), vâng sắc, ở tại bổn tự (= chùa Thanh Long), Đại Phật điện thỉnh bảy vị tăng cầu mưa, đến đêm ngày thứ bảy mưa xuống tràn trề, mỗi vị được tặng một xấp lụa, mười gói trà và biểu cảm tạ. Vâng sắc ở bên phải ngã tư đường cái đón rước chân thân vào nội cung. Tháng tư, niên hiệu Trinh Nguyên thứ sáu (790), vâng sắc bảo Sa-môn Tuệ Quả vào nội cung, ở Điện Trường Sanh, vì nước nhà niệm tụng cầu an cho nước nhà, ở tại nội cung hơn bảy mươi ngày, đến lúc trở về, mỗi vị được tăng ba mươi xấp lụa, hai mươi gói trà, sau mới phân chia trên dưới, tặng y vật bốn mùa, đồ dùng trong ba tiết, cũng năm ấy, Đỗ Tướng Công, Hoàng Chung Vĩ Tướng Công đích thân đến thọ Quán đảnh, học trì niệm, lại tấu xin đến tuần đài, vâng sắc nên y cứ, sung thêm các vị Đại Đức ở chùa Quán Âm.

Từ niên hiệu Trinh Nguyên thứ chín (793) đến niên hiệu thứ mười ba (797), các vị đệ tử tăng: Nghĩa Hằng, Nghĩa Nhất, Nghĩa Chánh, Ng- hĩa, Nghĩa Thao, Nghĩa Vân, Trí Hưng, Nghĩa Mẫn, Hạnh Kiên, Viên thông, Nghĩa Luân, Nghĩa Bá, Nghĩa Nhuận. Đệ tử tại gia có: Ngô Ân, Khai Phi v.v... khoảng năm mươi vị học pháp.

Đến tháng năm, niên hiệu Trinh Nguyên thứ mười bốn (798), trời nắng hạn nên trong thượng tuần tháng năm, vâng sắc cầu mưa, bảy ngày, tại Nội đạo tràng chuyên tinh trì niệm, cầu mưa đủ ngày. Vua ban tặng một xấp lụa hai mươi gói trà để cảm tạ, Hòa thượng tâu rằng: “Bần tăng v.v... vốn không công hạnh, trời ban mưa móc, Hoàng đế cảm hóa, bần tăng v.v... cảm tạ được ban tặng lụa, trà, vui mừng không thể kể xiết”.

Hạ tuần tháng tám niên hiệu Trinh Nguyên thứ mười lăm (799), ia trì cho Hoàng Thái Tử, trong ba ngày bệnh được thuyên giảm, mỗi vị được ban tặng hai mươi xấp lụa; năm mươi xấp lụa mỏng nước ngô, hai mươi gói trà. Hòa thượng tâu rằng: Bần tăng cảm tạ thánh từ, ban tặng lụa sống lụa mỏng và trà, vui mừng không thể kể xiết. Ngày 16 tháng 11 mùa Đông niên hiệu Trinh Nguyên thứ mười sáu (800), Thần Uy Quân, Tiêu Hộ Quân thỉnh Hòa thượng vào trong quân trạch để cúng dường, và tả chân Hòa thượng, trang sức đưa về bổn viện.

Niên hiệu Trinh Nguyên thứ 18 (802), Hòa thượng bị bệnh ngày càng nặng dần, bèn dâng trạng văn xin lui, vua ban chấp thuận, vả lại,

bảo Bổn tự cùng an ủy, ý trẫm muốn có thỉ có chung, khen ngợi không được. Trung tuần tháng tám năm ấy, Hòa thượng xả y bát, giao phó cho bảy vị như Nghĩa Minh v.v... trao.

Niên hiệu Trinh Nguyên thứ mười chín (803), có Sa-môn Không Hải, vị tăng người Nhật, vâng sắc, đem Ma-nạp và tín vật của quốc gia trị giá hơn năm trăm quan văn đến dâng lên Hòa thượng, dùng hết để tu sửa trang nghiêm đạo tràng cúng dường, xin truyền “Đại Bi thai tạng Kim cương giới” và “Chư tôn Du-già giáo pháp” năm mươi bản kinh. Đến lúc cảnh giới Phạm, chữ A (. ) Nhật Nguyệt luân hiện vào trong miệng.

Ngày mồng năm tháng tám niên hiệu Trinh Nguyên thứ 21 (805) đổi thành niên hiệu Vĩnh Trinh thứ nhất (805-806). Đến ngày 15 tháng 12 (năm 805), Hòa thượng gối đầu về hướng Bắc thị tịch. Đến niên hiệu ngày 17 tháng giêng Nguyên Hòa thứ nhất (806), các hàng đệ tử kẻ tăng người tục hơn ngàn vị, cử hành lễ an táng ở bên cạnh tháp thờ Đại sư Long Nguyên ở thôn mạnh. Sau đó, đến niên hiệu Bảo Lịch thứ hai (827), các vị Nghĩa Nhất, Thâm Đạt, Nghĩa Đan ở thôn Biểu giản, bên cạnh sản châu, xây dựng tháp và dời về an táng. Niên hiệu Khai Thành thứ nhất (836) Sa-môn Viên Hạnh vị tăng người Nhật đến xin pháp y và tín vật.

(Bản ghi tả phê bình rằng):

Niên hiệu Thừa An thứ nhất (.....) (Đại tuế Tân mão) giờ Tuất ngày 15 tháng 8 viết xong bản trung xuyên.

Ngày 30 tháng 9 niên hiệu Quan ứng thứ nhất (. ). Ở tại Tăng Phòng Tây Viện phía đông chùa, ghi chép xong, là một bản sao đầy đủ trong các bản sao. Đại Pháp sư Bạt-tha-la-ma chỉ một lần xem xét xong văn tự sai lầm nhiều.

Niên hiệu Minh Lịch thứ tư (Mậu Tuất) trung tuần cô tẩy, sửa thêm sửa lại hoàn tất, không thể đưa ra ngoài thấy vậy. (Sửa đổi nhanh). Quyền Thiếu Tăng Đô là Liễu Thâm.

* Trong tập này có các niên hiệu như: Ứng An, Diên Hưởng, Thừa An, Quan Ứng, Minh Lịch v.v. , tra tìm không ra.