Tổng Tập Giới Pháp Xuất Gia — Tập 3

Sáu, Sa di ni giới

Hoa văn

沙彌尼律儀要略

華山隆昌寺司律學沙門讀體輯集

*

（1）梵語沙彌尼，此翻息慈女，

謂息惡行慈，息世染而慈濟眾生

也。亦云勤策女，亦云求寂女。

律儀者，十戒律諸威儀也。

上篇戒律門

（2） 沙彌尼戒文中，佛言，十六

以上應作沙彌尼。素無瑕穢，貞

良完具，無所毀辱，父母見聽，

乃得為道。素不貞良，不應為道

。石人墨病，不應為道，以女人

恣態難保，悅在須臾復生惡意，

譬如水泡一起一滅，無有常定，

須善觀察，乃可度尼。

（3）又佛觀見人間，上至二十八

天，下至十八地獄，皆苦無樂，

故結戒以訓後生。由是信女剃髮

出家，先受十支禁戒，名法同沙

彌尼；次與二歲驗學六法，為式

又摩那。俟歲滿，學淨，堪入亞

僧數者，在二部僧中乞受比丘尼

戒。

（4）斯誠正制。比來尼律失宗，

時風下邁，而沙彌尼本所受戒未

諳。憍慢者多輕二部大僧，愚昧

者全失諸門細行，欲光道化以攝

尼徒，難可冀也。因採十戒略明

制止，俾蒙學知所向方。

（5）好心出家者，切意遵行，慎

勿違犯。然後近為式叉摩那，比

丘尼戒之楷梯，遠為菩薩戒之根

本，因戒生定，因定發慧，庶幾

成就聖道，不負初念出家之志矣

。若樂廣覽者，自當詳閱律藏全

典。以下十戒條章，依律藏隨字

函本文錄出，并無增減。

第一殺戒

（6） 沙彌尼初戒不得殺生，慈愍

群生如父母念子，加哀蠕動猶如

赤子。何謂不殺？護身口意。身

不殺人物，蚑行喘息之類，而不

手為，亦不教人，見殺不食，聞

殺不食，疑殺不食，為我殺不食

。口不說言當殺，當害，報怨；

亦不得言死快，殺快，某肥，某

瘦，某肉多好，某肉少也。意亦

不念，當有所賊殺於某快乎。哀

諸眾生如已骨髓，如父如母，如

子如身，等無差特。普等一心，

常志大乘，是為沙彌尼始學戒

也。

第二盜戒

（7） 沙彌尼戒不得盜竊。一錢以

上，草葉毛米，不得取也。主不

手與不得手取，口不言取，心不

念取。目不愛色，耳不愛聲，鼻

不盜香，舌不偷味，身不貪衣，

心不竊欲。六情無著，常立權慧

，則日不盜，是為沙彌尼戒也。

第三婬戒

（8） 沙彌尼戒不得婬妷。何謂不

婬？一心清潔。身不婬妷，口不

說婬，心不念婬，執己鮮明，如

虛空風無所倚著。身不行婬，目

不婬視，耳不婬聽，鼻不婬香，

口不婬言，心不存欲。觀身四大

本無所有，計地水火風無我，無

人，無壽，無命，何所婬妷，何

所著乎？志空無相願，是為沙彌

尼戒也。

第四妄語戒

（9）沙彌尼戒不得兩舌，惡言。

言語安詳。不見莫言見，不聞莫

言聞，見惡不傳，聞惡不宣。惡

言直避，常行四等。無有非言，

言輒說道。不得論說俗事，不講

王者臣吏賊事。常歎經法，菩薩

正戒，志于大乘，不為小學。行

四等心，是為沙彌尼戒也。

第五不飲酒戒

（10）沙彌尼戒不得飲酒。不得嗜

酒，不得嘗酒。酒有三十六失。

失道破家，危身喪命，皆悉由之

。牽東引西，持南著北；不能諷

經，不敬三尊；輕易師友，不孝

父母；心閉意塞，世世愚癡；不

值大道，其心無識：故不飲酒。

欲離五陰，五欲，五蓋，得五神

通，得度五道，是為沙彌尼戒

也。

第六不著香花瓔珞戒

（11）沙彌尼戒不得持香花自熏

飾；衣被履屨不得五色；不得以

眾寶自瓔珞；不得著錦繡綾羅綺

穀。不得綺視。當著粗服，青，

黑，木蘭，及泥洹裏衣，低頭而

行。欲除六衰，以戒為香，求誦

深法以為真寶，三十二相以為瓔

珞，得植眾好以為被服。願六神

通無礙，六度導人，是為沙彌尼

戒也。

第七不坐高廣大牀戒

（12） 沙彌尼戒不得坐金銀高牀， 綺繡綿被，眾寶綩綖。不得念

之。不得教求索好床榻席，五色

畫扇，上好能拂。不得著臂釧指

鐶。直信，戒，慚，愧，施，博

聞，智慧。一心精專，常求三昧

以為床榻；心不動搖，眾慧自然

，以為坐具。七覺不轉，志于道

心，是為沙彌尼戒也。

第八不歌舞音樂戒

（13）沙彌尼戒不得聽歌舞音樂

聲，拍手鼓節。不得自為，亦不

教人。常自修身，順行正法，不

為邪行。一心歸佛，誦經，行

正，以為法樂，不為俗樂。聽經

思惟，深入大義。自不有疾，不

得乘車馬象。當念輕舉八不思議

神通之達，以為車乘度脫八難，

是為沙彌尼戒也。

第九不捉持金寶戒

（14）沙彌尼戒不得積聚珍寶，不

得手取，不得教人。常自專精以

道為寶，以經為上，以義為妙，

解空無相無願為本，至於三脫，

不求貪欲。欲離九惱，住道甚久

，無窮無極，無有邊際，亦無所

住，是為沙彌尼戒也。

第十不非時食戒

（15）沙彌尼戒食不失時。常以時

食，不得失度。過日中後，不得

復食。雖有甘美無極之味，終不

復食，亦不教人犯，心亦不念。

假使無上自然食來，亦不得食

也。若長者，國王，過日中後，

施亦不食。終死不犯。常思禪定

；一切飲食，雖有所食，裁自支

命。欲令一切解深遠願，得十種

力以為飲食，是為沙彌尼戒也。

下篇威儀門

（16） 佛制，尼眾律嚴大僧，由其正法係增滅故。詳考聖典，其制

自明。若沙彌尼自不知應所施行

，

不許近圓，以大比丘尼事更難

作故。須令熟學知已，乃許受具

。如不知，而即為授具戒者，則

謂佛法易行，亞僧易作。是故沙

彌尼應先崇訓。

（17）以下條則，於大愛道經，沙

彌尼戒文，及第二分比丘尼隨律

威儀中節出。又雲棲沙彌要略內

，凡沙彌尼可通用者，亦採集之

。良以末法尼倫情多懈怠，聞繁

則厭，並恐文字生淺，由是刪繁

撮要，仍分類聚以便讀學。間有

未備，從義補入一二。其樂廣覽

者，自當檢閱全書。

敬三寶第一

（18） 當敬佛，至心無邪，持頭腦著地，常自懺悔宿世罪惡。常敬

法，心存於道，慈孝於經。常敬

僧，心平不廢，至誠有信一不得

因小事瞋捨三寶.一不得持佛像至

大小便處。不得著不淨履入佛殿

及僧塔中一始於出家受戒，盡其

終身壽命，常當時刻繫憶三寶I

（19）朝暮禮佛發願，願在在生處

具丈夫相，童真出家，即能親近

三寶，供養承事。於近住女並檀

越前，應當讚歎三寶功德，生增

人信一凡著一衣，餐一食，飲一

漿，常不忘佛恩；著新衣履時先

當禮佛，受飲食時先當供佛，恆

存慚愧，起知足念。

敬大沙門第二

（20）不得喚二部大僧字一不得盜

聽二部大僧說戒一不得轉行說二

部大僧過一不得見二部大僧過不

起，除讀經時，病時，剃髮時，

飯時，作眾事時一不得故作異語

觸惱二部大僧。不得無根瞋謗二

部大僧.

（21） 不得於二部大僧中挑唆彼

此。不得故惱二部大僧，假問經

律.一不得罵詈二部大僧。不得於

二部大僧前行。不得輕侮二部大

僧，故意於前戲笑，傚其語言形

相行步。不得伺屏處，見二部大

僧過指背。行時，若逢二部大

僧，當下道低首傍立，恭讓去已

然後方行。

事師第三

（22）視和尚阿閣黎如視佛.一當敬於師，常附近之，如法律行。當

如師教，常應和順一常當早起，

勿後師起；自警其心，勿令師呼

。早起時，當先清淨，著法衣禮

佛，法，却禮師。欲入戶，先當

三彈指。禮師時，去六尺，問訊

，

却行出戶。師坐禪不應作禮，

師經行不應作禮，師受食，師梳

齒，師澡浴，師眠息等，不應作

禮。欲禮拜，若師止之，宜順命

，勿拜。師閉戶，不應戶外作禮

；欲入戶作禮，應彈指三遍，師

不應，應去一

（23）若使出不淨器，不得唾，不

得瞋恚一當誠信於師，心直有

寔。慈孝於師，心存左右，不去

食息一若行國中見怪異之事，當

啟語師，問其變異。從師受經，

當端心至宴，身心口意無差特如

毛髮一師設使行所至，當疾去疾

還；設有人問，沙彌尼，汝師在

否，當默然直去，不得共相應知

•設有過惡，尋當向師首過，言

已無狀一切當信向於師；若人

說師過，即當呵止一持師飲食，

皆當兩手捧；食畢，斂器當徐徐

.侍師，不得對面立，不得高處

立，不得太遠立；當令師小語得

聞，不費尊力1

（24）若請問佛法，當整衣禮拜，

合掌諦聽，思惟深入。若問家常

事，不須禮拜，但端立師側，據

寔申白。師若身心倦，教去應去

，不得心情不喜，見於顏色一不

得戲坐師座，及臥師壯，著師衣

帽等一師疾病，始終料理，房屋

被褥，藥餌粥食等，一一用心調

治一持衣，授履，洗染，烘曬

等，具於律中，玆不煩錄一

（25）凡侍師，不命之坐不敢坐，

不問不敢對，除自有事欲問。凡

侍立，不得倚壁靠桌，宜端身齊

足側立.師有所使令，宜及時作

辦，不得違慢一凡睡眠，不得先

師，除有病緣，白師允憩一人問

師名，當云上某下某不得翹足

叉腰，安然於師前坐臥。如命坐

，師起，即應速起一守護師物如

己身命，不得私自與人一不得惡

眼視師.—

（26）不得離師自住。若師命終，

若師有緣遠行不得隨去，應禮白

本師應依止何人。當如師命，即

依止住，一切還同事師法無異。

若師不指示便命終，須更擇良導

依止而住。若師破戒，破見，被

僧如法如律治擯，亦應別覓明師

，依止而住，不得縱情自用一

（27） 不得依止比丘僧住。不得與沙彌同住。不得隨師住遊境，花

園。不得隨師住神廟，墳庵。師

若住，當作禮，如律諫勸一夏安

居時，當隨師近大比丘界住，不

得於無比丘住處夏安居一師或有

所施，當恭敬頂禮乃受；若已有

者當云有，不可妄受。

隨師出行第四

（28）不得過歷人家。不得止住道

邊共人語。不得左右顧視，當低

首平目隨師後一到檀越家，當住

一面，師教坐乃坐。到他寺，師

禮佛或自禮，不得擅自鳴磬。師

受齋，當立出生，齋畢，復當侍

（29）若緣往，當與三人共行。當

與大尼共行。若與優婆夷共行，

應著法衣行。著衣當齊整。不得

反抄衣行。不得衣纏頸行。不得

跳行。不得手又腰行。不得搖身

行。不得掉臂行。不得戲笑行一

（30）隨師後行，不得踐師形影一

道傍，遇有花菓，不得擅摘一隨

師遐邇往還，不得怨聲言苦，現

疲勞相一若道逢男子，不得視憶

，當觀空，作不淨想。若路見俗

奇之事，不得失聲讚美。

入眾第五

（81）不得爭坐處。不得於座上遙

相呼語笑.一眾中有失儀，當隱惡

揚善。不得伐勞，顯己之功—不

得與大比丘，大比丘尼共坐。不

得相形笑一不得高聲鼻涕嘔吐。

不得佛塔四邊大小便，使臭氣來

入。不得向佛塔大小便。不得向

佛塔舒腳坐喫茶湯時，不得隻

手作禮。不得多言，多笑，及呵

欠當以衣袖掩口1

（32）供佛花，取開圓者，不得先

嗅。除萎者方供新者。萎者不得

棄地踐踏，宜著屏處應為大比

丘尼給楊枝，澡水等，隨力能為

，即當作之，不得偷安，當求勝

福.若聞呼時即念佛應之，不得

云有云是.凡拾遺物，當白主事

比丘尼.一凡上佛殿，當肅容儀，

不得放意自便一不得惡口相調，

不得教人作不善語-

（33）不得坐視大眾勞務，避懶偷

安，不得私取招提竹木，花菓，

蔬菜，一飲食及一切器物等一

凡自稱，當舉二字法名，不得云

我及某甲一不得因小事爭執。若

大事難忍者，亦須心平氣和，以

理論辯；不可則辭而去。若動氣

出麤即非沙彌尼一入大僧堂，先

禮聖僧像，次行十方禮。若見式

叉摩那及沙彌，亦應作禮。

隨眾食第六

（34） 聞犍槌聲，即當整衣服.一臨食咒願，皆當恭敬一出生，飯不

過七粒，麵不過一寸，饅頭不過

指甲許；多則為貪，少則為慳；

其餘蔬菜，豆腐不出。凡出生時

，默念偈云：汝等鬼神眾，我今

施汝供，此食遍十方，一切鬼神

共.一凡飲食，作五觀想：一計功

多少，量彼來處；二忖已德行，

全缺應供；三防心離過，貪等為

宗；四正事良藥，為療形枯；五

為成道故，方受此食-

（35）無呵食好惡。不得以食私所

與，若摘與狗一來益食，不得言

不用；若已飽，當以手讓却之

不得爪頭，使風屑落鄰缽中。不

得含食語。不得笑談雜話。不得

嚼食有聲.一如挑牙，以袖掩口。

食中或有蟲螘，宜密掩藏之，莫

令鄰單見生疑心一當一坐食，不

得食訖，離座，更坐食。不得食

訖，以手指刮碗缽食一凡食，不

得太速，不得太遲。行食未至，

不得生煩惱。或有所需，默然指

授，不得高聲大喚。不得碗钵作

聲.一不得食畢先起.若違僧制，

聞白椎，不得抗拒不服一飯中有

穀，去皮食之.一不得見美味生貪

心，恣口食。不得偏眾食一

（36） 受食時，左手持缽，右手扶緣.一食未畢，不得先起；須俟結

齋，同眾而起一午後，不得妄憶

其食。當止貪念，謹遵法律，寧

死不食一不得自畜宿食。不得為

他人畜宿食。不得教餘沙彌尼非

時食。

禮拜第七

（37）禮拜，不得占殿中央，是住

持位。有人禮佛，不得向彼人頭

前徑過一凡合掌，不得十指參

差，不得中虛，不得將指插鼻

中，須平胸，高低得所一不得非

時禮拜，如欲非時禮，須待人靜

時.一師禮佛，不得與師並禮，當

隨後遠拜。師拜人，不得與師同

拜。在師前，不得與同類相禮。

在師前，不得受人禮。已手持經

像，不得為人作禮.凡禮拜，須

精誠作觀。教列七種禮，不可不

知.

（38）粥飯後，齒沐清淨，方行禮

敬.一不應著褻衣禮他人，亦不得

著褻衣受檀越禮，當恆著縵條袈

裟一詣俗省親，不得作禮俗親眷

屬，唯至誠合掌問訊。

習學經典第八

（39）宜先學沙彌尼十戒，諸威儀

，後學修多羅，不得違越。凡學

經，先須白師，經完，更白師學

某經一不得污手持經卷。不得口

吹經上塵。不得案上狼藉卷帙。

不得經案上包藏茶末雜物.一對經

典如對佛.一不得借人經看不還，

及不加愛重以致損壞.

（40） 不得笑經語.一凡讀經律時，先禮經律三拜，方雙手請卷於

案；將開卷，先必合掌誦開經

偈，掩卷已，仍請供佛像前，作

禮三拜乃却。讀經律案應淨潔，

焚爐香•不得沙彌尼律儀放大乘

經上。不得以帽置經律卷上。不

得二人戲笑讀經律。讀經，不得

撫案，曲身，翹足，累踝。不得

高聲動眾。不得臥讀出聲。

聽法第九

（41）當整理衣服。平視直進。坐

必端嚴。不得亂語。不得咳唾一

凡聽法須聞而思，思而修，不得

專記名言以資談柄。不得未會稱

會，入耳出口一至說法處，先禮

座三拜方坐，聽竟，起身仍禮三

拜，旁立，候說者下座，方回本

所.一不得來去無禮，坐久生厭。

入寺院第十

（42）凡入寺門，不得行中央，須

緣左右邊行；緣左先左足，緣右

先右足一不得無故登大殿遊行。

不得無故登塔。入殿塔當右遶，

不得左轉。不得殿塔中涕唾。遶

塔或三匝，七匝，乃至十，百，

須知遍數.一不得以笠杖等倚殿壁

。不得著木屐，及不淨履入殿塔

中。不得於佛殿中形相佛像。不

得殿塔中舒腳坐。不得上塔向窗

𦟌觀望。

入禪堂隨眾第十一

（43） 不得高聲大語。輕手揭簾，須垂後手。不得拖鞋作聲。不得

大咳嗽作聲.一凡洗面，不得多使

水。漱口吐水，須低頭引水下，

不得噴水濺人一不得三衣苟簡。

不得多作衣服，若有餘當捨。不

得著類俗家婦女衣飾等。不得以

白帶束腰.一不得不淨手搭衣。不

得將佛燈私就己用。然燈，當以

罩密覆，勿令飛蟲投入一

（44） 不得閑走一不得與人結拜親友一不得於僻處裸形自弄身體。

不得照鏡摩抆面目，畫眉.上單

下單俱當細行，勿令鄰單動念。

不得單上縫補衣被。

執作第十二

（45） 當惜眾僧物。當隨知事者教令，不得違戾一凡洗菜，當三易

水。凡汲水，先淨手一凡用水，

須諦視有蟲無蟲，若有蟲，以密

羅濾過方用；若嚴冬，不得早濾

水，須待日出。凡燒竈，不得然

腐薪.一凡作食，不得帶爪甲垢.

（46） 凡棄惡水，不得當道，不得高手揚潑；當離地四五寸，徐徐

棄之。凡掃地，不得迎風掃，不

得聚灰土安門扇後.洗內衣，先

須捨去蟣蝨。夏月，用水盆了，

須覆令乾，若仰即蟲生一不得熱

湯潑地上。

入浴第十三

（47） 不得與優婆夷共洗。不得與婢使共洗。不得與小兒共洗一先

以湯洗面。從上至下，徐徐洗之

•不得麤躁，以湯水濺他人。不

得浴堂小遺。不得自視形體隱處

。不得共人語笑.一凡有瘡癬，宜

在後浴；或有可畏者，尤宜迴避

。不得恣意久洗，妨礙後人一脫

衣著衣，安祥自在一湯冷熱，依

例擊梆，不得大喚。

入廁第十四

（48）欲大小便即行，莫待內逼倉

卒。竹竿上挂直裰，摺令齊整，

以手巾或腰絛繫之，一作記認，

二防墮地。須脫換鞋履，不得淨

履入廁不得與人共廁。不得上

男子廁上一至，當彈指，或謦咳

，使內人知。不得迫促內人使出

。已上，復當彈指作聲，令廁中

非人知.

（49）不得低頭視下。不得持草畫

地。不得努氣作聲。不得隔壁共

人語。不得唾壁.便畢，當先洗

淨，次洗手；未洗手，不得持物

。

未洗淨洗手，逢人不得作禮，

宜側身避之。不得沿路行繫衣

帶。

眠臥第十五

（50）凡處，睡不在人前，起不在

人後—不得與大比丘尼同室宿。

不得與同事沙彌尼及式叉摩那共

榻，設無異榻不得共被，設無異

被須各著襯身衣—不得入佛塔中

止宿，除為守護。當頭輸佛。當

傴臥，不得伸腳，不得仰向頻伸

。不得裸倮自露。不得手近不淨

處一凡挂鞋襪小衣等，不得過人

頭面一不得共鄰單說話，動眾

善見律云，臨欲睡時，應先念佛

，念法，念僧，念戒，念天，念

無常；於六念中隨一一念。

圍爐第十六

（51）不得交頭接耳說話。不得彈

垢膩火中。不得烘焙鞋襪.不得

向火太久，妨後人。稍煖，便宜

歸位。

在房中住第十七

（52）更相問訊，須知大小。四分

律云，沙彌以生年為次第，若生

年等者以出家年月為次第，謙和

為高尚；其沙彌尼亦爾一欲持燈

火入，預告房內知，云火入；欲

滅燈火，預問同房人，更用燈否

。不得口吹燈火，應徐却炷令熄

。滅燈後，不得高聲念誦一

（53）若有病人，當慈心始終看之

。有人睡，不得打物作響，及高

聲語笑一不得無故入他房院一不

得咳唾室中淨地及四壁。不得與

伴戲論，說世間不急之事。

至檀越家第十八

（54）有異座當坐，不宜雜坐。不

得左右顧視。不得與婢共私語一

人問經，當知時，慎勿為非時之

說。若與男子說法，不得低聲密

語。不得多語。不得誑說佛法，

亂答他問，自賣多聞，求彼恭敬

。不得詐現威儀，假粧禪相一

（55） 主人設食，雖非法會，亦勿失儀軌。不得至竈下坐食。不得

雜坐酒席.一不得空室內，或屏處

，與男子共坐共語。不得書疏往

來，及假借等一不得送盒禮，傚

白衣往還。不得結拜白衣人作父

母姊妹兄弟。不得管人家務.一不

得說僧中過—

（56）若詣俗省親，當先入中堂禮

佛，或家堂聖像前端莊問訊，次

父母眷屬等一一問訊。不得向父

母說師法嚴，出家難，寂寥淡泊

，艱辛苦屈等事；宜為說佛法令

生信增福。不得與親族小兒等久

坐久立，雜話戲笑一不得與優婆

夷相看形體大笑。不得獨至舍後

。無犯夜行.一若天晚作宿，當獨

處一榻，多坐少臥，一心念佛；

事訖即還，不得留連。

乞食第十九

（57） 當與老成人俱。若無人俱，當知所可行處一到人門戶，宜審

舉措，不得失威儀。家無女人，

不可入門一若欲坐，先當瞻視座

席：有刀兵不宜坐，有寶物不宜

坐•欲說經，當知所應說時，不

應說時—不得說與我食令爾得

福。不得哀求苦索。不得廣談因

果，望彼多施一不得專向熟情施

主家及熟情庵院處索食。

入聚落第二十

（58） 有三寶事及看病等切緣方

入；無切緣不得入。即入，亦覓

如法者伴.一不得馳行。不得搖臂

行。不得旁視人物行；宜端身平

目，直視而行。不得共小年談笑

行。不得與男人前後互行。不得

與男僧前後互行。不得與醉人狂

人前後互行一

（59）或逢尊宿親識，俱立下旁，

先意問訊。或逢戲幻奇怪等事，

俱不宜看。或遇官府，不論大小

，俱宜回避。或遇鬭諍者亦遠避

之，不得住看凡遇水坑，水缺

，不得跳越；有路當遶行，無路

，眾皆跳越則得.—不得回寺誇張

所見奇事。

市物第二十一

（60）勿爭貴賤。若為人所犯，方

便避之，勿從求直。已許甲物，

雖復更賤，勿捨彼取此，令主有

恨.一慎勿保任致愆負。

凡所施行不得

自用第二十二

（61）出入行來，當先白師。作新

法衣，當先白師；著新法衣，當

先白師。剃頭，當先白師。疾病

服藥，當先白師。作眾僧事，當

先白師。欲有私具紙筆之類，當

先白師。若諷經起，當先白師-

（62） 若人以物惠已，當先白師，師許受方受；已欲以物惠人，當

先白師，師聽方送。人從已借物

，當先白師，師聽方與。己欲借

人物，當先白師，師聽方借一白

，師聽不聽，皆當作禮。不聽，

不得有恨意一不得立門望視，及

以指插口中。

Dịch âm dịch nghĩa

Sa di ni luật nghi yếu lược (Bản yếu lược về giới luật và uy nghi của Sa di ni)

Hoa sơn, Long xương tự, tư Luật học sa môn Độc thể tập tập (Núi Bảo hoa, chùa Long xương, Sa môn chủ về Luật học, tên Độc thể, biên tập)

(1) Phạn ngữ sa di ni, thử phiên tức từ nữ, vị tức ác hành từ, tức thế nhiễm nhi từ tế chúng sinh dã. Diệc vân cần sách nữ, diệc vân cầu tịch nữ. Luật nghi giả, thập giới luật chư uy nghi dã. Phạn tự "sa di ni", xứ này dịch nghĩa tức từ nữ, là đình chỉ việc ác, thi hành từ bi : đình chỉ những sự ô nhiễm của thế tục mà từ bi tế độ chúng sinh. Cũng dịch cần sách nữ, cũng dịch cầu tịch nữ. Còn "luật nghi" là mười giới luật và các uy nghi.

Thượng thiên : giới luật môn (Chương trước : phần giới luật)

(2) Sa di ni giới văn trung, Phật ngôn, thập lục dĩ thượng ưng tác sa di ni. Tố vô hà uế, trinh lương hoàn cụ, vô sở hủy nhục, phụ mẫu kiến thính, nãi đắc vi đạo. Tố bất trinh lương, bất ưng vi đạo. Thạch nhân nặc bịnh, bất ưng vi đạo. Dĩ nữ nhân tứ thái nan bảo, duyệt tại tu du phục sinh ác ý, thí như thủy bào nhất khởi nhất diệt, vô hữu thường định, tu thiện quan sát, nãi kh độ ni.

Trong Sa di ni giới văn, Phật dạy, 16 tuổi sắp lên mới nên làm sa di ni. Vốn không tỳ vết, do bẩn; trinh tiết và lương thiện thì nguyên vẹn đầy đủ, không bị mỉa mai sỉ nhục, và cha mẹ thuận cho, mới được xuất gia. Vốn không trinh tiết lương thiện, không nên xuất gia. Gái đá, hay bị nhiễm trùng, [không thể chữa lành], không nên xuất gia. Vì phụ nữ thì cái thói bốc đồng làm cho tâm tính khó giữ duy nhất, thích thú chốc lát, ý xấu lại nối lên, y như bong bóng nước cái nổi cái mất, không có nhất định, nên phải khéo quan sát mới có thể độ cho ni.

(3) Hựu Phật quan kiến nhân gian, thượng chí nhị thập bát thiên, hạ chí thập bát địa ngục, giai khổ vô lạc, cố kiết giới dĩ huấn hậu sinh. Do thị tín nữ thế phát xuất gia, tiên thọ thập chi cấm giới, danh pháp đồng sa di ni ; thứ dữ nhị tuế nghiệm học lục pháp, vi thức xoa ma na. Sĩ tuế mãn, học tịnh, kham nhập Á tăng số giả, tại nhị bộ tăng trung khất thọ tỷ kheo ni giới.

Lại nữa, Phật thấy loài người, và trên suốt 28 tầng trời, dưới đến 18 địa ngục, toàn là khổ sở, không có yên vui, nên qui định giới luật để huấn thị hậu sinh. Do đó, tín nữ thế phát xuất gia thì trước thọ 10 chi cấm giới, gọi là pháp đồng sa di ni; kế đó, cho 2 năm để xét nghiệm và học tập 6 pháp, gọi là thức xoa ma na. Chờ số tuổi đầy đủ, sự học trong sáng, có thể đứng vào hàng ngũ Á tăng, thì ở trong 2 bộ đại tăng mà xin thọ tỷ kheo ni giới.

(4) Tư thành chánh chế. Tý lai ni luật thất tông, thời phong hạ mại, nhi sa di ni bổn sở thọ giới vị am. Kiêu mạn giả đa khinh nhị bộ đại tăng, ngu muội giả toàn thất chư môn tế hạnh, dục quang đạo hóa dĩ nhiếp ni đồ, nan khả ký dã. Nhân thể thập giới lược minh chế chỉ, tỷ mông học tri sở hướng phương.

Trên đây thật là sự qui định chính thức của Phật. Gần đây, giới luật ni bộ lạc mất tôn chỉ, cái thói thời đại đi xuống quá xa, đến nỗi gọi là sa di ni mà đối với giới luật của mình lãnh thọ vẫn chưa am tường. Rồi kẻ kiêu mạn thì phần nhiều khinh thường 2 bộ đại tăng, người ngu tối thì hoàn toàn đánh mất các môn tế hạnh, nên muốn làm rực rõ nền pháp hóa để tiếp độ ni đồ, thì cũng thật là điều khó thể mong mỏi. Nhân đó, tôi chọn lấy 10 giới mà tóm tắt thuyết minh những sự chế chỉ, để làm cho người sơ học biết phương trời mà họ phải hướng tới.

(5) Hảo tâm xuất gia giả, thiết ý tuân hành, thận vật vi phạm. Nhiên hậu cận vi thức xoa ma na, tỷ kheo ni giới chi giai thê, viễn vi bồ tát giới chi căn bản, nhân giới sinh định, nhân định phát tuệ, thứ cơ thành tựu thánh đạo, bất phụ sơ niệm xuất gia chi chí hỷ. Nhược nhạo quảng lãm giả, tự đương tường duyệt Luật tạng toàn điển. Dĩ hạ thập giới điều chương, y Luật tạng Tùy tự hàm bán văn lục xuất, tinh vô tăng giảm.

Những người xuất gia với tâm chí tốt, hãy thiết ý tuân hành, thận trọng đừng để vi phạm. Như vậy mới gần thì làm thềm làm thang cho thức xoa ma na và tỷ kheo ni giới, xa thì làm rễ làm gốc cho bồ tát giới. Rồi nhân giới sinh định, nhân định phát tuệ, ngõ hầu thành tựu thánh đạo, không phụ chí hướng lúc mới xuất gia. Ai thích xem cho rộng thì nên tự cứu xét tinh tường toàn bộ các sách nói về Sa di ni] trong Luật tạng. Điều chương 10 giới dưới đây là y theo bản văn trong hộp chữ Tùy của Luật tạng mà sao chép ra, không thêm bớt gì cả.

Đệ nhất : sát giới (Thứ nhất : giới sát sinh)

(6) Sa di ni sơ giới bất đắc sát sinh, từ mẫn quần sinh như phụ mẫu niệm tử, da ai nhuyễn động do như xích tử. Hà vị bất sát? Hộ thân khấu ý. Thân bất sát nhân vật, kỳ hành suyễn tức chi loại, nhi bất thủ vi, diệc bất giáo nhân, kiến sát bất thực, văn sát bất thực, nghi sát bất thực, vị ngã sát bất thực. Khẩu bất thuyết ngôn đương sát, đương hại, báo oán ; diệc bất đắc ngôn tử khoái, sát khoái, mỗ phì, mỗ sấu, mỗ nhục đa hảo, mỗ nhục thiểu dã. Ý diệc bất niệm, đương hữu sở tặc sát ư mỗ khoái hồ, mỗ súc phì, mỗ sấu ; ai chư chúng sinh như kỷ cốt tủy, như phụ như mẫu, như tử như thân, đẳng vô sai đặc. Phổ đắng nhất tâm, thường chí đại thừa, thị vi sa di ni thỉ học giới dã.

Giới của sa di ni là không được sát sinh, mà từ mẫn chúng sinh như cha mẹ thương con, thương đến cả cái loài nhuyễn động, như thương con mới sinh. Không sát sinh là thế nào? Là giữ thân miệng ý. Thân thì không giết người, vật, cho đến loại bò ngoằn ngoèo, thở bức tức ; bằng cách không tự tay giết, không bảo người giết, thấy giết không ăn, nghe giết không ăn, nghi giết không ăn, biết giết vì mình lại càng không ăn. Miệng thì không nói phải giết, phải hại, trả thù ; cũng không được nói chết khoái, giết khoái, con này mập, con kia gầy, thịt này nhiều, thịt kia ít. Ý cũng không nghĩ, phải chi có giặc giết nó thì khoái biết mấy. Thương mọi chúng sinh như xương tủy của mình, như cha mẹ, như con cái, như bản thân, không khác chi cả. Nhất tâm thương xót chúng sinh một cách phổ cập, bình đẳng, và thường đặt chí nguyện vào đại thừa, đó là giới phải học tập đầu tiên của sa di ni.

Đệ nhị : đạo giới (Thứ hai : giới trộm cướp)

(7) Sa di ni giới bất đắc đạo thiết. Nhất tiền dĩ thượng, thảo diệp mao mễ, bất đắc thủ dã. Chủ bất thủ dữ bất đắc thủ thủ, khẩu bất ngôn thủ, tâm bất niệm thủ. Mục bất ái sắc, nhĩ bất ái thanh, tỷ bất đạo hương, thiệt bất thâu vị, thân bất tham ý, tâm bất thiết dục. Lục tình vô trước, thường lập quyền tuệ, tắc viết bất đạo, thị vi sa di ni giới dã.

Giới của sa di ni là không được trộm cướp. Một tiền sắp lên, cho đến một lá cỏ, một hạt gạo nhỏ, cũng không được lấy. Người chủ đồ vật không tự tay đưa cho thì mình không được tự tay mà lấy. Miệng không nói đến sự lấy, ý không nghĩ đến sự lấy. Mắt không ham sắc, tai không mê tiếng, mũi không trộm hơi, lưỡi không cắp mùi, thân không ham áo, ý không cuốm dục. Sáu căn không đam mê, bằng cách thường đứng trong tuệ giác phương tiện, thì gọi là không trộm cướp, đó là giới của sa di ni.

Đệ tam : dâm giới (Thứ ba : giới dâm dục)

(8) Sa di ni bất đắc dâm dật. Hà vị bất dâm? Nhất tâm thanh khiết. Thân bất dâm dật, khẩu bất thuyết dâm, tâm bất niệm dâm, chấp kỷ tiên minh, như hư không phong vô sở ỷ trước. Thân bất hành dâm, mục bất dâm thị, nhĩ bất dâm thính, tỷ bất dâm hương, khẩu bất dâm ngôn, tâm bất tồn dục. Quán thân tứ đại bổn vô sở hữu, kế địa thủy hỏa phong vô ngã, vô nhân, vô thọ, vô mạng, hà sở dâm dật, hà sở trước hồ ? Chí không, vô tướng nguyện, thị vi sa di ni giới dã.

Giới của sa di ni là không được dâm dật. Không được dâm dật là thế nào ? Là nhất tâm thanh khiết. Thân không làm dâm dật, miệng không nói dâm dật, ý không nghĩ dâm dật, giữ mình tươi sáng, như gió lướt không gian không vướng mắc đâu cả. Mắt không nhìn sắc dâm, tai không nghe tiếng dâm, mũi không ngửi hơi dâm, lưỡi không nói lời dâm, thân không làm việc dâm, ý không nghĩ điều dâm. Quán thân là tứ đại, vốn không thật có, lại xét chính tứ đại ấy, tức đất nước lửa gió, cũng không phải bản ngã, không phải sinh thể, không phải tồn tại, không phải sinh mạng, vậy dâm dật cái gì, vướng mắc vào đâu ? Nên chí nguyện sống bằng ba giải thoát môn là không, vô tướng, vô nguyện, đó là giới của sa di ni.

Đệ tứ : vọng ngữ giới (Thứ tư : giới nói dối)

(9) Sa di ni giới bất đắc lưỡng thiệt, ác ngôn. Ngôn ngữ an tường. Bất kiến mạc ngôn kiến, bất văn mạc ngôn văn, kiến ác bất truyền, văn ác bất tuyên. Ác ngôn trực ty, thường hành tứ đắng. Vô hữu phi ngôn, ngôn triếp thuyết đạo. Bất đắc luận thuyết tục sự, bất giảng vương giả thần lại tặc sự. Thường thán kinh pháp, bồ tát chánh giới, chí vu đại thừa, bất vi tiểu học. Hành tứ đắng tâm, thị vi sa di ni giới dã.

Giới của sa di ni là không được nói hai lưỡi, nói thô ác. Mà nói năng phải từ hòa, minh bạch. Không thấy đừng nói thấy, không nghe dừng nói nghe; thấy việc xấu thì không loan truyền, nghe điều bậy cũng không tuyên bố. Lời ác thì tránh liền, thường làm 4 vô lượng tâm. Không nói bậy, nói là nói về đạo pháp. Không được nói việc thế tục, không bàn việc quái tặc của vua quan. Thường tán thán kinh pháp và giới pháp chính của Bồ tát giới, chí nguyện ở đại thừa chứ không làm theo học lý nhỏ hẹp. Với chí nguyện ấy mà làm 4 vô lượng tâm, đó là giới của sa di ni.

Đệ ngũ : bất ẩm tửu giới (Thứ năm : giới uống rượu)

(10) Sa di ni giới bất đắc ẩm tửu. Bất đắc thị tửu, bất đắc thường tửu. Tửu hữu tam thập lục thất. Thất đạo phá gia, nguy thân táng mạng, giai tất do chi. Khiên đông dẫn tây, trì nam trước bắc ; bất năng phúng kinh, bất kính Tam tôn ; khinh dị sư hữu, bất hiếu phụ mẫu ; tâm bế ý tắc, thế thế ngu si ; bất trị đại đạo, kỳ tâm vô thức : cố bất ẩm tửu. Dục ly ngũ âm, ngũ dục, ngũ cái, đắc ngũ thần thông, đắc độ ngũ đạo, thị vi sa di ni giới dã.

Giới của sa di ni là không được uống rượu. Bằng cách không được ham rượu, không được nếm rượu. Rượu có ba mươi sáu lỗi. Lỗi đạo, phá nhà, nguy thân, mất mạng, hết thảy đều do rượu. Kéo bên đông, dắt bên tây, nắm bên nam, vướng bên bắc. Không thế tụng kinh, không kính Tam bảo ; khinh dễ thầy bạn, bất hiếu mẹ cha ; tâm bít, ý lấp, đời đời ngu si; không gặp đạo lớn, tâm không trí thức : nên đừng uống rượu. Muốn thoát ngũ âm, ngũ dục và ngũ cái, được chứng ngũ thông, được vượt ngũ đạo, đó là giới của sa di ni.

Đệ lục : bất trước hương hoa anh lạc giới (Thứ sáu : giới mang hương, hoa, ngọc)

(11) Sa di ni giới bất đắc trì hương hoa tự huân sức ; y bị lý lũ bất đắc ngũ sắc ; bất đắc dĩ chúng bảo tự anh lạc ; bất đắc trước cẩm tú lăng la ỷ hộc. Bất đắc ỷ thị ; đương trước thô phục, thanh, hắc, mộc lan, cập nê hoàn lý y, đê đầu nhi hành. Dục trừ lục suy, dĩ giới vi hương, cầu tụng thâm pháp dĩ vi chân bảo, tam thập nhị tướng dĩ vi anh lạc, đắc thực chúng hảo dĩ vi bị phục. Nguyện lục thần thông vô ngại, lục độ đạo nhân, thị vi sa di ni giới dã.

Giới của sa di ni là không được cầm nắm hương và hoa để xông ủ và trang sức cho mình; áo chăn giày dép không được có năm màu sắc chính ; không được lấy các thứ ngọc làm chuôi ngọc cho mình ; không được mặc gấm, gầm thêu năm màu, lụa mỏng có hoa, là dệt bằng tơ mỏng, the lụa có bông hoa, và sa trun. Không được nhìn phục sức y như the lụa có bông hoa ; phải mặc pháp phục bằng vải thô, với màu xanh, đen, mộc lan, và mặc áo trong nê hoàn, thấp đầu mà đi. Muốn trừ lục suy thì phải lấy giới pháp làm hương thơm, cầu học chánh pháp sâu xa làm ngọc thật, lấy ba mươi hai tướng tốt làm chuỗi ngọc, lấy tám mươi tướng phụ đã được bởi gieo trồng thiện căn mà làm đồ khoác đồ mặc. Nguyện sáu thần thông tự tại vô ngại, sáu ba la mật dẫn dắt mọi người, đó là giới của sa di ni.

Đệ thất : bất tọa cao quảng đại sàng giới (Thứ bảy : giới ngồi giường cao, lớn)

(12) Sa di ni giới bất đắc tọa kim ngân cao sàng, ỷ tú cẩm bị, chúng bảo uyến diên. Bất đắc niệm chi. Bất đắc giáo cầu sách hảo sàng tháp tịch, ngũ sắc họa phiến, thượng hảo tiêu phất. Bất đắc trước tý xuyến chỉ hoàn. Trực tín, giới, tàm, quí, thí, bác văn, trí tuệ. Nhất tâm tinh chuyên, thường cầu tam muội dĩ vi sàng tháp ; tâm bất động diêu, chúng tuệ tự nhiên, dĩ vi tọa cụ. Thất giác bất chuyển, chí vu đạo tâm, thị vi sa di ni giới dã.

Giới của sa di ni là không được ngồi giường ghế cao làm bằng vàng bạc, dùng chăn gấm có bông hoa và đủ cả năm màu, dùng áo lụa đỏ hồng, và tua dải trước hay sau mão mà tất cả đều được đính các thứ ngọc. Không được nghĩ đến những thứ ấy. Không được bảo tìm kiếm giường, giường vừa mà dài, và chiếu, tất cả đều thuộc loại tốt ; tìm kiếm cái quạt vẽ đủ năm màu sắc ; cái phất bằng lông đuôi chim thượng hảo hạng. Không được mang vòng cổ tay và nhẫn ngón tay. Chánh tín, giữ giới, tự hổ, thẹn người, san sẻ, học rộng, lý giải lđủ 7 thánh tài]. Nhất tâm tinh chuyên, thường cầu tam muội lấy làm giường phản ; tâm không dao động, tuệ giác tự tại, lấy làm tọa cụ. Bảy giác chi không dao động, chí nguyện ở bồ đề tâm, đó là giới của sa di ni.

Đệ bát : bất ca vũ âm nhạc giới (Thứ tám : giới hát múa tấu nhạc)

(13) Sa di ni giới bất đắc thính ca vũ âm nhạc thanh, phách thủ, cổ tiết. Bất đắc tự vi, diệc bất giáo nhân. Thường tự tu thân, thuận hành chánh pháp, bất vi tà hạnh. Nhất tâm qui Phật, tụng kinh, hành chánh, dĩ vi pháp lạc, bất vi tục lạc. Thính kinh tư duy, thâm nhập đại nghĩa. Tự bất hữu tật, bất đắc thừa xa mã tượng. Đương niệm khinh cử bát bất tư nghị thần thông chi đạt, dĩ vi xa thừa độ thoát bát nạn, thị vi sa di ni giới dã.

Giới của sa di ni là không được nghe cái tiếng hát múa, tấu nhạc, vỗ tay, đánh nhịp. Không được tự làm, cũng không bảo người. Thường tự tu thân, thuận hành chánh pháp, không theo tà hạnh. Nhất tâm mà qui y Phật, tụng kinh, thực hành tám chánh đạo, và lấy đó làm cái vui Phật pháp, không theo cái vui thế tục. Cái vui Phật pháp như vậy là do nghe kinh pháp thì tư duy, vào sâu nghĩa lý cao lớn. Chính mình không bịnh thì không được cỡi xe, ngựa, voi. Nên nghĩ đến sự cử động nhẹ nhàng, tức sự thông suốt của tám thứ thần thông bất khả tư nghị, lấy đó làm xe cộ để vượt thoát tám nạn, đó là giới của sa di ni. Đệ cửu : bất tróc trì kim bảo giới (Thứ chín : giới nắm giữ vàng ngọc)

(14) Sa di ni giới bất đắc tích tụ trân bảo, bất đắc thủ thủ, bất đắc giáo nhân. Thường tự chuyên tinh dĩ đạo vi bảo, dĩ kinh vi thượng, dĩ nghĩa vi diệu, giải không vô tướng vô nguyện vi bản, chí ư tam thoát, bất cầu tham dục. Dục ly cửu não, trú đạo thậm cửu, vô cùng vô cực, vô hữu biên tế, diệc vô sở trú, thị vi sa di ni giới dã.

Giới của sa di ni là không được chứa dồn bảo vật, bằng cách không được tự tay mình lấy, không được bảo người lấy. Thường tự tinh chuyên, lây pháp làm ngọc quí, lấy kinh làm cao tột, lây nghĩa làm nhiệm mầu, lấy sự lý giải không, vô tướng, vô nguyện, làm căn bản, đạt đến ba cửa giải thoát ấy chứ không thích tham dục. Muốn rời xa chín thứ bức não thì trú ở trong Phật pháp cho lâu, không cùng không tột, không có giới hạn, cũng không đứng lại, đó là giới của sa di ni.

Đệ thập : bất phi thời thực giới (Thứ mười : giới ăn lúc phi thời)

(15) Sa di ni giới thực bất thất thời. Thường dĩ thời thực, bất đắc thất độ. Quá nhật trung hậu, bất đắc phục thực. Tuy hữu cam mỹ vô cực chi vị, chung bất phục thực, diệc bất giáo nhân phạm, tâm diệc bất niệm. Giả sử vô thượng tự nhiên thực lai, diệc bất đắc thực dã. Nhược trưởng giả, quốc vương, quá nhật trung hậu, thí diệc bất thực. Chung tử bất phạm. Thường tư thiền định ; nhất thế ẩm thực, tuy hữu sở thực, tài tự chi mạng. Dục linh nhất thế giải thâm viễn nguyện, đắc thập chủng lực dĩ vi ẩm thực, thị vi sa di ni giới dã.

Giới của sa di ni là ăn không trái giờ. Thường ăn đúng giờ, không được trái chừng đỗi. Sau lúc mặt trời đứng bóng, không được ăn nữa. Dẫu có cái vị ngọt ngon vô cùng cũng quyết định không ăn lại, không bảo người ăn, tâm cũng không nghĩ đến. Giả sử có thức ăn tự nhiên và tột bực, cũng không được ăn. Trưởng giả hay quốc vương, sau lúc đứng bóng mà cúng cho, cũng không ăn. Trọn đời đến chết, không vi phạm giới này. Thường tư duy thiền định ; còn mọi thức uống ăn, dầu dùng đến cũng chỉ đủ để giữ mạng sống mà thôi. Muốn làm cho mọi người thấu hiểu chí nguyện sâu xa, thực hiện mười lực để làm thức uống ăn, đó là giới của sa di ni.

Hạ thiên : uy nghi môn (Chương sau : phần uy nghi)

(16) Phật chế, ni chúng luật nghiêm đại tăng, do kỳ chánh pháp hệ tăng giảm cố. Tường khảo thánh điển, kỳ chế tự minh. Nhược sa di ni tự bất tri ưng sở thi hành, bất hứa cận viên, dĩ đại tỷ kheo ni sự cánh nan tác cố. Tu linh thục học tri di, nãi hứa thọ cụ. Như bất tri, nhi tức vị thọ cụ giới giả, tắc vị Phật pháp dị hành, Á tăng dị tác. Thị cố sa di ni ưng tiên sùng huấn.

Phật qui định, ni chúng thì giới luật càng phải nghiêm như đại tăng, lý do là vì chánh pháp của Phật liên hệ đến họ mà tăng hay giảm. Xét rõ thánh điển, sẽ thấy sự qui định ấy tự minh bạch như vậy. Đến như sa di ni mà tự họ không biết việc họ phải làm, thì không cho lãnh thọ giới pháp cận viên, vì việc đại tỷ kheo ni lại càng khó làm. Phải bảo họ học thuộc, thầu hiểu đã, mới cho lãnh thọ giới pháp cụ túc này. Như họ không thấu hiểu mà vẫn tức thì truyền thọ cho họ giới pháp cụ túc, thì người ta sẽ bảo Phật pháp dễ tu, Á tăng dễ làm. Vì lý do ấy, sa di ni trước hết phải tôn trọng sự huấn thị trên đây.

(17) Dĩ hạ điều tắc, ư Đại ái đạo kinh, Sa di ni giới văn, cập Đệ nhị phần tỷ kheo ni tùy luật uy nghi trung tiết xuất. Hựu Vân thê Sa di yếu lược nội, phàm sa di ni khả thông dụng giả, diệc thể tập chi. Lương dĩ mạt pháp ni luân tình đa giải đãi, văn phồn tắc yểm, tịnh khủng văn tự sinh thiển, do thị san phồn toát yếu, nhưng phân loại tụ dĩ tiện độc học. Gian hữu vị bị, tùng nghĩa bổ nhập nhất nhị. Kỳ nhạo quảng lãm giả, tự đương kiếm duyệt toàn thư.

Những điều tắc dưới đây, từ trong kinh Đại ái đạo, văn Sa di ni giới, và tùy luật uy nghi của Phần thứ hai nói về tỷ kheo ni, tỉa bớt mà rút ra. Thêm nữa, trong sách Sa di luật nghi yếu lược của ngài Vân thê, phàm điều gì sa di ni có thể thông dụng thì cũng lượm lặt mà tập hợp. Vì lẽ ni chúng thời kỳ mạt pháp lòng lắm giải đãi, nghe nhiều thì chán, lại sợ văn tự sống sít, do đó, tôi tước bớt phồn toái mà tóm lấy cốt yếu, nhưng vẫn phân loại để tiện cho việc đọc và học. Tựu trung, có chỗ nào chưa đủ, tôi theo ý nghĩa mà phụ thêm một vài điều. Ai thích xem cho rộng thì nên tự cứu xét toàn văn các sách [trên đây).

Kính Tam bảo đệ nhất (Thứ 1, kính Tam bảo)

(18) Đương kính Phật, chí tâm vô tà, trì đầu não trước địa, thường tự sám hối túc thế tội ác. Thường kính Pháp, tâm tồn ư đạo, từ hiếu ư kinh. Thường kính Tăng, tâm bình bất phế, chí thành hữu tín * Bất đắc nhân tiểu sự sân xả Tam bảo * Bất đắc trì Phật tượng chí đại tiểu tiện xứ. Bất đắc trước bất tịnh lý nhập Phật điện cập Tăng tháp trung * Thỉ ư xuất gia thọ giới, tận kỳ chung thân thọ mạng, thường đương thời khắc hệ ức Tam bảo * Phải thường kính Phật hết lòng, không theo tà giáo, đem đầu não đặt sát đất, thường tự sám hối tội ác đời trước. Thường kính Pháp, tâm dồn nơi đạo pháp, từ hiếu với khế kinh. Thường kính Tăng, lòng bình tĩnh, không từ bỏ, chí thành tin tưởng * Không được nhân việc nhỏ mà giận bỏ Tam bảo * Không được mang tượng Phật đến chỗ đại tiểu tiện. Không được mang giày dép dơ bẩn vào trong điện Phật và tháp Tăng * Bắt đầu từ lúc xuất gia thọ giới, cuối cùng đến lúc kết thúc đời sống, giờ khắc nào cũng thường xuyên tập trung sự nghĩ nhớ lại nơi Tam bảo *

(19) Triêu mộ lễ Phật phát nguyện, nguyện tại tại sinh xứ cụ trượng phu tướng, đồng chân xuất gia, tức năng thân cận Tam bảo, cúng dường thừa sự. U cận trú nữ tịnh dàn việt tiền, ưng đương tán thán Tam bảo công đức, sinh tăng nhân tín * Phàm trước nhất y, xan nhất thực, ẩm nhất tương, thường bất vong Phật ân ; trước tân y lý thời tiên đương lễ Phật, thọ ẩm thực thời tiên đương cúng Phật, hằng tồn tàm quí, khởi tri túc niệm.

Sớm tối lạy Phật phát nguyện, nguyện sinh ra ở đâu cũng đủ tướng trượng phu, đồng chân xuất gia, liền biết thân cận Tam bảo mà cúng dường phụng sự. Trước cận trú nữ và đàn việt, phải tán thán công đức của Tam bảo, làm phát sinh và tăng thêm tín tâm cho họ * Mặc một cái áo, ăn một bữa cơm, uống một chén nước, đều luôn luôn không quên ơn Phật; khi mang áo giày mới phải lạy Phật trước, lúc hưởng thụ uống ăn phải cúng Phật trước, thường hổ thẹn mà khởi niệm tri túc.

Kính đại sa môn đệ nhị (Thứ 2, kính đại sa môn)

(20) Bất đắc hoán nhị bộ đại tăng tự * Bất đắc đạo thính nhị bộ đại tăng thuyết giới * Bất đắc chuyển hành thuyết nhị bộ đại tăng quá * Bất đắc kiến nhị bộ đại tăng quá bất khởi, trừ độc kinh thời, bịnh thời, thế phát thời, phạn thời, tác chúng sự thời * Bất đắc cố tác dị ngữ xúc não nhị bộ đại tăng. Bất đắc vô căn sân báng nhị bộ đại tăng * Không được gọi tên chữ của đại tăng hai bộ * Không được lén nghe đại tăng hai bộ thuyết giới * Không được nói chuyền lầm lỡ của đại tăng hai bộ * Không được thấy đại tăng hai bộ đi qua mà không đứng dậy, trừ lúc đọc kinh, lúc bịnh, lúc cắt tóc, lúc ăn cơm, lúc làm việc tăng chúng * Không được cố nói lời nói khác lạ để xúc não đại tăng hai bộ. Không được vì tức giận mà phỉ báng vô căn cứ đối với đại tăng hai bộ *

(21) Bất đắc ư nhị bộ đại tăng trung khiêu toa bỉ thử. Bất đắc cố não nhị bộ đại tăng, giả vấn kinh luật * Bất đắc mạ lị nhị bộ đại tăng. Bất đắc ư nhị bộ đại tăng tiền hành. Bất đắc khinh vũ nhị bộ đại tăng, cố ý ư tiền hý tiếu, hiệu kỳ ngữ ngôn hình tướng hành bộ. Bất đắc tứ bình xứ, kiến nhị bộ đại tăng quá chỉ bối. Hành thời, nhược phùng nhị bộ đại tăng, đương hạ đạo đê thủ bàng lập, cung nhượng khứ dĩ nhiên hậu phương hành.

Không được đối với đại tăng hai bộ mà khiêu khích, xúi dục bên kia bên này. Không được cố làm phiền não đại tăng hai bộ băng cách làm bộ hỏi kinh hỏi luật * Không được mắng chửi đại tăng hai bộ. Không được đi trước mặt đại tăng hai bộ. Không được khinh lờn đại tăng hai bộ, cố ý giỡn cười trước mặt, nhái giọng nói, hình dáng và bước đi của các ngài. Không được rình chỗ khuất để nhìn đại tăng hai bộ đi qua mà chỉ trỏ sau lưng. Khi đi, nếu gặp đại tăng hai bộ thì phải ở chỗ thấp, cúi đầu, đứng một bên, kính nhường các ngài đi rồi mới đi.

Sự sư đệ tam (Thứ 3, thờ thầy)

(22) Thị hòa thượng a xà lê như thị Phật * Đương kính ư sư, thường phụ cận chi, như pháp luật hành. Đương như sư giáo, thường ưng hòa thuận * Thường đương tảo khởi, vật hậu sư khởi ; tự cảnh kỳ tâm, vật linh sư hô. Tảo khởi thời, đương tiên thanh tịnh, trước pháp y lễ Phật, Pháp, khước lễ sư. Dục nhập hộ, tiên đương tam đàn chỉ. Lễ sư thời, khứ lục xích, vấn tấn, khước hành xuất hộ. Sư tọa thiền bất ưng tác lễ, sư kinh hành bất ưng tác lễ, sư thọ thực, sư sơ xí, sư tháo dục, sư thụy tức đẳng, bất ưng tác lễ. Dục lễ bái, nhược sư chỉ chi, nghi thuận mạng, vật bái. Sư bế hộ, bất ưng hộ ngoại tác lễ ; dục nhập hộ tác lễ, ưng đàn chỉ tam biến, sư bất ứng, ưng khứ * Chiêm ngưỡng hòa thượng, xà lê, như chiêm ngưỡng Phật * Phải kính thầy, thường gần gũi thầy để hành trì đúng pháp đúng luật. Phải giữ đúng huấn dụ của thầy, với sự kính thuận thường xuyên * Thường nên dậy sớm, đừng dậy sau thầy ; tự cảnh giác tâm mình, đừng để thầy phải gọi dậy. Sáng sớm, khi thức dậy, phải trước hết súc miệng và gột rửa sạch sẽ, mặc pháp y lạy Phật lạy Pháp rồi lui ra lạy thầy. Muốn vào cửa, trước hết nên đàn chỉ ba lần. Khi lạy thầy thì lạy cách sáu thước xưa, hỏi thăm sức khỏe rồi đi lui mà ra cửa. Thầy ngồi thiền không nên lạy, thầy kinh hành không nên lạy, thầy thọ thực, thầy đánh răng, thầy rửa tắm, thầy ngủ nghỉ vân vân, không nên lạy. Muốn lạy mà thầy ngăn cản thì nên thuận theo mạng lịnh của thầy, đừng lạy. Thầy đóng cửa, không nên ở ngoài cửa mà lạy; muốn vào cửa mà lạy thì phải đàn chỉ ba lần, thầy không trả lời thì nên đi *

(23) Nhược sử xuất bất tịnh khí, bất đắc thóa, bất đắc sân nhuế * Đương thành tín ư sư, tâm trực hữu thật. Từ hiếu ư sư, tâm tồn tả hữu, bất khứ thực tức * Nhược hành quốc trung kiến quái dị chi sự, đương khởi ngữ sư, vấn kỳ biến dị. Tùng sư thọ kinh, đương đoan tâm chí thật, thân tâm khẩu ý vô sai đặc như mao phát * Sư thiết sử hành sở chí, đương tật khứ tật hoàn; thiết hữu nhân vấn, sa di ni, nhữ sư tại phủ, đương mặc nhiên trực khứ, bất đắc cọng tương ứng tri * Thiết hữu quá ác, tầm đương hướng sư thú quá, ngôn dĩ vô trạng * Nhất thế đương tín hướng ư sư ; nhược nhân thuyết sư quá, tức đương ha chỉ * Trì sư ẩm thực, giai đương lưỡng thủ bổng ; thực tất, liễm khí đương từ từ * Thị sư, bất đắc đối diện lập, bất đắc cao xứ lập, bất đắc thái viễn lập ; đương linh sư tiểu ngữ đắc văn, bất phí tôn lực * Nếu bảo đổ đồ bất tịnh thì không nên nhổ nước miếng, không nên giận tức * Phải chân thành đối với thầy, lòng ngay thẳng, chắc thật. Hãy từ hiếu với thầy, quấn quýt bên thầy, không rời bữa ăn giấc nghỉ * Đi trong quốc gia, thấy sự quái lạ thì nên trình bạch với thầy, hỏi thầy sự quái lạ ấy. Theo thầy học kinh, phải nghiêm chỉnh tâm trí, cùng tột chân thật, thân tâm miệng ý không khác nhau chút nào * Thầy bảo đi đến chỗ nào thì nên đi mau về mau; nếu có ai hỏi, sa di ni, thầy của cô còn không, thì nên yên lặng đi thắng, không được trả lời cho họ biết * Giả sử có tội ác, thì phải liền liền đến thầy thú tội, nói ra rồi không còn tội trạng nữa * Hoàn toàn tin tưởng nơi thầy ; nếu ai nói thầy có lỗi thì nên trách liền cho họ thôi đi * Cầm đồ uống đồ ăn của thầy đều nên bưng hai tay. Ăn rồi, dọn đồ thì phải từ từ * Hầu thầy, không được đứng đối diện, không được đứng chỗ cao, không được đứng quá xa ; phải đứng sao để thầy nói nhỏ mình nghe được, khỏi phí sức thầy *

(24) Nhược thỉnh vấn Phật pháp, đương chỉnh y lễ bái, hiệp chưởng đế thính, tư duy thâm nhập. Nhược vấn gia thường sự, bất tu lễ bái, đãn đoan lập sư trắc, cứ thật thân bạch. Sư nhược thân tâm quyện, giáo khứ ưng khứ, bất đắc tâm tình bất hỷ, hiện ư nhan sắc * Bất đắc hý tọa sư tòa, cập ngọa sư sàng, trước sư y mạo đẳng * Sư tật bịnh, thỉ chung liệu lý, phòng thất bị nhục, dược nhĩ chúc thực đẳng, nhất nhất dụng tâm điều trị * Trì y, thọ lý, tẩy nhiễm, hồng sái đẳng, cụ ư Luật trung, tư bất phiền lục * Nếu xin hỏi Phật pháp thì phải sửa y, lễ bái, chắp tay nghe kỹ, suy nghĩ vào sâu. Nếu hỏi việc thường của trú xứ thì không cần lễ bái, chỉ đứng ngay thẳng cạnh thầy, cứ thật trình bày. Nếu thầy mệt mỏi cơ thể hay tâm trí, bảo đi thì nên đi, không được lòng dạ không vui, hiện ra sắc mặt * Không được ngồi chơi chỗ ngồi của thầy, và nằm chơi giường thầy, dùng chơi áo mão của thầy, vân vân * Thầy đau ốm thì lo liệu từ đầu đến cuối. Phòng thất, chăn nệm, thuốc thang, cháo cơm vân vân, nhất nhất chú ý coi sóc * Cầm áo, đưa giày, giặt bẩn, sấy phơi, vân vân, thì dạy đủ cả trong Luật, ở đây không phiền sao chép *

(25) Phàm thị sư, bất mạng chi tọa bất cảm tọa, bất vân bât cảm đối, trừ tự hữu sự dục vấn. Phàm thị lập, bất đắc ỷ bích kháo trác, nghi đoan thân tề túc trắc lập * Sư hữu sở sử linh, nghi cập thời tác biện, bất đắc vi mạn * Phàm thụy miên, bất đắc tiên sư, trừ hữu bịnh duyên, bạch sư doãn khế * Nhân vấn sư danh, dương vân thượng mỗ hạ mỗ * Bất đắc kiều túc, xoa yêu, an nhiên ư sư tiền tọa ngọa. Như mạng tọa, sư khởi, tức ưng tốc khởi * Thủ hộ sư vật như kỷ thân mạng, bất đắc tư tự dữ nhân * Bất đắc ác nhãn thị sư *

Phàm hầu thầy, thầy không bảo ngồi thì không dám ngồi, không hỏi thì không dám thưa, trừ mình có việc muốn hỏi. Phàm đứng hầu thì không được dựa vách, tựa ghế, mà nên mình ngay thắng, chân tề chỉnh, đứng cạnh thầy * Thầy có sai khiến gì thì nên kịp thời làm cho xong, không được trái, nhác, hay khinh thường * Phàm ngủ nghỉ, không được trước thầy, trừ lúc có bịnh, bạch thầy cho phép nghỉ ngơi * Ai hỏi tên thầy, nên nói trên chữ x, dưới chữ x Không được kiếng chân, tréo lưng, an nhiên năm ngồi trước mặt thầy. Như thầy bảo ngồi thì khi thây đứng dậy, mình phải tức tốc đứng dậy * Giữ đồ của thầy như giữ thân mạng của mình, không được theo ý riêng mà tự cho người * Không được nhìn thầy bằng con mắt ác cảm *

(26) Bất đắc ly sư tự trú. Nhược sư mạng chung, nhược sư hữu duyên viễn hành bất đắc tùy khứ, ưng lễ bạch bổn sư ưng y chỉ hà nhân. Đương như sư mạng, tức y chỉ trú, nhất thế hoàn đồng sự sư pháp vô dị. Nhược sư bất chỉ thị tiện mạng chung, tu cánh trạch lương đạo y chỉ nhi trú. Nhược sư phá giới, phá kiến, bị tăng như pháp như luật trị tẩn, diệc ưng biệt mích minh sư y chỉ nhi trú, bất đắc túng tình tự dụng * Không được rời thầy ở riêng. Nếu thầy mạng chung, nếu thầy có duyên sự đi xa mà không được đi theo, thì phải lạy bạch thầy bổn sư hỏi nên y chỉ thầy nào. Phải đúng như mạng lịnh của thầy, y chỉ mà ở, và tất cả lại làm giống với cách thờ thầy, không khác chi cả. Nếu thầy không chỉ thị mà mạng chung ngay, thì phải lại chọn bậc lương đạo y chỉ mà ở. Nếu thầy phá giới, phá kiến, bị đại tăng y pháp y luật mà trị, đuối, thì cũng phải tìm riêng vị minh sư, y chỉ mà ở, không được buông thả tự chuyên *

(27) Bất đắc y chỉ tỷ kheo tăng trú. Bất đắc dữ sa di đồng trú. Bất đắc tùy sư trú du cánh, hoa viên. Bất đắc tùy sư trú thần miếu, phần am. Sư nhược trú, đương tác lễ, như luật gián khuyến * Hạ an cư thời, đương tùy sư cận đại tỷ kheo giới trú, bất đắc ư vô tỷ kheo trú xứ hạ an cư * Sư hoặc hữu sở thí, đương cung kính đảnh lễ nãi thọ ; nhược dĩ hữu giả đương vân hữu, bất khả vọng thọ.

Không được y chỉ tỷ kheo tăng mà ở. Không được cùng sa di ở chung. Không được theo thầy ở chỗ du ngoạn, chỗ vườn hoa. Không được theo thầy ở miếu thần, am mộ. Nếu thầy ở, thì phải lạy mà khuyên can như Luật đã dạy * Lúc hạ an cư thì phải theo thầy ở gần khu vức đại tỷ kheo, không được ở khu vức không có tỷ kheo ở mà hạ an cư * Hoặc thầy có cho gì thì nên cung kính đảnh lễ mới nhận; nếu thứ mình đã có thì nên nói có, không được uọng nhận.

Tùy sư xuất hành đệ tứ (Thứ 4, theo thầy đi ra)

(28) Bất đắc quá lịch nhân gia. Bất đắc chỉ trú đạo biên cọng nhân ngữ. Bất đắc tả hữu cố thị, đương đê thủ bình mục tùy sư hậu * Đáo đàn việt gia, đương trụ nhất diện, sư giáo tọa nãi tọa. Đáo tha tự, sư lê Phật hoặc tự lễ, bất đắc thiện tự minh khánh. Sư thọ trai, đương lập xuất sinh, trai tất, phục đương thị lập thâu sấn * Không được ghé qua nhà người khác. Không được dừng ở bên đường cùng người nói chuyện. Không được ngoái nhìn hai bên, mà nên cúi đầu, mắt nhìn ngang tầm mắt, đi theo sau thầy * Đến nhà đàn việt, nên đứng một bên thầy, thầy dạy ngồi mới ngồi. Đến tự viện khác, thầy lạy Phật hoặc mình lạy, đều không được tự ý đánh khánh. Thầy thọ trai thì phải đứng hầu xuất sinh, thọ trai xong lại phải đứng hầu thâu nhận đồ hiến cúng *

(29) Nhược duyên vãng, đương dữ tam nhân cọng hành. Đương dữ đại ni cọng hành. Nhược dữ ưu bà di cọng hành, ưng trước pháp y hành. Trước y đương tề chỉnh. Bất đắc phản sao y hành. Bất đắc y triền cảnh hành. Bất đắc khiêu hành. Bất đắc thủ xoa yêu hành. Bất đắc diêu thân hành. Bất đắc trạo tý hành. Bất đắc hý tiếu hành * Nếu có duyên cớ, ra đi không có thầy thì phải cùng ba người đi chung. Hoặc phải cùng vị ni sư lớn đi chung. Nếu cùng ưu bà di đi chung thì phải mang pháp y mà đi. Mang pháp y thì phải tề chỉnh. Không được đi mà vắt trái y ra phía sau. Không được đi mà y quấn cổ. Không được đi mà nhảy. Không được đi mà chéo tay sau lưng. Không được đi mà lắc mình. Không được đi mà vung cánh tay. Không được đi mà giỡn cười *

(30) Tùy sư hậu hành, bất đắc tiễn sư hình ảnh * Đạo bàng, ngộ hữu hoa quả, bất đắc thiện trích * Tùy sư hà nhĩ vãng hoàn, bất đắc oán thanh ngôn khổ, hiện bì lao tướng * Nhược đạo phùng nam tử, bất đắc thị ức; đương quán không, tác bất tịnh tưởng. Nhược lộ kiến tục kỳ chi sự, bất đắc thất thanh tán mỹ.

Đi theo sau thầy, không được dẫm lên bóng của thân hình thầy * Bên đường, gặp hoa trái, không được tự ý hái lấy * Theo thầy đi về xa gần, không được oán rằng khổ quá, lộ vẻ mệt nhọc * Trên đường nếu gặp con trai thì không được nhìn và nhớ; phải quán không, tu cái tưởng bất tịnh. Trên đường nếu thấy sự kỳ lạ của thế tục thì không được buột miệng khen đẹp.

Nhập chúng đệ ngũ (Thứ 5, nhập chúng)

(31) Bất đắc tranh tọa xứ. Bất đắc ư tòa thượng diêu tương hô ngữ tiếu * Chúng trung hữu thất nghi, đương ẩn ác dương thiện. Bất đắc phạt lao, hiển kỷ chi công * Bất đắc dữ đại tỷ kheo, đại tỷ kheo ni cọng tọa. Bất đắc tướng hình tiếu * Bất đắc cao thanh tỷ thế ẩu thổ. Bất đắc Phật tháp tứ biên đại tiểu tiện, sử xú khí lai nhập. Bất đắc hướng Phật tháp đại tiểu tiện. Bất đắc hướng Phật tháp thư cước tọa * Khiết trà thang thời, bất đắc chích thủ tác lễ. Bất đắc đa ngôn, đa tiếu, cập kha khiếm đương dĩ y tụ yểm khẩu * Không được tranh chỗ ngồi. Không được trên chỗ ngồi mà gọi vói nhau, nói hay cười * Trong chúng có ai mất uy nghi, nên ẩn ác dương thiện. Không được khoe cái mệt để tỏ cái công của mình * Không được cùng đại tỷ kheo hay đại tỷ kheo ni ngồi chung. Không được coi tướng hình dáng mà cười * Không được lớn tiếng hỉ mũi, nôn ọe, khạc nhổ. Không được bốn phía tháp Phật mà đại tiện tiểu tiện, làm cho hơi thối bay vào tháp. Không được hướng về phía tháp Phật mà đại tiện tiểu tiện. Không được hướng về phía tháp Phật duỗi cắng mà ngồi * Khi uống trà nước, không được dùng một tay còn lại mà thi lề. Không được nói nhiều, cười nhiều, và ngáp thì phải lấy tay áo bưng miệng *

(32) Cúng Phật hoa, thủ khai viên giả, bất đắc tiên khứu. Trừ ủy giả phương cúng tân giả, Ủy giả bất đắc khí địa tiễn đạp, nghi trước bình xứ * Ưng vị đại tỷ kheo ni cấp dương chi, tháo thủy đắng, tùy lực năng vi, tức đương tác chi, bất đắc thâu an, đương cầu thắng phước * Nhược văn hô thời tức niệm Phật ứng chi, bất đắc vân hữu vân thị * Phàm thập di vật, đương bạch chủ sự tỷ kheo ni * Phàm thượng Phật điện, đương túc dung nghi, bất đắc phóng ý tự tiện * Bất đắc ác khẩu tương điều, bất đắc giáo nhân tác bất thiện ngữ *

Hoa cúng Phật thì lấy thứ nở tròn, và không được ngửi trước. Loại trừ thứ héo mới cúng thứ mới. Thứ héo cũng không được bỏ xuống đất dẫm đạp lên, mà nên đặt ở chỗ khuất * Nên vì đại tỷ kheo ni mà cung cấp tăm dương chi, nước rửa vân vân, tùy sức có thế làm gì là nên làm, không được cầu an mà nên cầu cái phước thù thắng * Nếu nghe gọi thì tức khắc niệm Phật mà trả lời, không được nói có đây hay nói tôi đây * Phàm nhặt của rơi thì phải bạch vị tỷ kheo ni chủ sự * Phàm lên điện Phật, phải nghiêm kính hình dung và cử chỉ, không được buông thả tự tiện * Không được dùng lời nói thô độc mà giễu chọc nhau, không được bày cho người nói lời không tốt **

(33) Bất đắc tọa thị đại chúng lao vụ, ty lại thâu an * Bất đắc tư thủ chiêu đề trúc mộc, hoa quả, sơ thái, nhất thế ấm thực cập nhất thế khí vật đẳng * Phàm tự xưng, đương cử nhị tự pháp danh, bất đắc vân ngã cập mỗ giáp * Bất đắc nhân tiểu sự tranh chấp. Nhược đại sự nan nhẫn giả, diệc tu tâm bình khí hòa, dĩ lý luận biện; bất khả tắc từ nhi khứ. Nhược động khí xuất thô tức phi sa di ni * Nhập đại tăng đường, tiên lễ thánh tăng tượng, thứ hành thập phương lễ. Nhược kiến thức xoa ma na cập sa di, diệc ưng tác lễ.

Không được ngồi nhìn đại chúng làm việc mệt nhọc mà mình tránh, nhác, cầu an * Không được lấy riêng của chiêu đề như tre cây, hoa trái, rau lá, mọi thứ đồ uống đồ ăn, mọi thứ đồ vật, vân vân * Phàm tự xưng thì nên nói hai chữ pháp danh, không được nói ta hay nói xx * Không được nhân việc nhỏ mà tranh chấp. Nếu việc lớn khó nhẫn thì cũng phải tâm bình tĩnh, khí ôn hòa, lấy lẽ thảo luận ; không được thì từ mà đi. Nếu nối giận, nói thô, thì không phải là sa di ni * Vào đại tăng đường, trước lạy tượng thánh tăng, kế làm lề mười phương tăng chúng. Nếu thấy thức xoa ma na và sa di, thì cũng nên thi lễ.

Tùy chúng thực đệ lục (Thứ 6, theo chúng thọ thực)

(34) Văn kiền chùy thanh, tức đương chỉnh y phục * Lâm thực chú nguyện, giai đương cung kính * Xuất sinh, phạn bất quá thất liệp, miến bất quá nhất thốn, man đầu bất quá chỉ giáp hử, đa tắc vi tham, thiểu tắc vi xan; kỳ dư sơ thái, đậu hủ bất xuất. Phàm xuất sinh thời, mặc niệm kệ vân : Nhữ đẳng quỉ thần chúng, ngã kim thí nhữ cúng, thử thực biến thập phương, nhất thế quỉ thần cọng * Phàm ẩm thực, tác ngũ quán tưởng : nhất kế công đa thiểu, lượng bỉ lai xứ ; nhị thỗn kỷ đức hạnh, toàn khuyết ứng cúng ; tam phòng tâm ly quá, tham đẳng vi tông ; tứ chánh sự lương dược, vị liệu hình khô ; ngũ vị thành đạo cố, phương thọ thử thực * Nghe tiếng kiền chùy là phải chỉnh đốn y phục * Lúc ăn, chú nguyện thì phải cung kính * Xuất sinh thì cơm không quá bảy hạt, bún không quá một tấc, bánh không quá cỡ móng tay, nhiều là tham, ít là lẫn; ngoài ra, rau lá và đậu hủ không xuất sinh. Phàm khi xuất sinh, hãy niệm thầm bài kệ sau đây :

Chúng quỉ thần các người,
nay tôi cho cúng phẩm.
Cúng phẩm này khắp cả,
quỉ thần cùng hưởng thụ * Sắp ăn uống, phải làm năm quán tưởng : một, xét kể công lao nhiều ít và ước lượng lý do của thực phẩm ; hai, nghĩ kỹ đức hạnh của mình đủ hay thiếu để ứng thọ sự cúng dường ; ba, đề phòng tâm lý, tránh những tội lỗi mà tham sân si vẫn làm chủ yếu ; bốn, chính vì lấy thực phẩm làm dược phẩm tốt để trị liệu thân hình khô yếu; năm, vì thành đạo nghiệp mới ứng thọ thực phẩm này *

(35) Vô ha thực hảo ác. Bất đắc dĩ thực tư sở dữ, nhược trích dữ cẩu * Lai ích thực, bất đắc ngôn bất dụng ; nhược dĩ bão, đương dĩ thủ nhượng khước chi * Bất đắc trảo đầu, sử phong tiết lạc lân bát trung. Bất đắc hàm thực ngữ. Bất đắc tiếu đàm tạp thoại. Bất đắc tước thực hữu thanh * Như khiêu nha, dĩ tụ yểm khẩu. Thực trung hoặc hữu trùng nghị, nghi mật yếm tàng chi, mạc linh lân đơn kiến sinh nghi tâm * Đương nhất tọa thực, bất đắc thực ngật, ly tòa, cánh tọa thực. Bất đắc thực ngật, dĩ thủ chỉ quát oản bát thực * Phàm thực, bất đắc thái tốc, bất đắc thái trì. Hành thực vị chí, bất đắc sinh phiền não. Hoặc hữu sở nhu, mặc nhiên chỉ thọ, bất đắc cao thanh đại hoán. Bất đắc oản bát tác thanh * Bất đắc thực tất tiên khởi * Nhược vi tăng chế, văn bạch chùy, bất đắc kháng cự bất phục * Phạn trung hữu cốc, khử bì thực chi * Bất đắc kiến mỹ vị sinh tham tâm, tứ khẩu thực. Bất đắc thiên chúng thực * Không được la rầy đồ ăn tốt xấu. Không được lấy đồ ăn cho riêng, hoặc trích cho chó * Người đến thêm đồ ăn, không được bảo không dùng ; nếu no rồi thì phải lấy tay từ khước * Không được lấy móng tay gãi đầu, làm cho gió thổi hắt mạt vụn rơi vào trong bát của người ngồi bên cạnh. Không được ngậm đồ ăn mà nói. Không được cười bàn chuyện tạp. Không được nhai đồ ăn ra tiếng * Muốn khêu răng, phải lấy tay áo che miệng. Trong đồ ăn hoặc có sâu kiến, nên kín đáo che giấu đi, đừng để người ngồi đơn bên cạnh thấy, sinh nghi ngại * Phải ngồi ăn một lần mà thôi, không được ăn xong, rời chỗ ngồi rồi, lại ngồi ăn nữa. Không được ăn xong, lấy ngón tay vét chén bát mà ăn * Phàm ăn, không được quá mau, không được quá chậm. Người đi thêm đồ ăn chưa đến, không được sinh phiền não. Hoặc có cần gì, thì yên lặng dùng ngón tay mà trao ý, không được lớn tiếng gọi to. Không được khua chén bát ra tiếng * Không được ăn rồi dậy trước * Nếu trái qui chế tăng chúng, nghe bạch kiền chùy, không được kháng cự bất phục * Trong cơm có lúa thì bỏ vỏ mà ăn * Không được thấy mỹ vị thì sinh tham tâm, phóng túng miệng mà ăn. Không được ăn riêng tăng chúng *

(36) Thọ thực thời, tả thủ trì bát, hữu phủ phò duyên * Thực vị tất, bất đắc tiên khởi ; tu sĩ kiết trai, đồng chúng nhi khởi * Ngọ hậu, bất đắc vọng ức kỳ thực. Đương chỉ tham niệm, cẩn tuân pháp luật, ninh tử bất thực * Bất đắc tự súc túc thực. Bất đắc vị tha nhân súc túc thực. Bất đắc giáo dư sa di ni phi thời thực.

Khi thọ thực, tay trái bưng bát, tay phải dựa mà giữ bát * Nghi thức thọ thực chưa hoàn tất, không được dậy trước ; phải đợi kiết trai, đồng chúng mà dậy * Sau giờ ngọ, không được vọng nhớ sự ăn. Phải chận tham tâm, kính tuân giới luật, thà chết chứ không ăn phi thời * Không được tự cất đồ ăn đêm. Không được cất đồ ăn đêm cho người khác. Không được bày cho sa di ni khác ăn phi thời.

Lễ bái đệ thất (Thứ 7, lễ bái)

(37) Lễ bái, bất đắc chiếm điện trung ương, thị trú trì vị. Hữu nhân lễ Phật, bất đắc hướng bỉ nhân đầu tiền kính quá * Phàm hiệp chưởng, bất đắc thập chỉ sâm si, bất đắc trung hư, bất đắc tương chỉ sáp tỷ trung, tu bình hung, cao đê đắc sở * Bất đắc phi thời lễ bái, như dục phi thời lễ, tu đãi nhân tịnh thời * Sư lễ Phật, bất đắc dữ sư tịnh lễ, đương tùy hậu viễn bái. Sư bái nhân, bất đắc dữ sư đồng bái. Tại sư tiền, bất đắc dữ đồng loại tương lễ. Tại sư tiền bất đắc thọ nhân lễ. Kỷ thủ trì kinh tượng, bất đắc vị nhân tác lễ * Phàm lễ bái, tu tinh thành tác quán. Giáo liệt thất chủng lễ, bất khả bất tri * Lễ bái, không được chiếm chỗ chính giữa điện Phật, vì đó là vị trí của vị trú trì. Có người lạy Phật, không được hướng tới trước đầu người ấy mà đi tắt * Phàm chắp tay, không được mười ngón so le, không được trống rỗng ở giữa, không được đưa ngón tay cắm vào lỗ mũi, phải để tay ngang ngực, cao thấp đúng chỗ * Không được lễ bái không phải lúc ; muốn lễ bái không phải lúc thì phải đợi lúc mọi người yên tĩnh * Thầy lạy Phật, không được cùng thầy lạy ngang nhau, mà phải theo sau thầy và lạy cách xa. Thầy xá lạy người, không được cùng thầy đồng xá lạy. Ở trước thầy, không được cùng đồng bậc lạy nhau. Ở trước thầy, không được nhận người lạy. Tay mình cầm kinh tượng thì không được lạy người * Phàm lễ bái, phải tinh thành mà quán tưởng. Giáo lý liệt kê bảy cách lạy, không thể không biết *

(38) Chúc phạn hậu, xí mộc thanh tịnh, phương hành lễ kính * Bất ưng trước điệp y lễ tha nhân, diệc bất đắc trước điệp y thọ đàn việt lễ, đương hằng trước man điều ca sa * Nghệ tục tỉnh thân, bất đắc tác lễ tục thân quyến thuộc, duy chí thành hiệp chướng vấn tấn.

Sau khi ăn cháo, ăn cơm, phải đánh răng, gột rửa sạch sẽ, mới làm việc lễ kính * Không được mặc áo ngắn lạy người khác, cũng không được mặc áo ngắn nhận đàn việt lạy; trường hợp nào cũng phải thường mặc ca sa man điều * Đến nhà tục thăm người thân, thì không được lạy thân nhân bà con thế tục, chỉ chí thành chắp tay thăm hỏi.

Tập học kinh điển đệ bát (Thứ 8, học tập kinh điển)

(39) Nghi tiên học sa di ni thập giới, chư uy nghi, hậu học tu đa la, bất đắc vi việt. Phàm học kinh, tiên tu bạch sư, kinh hoàn, cánh bạch sư học mỗ kinh * Bất đắc ô thủ trì kinh quyến. Bất đắc khẩu xuy kinh thượng trần. Bất đắc án thượng lang tạ quyển trật. Bất đắc kinh án thượng bao tàng trà mạt tạp vật * Đối kinh điển như đối Phật * Bất đắc tá nhân kinh khán bất hoàn, cập bất gia ái trọng dĩ trí tổn hoại * Phải trước học mười giới luật và các uy nghi của sa di ni, sau học kinh, không được trái vượt thứ tự ấy. Phàm học kinh nào thì phải bạch thầy trước, kinh ấy xong thì lại bạch thầy mà học kinh khác * Không được tay dơ mà cầm kinh điển. Không được dùng miệng thối bụi trên kinh. Không được trên bàn kinh mà để quyển pho bừa bãi. Không được trên bàn kinh mà cất để trà mạt, tạp vật * Đối với Kinh như đối với Phật * Không được mượn kinh của người đế coi mà không trả, lại không gia tâm quí trọng để đến nỗi hư hỏng *

(40) Bất đắc tiếu kinh ngữ * Phàm độc kinh luật thời tiên lễ kinh luật tam bái, phương song thủ thỉnh quyển ư án ; tương khai quyến, tiên tất hiệp chưởng tụng khai kinh kệ, yểm quyển dĩ, nhưng thỉnh cúng Phật tượng tiền, tác lễ tam bái nãi khước. Độc kinh luật án ưng tịnh khiết, phần lô hương * Bất đắc sa di ni luật nghi phóng đại thừa kinh thượng. Bất đắc dĩ mạo trí kinh luật quyển thượng. Bất đắc nhị nhân hý tiếu độc kinh luật. Độc kinh, bất đắc vũ án, khúc thân, kiều túc, lụy khỏa. Bất đắc cao thanh động chúng. Bất đắc ngọa độc xuất thanh.

Không được cười lời trong kinh luật * Phàm lúc đọc kinh luật thì trước lạy kinh luật ba lạy, mới hai tay thỉnh quyển kinh luật ấy đến nơi bàn đọc ; sắp mở quyển ra để đọc thì trước hết phải chắp tay tụng bài kệ khai kinh ; đọc và xếp quyển lại rồi, vẫn thỉnh quyển ấy đem để thờ cúng trước tượng Phật, làm lễ ba lạy mới lui ra. Bàn đọc kinh luật thì phải lau sạch sẽ và đốt hương trong lò * Không được đem sách Sa di ni luật nghi để trên kinh luật đại thừa. Không được đem mão đế trên cuốn kinh luật. Không được hai người cùng giỡn cười mà đọc kinh luật. Khi đọc kinh luật thì không được vỗ bàn, cong mình, kiếng chân, chồng gót. Không được đọc lớn tiếng động chúng. Không được nằm đọc ra tiếng.

Thính pháp đệ cửu (Thứ 9, nghe pháp)

(41) Đương chỉnh lý y phục. Bình thị trực tiến. Tọa tất đoan nghiêm. Bất đắc loạn ngữ. Bất đắc khái thóa * Phàm thính pháp tu văn nhi tư, tư nhi tu, bất đắc chuyên ký danh ngôn dĩ tư đàm bính. Bất đắc vị hội xưng hội, nhập nhĩ xuất khẩu * Chí thuyết pháp xứ, tiên lễ tòa tam bái phương tọa, thính cánh, khởi thân nhưng lễ tam bái, bàng lập, hầu thuyết giả hạ tòa, phương hồi bản sở * Bất đắc lai khứ vô lễ, tọa cửu sinh yểm.

Phải chỉnh đồn y phục. Nhìn ngang tầm mắt, tới thẳng pháp đường. Ngồi, tất phải thắng và nghiêm. Không được nói bậy. Không được ho và nhổ * Phàm nghe pháp, phải nghe mà nghĩ, nghĩ mà tu, không được chuyên nhớ danh ngôn đế cung cấp cho việc đàm luận. Không được chưa lãnh hội xưng lãnh hội, vào tai ra miệng * Đến chỗ thuyết pháp, trước lạy pháp tòa ba lạy mới ngồi, nghe rồi, đứng dậy vân lạy ba lạy, đứng ra một bên, hầu vị thuyết pháp xuống pháp tòa, mới về chỗ của mình * Không được đi lại vô lễ, ngồi lâu sinh chán.

Nhập tự viện đệ thập (Thứ 10, vào tự viện)

(42) Phàm nhập tự môn, bất đắc hành trung ương, tu duyên tả hữu biên hành ; duyên tả tiên tả túc, duyên hữu tiên hữu túc * Bất đắc vô cố đăng đại điện du hành. Bất đắc vô cố đăng tháp. Nhập điện tháp đương hữu nhiều, bất đắc tả chuyển. Bất đắc điện tháp trung thế thóa. Nhiễu tháp hoặc tam tạp, thất tạp, nãi chí thập, bách, tu tri biến số * Bất đắc dĩ lạp trượng đắng ỷ điện bích. Bất đắc trước mộc kịch, cập bất tịnh lý nhập điện tháp trung. Bất đắc ư Phật điện trung hình tướng Phật tượng. Bất đắc điện tháp trung thư cước tọa. Bất đắc thượng tháp hướng song dũ quan vọng.

Phàm vào cửa chùa, không được đi chính giữa. Phải ven theo bên trái bên phải mà đi. Ven bên trái thì trước bước chân trái, ven bên phải thì trước bước chân phải * Không được vô cớ lên đại điện dạo chơi. Không được vô cớ lên tháp. Vào điện tháp, phải đi vòng quanh theo chiều bên phải, không được đi vòng quanh theo chiều bên trái. Không được trong điện tháp mà hỉ nước mũi, nhổ nước miếng. Nhiễu tháp thì hoặc ba vòng, bảy vòng, cho đến mười vòng, trăm vòng, và phải biết số vòng ấy * Không được đem nón gậy vân vân để dựa vào vách điện Phật. Không được mang guốc gỗ và giày không sạch vào trong điện tháp. Không được trong điện Phật mà coi hình coi tướng tượng Phật. Không được trong điện tháp mà ngồi duỗi chân. Không được lên tháp, hướng ra cửa sổ cửa vách mà nhìn ngắm.

Nhập thiền đường tùy chúng đệ thập nhất (Thứ 11, vào nhà thiền với đồng chúng)

(43) Bất đắc cao thanh đại ngữ. Khinh thủ yết liêm, tu thùy hậu thủ. Bất đắc đà hài tác thanh. Bất đắc đại khái sấu tác thanh * Phàm tẩy diện, bất đắc đa sử thủy. Sấu khẩu thổ thủy, tu đê đầu dẫn thủy hạ, bất đắc phún thủy tiễn nhân * Bất đắc tam y cẩu giản. Bất đắc đa tác y phục, nhược hữu dư đương xả. Bất đắc trước loại tục gia phụ nữ y sức đẳng. Bất đắc dĩ bạch đới thúc yêu * Bất đắc bất tịnh thủ đáp y * Bất đắc tương Phật đăng tư tựu kỷ dụng. Nhiên đăng, đương dĩ tráo mật phú, vật linh phi trùng đầu nhập * Không được lớn tiếng to lời. Nhẹ tay thả sáo phải đỡ tay phía sau. Không được kéo giày ra tiếng. Không được ho khan ho đàm lớn tiếng * Phàm rửa mặt, không được sử dụng nhiều nước. Súc miệng nhổ nước, phải cúi đầu đưa nước xuống, không được phun nước tạt ướt người * Không được đối với ba pháp y mà cẩu thả thiếu sót. Không được sắm nhiều y phục, nếu có thừa thì nên bỏ ra mà cho. Không được mặc y phục và dùng đồ trang sức vân vân giống với đàn bà con gái thế tục. Không được dùng dải trắng buộc lưng * Không được tay không sạch mà đắp y * Không được đem đèn của Phật dùng riêng cho mình. Thắp đèn, phải lấy lồng che kín, đừng để loại phi trùng gieo vào *

(44) Bất đắc nhàn tẩu * Bất đắc dữ nhân kết bái thân hữu * Bất đắc ư tích xứ lỏa hình tự lộng thân thể. Bất đắc chiếu cảnh ma vấn diện mục, họa mi * Thượng đơn hạ đơn câu đương tế hạnh, vật linh lân đơn động niệm. Bất đắc đơn thượng phùng bố y bị.

Không được đi dạo * Không được cùng người kết làm bà con bạn bè * Không được ở chỗ khuất khỏa thân, tự mân mê thân thể. Không được soi gương xoa mặt, kẻ mắt, vẽ mày * Lên đơn xuống đơn đều phải nhẹ nhàng, đừng làm người trên đơn bên cạnh động niệm. Không được trên đơn may vá áo chăn.

Chấp tác đệ thập nhị (Thứ 12, làm việc)

(45) Đương tích chúng tăng vật. Đương tùy tri sự giả giáo lệnh, bất đắc vi lệ * Phàm tẩy thái, đương tam dịch thủy. Phàm cấp thủy, tiên tịnh thủ * Phàm dụng thủy, tu đế thị hữu trùng vô trùng, nhược hữu trùng, dĩ mật la lự quá phương dụng ; nhược nghiêm đông, bất đắc tảo lự thủy, tu đãi nhật xuất. Phàm thiêu táo, bất đắc nhiên hủ tân * Phàm tác thực, bất đắc đới trảo giáp cấu * Phải thương tiếc vật của tăng chúng. Phải tùy giáo lịnh của vị tri sự, không được trái, bướng * Phàm rửa rau, phải ba lần đổi nước. Phàm múc nước, trước phải sạch tay * Phàm dùng nước, phải nhìn kỹ có trùng không trùng, nếu có trùng thì lấy là dày lọc đi mới dùng ; mùa đông lạnh lắm thì không được lọc nước sớm, phải chờ mặt trời mọc. Phàm đốt bếp, không được đốt củi thối mục * Phàm làm đồ ăn, không được để bẩn trong móng tay *

(46) Phàm khí ác thủy, bất đắc đương đạo, bất đắc cao thủ dương bát ; đương ly địa tứ ngũ thốn, từ từ khí chi. Phàm tảo địa, bất dắc nghinh phong tảo, bất đắc tụ khôi thổ an môn phiến hậu * Tẩy nội y, tiên tu thập khứ kỷ sắt. Hạ nguyệt, dụng thủy bồn liễu, tu phúc linh càn, nhược ngưỡng tức trùng sinh * Bất đắc nhiệt thang bát địa thượng.

Phàm đổ bỏ nước dơ, không được đố ra đường đi, không được cao tay dơ lên đố xuống bắn ra; phải cách đất bốn năm tấc từ từ đổ bỏ nước ấy. Phàm quét đất, không được quét ngược gió, không được dồn đất bụi vào sau cánh cửa * Giặt áo trong, trước hết phải nhặt bỏ rận chấy. Những tháng hè, dùng chậu nước rồi, phải lật úp xuống làm cho khô ráo, nếu để ngửa ra là sinh trùng * Không được nước sôi đang nóng mà rót bắn trên đất.

Nhập dục đệ thập tam (Thứ 13, vào nhà tắm)

(47) Bất đắc dữ ưu bà di cọng tẩy. Bất đắc dữ tỳ sử cọng tẩy. Bất đắc dữ tiểu nhi cọng tẩy * Tiên dĩ thang tẩy diện. Tùng thượng chí hạ, từ từ tẩy chi * Bất đắc thô táo dĩ thang thủy tiễn tha nhân. Bất đắc dục đường tiểu di. Bất đắc tự thị hình thế ẩn xứ. Bất đắc cọng nhân ngữ tiếu * Phàm hữu sang tiển, nghi tại hậu dục ; hoặc hữu khả úy giả, vưu nghi hồi ty. Bất đắc tứ ý cửu tấy, phương ngại hậu nhân * Thoát y trước y, an tường tự tại * Thang lãnh nhiệt, y lệ kích bang, bất đắc đại hoán.

Không được cùng ưu bà di tắm rửa chung. Không được cùng tỳ sử tắm rửa chung. Không được cùng trẻ con tắm rửa chung * Trước, lấy nước nóng rửa mặt. Rồi từ trên đến dưới, từ từ mà rửa. Không được tinh nghịch, lấy nước nóng tạt người khác. Không được trong nhà tắm mà tiểu giải. Không được tự nhìn chỗ ẩn của hình thể. Không được cùng người nói cười * Phàm có ghẻ nhọt ghẻ lở thì nên tắm sau; hoặc có ghẻ nhọt đáng sợ, càng nên tránh đi. Không được mặc ý tắm rửa lâu, trở ngại người sau * Cởi áo mặc áo nên thung dung tự tại * Cần nước nóng đã nguội hay còn nóng thì y lệ mà đánh mõ dài, không được gọi lớn.

Nhập xí đệ thập tứ (Thứ 14, vào nhà xí)

(48) Dục đại tiểu tiện tức hành, mạc đãi nội bức thảng thốt. Trúc can thượng quải trực chuyết, triệp linh tề chỉnh, dĩ thủ cân hoặc yêu thao hệ chi, nhất tác ký nhận, nhị phòng đọa địa. Tu thoát hoán hài lý, bất đắc tịnh lý nhập xí * Bất đắc dữ nhân cọng xí. Bất đắc thượng nam tử xí thượng * Chí, đương đàn chỉ, hoặc khánh khái, sử nội nhân tri. Bất đắc bách xúc nội nhân sử xuất. Dĩ thượng, phục đương đàn chỉ tác thanh, linh xí trung phi nhân tri *

Muốn đại tiện tiểu tiện thì đi ngay, đừng đợi trong cơ thể bức bách mà thảng thốt. Trên sào tre treo áo trực chuyết thì phải gấp xếp cho tề chỉnh, lấy khăn tay hoặc dây lưng buộc áo ấy, một là làm dấu nhận biết, hai là phòng rơi xuống đất. Phải cởi đổi giày dép, không được mang giày dép sạch vào nhà xí * Không được cùng người đi chung một lần trong nhà xí. Không được vào trong nhà xí đàn ông * Đến nhà xí, phải đàn chỉ hoặc dặng hắng, để cho người ở trong đó biết. Không được thúc bách người ở trong đó cho họ phải ra. Đã lên nhà xí, lại phải đàn chỉ ra tiếng, làm cho loài không phải người ở trong nhà xí biết *

(49) Bất đắc đê đầu thị hạ. Bất đắc trì thảo họa địa. Bất đắc nỗ khí tác thanh. Bất đắc cách bích cọng nhân ngữ. Bất đắc thóa bích * Tiện tất, đương tiên tẩy tịnh, thứ tẩy thủ ; vị tẩy thủ, bất đắc trì vật. Vị tẩy tịnh tẩy thủ, phùng nhân bất đắc tác lễ, nghi trắc thân ty chi. Bất đắc duyên lộ hành hệ y đới.

Không được cúi đầu nhìn xuống. Không được cầm cỏ vẽ đất. Không được rán hơi ra tiếng. Không được cách vách cùng người nói chuyện. Không được nhổ nước miếng vào vách * Tiện lợi hoàn tất, phải trước hết rửa sạch, kế đó rửa tay ; chưa rửa tay thì không được cầm nắm đồ vật. Chưa rửa sạch và rửa tay, thì gặp người không được thi lễ; phải nghiêng mình tránh họ. Không được ven theo đường vừa đi vừa buộc áo, dỏi.

Miên ngọa đệ thập ngũ (Thứ 15, nằm ngủ)

(50) Phàm xứ, thụy bất tại nhân tiền, khởi bất tại nhân hậu * Bất đắc dữ đại tỷ kheo ni đồng thất túc. Bất đắc dữ đồng sự sa di ni cập thức xoa ma na cọng tháp, thiết vô dị tháp bất đắc cọng bị, thiết vô dị bị tu các trước sấn thân y * Bất đắc nhập Phật tháp trung chỉ túc, trừ vị thủ hộ. Đương đầu thâu Phật. Đương ủ ngọa, bất đắc thân cước, bất đắc ngưỡng hướng tần thân. Bất đắc lỏa khỏa tự lộ. Bất đắc thủ cận bất tịnh xứ * Phàm quải hài miệt tiểu y đẳng, bất đắc quá nhân đầu diện * Bất đắc cọng lân đơn thuyết thoại, động chúng * Thiện kiến luật vân, lâm dục thụy thời, ưng tiên niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm giới, niệm thiên, niệm vô thường ; ư lục niệm trung tùy nhất nhất niệm.

Ớ đâu, ngủ không trước người, dậy không sau người * Không được cùng đại tỷ kheo ni ngủ đồng phòng. Không được cùng sa di ni đồng sự và thức xoa ma na chung giường, nếu không có giường khác thì không được chung chăn, nếu không có chăn khác thì phải ai cũng mặc áo lót mình * Không được vào trong tháp Phật mà ngủ, trừ vì giữ gìn tháp ấy. Nằm ngủ nên xoay đầu về phía Phật. Nên nằm cong lưng, không được duỗi cẳng, không được ngả ngửa, co duỗi. Không được hở hang tự lộ. Không được để tay gần chỗ bất tịnh * Phàm treo giày, tất, áo nhỏ vân vân, không được quá đầu và mặt người * Không được cùng người trên đơn bên cạnh nói chuyện, động chúng * Thiện kiến luật nói, khi sắp ngủ thì trước phải tưởng nhớ Phật, tưởng nhớ Pháp, tưởng nhớ Tăng, tưởng nhớ giới luật, tưởng nhớ chư thiên, tưởng nhớ vô thường ; trong 6 sự tưởng nhớ như vậy, tùy đó mà tưởng nhớ.

Vi lô đệ thập lục (Thứ 16, quanh lò lửa)

(51) Bất đắc giao đầu tiếp nhĩ thuyết thoại. Bất đắc đàn cấu nị hỏa trung. Bất đắc hồng bồi hài miệt * Bất đắc hướng hỏa thái cửu, phương hậu nhân. Xảo noãn, tiện nghi qui vị.

Không được giao đầu tiếp tai nói chuyện. Không được gảy búng cáu bẩn vào trong lửa. Không được hơ sấy giày, tất * Không được hơ lửa quá lâu, trở ngại người sau. Hơi ấm, liền nên chỗ.

Tại phòng trung trú đệ thập thất (Thứ 17, ở trong phòng)

(52) Canh tương vấn tấn, tu tri đại tiểu. Tứ phần luật vân, sa di dĩ sinh niên vi thứ đệ, nhược sinh niên đắng giả dĩ xuất gia niên nguyệt vi thứ đệ, khiêm hòa vi cao thượng ; kỳ sa di ni diệc nhĩ * Dục trì đăng hỏa nhập, dự cáo phòng nội tri, vân hỏa nhập ; dục diệt đăng hỏa, dự vấn đồng phòng nhân, cánh dụng đăng phủ. Bất đắc khấu xuy đăng hỏa, ưng từ khước chú linh tức. Diệt đăng hậu, bất đắc cao thanh niệm tụng * Chào hỏi nhau, phải biết lớn nhỏ. Tứ phần luật nói, sa di nên lấy năm sinh làm thứ tự, nếu năm sinh ngang nhau thì nên lấy năm tháng xuất gia làm thứ tự. Tuy nhiên, hãy lấy đức tính khiêm tốn hòa nhã mà làm cao thượng. Sa di ni cũng vậy * Muốn cầm lửa đèn vào, phải bảo trước trong phòng biết, rằng tôi cầm lửa đèn vào ; muốn tắt lửa đèn, phải hỏi trước người cùng phòng còn dùng nữa không. Không được dùng miệng thổi tắt lửa đèn, mà nên từ từ hạ tim làm cho tắt đi. Sau khi tắt đèn, không được lớn tiếng tụng niệm *

(53) Nhược hữu bịnh nhân, đương từ tâm thỉ chung khán chi. Hữu nhân thụy, bất đắc đả vật tác hưởng, cập cao thanh ngữ tiếu * Bất đắc vô cố nhập tha phòng viện * Bất đắc khái thóa thất trung tịnh địa cập tứ bích * Bất đắc dữ bạn hý luận, thuyết thế gian bất cấp chi sự.

Nếu có bịnh nhân thì nên từ tâm coi sóc từ đầu đến cuối. Có người ngủ thì không được đụng đồ ra tiếng, và lớn tiếng nói cười * Không được vô cớ vào phòng khác * Không được ho nhổ xuống nền đất sạch và bốn phía tường vách trong phòng * Không được cùng bạn hý luận, nói việc thế gian, không cấp bách.

Chí đàn việt gia đệ thập bát (Thứ 18, đến nhà đàn việt)

(54) Hữu dị tòa đương tọa, bất nghi tạp tọa. Bất đắc tả hữu cố thị. Bất đắc dữ tỳ cọng tư ngữ * Nhân vấn kinh, đương tri thời, thận vật vi phi thời chi thuyết. Nhược dữ nam tử thuyết pháp, bất đắc đê thanh mật ngữ. Bất đắc đa ngữ. Bất đắc cuống thuyết Phật pháp, loạn đáp tha vấn, tự mại đa văn, cầu bỉ cung kính. Bất dắc trá hiện uy nghi, giả trang thiền tướng * Có chỗ ngồi khác mới nên ngồi, không được ngồi tạp. Không được ngoái nhìn hai bên. Không được cùng tớ gái nói riêng với nhau * Người ta hỏi kinh thì phải biết lúc, thận trọng đừng làm cái việc nói không phải lúc. Thuyết pháp cho nam tử thì không được thấp tiếng nói thầm. Không được nói nhiều. Không được nói dối trá chánh pháp của Phật, đáp rối loạn lời hỏi của người, tự khoe đa văn, cầu họ cung kính. Không được trá hiện uy nghi, giả trang thiền tướng *

(55) Chủ nhân thiết thực, tuy phi pháp hội, diệc vật thất nghi quỹ. Bất đắc chí táo hạ tọa thực. Bất đắc tạp tọa tửu tịch * Bất đắc không thất nội, hoặc bình xứ, dữ nam tử cọng tọa cọng ngữ. Bất đắc thư sớ vãng lai, cập giả tá đẳng * Bất đắc tống hạp lễ, hiệu bạch y vãng hoàn. Bất đắc kết bái bạch y nhân tác phụ mẫu tỷ muội huynh đệ. Bất đắc quản nhân gia vụ * Bất đắc thuyết tăng trung quá * Chủ nhân thiết trai, dầu không phải pháp hội, cũng đừng bỏ nghi thức. Không được đến ngồi dưới bếp mà ăn. Không được ngồi xen tiệc rượu * Không được ở trong nhà vắng, hoặc ở chỗ khuất, cùng nam tử ngồi với nhau, nói với nhau. Không được thư từ qua lại, và mượn nhờ vân vân Không được đưa biếu lễ vật, học đòi sự giao hảo của người đời. Không được cùng người đời kết làm cha mẹ, chị em, anh em. Không được lo liệu việc nhà của người * Không được nói lỗi lầm trong tăng chúng *

(56) Nhược nghệ tục tỉnh thân, đương tiên nhập trung đường lễ Phật, hoặc gia đường thánh tượng tiền đoan trang vấn tấn, thứ phụ mẫu quyến thuộc đẳng, nhất nhất vấn tấn. Bất đắc hướng phụ mẫu thuyết sư pháp nghiêm, xuất gia nan, tịch liêu đạm bạc, gian tân khổ khuất đẳng sự ; nghi vị thuyết Phật pháp, linh sinh tín tăng phước. Bất đắc dữ thân tộc tiểu nhi đắng cửu tọa cửu lập, tạp thoại hý tiếu * Bất đắc dữ ưu bà di tương khán hình thể đại tiếu. Bất đắc độc chí xá hậu. Vô phạm dạ hành * Nhược thiên vãn tác túc, đương độc xử nhất tháp, đa tọa thiếu ngọa, nhất tâm niệm Phật ; sự ngật tức hoàn, bất đắc lưu liên * Đến nhà tục thăm người thân, phải trước hết vào nhà chính lạy Phật, hoặc đến trước tượng thánh trong nhà nghiêm chỉnh chắp tay, thứ đến cha mẹ bà con vân vân, nhất nhất thăm hỏi. Không được hướng về cha mẹ nói những việc như cái nghiêm của phép thầy, cái khó của xuất gia, cô liêu đạm bạc, gian nan khổ sở vân vân ; nên vì cha mẹ nói Phật pháp, làm cho cha mẹ phát sinh tín tâm và tăng trưởng phước đức. Không được cùng thân tộc, thiếu niên vân vân, ngồi lâu đứng lâu, nói tạp giỡn cười * Không được cùng ưu bà di coi hình thể của nhau và cả cười. Không được một mình đến sau nhà người. Đừng phạm cái lỗi đi đêm * Nếu trời tối, ngủ lại, phải dùng riêng một giường, ngồi nhiều nằm ít, nhất tâm niệm Phật ; việc xong về liền, không được lưu luyến.

Khất thực đệ thập cửu (Thứ 19, khất thực)

(57) Đương dữ lão thành nhân câu. Nhược vô nhân câu, đương tri sở khả hành xứ * Đáo nhân môn hộ, nghi thẩm cử thác, bất đắc thất uy nghi. Gia vô nữ nhân, bất khả nhập môn * Nhược dục tọa, tiên đương chiêm thị tòa tịch : hữu đao binh bất nghi tọa, hữu bảo vật bất nghi tọa * Dục thuyết kinh, đương tri sở ưng thuyết thời, bất ưng thuyết thời * Bất đắc thuyết dữ ngã thực linh nhĩ đắc phước. Bất đắc ai cầu khổ sách. Bất đắc quảng đàm nhân quả, vọng bỉ đa thí * Bất đắc chuyên hướng thục tình thí chủ gia cập thục tình am viện xứ sách thực.

Nên cùng bạc lão thành đi chung. Nếu không có bậc lão thành đi chung thì phải biết chỗ có thể đi * Đến cửa ngõ của người, phải xét kỹ cử động, không được để mất uy nghi. Nhà không có phụ nữ thì không được vào cửa * Nếu muốn ngồi, trước hết phải xem kỹ chỗ ngồi : có khí giới không nên ngồi, có đồ quí không nên ngồi * Muốn nói kinh, phải biết lúc đáng nói, lúc không đáng nói * Không được nói cho tôi đồ ăn thì làm cho người được phước. Không được khẩn khoản nài nỉ. Không được nói nhiều về nhân quả, mong họ cho nhiều * Không được hay đến nhà thí chủ thân tình hoặc chỗ am viện thân tình mà đòi hỏi thực phẩm.

Nhập tụ lạc đệ nhị thập (Thứ 20, vào chỗ dân cư)

(58) Hữu Tam bảo sự cập khán bịnh đắng thiết duyên phương nhập ; vô thiết duyên bất đắc nhập. Tức nhập, diệc mích như pháp giả bạn * Bất đắc trì hành. Bất đắc diêu tý hành. Bất đắc bàng thị nhân vật hành ; nghi đoan thân bình mục, trực thị nhi hành. Bất đắc cọng tiểu niên đàm tiếu hành. Bất đắc dữ nam nhân tiền hậu hỗ hành. Bất đắc dữ nam tăng tiền hậu hỗ hành. Bất đắc dữ túy nhân cuồng nhân tiền hậu hỗ hành * Có lý do cần thiết, là việc của Tam bảo và thăm bịnh vân vân, mới vào ; không có lý do cần thiết thì không được vào. Tức như có vào thì cũng kiếm người đúng phép làm bạn đi theo * Không được đi như chạy. Không được đi mà lay động cánh tay. Không được đi mà nhìn qua hai bên những người và vật ; nên mình thắng, mắt bằng, nhìn ngay mà đi. Không được đi mà cùng thiếu niên nói cười. Không được đi mà cùng nam nhân trước sau theo nhau. Không được đi mà cùng nam tăng trước sau theo nhau. Không được đi mà cùng người say người cuồng trước sau theo nhau *

(59) Hoặc phùng tôn túc thân thức, câu lập hạ bàng, tiên ý vấn tấn. Hoặc phùng hý huyễn kỳ quái đắng sự, câu bất nghi khán. Hoặc ngộ quan phủ, bất luận đại tiểu, câu nghi hồi ty. Hoặc ngộ đấu tránh giả diệc viễn ty chi, bất đắc trụ khán * Phàm ngộ thủy khanh, thủy khuyết, bất đắc khiêu việt ; hữu lộ đương nhiễu hành, vô lộ, chúng giai khiêu việt tắc đắc * Bất đắc hồi tự khoa trương sở kiến kỳ sự.

Gặp tôn túc, thân thức, thì nên đứng chỗ thấp hoặc đứng một bên, chào hỏi trước. Gặp những sự kỳ lạ như trò chơi, ảo thuật vân vân, đều không nên xem. Hoặc gặp quan quyền, bất luận lớn nhỏ, đều nên tránh đi. Gặp kẻ đánh nhau cãi nhau, cũng nên tránh xa, không được dừng ngó Phàm gặp nước hố, nước lỡ, không được nhảy qua ; có đường khác thì nên đi vòng quanh, không có đường khác mà mọi người cùng nhảy qua thì được * Không được về chùa khoa trương những sự kỳ lạ đã thấy.

Thị vật đệ nhị thập nhất (Thứ 21, mua đồ)

(60) Vật tranh quí tiện. Nhược vi nhân sở phạm, phương tiện ty chi, vật tùng cầu trị. Dĩ hứa giáp vật, tuy phục cánh tiện, vật xả bỉ thủ thử, linh chủ hữu hận * Thận vật bảo nhậm trí khiên phụ.

Đừng tranh đắt rẻ. Nếu bị người xúc phạm thì phương tiện tránh đi, đừng theo mà mưu cầu giá rẻ. Đã hứa mua vật của ai, thì dầu vật của người khác rẻ hơn, cũng đừng bỏ vật ấy lấy uật này, làm cho chủ vật ấy tức giận * Thận trọng, đừng bảo lãnh kẻo dẫn đến lầm lỡ và mắc nợ.

Phàm sở thi hành bất đắc
tự dụng đệ nhị thập nhị (Thứ 22, làm gì cũng không được tự ý)

(61) Xuất nhập hành lai, đương tiên bạch sư. Tác tân pháp y, đương tiên bạch sư ; trước tân pháp y, đương tiên bạch sư. Thế đầu, đương tiên bạch sư. Tật bịnh phục dược, đương tiên bạch sư. Tác chúng tăng sự, đương tiên bạch sư. Dục hữu tư cụ chỉ bút chi loại, đương tiên bạch sư. Nhược phúng kinh khởi, đương tiên bạch sư * Ra vào đi về, phải bạch thầy trước. Sắm pháp y mới, phải bạch thầy trước ; mặc pháp y mới, phải bạch thầy trước. Cạo đầu, phải bạch thầy trước. Tật bịnh uống thuốc, phải bạch thầy trước. Làm việc tăng chúng, phải bạch thầy trước. Muốn có đồ riêng thuộc loại giấy bút, phải bạch thầy trước. Tụng kinh tán kệ, phải bạch thầy trước *

(62) Nhược nhân dĩ vật huệ ký, đương tiên bạch sư, sư hứa thọ phương thọ; kỷ dục dĩ vật huệ nhân, đương tiên bạch sư, sư thính phương tống. Nhân tùng kỷ tá vật, đương tiên bạch sư, sư thính phương dữ ; kỷ dục tá nhân vật, đương tiên bạch sư, sư thính phương tá * Bạch, sư thính bất thính, giai đương tác lễ. Bất thính, bất đắc hữu hận ý * Bất đắc lập môn vọng thị, cập dĩ chỉ sáp khẩu trung.

Ai đem đồ cho mình, phải bạch thầy trước, thầy cho nhận mới nhận ; mình đem đồ cho ai, phải bạch thầy trước, thầy chấp thuận mới cho. Ai mượn đồ, phải bạch thầy trước, thầy chấp thuận mới cho mượn; mình mượn đồ của ai, phải bạch thầy trước, thầy chấp thuận mới mượn * Bạch thầy, thầy chấp thuận hay không chấp thuận, đều phải làm lễ. Thầy không chấp thuận, không được có ý giận hờn * Không được đứng nơi cửa mà trông ngắm, và lấy ngón tay cắm vào trong miệng.