Phật Sử

Phật Sử

Phật Sử

Buddhavamsapāḷi

TK Indacanda Dịch

Mục Lục

PHẦN GIỚI THIỆU

CHƯƠNG DẪN NHẬP: CON ĐƯỜNG KINH HÀNH BẰNG CHÂU BÁU

I. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT DĪPAṄKARA

II. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT KOṆḌAÑÑA

III. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT MAṄGALA

IV. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT SUMANA

V. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT REVATA

VI. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT SOBHITA

VII. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT ANOMADASSĪ

VIII. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT PADUMA

IX. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT NĀRADA

X. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT PADUMUTTARA

XI. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT SUMEDHA

XII. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT SUJĀTA

XIII. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT PIYADASSĪ

XIV. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT ATTHADASSĪ

XV. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT DHAMMADASSĪ

XVI. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT SIDDHATTHA

XVII. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT TISSA

XVIII. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT PUSSA

XIX. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT VIPASSĪ

XX. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT SIKHĪ

XXI. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT VESSABHŪ

XXII. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT KAKUSANDHA

XXIII. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT KONĀGAMANA

XXIV. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT KASSAPA

XXV. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT GOTAMA

XXVI. CHƯƠNG TỔNG HỢP VỀ CHƯ PHẬT

XXVII. GIẢNG GIẢI VỀ VIỆC PHÂN CHIA XÁ-LỢI

PHẦN GIỚI THIỆU

Tập kinh Buddhavaṃsa được xếp vào Tạng Kinh, thuộc Tiểu Bộ. Chú Giải có tên là Madhuratthavilāsinī được thực hiện do công của Ngài Buddhadatta, một trong ba vị Chú Giải Sư nổi tiếng sống vào khoảng cuối thế kỷ thứ 5 sau Công Nguyên (Hai vị kia là ngài Buddhaghosa và ngài Dhammapāla).

Về nội dung, tập kinh Buddhavaṃsa trình bày quá trình tu tập và chứng đạt quả vị Toàn Giác của đức Phật Gotama (Cồ Đàm), tức là đức Phật Thích Ca đang được chúng ta thờ phượng hiện nay. Tập kinh được bắt đầu với việc đấng Phạm Thiên thỉnh cầu đức Phật Gotama thuyết Pháp và giới thiệu sơ lược về quá trình tế độ chúng sanh của Ngài từ lúc chuyển vận Pháp Luân cho đến lúc quay trở về thành Kapilavatthu để tế độ đức vua cha Suddhodana (Tịnh Phạn). Lúc ấy, ở bờ sông Rohiṇī Ngài đã sử dụng thần thông làm hiện ra con đường kinh hành được trang hoàng bằng châu báu ở trên không trung. Cũng vào lúc đó, ngài Sārīputta (Xá-lợi-phất) đang đứng ở núi Gijjhakūṭa (Linh Thứu) tại thành Rājagaha (Vương Xá), tuy khoảng cách rất xa có thể lên đến cả ngàn cây số (?) nhưng ngài Sārīputta vẫn có thể chiêm ngưỡng được đức Phật. Kế đó, ngài Sārīputta đã cùng năm trăm vị A-la-hán trong đó có các ngài Moggallāna (Mục-kiền-liên), Mahākassapa (Đại Ca-diếp), Anuruddha, Upāli, Puṇṇa dùng thần thông bay đến bên đức Phật để hỏi đức Phật về công hạnh nào được thực hiện trong quá khứ khiến Ngài có được oai lực cao quý như thế. Bằng trí tuệ hướng về các kiếp sống trước đây, đức Phật đã giảng giải về lịch sử của chư Phật nhằm mục đích đem lại điều lợi ích cho chư thiên và nhân loại.

Chương kế là câu chuyện về đức Bồ Tát Sumedha, tiền thân của đức Phật Gotama. Đây là lời giải bày cụ thể về những điều kiện đầu tiên cần phải có của một vị Bồ Tát để đạt được sự chú nguyện (vyākaraṇa) về việc chắc chắn được thành tựu quả vị Phật Toàn Giác trong ngày vị lai: Trước hết, vị Bồ Tát phải có sự phát nguyện ban đầu (abhinīhāra), và lời phát nguyện ban đầu chỉ có hiệu quả khi nào vị Bồ Tát hội đủ tám điều kiện:

1/- Bản thân là loài người,

2/- Là người nam thành tựu nam căn,

3/- Có chủng tử (có khả năng chứng đắc quả vị A-la-hán trong kiếp sống ấy),

4/- Nhìn thấy bậc Đạo Sư (phải sanh vào lúc vị Phật đang còn tại tiền),

5/- Là vị xuất gia (sống đời ẩn sĩ),

6/- Hội đủ đức hạnh (chứng đắc về thiền và thần thông),

7/- Có hành động hướng thượng (đến vị Phật đương thời),

8/- Và có lòng ước muốn theo đuổi thực hành hạnh nguyện (Chương I: câu kệ 58).

Vị Bồ Tát cần phải thể hiện hành động hướng thượng (adhikāra) đến đức Phật đương thời và được vị Phật ấy chú nguyện (I: 59-69). Kế đến, vị Bồ Tát cần quán xét về bản thân (I: 77-80) và các pháp tu tập cần phải thực hành để đạt đến quả vị Phật cao quý. Trong thời gian dài đăng đẳng kế tiếp, trải qua không biết là bao nhiêu kiếp sống trôi nổi luân hồi, vị Bồ Tát cần phải đạt đến sự toàn hảo về mười pháp (10 pháp ba-la-mật) là: bố thí, trì giới, xuất ly, trí tuệ, tinh tấn, nhẫn nại, chân thật, quyết định, từ ái, và hành xả (I: 115-165). Và mức độ của sự thực hành mười pháp này là vị Bồ Tát phải đạt đến sự toàn hảo tối thượng (paramatthapāramī). Đơn cử về pháp bố thí, vị Bồ Tát cần phải hoàn thành năm phép đại thí (pañca mahāpariccāya) là: bố thí vợ, con, vương quốc, mạng sống, bộ phận của cơ thể.

Điểm quan trọng cần đề cập đến là thời gian kéo dài trong việc thực hành 10 pháp này kể từ lúc nhận được sự chú nguyện của vị Phật đầu tiên cho đến khi chứng đắc quả vị Toàn Giác. Đơn cử trường hợp đức Phật Gotama: Ngài là vị Bồ Tát hạnh Trí Tuệ nên thời gian hành pháp Bồ Tát của Ngài là ngắn nhất (heṭṭhimapariccheda) gồm có 4 a-tăng-kỳ (asaṅkheyya) và 100.000 kiếp (kappa) tính từ thời điểm của đức Bồ Tát Sumedha. Còn vị Bồ Tát hạnh Đức Tin thời gian sẽ là 8 a-tăng-kỳ và 100.000 kiếp, và vị Bồ Tát hạnh Tinh Tấn thời gian sẽ là 16 a-tăng-kỳ và 100.000 kiếp.

Như thế, thời gian kéo dài của một kiếp (kappa) sẽ là bao lâu? Trong Samyuttanikāya, đức Phật đã cho ví dụ khi giải thích vấn đề này: “ Ví như, này Tỷ-kheo, có một hòn núi đá lớn, một do tuần bề dài, một do tuần bề rộng, một do tuần bề cao, không có khe hở, không có lỗ hổng, một tảng đá thuần đặc. Rồi một người đến, cứ sau một trăm năm lại lau hòn đá ấy một lần với tấm vải kàsi. Này Tỷ-kheo, hòn núi đá lớn ấy được làm như vậy có thể đi đến đoạn tận, đoạn diệt mau hơn là một kiếp”. Hoặc “Ví như, này Tỷ-kheo, có một thành bằng sắt, dài một do tuần, rộng một do tuần, cao một do tuần, chứa đầy hột cải cao như chóp khăn đầu. Một người từ nơi chỗ ấy, sau mỗi trăm năm lấy ra một hột cải. Này Tỷ-kheo, đống hột cải ấy được làm như vậy, có thể đi đến đoạn tận, đoạn diệt mau hơn là một kiếp”.¹ Như vậy là khoảng thời gian kéo dài của một kiếp.

Về định nghĩa của từ a-tăng-kỳ (asaṅkheyya), đa số các tài liệu giải thích đều cho trích dẫn ở Tạng Kinh Aṅguttaranikāya: “Này các Tỷ-kheo, có bốn vô lượng của kiếp (kappassa asaṅkheyyāni) này. Thế nào là bốn?

1/- Khi kiếp chuyển thành, này các Tỷ-kheo, thật không dễ gì để ước tính có bao nhiêu năm như vậy, có nhiều trăm năm như vậy, có nhiều ngàn năm như vậy. Có nhiều trăm ngàn năm như vậy.

2/- Khi kiếp đã chuyển thành và dừng lại, này các Tỷ-kheo, thật không dễ gì ước tính như vậy.

3/- Khi kiếp chuyển hoại, này các Tỷ-kheo, thật không dễ gì ước tính có nhiều năm như vậy ... như vậy.

4/- Khi kiếp đã chuyển hoại và dừng lại, này các Tỷ-kheo, thật không dễ gì ước tính ... như vậy. Này các Tỷ-kheo, có bốn vô lượng của kiếp này”.²

Theo định nghĩa này, asaṅkheyya (a-tăng-kỳ) là một đơn vị đo thời gian và bốn asaṅkheyya (a-tăng-kỳ) thành, trụ, hoại, không sẽ tạo thành một kappa (kiếp). Theo ngữ cảnh của Buddhavaṃsa, định nghĩa asaṅkheyya (a-tăng-kỳ) như trên xem không được thích hợp lắm. Trong ngữ cảnh này, bản thân chúng tôi nghĩ rằng asaṅkheyya có thể là con số đếm theo nghĩa đơn thuần của asaṅkheyya là một con số rất lớn không thể đếm được.³ Làm sao để giải thích 4 asaṅkheyya, 8 asaṅkheyya 16 asaṅkheyya như đã đề cập ở trên? Chúng tôi sẽ cố gắng tìm kiếm lời giải thích trong tương lai. Vả lại, chỉ riêng khoảng thời gian kéo dài của 100.000 kiếp (kappa) cũng đủ để chúng ta mường tượng ra khoảng thời gian ấy là bao lâu và công hạnh của một vị Phật Toàn Giác đối với chúng sanh là như thế nào.

Trong tập kinh Buddhavaṃsa (Phật Sử), tên của hai mươi tám vị Phật Toàn Giác thuộc thời quá khứ đã được đề cập đến nhưng chỉ trình bày sử liệu của các vị từ đức Phật Dīpaṅkara, là vị đầu tiên đã ban lời chú nguyện cho đức Bồ Tát Sumedha, cho đến đức Phật Gotama tức là Phật Thích Ca gồm các chi tiết như sau: Thời điểm của vị Phật tính theo kiếp (kappa), tên của vị Phật vào thời kỳ đó, số lần lãnh hội (abhisamaya), số lần của các cuộc hội tụ (samāgama). Bản thân đức Bồ Tát vào thời kỳ ấy về nguồn gốc xuất thân, tên, phẩm hạnh, hành động thù thắng đã được thực hiện đến đức Phật, lời chú nguyện của đức Phật. Chi tiết của vị Phật vào thời kỳ ấy gồm có: Tên của thành phố, cha và mẹ, thời gian sống tại gia, tên của ba tòa lâu đài, số lượng người nữ hầu hạ, tên vợ, tên con trai, bốn điều báo hiệu, phương tiện di chuyển lúc ra đi, thời gian hành khổ hạnh, Phạm Thiên thỉnh cầu, địa điểm chuyển vận Pháp Luân, tên hai vị tỳ khưu Thinh Văn hàng đầu, tên vị thị giả, tên hai vị tỳ khưu ni Thinh Văn hàng đầu, tên cội Bồ Đề, tên hai vị thí chủ hộ độ hàng đầu, tên hai vị nữ thí chủ hộ độ hàng đầu, chiều cao của đức Phật, hào quang, tuổi thọ của đức Phật, Niết Bàn, bảo tháp và xá-lợi.

Cũng cần nói thêm về sự phân loại của kappa (kiếp). Có hai loại kappa (kiếp): suñña-kappa (kiếp trống không) tức là kiếp không có đức Phật Toàn Giác, Phật Độc Giác, hoặc Chuyển Luân Vương xuất hiện, nghĩa là kiếp không có những nhân vật có đức hạnh sanh lên. Và a-suñña-kappa (kiếp không trống không) là có năm hạng: sāra-kappa (có một vị Phật Toàn Giác xuất hiện), maṇḍa-kappa (có hai...), vara-kappa (có ba...), sāramaṇḍa-kappa (có bốn...), và bhadda-kappa (có năm vị Phật Toàn Giác xuất hiện); nhiều vị Phật hơn nữa trong một kiếp là không có. Thứ tự các vị Phật được sắp xếp theo các kappa (kiếp) được trình bày như sau:

- Sāramaṇḍa-kappa: Bốn vị Phật là Taṇhaṅkara, Medhaṅkara, Saraṇaṅkara, và Dīpaṅkara (1)

- Sāra-kappa: Một vị Phật là Koṇḍañña (2)

- Sāramaṇḍa-kappa: Bốn vị Phật là Maṅgala, Sumana, Revata, Sobhita (3-6)

- Vara-kappa: Ba vị Phật là Anomadassī, Paduma, Nārada (7-9)

- Sāra-kappa: Một vị Phật là Padumuttara (10)

- Maṇḍa-kappa: Hai vị Phật là Sumedha, Sujāta (11-12)

- Vara-kappa: Ba vị Phật là Piyadassī, Atthadassī, Dhammadassī (13-15)

- Sāra-kappa: Một vị Phật là Siddhattha (16)

- Maṇḍa-kappa: Hai vị Phật là Tissa, Phussa (17-18)

- Sāra-kappa: Một vị Phật là Vipassī (19)

- Maṇḍa-kappa: Hai vị Phật là Sikhī, Vessabhū (20-21)

- Bhadda-kappa: Năm vị Phật là Kakusandha, Koṇāgamana, Kassapa, Gotama (22-25), và đức Phật Metteyya vào thời vị lai.

Về sử liệu của các vị Phật Toàn Giác này, có các điểm đáng được lưu ý như sau: Các Ngài đều hiện khởi ở Jambudīpa (Ấn Độ). Đức Phật Gotama (Thích Ca) của chúng ta có nhiều điểm thua sút so với các vị khác: Tuổi thọ ngắn nhất (80 năm), dài nhất là 100.000 năm của các vị Dīpaṅkara, Koṇḍañña, Anomadassī, Paduma, Padumuttara, Atthadassī, Dhammadassī, Siddhattha, Tissa). Thời gian hành khổ hạnh dài nhất (6 năm), ngắn nhất là 7 ngày của các vị Sobhita, Nārada, Padumuttara, Dhammadassī, Kassapa. Chiều cao, tuổi thọ thời gian sống tại gia, hào quang phát ra đều thua sút tất cả các vị khác. Về sự ra đi vĩ đại, trong số 25 vị Phật đã được trình bày chi tiết, có sáu vị sử dụng phương tiện voi, sáu vị khác sử dụng phương tiện cỗ xe, năm vị có cả đức Phật Gotama sử dụng phương tiện ngựa, bốn vị sử dụng phương tiện là tòa lâu đài, ba vị sử dụng phương tiện kiệu khiêng, và một vị đi bộ. Về xuất thân, chỉ có ba vị Phật xuất thân dòng Bà-la-môn là Kakusandha, Konāgamana, Kassapa, các vị còn lại đều xuất thân dòng Sát-đế-lỵ. Các yếu tố khác như là cội cây Giác Ngộ, hành động hướng thượng, số lần của các cuộc hội tụ, v.v... đều có sự khác biệt.

Về hình thức, tập kinh này được thực hiện dựa theo lối trường thi (tương tợ như thể Mahā Kāvya của ngôn ngữ Sanskrit) gồm nhiều câu kệ (gāthā) hợp thành. Mỗi câu kệ được ghi thành 2 dòng và được chia làm 4 pāda; thông thường mỗi câu kệ như vậy là một câu văn hoàn chỉnh về phương diện văn phạm.

Về nguyên tác Pāli, chúng tôi căn cứ vào văn bản Pali La tinh từ Compact Disk BUDSIR IV của trường đại học Mahidol ở thủ đô Bangkok, Thái Lan. Văn bản của Tạng Thái chỉ cho số thứ tự ở đầu các chương và không ghi số thứ tự cho mỗi một câu kệ nên có nhiều khó khăn trong việc trích lục. Trong quá trình phiên dịch, chúng tôi đã ghi lại số thứ tự căn cứ vào văn bản Pāli của hội Pali Text Society (Anh Quốc), theo thói quen thường gọi là Tạng Anh. Những đoạn thơ có trong Tạng Thái nhưng không thấy ở Tạng Anh sẽ được nhận diện do không có ghi số thứ tự; ngược lại những đoạn được thêm vào từ Tạng Anh sẽ được đặt vào dấu ngoặc [ ] và ghi rõ ở phần cước chú. Văn bản Buddhavaṃsa-pāli của các xứ quốc giáo như Sri Lanka, Thái Lan, Miến Điện, Cam-pu-chia, Anh có nhiều điểm sai khác về từ ngữ hoặc cấu trúc của một số câu kệ do kết quả của việc hiệu đính đã được thực hiện riêng rẽ của mỗi quốc gia trong thời gian sau này. Sự khác biệt này không làm ành hưởng đến nội dung tổng quát của tập kinh. Chúng tôi không trình bày những điểm khác biệt này trong bản dịch của chúng tôi.

Về khía cạnh dịch thuật, có một số điểm cần được nêu lên như sau: Về các thì của động từ, trong nguyên tác có nhiều hành động ở vào thời quá khứ được trình bày ở thời hiện tại và một vài hành động ở vào thời vị lai lại được trình bày ở thời quá khứ. Chúng tôi ghi lại các thì theo sát văn bản nghĩ rằng những điểm này dễ dàng nhận diện qua ngữ cảnh và không làm xáo trộn ý nghĩa. Một số từ dịch được ghi lại theo lời giải thích của Chú Giải. Đa số các phần cước chú đều được căn cứ vào Chú Giải, lời giải thích nào của người dịch sẽ được ghi rõ trong ngoặc đơn (ND). Các đơn vị đo lường được tính dựa theo tài liệu Thái Lan Vinayamukha của ngài Mahasamaṇa Chao.

Về phương thức trình bày, thay vì sắp xếp tập kinh Buddhavaṃsa thành 28 chương theo văn bản, chúng tôi đã tách riêng Chương Dẫn Nhập và bắt đầu đánh số 27 chương kế tiếp theo thứ tự của 25 vị Phật khởi đầu là đức Phật Dīpaṅkara cho đến đức Phật Gotama (Thích Ca) và hai chương cuối cùng của phần kết thúc. Lý dó của việc làm này để số thứ tự của các chương phù hợp với thứ tự xuất hiện của các vị Phật hầu giúp cho việc tham khảo được phần thuận tiện. Về việc trình bày tập kinh theo lối song ngữ, chúng tôi có các dụng ý sau:

1/- Nhấn mạnh cho độc giả thấy được rằng tập kinh này được lưu truyền theo hình thức thơ ca và đây là nét phong phú về hình thức của nền văn chương truyền khẩu của Phật Giáo. Chúng tôi cố tránh việc tạo nên ngộ nhận trong sự thâu thập kiến thức Phật Giáo của quý vị.

2/- Giúp cho độc giả người Việt có được văn bản Pāli để tham khảo lúc cần thiết, đồng thời cũng thuận tiện cho quý độc giả dễ dàng kiểm tra lại chất lượng của lời dịch Việt. Chúng tôi đã ghi lại các câu kệ thơ Pāli bằng dạng chữ nghiêng xen kẽ với lời dịch Việt theo lối văn xuôi bằng dạng chữ đứng; mỗi câu kệ Pāli tương đương với hai hoặc ba dòng văn Việt được trình bày thành từng đoạn tách biệt. Hầu hết các câu văn nói khi được dịch sang tiếng Việt được trình bày bằng dạng chữ nghiêng để dễ phân biệt.

Cũng cần nói thêm về mục đích của chúng tôi trong khi nghiên cứu tài liệu này nhằm rèn luyện kiến thức Pāli của cá nhân, chú trọng về việc tìm hiểu ý nghĩa và cấu trúc văn phạm Pāli ở thể loại gāthā (kệ thơ). Vì lý do này, lời văn tiếng Việt được cố ý ghi lại rất gần với nguyên tác nhằm thuận tiện cho việc kiểm tra ôn luyện của cá nhân, đồng thời có thể giảm bớt phần nào khó nhọc cho quý độc giả có đồng sở thích nghiên cứu và học hỏi lời Phật dạy qua văn bản gốc. Tuy nhiên, chúng tôi hy vọng rằng lời văn tiếng Việt cũng tạm đủ phần trong sáng ngõ hầu giúp cho quý độc giả phổ thông hiểu được nội dung của tập kinh. Do thời gian của chúng tôi rất hạn hẹp nên thời gian đầu tư cho công việc ghi lại tiếng Việt của tài liệu này rất hạn chế, vì thế không tránh khỏi những điều thiếu sót. Ngưỡng mong quý độc giả niệm tình hỷ xả. Mọi sự góp ý phê bình xin email về: dinda@u.washington.edu

Nhân đây, chúng tôi cũng xin chân thành tán dương sự sách tấn và ủng hộ của quý vị Phật Tử hữu ân: Dr. Bình Anson, gia đình Chú Lương Xuân Lộc, gđ. Phạm Trọng Độ, gđ. Lý Hoàng Anh, Cô Tư Khánh Huy và nhóm Phật Tử hải ngoại, Bà Ba Diệu Đài, Cô Diệu Bình (Sáu Dép) và các con cháu, gđ. Trương Tuyết Anh, Chú Nguyễn Hữu Danh, Cô Nguyễn Ngọc Vivian, Cô Kim Leung, Phật tử Ngọc Ngân, v.v... Thành tâm cầu chúc quý vị luôn giữ vững niềm tin và thành tựu được nhiều kết quả trong công việc tu tập giải thoát cũng như hộ trì Tam Bảo.

Công đức này xin dâng đến Hòa Thượng trụ trì chùa Sri Jayawardhanaramaya, Colombo, Tích Lan, đã tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho chúng tôi trong công việc tu học và nghiên cứu Phật Pháp thời gian qua.

Mong sao hết thảy chúng sanh đều được tấn hóa trong ánh hào quang của Chánh Pháp.

Colombo, ngày 27 tháng 12 năm 2005

Tỳ khưu Indacanda

(Trương đình Dũng)

RATANACAṄKAMANAKAṆḌO

CHƯƠNG DẪN NHẬP: CON ĐƯỜNG KINH HÀNH BẰNG CHÂU BÁU

[1]

Brahmā ca lokādhipatī sahampati

katañjalī anadhivaraṃ ayācatha

santīdha sattā apparajakkhajātikā

desehi dhammaṃ anukampimaṃ pajanti. (1)⁴

Khi ấy, vị Phạm Thiên Sahampati chúa tể của thế gian đã chắp tay thỉnh cầu đức Phật rằng: “Ở đây có những chúng sanh có bản chất ít bị ô nhiễm, xin Ngài hãy vì lòng bi mẫn thuyết giảng Giáo Pháp đến hạng chúng sanh này”.

Bhagavā lokādhipatī naruttamo

katañjalībrahmagaṇehi yācito

santīdha dhīrāpparajakkhajātikā

desetu dhammaṃ anukampimaṃ pajaṃ.

Đức Thế Tôn, vị chúa tể của thế gian và là đấng tối thượng của loài người, đã được hội chúng Phạm Thiên chắp tay lên thỉnh cầu rằng: “Ở đây có những chúng sanh có bản chất ít bị ô nhiễm, xin Ngài hãy vì lòng bi mẫn thuyết giảng Giáo Pháp đến hạng chúng sanh này.

Desetu sugato dhammaṃ - desetu amataṃ padaṃ

lokānamanukampāya - dhammaṃ desetu nāyaka.

Xin đấng Thiện Thệ hãy thuyết giảng Giáo Pháp. Xin Ngài hãy thuyết giảng đạo lộ Bất Tử. Hỡi đấng Lãnh Đạo, vì lòng bi mẫn đối với thế gian xin Ngài hãy thuyết giảng Giáo Pháp.

Sampannavijjācaraṇassa tādino

jutindharass’antimadehadhārino

tathāgatass’appaṭipuggalassa

uppajji kāruññatā sabbasatte. (2)

Lòng bi mẫn đối với tất cả chúng sanh đã sanh khởi đến Ngài là vị đã thành tựu toàn vẹn trí tuệ và đức hạnh (Minh Hạnh Túc) như thế ấy, là đấng Quang Minh có thân mạng cuối cùng, là đức Như Lai không người sánh kịp”.

Taṃ sutvā bhagavā satthā idaṃ vacanamabravi.

Nghe vậy, đức Thế Tôn bậc Đạo Sư đã nói lời này:

Apārutā te amatassa dvārā

ye sotavanto pamuñcantu saddhaṃ

vihiṃsasaññī paguṇaṃ na bhāsiṃ

dhammaṃ paṇītaṃ manujesu brahmeti.

“Những ai có tai nghe hãy cởi trói niềm tin. Các cánh cửa bất tử là không còn che lấp đối với các vị ấy. Này Phạm Thiên, do suy nghĩ là tai hại nên ta đã không thuyết giảng cho các chúng sanh về Giáo Pháp tuyệt vời đã được thuần thục”.

Bhagavā tasmiṃ samaye - veneyyānaṃnukampako

ajapālanigrodhadumā - pāyāsi munipuṅgavo.

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn, đấng Hiền Triết cao thượng, vị có lòng bi mẫn đối với những người cần được huấn luyện, đã khởi đầu từ cội cây Nigrodha của những người chăn dê.

Anukkamena gamanena - bārāṇasimupāgami

tasmiṃ hi pallaṅkavare - nisīdi bhagavā tadā.

Với sự ra đi theo tuần tự, đức Thế Tôn đã ngự đến Bārāṇasī. Khi ấy, Ngài đã ngồi xuống trong chính tư thế kiết già cao quý ấy.

Pañcannaṃ vaggiyānañca - dhammacakkappavattayi

dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ - nirodhaṃ maggamuttamaṃ.

Và Ngài đã chuyển vận bánh xe Chánh Pháp về Khổ, về sự sanh khởi của Khổ, về Diệt, và về Đạo Lộ tối thượng đến nhóm năm vị.

Pavattayi taṃ bhagavā - isī te pañcavaggiyā

aṭṭhārasakoṭi tadā - brahmadevagaṇā saha.

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn đã chuyển vận điều ấy đến nhóm ẩn sĩ năm vị ấy cùng với hội chúng Phạm Thiên gồm mười tám koṭi vị.⁵

Paṭhamasmiṃ sannipāte - dhammābhisamayā labhu

koṇḍañño bhaddiyo vappo - mahānāmo ca assaji.

Trong lần tụ hội thứ nhất, Koṇḍañño, Bhaddiyo, Vappo, Mahānāmo, và Assaji đã đạt được sự lãnh hội Giáo Pháp.

Vinītā tena parena - sabbepi anupubbaso

aṭṭhārasakoṭi tadā - brahmadevagaṇā saha.

Khi ấy, tất cả đã được huấn luyện theo tuần tự từ vị này đến vị khác cùng với hội chúng Phạm Thiên gồm mười tám koṭi vị.

Paṭhamasmiṃ sannipāte - sotāpattiphalaṃ tadā

anukkamena gamanena - rājagahamupāgami.

Khi ấy, trong lần tụ hội thứ nhất đã có quả vị Nhập Lưu. Với sự ra đi theo tuần tự, Ngài đã ngự đến Rājagaha (Vương Xá).

Veḷuvanamahāvihāre - vihāsi munipuṅgavo

taṃ sutvā bimbisāro ca - bhagavantamupasaṅkami.

Vị Hiền Triết cao thượng đã ngự tại đại tu viện Veḷuvana. Và sau khi nghe được điều ấy, (đức vua) Bimbisāra (Bình Sa Vương) đã đi đến gặp đức Thế Tôn.

Ekādasanahuteneva - parivārā mahā ahu

dīpagandhadhūpamālādīni - bhagavantamabhipūjayi.

Đám tùy tùng là đông đảo với mười một nahuta (110.000) người.⁶ (Đức vua) đã cúng dường đèn, hương thơm, nhang, tràng hoa, v.v... đến đức Thế Tôn.

Tasmiṃ samāgameyeva - kāmādīnava desayi

desanāpariyosāne - rājānampamukhaṃ tadā.

Khi ấy tại chính cuộc hội tụ này, Ngài đã thuyết giảng về tai hại của các dục đến vị vua lãnh tụ cho đến khi chấm dứt cuộc thuyết giảng.

Caturāsītisahassānaṃ - dhammābhisamayo ahu

taṃ sutvāna pitā rājā - nava dūtāni pesayi.

Đã có sự lãnh hội Giáo Pháp của tám mươi bốn ngàn người. Nghe được điều ấy, vua cha đã phái đi chín vị sứ giả.

Navasahassaparivārehi - pabbajjaṃ yācate muniṃ

navasahassaparivārā - arahattamupāgamuṃ.

Cùng với chín ngàn tùy tùng, họ đã cầu xin đấng Hiền Triết về việc xuất gia. Họ và đoàn tùy tùng chín ngàn người đã đạt đến phẩm vị A-la-hán.

Kāḷudāyi pariyosāne - bhikkhuvesaṃ gahetvā so

sahassaparivārehi - bhagavantaṃ nimantayi.

Cuối cùng, vị Kāḷudāyi ấy sau khi đạt được hình tướng tỳ khưu cùng với một ngàn tùy tùng đã mời thỉnh đức Thế Tôn.

Nimantamadhivāsetvā - mahāmaggaṃ paṭipajjati

vīsatisahassabhikkhūhi - pāyāsi sakyapuṅgavo.

Sau khi nhận lời thỉnh mời, đấng thực hành đạo lộ vĩ đại, vị Sakya cao thượng, đã lên đường cùng với hai mươi ngàn vị tỳ khưu.

Anukkamena gamanena - kapilavatthumupāgami

rohiṇiyā nadītīre - pāṭihāramakāsi so.

Với sự ra đi theo tuần tự, Ngài đã ngự đến Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ). Vị ấy đã thực hiện điều kỳ diệu ở bờ sông Rohiṇī.

Tasmiṃ pallaṅkamajjhamhi - nisīdi sakyapuṅgavo

mahāvessantaradhammaṃ - desetvā bhagavā pitu

caturāsītisahassānaṃ - dhammābhisamayo ahu.

Vị Sakya cao thượng đã ngồi xuống ở trung tâm với thế kiết già ấy. Đức Thế Tôn đã thuyết giảng Giáo Pháp về (Bổn Sanh) Vessantara vĩ đại đến người cha. Đã có sự lãnh hội Giáo Pháp của tám mươi bốn ngàn người.

Na h’ete jānanti sadevamanussā

buddho ayaṃ kīdisako naruttamo

iddhibalaṃ paññābalañca kīdisaṃ

buddhabalaṃ lokahitassa kīdisaṃ. (3)

(Đức Phật quán rằng:) “Bởi vì chư thiên và đám người này không biết được đức Phật đấng Tối Thượng Nhân này là như thế nào, (không biết được) năng lực của thần thông và năng lực của trí tuệ là như thế nào, (không biết được) Phật lực của đấng tế độ chúng sanh là như thế nào.

Na h’ete jānanti sadevamanussā

buddho ayaṃ īdisako naruttamo

iddhibalaṃ paññābalañca īdisaṃ

buddhabalaṃ lokahitassa īdisaṃ. (4)

Bởi vì chư thiên và đám người này không biết được đức Phật đấng Tối Thượng Nhân này là như vầy, (không biết được) năng lực của thần thông và năng lực của trí tuệ là như vầy, (không biết được) Phật lực của đấng tế độ chúng sanh là như vầy.

handāhaṃ dassayissāmi - buddhabalaṃ anuttaraṃ

caṅkamaṃ māpayissāmi - nabhe ratanamaṇḍitaṃ. (5)

Như vậy, ta sẽ thị hiện Phật lực tối thượng. Ta sẽ làm hiện ra con đường kinh hành được trang hoàng bằng châu báu ở trên không trung”.

Bhummā mahārājikā tāvatiṃsā

yāmā ca devā tusitā ca nimmitā

paranimmitā yepi ca brahmakāyikā

ānanditā vipulamakaṃsu ghosaṃ. (6)

Chư thiên thuộc địa cầu, thuộc cõi Tứ Đại Thiên Vương, thuộc cõi Đạo Lợi, thuộc cõi Dạ Ma, thuộc cõi Đẩu Suất, thuộc cõi Hóa Lạc Thiên, thuộc cõi Tha Hóa Tự Tại, luôn cả đoàn tùy tùng thuộc cõi Phạm Thiên nữa đều hoan hỷ và đã tạo nên tiếng hò reo vang dội.

Obhāsitā ca paṭhavī sadevakā

puthū ca lokantarikā asaṃvutā

tamo ca tibbo vihato tadā ahu

disvāna accherakapāṭihīraṃ. (7)

Khi ấy, sau khi chứng kiến điều kỳ diệu phi thường, quả địa cầu cùng với các cõi trời đã được chiếu sáng và vô số khoảng không gian tối đen dầy đặc phân chia các cõi thế giới đều bị tiêu tan.

Sadevagandhabbamanussarakkhase

ābhā uḷārā vipulā ajāyatha

imasmiṃ loke parasmiṃ cūbhaye

adhopi ca uddhaṃ tiriyañca vitthataṃ. (8)

Ánh sáng chói lọi rực rỡ đã hiện ra bên dưới, bên trên, chiều ngang, và chiều dọc ở giữa các hạng thiên nhân, càn-thát-bà, nhân loại, và quỷ sứ ở cả hai nơi: ở thế gian này và ở thế giới khác.

Sattuttamo anadhivaro vināyako

satthā ahu devamanussapūjito

mahānubhāvo satapuññalakkhaṇo

dassesi accherakapāṭihīriyaṃ. (9)

Được chư thiên và nhân loại cúng dường, đấng Đạo Sư, bậc Tối Thượng của chúng sanh, không ai vượt trội, là nhà lãnh đạo có đại oai lực có trăm tướng mạo về phước báu, đã thị hiện điều kỳ diệu phi thường.

tasmiṃ samāgame satthā - abbhuggantvā nabhe tale

sinerupabbataṃ rammaṃ - caṅkamaṃ māpayī jino.

Trong cuộc hội tụ ấy, đấng Đạo Sư đấng Chiến Thắng, sau khi bay lên trên bề mặt không trung, đã làm hiện ra ngọn núi Sineru có con đường kinh hành xinh đẹp.

Dasasahassilokadhātu- - devatā - jinasantike

tathāgataṃ namassitvā - buddhapūjaṃ kariṃsu te.

Trong sự hiện diện của đấng Chiến Thắng, chư thiên của mười ngàn thế giới đã kính lễ đức Như Lai. Họ đã thực hiện sự cúng dường đến đức Phật.

So yācito devavarena cakkhumā

atthaṃ samekkhitvā tadā naruttamo

caṅkamaṃ māpayi lokanāyako

suniṭṭhitaṃ sabbaratananimmitaṃ. (10)

Khi được thỉnh cầu bởi vị thiên nhân cao quý, bậc Hữu Nhãn ấy, đấng Tối Thượng Nhân, vị Lãnh Đạo Thế Gian, sau khi quán xét về điều lợi ích đã làm hiện ra con đường kinh hành được hoàn thành khéo léo và đã được thực hiện bằng tất cả các loại châu báu.

Iddhi ca ādesanānusāsanī

tipāṭihīre bhagavā vasī ahu

caṅkamaṃ māpayi lokanāyako

suniṭṭhitaṃ sabbaratananimmitaṃ. (11)

Đức Thế Tôn đã thuần thục về ba điều kỳ diệu là: thần thông, tài thuyết giảng, và sự giáo hóa. Đấng Lãnh Đạo Thế Gian đã làm hiện ra con đường kinh hành được hoàn thành khéo léo và đã được thực hiện bằng tất cả các loại châu báu.

Dasasahassīlokadhātuyā - sinerupabbatuttame thambheva

dassesi paṭipāṭiyā - caṅkame ratanāmaye. (12)

Ở tại mười ngàn thế giới, Ngài đã thị hiện theo tuần tự những con đường kinh hành làm bằng châu báu giống như các cột trụ ở ngọn núi Sineru tối thắng.

Dasasahassaṃ atikkamma - caṅkamaṃ māpayī jino

sabbasoṇṇamayā passe - caṅkame ratanāmaye. (13)

Sau khi vượt qua mười ngàn thế giới, đấng Chiến Thắng đã tạo ra con đường kinh hành làm toàn bằng vàng ở bên cạnh con đường kinh hành làm bằng châu báu.

Tulāsaṅghāṭānuvattā - sovaṇṇaphalakatthatā

vedikā sabbasovaṇṇā - dubhato passesu nimmitā. (14)

Cả hai con đường đều tương đương, được lót nền bằng vàng miếng. Các lan can đều toàn bằng vàng đã được thực hiện ở cả hai bên.

Maṇimuttāvālukākiṇṇo - nimmito ratanāmayo

obhāseti disā sabbā - sataraṃsīva uggato. (15)

Được thực hiện bằng các loại châu báu, được rải rắc lớp cát là ngọc ma-ni và ngọc trai, con đường rọi sáng khắp cả các phương giống như ánh mặt trời đã mọc lên.

Tasmiṃ caṅkamane dhīro - dvattiṃsavaralakkhaṇo

virocamāno sambuddho - caṅkame caṅkamī jino. (16)

Trong việc đi kinh hành ấy, vị thông thái, bậc Toàn Giác, đấng Chiến Thắng, rực rỡ với ba mươi hai tướng trạng cao quý, đã đi kinh hành ở con đường kinh hành.

Dibbaṃ mandāravaṃ pupphaṃ - padumaṃ pārichattakaṃ

caṅkamane okiranti - sabbe devā samāgatā. (17)

Tất cả chư thiên đã tụ hội lại rải rắc xuống bông hoa mạn-đà-la, hoa sen, hoa san hô thuộc về cõi trời (tán thán) sự việc đi kinh hành (của đức Phật).

Passanti taṃ devasaṅghā - dasasahassī samāgatā

namassamānā nipatanti - tuṭṭhahaṭṭhā pamoditā. (18)

Hội chúng chư thiên thuộc mười ngàn thế giới đã tụ hội lại chiêm ngưỡng đức Phật. Trong lúc kính lễ, họ hớn hở, vui mừng, hoan hỷ hạ thấp người xuống.

Tāvatiṃsā ca yāmā ca - tusitā cāpi devatā

nimmānaratino devā - ye devā vasavattino

udaggacittā sumanā - passanti lokanāyakaṃ. (19)

Chư thiên ở cõi Đạo Lợi, cõi Dạ Ma, luôn cả cõi Đẩu Suất, chư thiên ở cõi Hóa Lạc Thiên và chư thiên ở cõi Tha Hóa Tự Tại chiêm ngưỡng vị Lãnh Đạo Thế Gian với tâm phấn khởi hân hoan.

Sadevagandhabbamanussarakkhasā

nāgā supaṇṇā athavāpi kinnarā

passanti taṃ lokahitānukampakaṃ

nabheva accuggatacandamaṇḍalaṃ. (20)

Cùng với chư thiên, các hạng càn-thát-bà, nhân loại, quỷ sứ, các loài rồng, thiên điểu, luôn cả loài kim-sỉ-điểu, nhìn thấy đấng tế độ chúng sanh có lòng bi mẫn ấy giống như mặt trăng tròn đã mọc lên ở ngay trên bầu trời.

Ābhassarā subhakiṇhā - vehapphalā akaniṭṭhā ca

susuddhasukka vatthavasanā - tiṭṭhanti pañjalīkatā. (21)

(Chư thiên) ở các cõi Quang Âm Thiên, Biến Tịnh Thiên, Quảng Quả Thiên, và Vô Tưởng Thiên với trang phục vô cùng tinh khiết thanh bạch đứng chắp tay.

Muñcanti pupphaṃ pana pañcavaṇṇikaṃ

mandāravaṃ candanacuṇṇamissakaṃ

bhamanti celāni ca ambare tadā

aho jino lokahitānukampako. (22)

Hơn nữa, các vị còn rắc xuống bông hoa mạn-đà-la năm màu được trộn lẫn với bột phấn gỗ đàn hương và vung vẫy các tấm vải ở trên không trung (ca ngợi rằng): “Ôi Đấng Chiến Thắng, bậc có lòng bi mẫn tế độ chúng sanh.

Tuvaṃ satthā ca ketu ca - dhajo yūpo ca pāṇinaṃ

parāyano patiṭṭhā ca - dīpo ca dipaduttamo. (23)

Ngài là vị thầy, là ngọn cờ, là biểu hiện, là trụ cột của chúng sanh, là nơi chốn nâng đỡ, là ngọn đèn (là hòn đảo),⁷ là bậc tối thượng của loài hai chân”.

Dasasahassilokadhātuyā - devatāyo mahiddhikā

parivāretvā namassanti - tuṭṭhahaṭṭhā pamoditā. (24)

(Với vẻ) hớn hở, vui mừng, hoan hỷ, chư thiên thuộc mười ngàn thế giới có đại thần lực vây quanh lại tỏ sự tôn kính.

Devatā devakaññā ca - pasannā tuṭṭhamānasā

pañcavaṇṇikapupphehi - pūjayanti narāsabhaṃ. (25)

Với tâm tư hớn hở tín thành, các thiên nhân và các tiên nữ cúng dường những bông hoa ngũ sắc đến bậc Nhân Ngưu.

Passanti taṃ devasaṅghā - pasannā tuṭṭhamānasā

pañcavaṇṇikapupphehi - pūjayanti narāsabhaṃ. (26)

Chiêm ngưỡng vị ấy, hội chúng chư thiên (khởi tâm) tín thành, có tâm tư hoan hỷ, rồi cúng dường những bông hoa ngũ sắc đến bậc Nhân Ngưu (tán thán rằng):.

Aho acchariyaṃ loke - abbhūtaṃ lomahaṃsanaṃ

na medisaṃ bhūtapubbaṃ - accheraṃ lomahaṃsanaṃ. (27)

“Ôi thật là điều kỳ diệu ở thế gian! Thật là phi thường khiến lông dựng đứng! Điều kỳ diệu khiến lông dựng đứng giống như việc này trước đây chưa từng xảy ra!”

Sakasakamhi bhavane - nisīditvāna devatā

hasanti tā mahāhasitaṃ - disvānaccherakaṃ nabhe. (28)

Sau khi nhìn thấy điều kỳ diệu ở trên bầu trời, các thiên nhân ấy đã ngồi xuống ở cung điện của mỗi một vị và nở nụ cười vang vang.

Ākāsaṭṭhā ca bhummaṭṭhā - tiṇosadhinivāsino

katañjalī namassanti - tuṭṭhahaṭṭhā pamoditā. (29)

Các vị ngự ở không trung và ngự ở trên đất liền trang phục bằng lá cỏ, chắp tay lên nghiêng mình kính lễ (với vẻ) hớn hở, vui mừng, hoan hỷ.

Yepi dīghāyukā nāgā - puññavanto mahiddhikā

pamoditā namassanti - pūjayanti naruttamaṃ. (30)

Ngay cả các loài rồng trường thọ có phước báu và đại thần lực cũng hoan hỷ lễ bái và cúng dường đến bậc Tối Thượng Nhân.

Saṅgītiyo pavattanti - ambare anilañjase

cammanaddhāni vādenti - disvānaccherakaṃ nabhe. (31)

Sau khi nhìn thấy điều kỳ diệu ở trên bầu trời, các vị xướng lên những bài đồng ca ở khoảng không gian trên bầu trời và trình tấu những chiếc trống da.

Saṅkhā ca paṇavā c’eva - athopi ḍeṇḍimā bahū

antalikkhasmiṃ vajjayanti - disvānaccherakaṃ nabhe. (32)

Sau khi nhìn thấy điều kỳ diệu ở trên bầu trời, nhiều vị cũng đã biểu diễn các tù và vỏ ốc, có các phèng la nữa, và luôn cả những chiếc trống con ở trên không trung.

Abbhūto vata no ajja - uppajji lomahaṃsano

dhuvam-attha-siddhiṃ labhāma - khaṇo no paṭipāṭito. (33)

(Rồi tán thán rằng:) “Quả nhiên, điều phi thường khiến lông dựng đứng đã sanh khởi đến chúng ta ngày hôm nay. Chúng ta đạt được sự thành tựu lợi ích bền vững. Thời điểm của chúng ta đã đến rồi”.

Buddhoti tesaṃ sutvāna - pīti uppajji tāvade

buddho buddhoti kathayantā - tiṭṭhanti pañjalīkatā. (34)

Khi nghe rằng: “Đức Phật!” niềm phỉ lạc đã tức thời sanh khởi đến các vị ấy. Họ đã đứng yên, chắp tay, thốt lên rằng: “Đức Phật! Đức Phật!”

Hiṅkāraṃ sādhukārañ ca - ukkuṭṭhisampanādanaṃ

pajā ca vividhā gagane - vattanti pañjalīkatā. (35)

Và ở trên không trung, nhiều hạng chúng sanh chắp tay, thốt lên lời tán thán, ca ngợi, cổ vũ, reo hò.

Gāyanti seḷenti ca vādayanti ca

bhujānipphoṭenti ca naccayanti ca

muñcanti pupphaṃ pana pañcavaṇṇikaṃ

mandāravaṃ candanacuṇṇamissakaṃ. (36)

Các vị ca hát, hò hét, tấu nhạc, vỗ tay, và nhảy múa. Hơn nữa, các vị còn rắc xuống bông hoa ngũ sắc, bông hoa mạn-đà-la được trộn lẫn với bột phấn gỗ đàn hương.

Yathā tuyhaṃ mahāvīra - pādesu cakkalakkhaṇaṃ

dhajaṃ vajirapaṭākaṃ - vaḍḍhamānaṅkusāpitaṃ. (37)

(Họ thốt lên rằng:) “Hỡi bậc Đại Hùng, tương tợ như dấu hiệu của bánh xe ở hai bàn chân của Ngài có ngọn cờ, lưỡi tầm sét, huy hiệu, sự hưng thịnh, và gậy móc câu là vật tô điểm.

Rūpe sīle samādhimhi - paññāya ca asādiso

vimuttiyā asamasamo - dhammacakkappavattane. (38)

Không có ai tương đương về dáng vóc, về giới, về định, về tuệ. Ngài ngang bằng với các bậc không thể sánh bằng về sự giải thoát và trong việc chuyển vận bánh xe Chánh Pháp.

Dasanāgabalaṃ kāye - tuyhaṃ pākatikaṃ balaṃ

iddhibalena asamo - dhammacakkappavattane. (39)

Sức mạnh tự nhiên trong cơ thể của Ngài là sức mạnh của mười con voi. Không ai sánh bằng Ngài về năng lực thần thông trong việc chuyển vận bánh xe Chánh Pháp.

Evaṃ sabbaguṇūpetaṃ - sabbaṅgasamupāgataṃ

mahāmuniṃ kāruṇikaṃ - lokanāthaṃ namassatha. (40)

Các vị hãy kính lễ bậc Đại Hiền Triết, đấng Từ Bi, vị Chúa Tể Thế Gian đã được thành tựu tất cả các đức hạnh và đã đạt được toàn bộ các chi phần như thế ấy.

Abhivādanaṃ thomanañca - vandanañca pasaṃsanaṃ

namassanañca pūjañca - sabbaṃ arahasī tuvaṃ. (41)

Ngài xứng đáng tất cả các sự tôn kính, ca tụng, đảnh lễ, tán dương, lễ bái, và cúng dường.

Ye keci loke vandaneyyā - vandanaṃ arahanti ye

sabbaseṭṭho mahāvīra - sadiso te na vijjati. (42)

Bạch đấng Đại Hùng, ở trên thế gian bất cứ những ai nên được đảnh lễ, những ai xứng đáng sự đảnh lễ, Ngài là vị đứng đầu tất cả. Người bằng Ngài không tìm thấy được”.

Sāriputto mahāpañño - samādhijjhānakovido

gijjhakūṭe ṭhitoyeva - passati lokanāyakaṃ. (43)

Sāriputta có đại trí tuệ, thông thạo về định và thiền, chiêm ngưỡng đấng Lãnh Đạo Thế Gian dầu đang đứng ở núi Gijjhakūṭa (Linh Thứu).

Suphullaṃ sālarājaṃva - candaṃva gagane yathā

majjhanhikeva suriyaṃ - oloketi narāsabhaṃ. (44)

Vị ấy nhìn thấy đấng Nhân Ngưu trông giống như cây Sālā chúa nở hoa đều khắp, tương tợ như mặt trăng ở trên bầu trời, y như là mặt trời lúc chính ngọ.

Jalantaṃ dīparukkhaṃva - taruṇasuriyaṃva uggataṃ

byāmappabhānurañjitaṃ - passati lokanāyakaṃ. (45)

Vị ấy nhìn thấy đấng Lãnh Đạo Thế Gian rực rỡ ánh hào quang trông giống như cây trụ đèn đang cháy rực, tương tợ như mặt trời hừng đông đã ló dạng.

Pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ - katakiccāna tādinaṃ

khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ - khaṇena sannipātayi. (46)

Sāriputta đã tức thời tựu hội lại năm trăm vị tỳ khưu là những vị có các lậu hoặc đã tận, không còn ô nhiễm, có các phận sự đã được hoàn thành như thế ấy (nói rằng):

Lokappasādanaṃ nāma - pāṭihīraṃ nidassayi

amhepi tattha gantvāna - vandissāma mayaṃ jinaṃ. (47)

“Đức Phật đã làm hiện rõ điều kỳ diệu tên là ‘Sự phô bày thế giới.’ Chúng ta cũng sẽ đi đến nơi ấy và chúng ta sẽ đảnh lễ đấng Chiến Thắng.

Etha sabbe gamissāma - pucchissāma mayaṃ jinaṃ

kaṅkhaṃ vinodayissāma - passitvā lokanāyakaṃ. (48)

Hãy đến, tất cả chúng ta sẽ đi. Chúng ta sẽ hỏi đấng Chiến Thắng. Chúng ta sẽ xua tan mối hoài nghi sau khi nhìn thấy đấng Lãnh Đạo Thế Gian”.

Sādhūti te paṭissutvā - nipakā saṃvutindriyā

pattacīvaramādāya - taramānā upāgamuṃ. (49)

Sau khi đáp lại rằng: “Lành thay!” các vị thông thái ấy, có các căn được hộ trì, đã cầm lấy y và bình bát rồi mau chóng đi đến.

Khīṇāsavehi vimalehi - dantehi uttame dame

sāriputto mahāpañño - iddhiyā upasaṅkami. (50)

Bậc đại trí tuệ Sāriputta đã đi đến bằng thần thông cùng với các vị Lậu Tận đã được rèn luyện trong sự rèn luyện tối thượng, không còn ô nhiễm.

Tehi bhikkhūhi parivuto - sāriputto mahāgaṇī

liḷanto devova gagane - iddhiyā upasaṅkami. (51)

Được tháp tùng bởi các vị tỳ khưu ấy, vị có hội chúng đông Sāriputta đã đi đến bằng thần thông tợ như vị thiên nhân đang đùa giỡn ở trên không trung.

Ukkāsitañca khipitañca - ajjhupekkhitvāna subbatā.

sagāravā sappatissā - sambuddhaṃ upasaṅkamuṃ. (52)

Sau khi ngăn lại tiếng tằng hắng và sự khịt mũi, các vị có đức hạnh đã tiến đến gần bậc Toàn Giác với sự kính cẩn, thận trọng.

Upasaṅkamitvā passanti - sayambhuṃ lokanāyakaṃ

nabhe accuggataṃ vīraṃ - candaṃva gagane yathā. (53)

Sau khi đến gần, các vị nhìn thấy đấng Lãnh Đạo Thế Gian, bậc tự mình chứng ngộ, vị Anh Hùng, đã ngự lên ở trên không trung trông tợ như mặt trăng ở trên bầu trời.

Jalantaṃ dīparukkhaṃva - vijjuva gagane yathā

majjhanhikeva suriyaṃ - passanti lokanāyakaṃ. (54)

Các vị nhìn thấy đấng Lãnh Đạo Thế Gian tương tợ như là cây trụ đèn đang cháy rực, như là tia chớp ở trên không trung, như là mặt trời lúc chính ngọ.

Pañcabhikkhusatā sabbe - passanti lokanāyakaṃ

rahadamiva vippasannaṃ - suphullaṃ padumaṃ yathā. (55)

Toàn bộ năm trăm vị tỳ khưu nhìn thấy đấng Lãnh Đạo Thế Gian tương tợ như là hồ nước sâu thẳm không bị chao động, như là đóa hoa sen đang nở rộ.

Añjaliṃ paggahetvāna - tuṭṭhahaṭṭhā pamoditā

namassamānā nipatanti - satthuno cakkalakkhaṇe. (56)

Hớn hở, vui mừng, hoan hỷ, các vị đã chắp tay lên và trong lúc kính lễ các vị quỳ xuống ở dấu hiệu bánh xe (nơi bàn chân) của bậc Đạo Sư.

Sāriputto mahāpañño - koraṇḍasamasādiso

samādhijjhānakusalo - vandati lokanāyakaṃ. (57)

Vị có đại trí tuệ Sāriputta, thiện xảo về định và thiền, được xem như tương đương với loài hoa koraṇḍa, đảnh lễ đấng Lãnh Đạo Thế Gian.

Gajjito kālameghova - nīluppalasamasādiso

iddhibalena asamo - moggallāno mahiddhiko. (58)

Vang động như là đám mây đen, vị có đại thần lực Moggallāna, được xem như tương đương với đóa sen xanh, là không ai sánh bằng về năng lực thần thông.

Mahākassapatheropi - uggatakanakasannibho

dhūtaguṇe agganikkhitto - thomito satthuvaṇṇito. (59)

Còn vị trưởng lão Mahākassapa tương tợ vàng nguyên chất, được công nhận là vị đứng đầu trong đức hạnh đầu-đà, được (chư thiên và nhân loại) tán dương, được bậc Đạo Sư khen ngợi.

Dibbacakkhūna yo aggo - anuruddho mahāgaṇī

ñātiseṭṭho bhagavato - avidūreva tiṭṭhati. (60)

Đứng đầu trong số các vị có thiên nhãn là Anuruddha, có đồ chúng đông đảo, hạng nhất trong hàng quyến thuộc của đức Thế Tôn, đang đứng không xa.

Āpatti-anāpattiyā - satekicchāya kovido

vinaye agganikkhitto - upāli satthuvaṇṇito. (61)

Upāli là vị rành rẽ về sự phạm tội, về sự không phạm tội, về việc sám hối tội, được công nhận là vị đứng đầu về Luật, được bậc Đạo Sư khen ngợi.

Sukhumanipuṇatthapaṭividdho - kathikānaṃ pavaro gaṇī

isi mantāniyā putto - puṇṇo nāmāti vissuto. (62)

Vị ẩn sĩ con trai của bà Mantānī, phân tích ý nghĩa vi tế và bén nhạy, đứng đầu các vị Pháp sư, có đồ chúng, được nổi tiếng với tên là Puṇṇa.⁸

Etesaṃ cittamaññāya - opammakusalo muni

kaṅkhacchedo mahāvīro - kathesi attano guṇaṃ. (63)

Biết được tâm của các vị ấy, bậc Hiền Triết, là vị thiện xảo về sự so sánh, là đấng Đại Hùng, là vị dứt trừ sự nghi hoặc, đã thuyết giảng về đức hạnh của bản thân:

Cattāro te asaṅkheyyā - koṭi yesaṃ na ñāyati

sattakāyo ca ākāso - cakkavāḷā anantakā

buddhañāṇaṃ appameyyaṃ - na sakkā ete vijānituṃ. (64)

“Có bốn điều không thể tính đếm được và không ai biết được điểm tận cùng của các điều ấy: Tập hợp các chúng sanh, bầu không gian, các cõi thế giới vô biên, trí tuệ vô lượng của chư Phật; những điều này là không thể biết rõ.

Kimetaṃ acchariyaṃ loke - yaṃ me iddhivikubbanaṃ

aññe bahū acchariyā - abbhūtā lomahaṃsanā. (65)

Có phải sự biến hóa thần thông của ta là điều kỳ diệu ở thế gian? Còn có nhiều sự việc khác nữa là kỳ diệu, phi thường, khiến lông dựng đứng.

Yadāhaṃ tusite kāye - santusito nāmahaṃ tadā

dasasahassī samāgamma - yācanti añjalī mamaṃ. (66)

Vào lúc ta ở tại cung trời Đẩu Suất, khi ấy ta có tên là Santusita. Các vị thuộc mười ngàn thế giới đã tụ hội lại chắp tay thỉnh cầu ta rằng:

Kāloyaṃ te mahāvīra - uppajja mātukucchiyaṃ

sadevakaṃ tārayanto - bujjhassu amataṃ padaṃ. (67)

- Hỡi bậc Đại Hùng, giờ là thời điểm của Ngài. Hãy sanh vào bụng mẹ. Trong khi giúp cho thế gian luôn cả chư thiên vượt qua, Ngài sẽ giác ngộ đạo lộ Bất Tử.

Tusitā kāyā cavitvāna - yadā okkami kucchiyaṃ

dasasahassī lokadhātu - kampati dharaṇī tadā. (68)

Sau khi mạng chung ở cõi trời Đẩu Suất, vào lúc ta hạ sanh vào bụng (mẹ), khi ấy mười ngàn thế giới và quả đất rúng động.

Yadāhaṃ mātukucchito - sampajānova nikkhamiṃ

sādhukāraṃ pavattanti - dasasahassī pakampatha. (69)

Khi ta rời khỏi bụng mẹ với sự giác tỉnh, mười ngàn thế giới đã rúng động, thốt lên tiếng “Lành thay!”

Okkanti me samo natthi - jātito abhinikkhame

sambodhiyaṃ ahaṃ seṭṭho - dhammacakkappavattane. (70)

Không gì sánh bằng việc nhập thai của ta. Từ việc sanh ra, trong việc ra đi cao cả, trong việc tự mình giác ngộ, và trong việc chuyển vận bánh xe Chánh Pháp, ta là vị đứng đầu.

Aho acchariyaṃ loke - buddhānaṃ guṇamahantatā

dasasahassī lokadhātu - chappakāraṃ pakampatha

obhāso ca mahā āsi - accheraṃ lomahaṃsanaṃ. (71)

(Chư thiên đã thốt lên rằng): “Ôi Tính chất vĩ đại về đức hạnh của chư Phật là điều kỳ diệu ở trên đời!” Khi ấy, mười ngàn thế giới đã rúng động sáu cách.⁹ Và có ánh sáng vĩ đại đã xuất hiện. Là điều phi thường khiến lông dựng đứng!”

Bhagavā ca tamhi samaye - lokajeṭṭho narāsabho

sadevakaṃ dassayanto - iddhiyā caṅkamī jino. (72)

Và vào khoảng thời gian ấy, trong lúc hiện ra cho thế gian luôn cả chư thiên chiêm ngưỡng, đức Thế Tôn, bậc Tối Thượng của thế gian, đấng Nhân Ngưu, vị Chiến Thắng đã đi kinh hành bằng thần thông.

Caṅkame caṅkamantova - kathesi lokanāyako

antarā na nivatteti - catuhatthe caṅkame yathā. (73)

Ngay trong lúc đang đi kinh hành ở đường kinh hành, đấng Lãnh Đạo Thế Gian đã thuyết giảng. Như thể (đang đi) ở trên con đường kinh hành (có chiều dài) bốn cánh tay, Ngài không quay ngược trở lại (khi đang) ở vào khoảng giữa (con đường).¹⁰

Sāriputto mahāpañño - samādhijjhānakovido

paññāya pāramippatto - pucchati lokanāyakaṃ. (74)

Là vị có đại trí tuệ, thiện xảo về định và thiền, đã đạt đến sự toàn hảo về trí tuệ, Sāriputta hỏi bậc Lãnh Đạo Thế Gian rằng:

Kīdiso te mahāvīra - abhinīhāro naruttama

kimhi kāle tayā vīra - patthitā bodhimuttamā. (75)

- Bạch đấng Đại Hùng, bậc Tối Thượng Nhân, lời phát nguyện của Ngài là như thế nào? Bạch đấng Anh Hùng, sự giác ngộ tối thượng đã được Ngài mong mỏi vào thời gian nào?

Dānaṃ sīlañca nekkhammaṃ - paññāviriyañca kīdisaṃ

khantisaccamadhiṭṭhānaṃ - mettūpekkhā ca kīdisā. (76)

Bố trí, (trì) giới, xuất ly, trí tuệ, tinh tấn là như thế nào? Nhẫn nại, chân thật, quyết định, bác ác, hành xả là như thế nào?

Dasapāramī mahāvīra - kīdisā lokanāyaka

kathaṃ upapāramī puṇṇā - paramatthapāramī kathaṃ. (77)

Bạch đấng Đại Hùng, vị Lãnh Đạo thế gian, mười ba-la-mật là như thế nào? Thế nào là ba-la-mật bậc trên được tròn đủ? Thế nào là ba-la-mật bậc tối thượng?

Katikamma-adhiṭṭhāya - adhipati ca kīdisā

kīdisā pāramī honti - dhīrā lokasmi kīdisā.

Đã quyết định bao nhiêu việc làm? Và điều chủ đạo là như thế nào? Các ba-la-mật là như thế nào? Các điều chắc chắn ở thế gian là như thế nào?

Mettā karuṇā muditā - upekkhā cāpi kīdisā

kīdisaṃ buddhadhammānaṃ - kevalaṃ paripūraya

Từ, bi, hỷ, và xả là như thế nào? Làm cho tròn đủ toàn bộ các pháp của vị Phật là như thế nào?

Tassa puṭṭho viyākāsi - karavīkamadhuragiro

nibbāpayanto hadayaṃ - hāsayanto sadevakaṃ. (78)

Được vị ấy hỏi, Ngài đã trả lời với giọng nói ngọt ngào (như giọng hót) của loài chim karavīka (ca-lăng-tần-già) làm mát mẻ con tim, làm hoan hỷ thế gian luôn cả chư thiên.

Atītabuddhāna jināna desitaṃ

nikīḷitaṃ buddhaparamparāgataṃ

pubbenivāsānugatāya buddhiyā

pakāsayī lokahitaṃ sadevake. (79)

Bằng trí tuệ hướng về các kiếp sống trước đây, Ngài đã giảng giải về (lịch sử) của chư Phật quá khứ, của các đấng Chiến Thắng, đã được thuyết giảng, đã được truyền thừa theo tuần tự chư Phật, là điều lợi ích cho thế gian luôn cả chư thiên.

Pītipāmojjajananaṃ - sokasallavinodanaṃ

sabbasampattipaṭilābhaṃ - cittaṃ katvā suṇātha me. (80)

(Lời đức Phật:) - (Lịch sử ấy) là điều làm sanh lên niềm hoan hỷ vui mừng, là sự nhổ lên mũi tên sầu muộn, là việc đạt được mọi sự thành tựu, các ngươi hãy chú tâm lắng nghe ta.

Madanimmadanaṃ sokanudaṃ - saṃsāraparimocanaṃ

sabbadukkhakkhayaṃ maggaṃ - sakkaccaṃ paṭipajjathāti. (81)

(Lịch sử ấy) là điều làm tiêu tan các sự đắm say, là sự xua đi các nỗi buồn rầu, là việc hoàn toàn thoát khỏi luân hồi, là đạo lộ tiêu diệt tất cả khổ đau, các ngươi hãy nghiêm trang theo dõi.

Ratanacaṅkamanakaṇḍo niṭṭhito.

Dứt Chương Con Đường Kinh Hành Bằng Châu Báu.

PAṬHAMO DĪPAṄKARABUDDHAVAṂSO

I. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT DĪPAṄKARA

***

SUMEDHA KATHĀ

PHẦN NÓI VỀ SUMEDHA

[2]

Kappe ca satasahasse - caturo ca asaṅkhiye

amaraṃ nāma nagaraṃ - dassaneyyaṃ manoramaṃ. (1)

Vào thuở một trăm ngàn kiếp¹¹ và bốn a-tăng-kỳ, có thành phố tên Amara¹² là đáng nhìn, xinh xắn.

Dasahi saddehi avivittaṃ - annapānasamāyutaṃ

hatthisaddaṃ assasaddaṃ - bherisaṅkharathāni ca.

(Thành phố này) dồi dào thức ăn nước uống và nhộn nhịp với mười loại âm thanh như tiếng voi, tiếng ngựa, tiếng trống, tiếng tù và vỏ ốc, tiếng xe cộ.

Khādatha pīvatha ceva - annapānena ghositaṃ (2)

nagaraṃ sabbaṅgasampannaṃ - sabbakammamupāgataṃ.

Và còn được giới thiệu về thức ăn nước uống: “Xin hãy nhai, xin hãy uống”. Thành phố được đầy đủ về mọi yếu tố và thành tựu tất cả hoạt động về nghề nghiệp.

Sattaratanasampannaṃ - nānājanasamākulaṃ

samiddhaṃ devanagaraṃva - āvāsaṃ puññakamminaṃ. (3)

(Thành phố) có đầy đủ bảy loại châu báu, đông đảo với đủ hạng người, thịnh vượng, tương tợ như thành phố của chư thiên, là nơi cư ngụ của những người có được thiện nghiệp.

Nagare amaravatiyā - sumedho nāma brāhmaṇo

anekakoṭisannicayo - pahūtadhanadhaññavā. (4)

Vị bà-la-môn tên Sumedha ở thành phố Amaravatī là có được nhiều koṭi¹³ tiền tích lũy, có tài sản và lúa gạo dồi dào.

Ajjhāyako mantadharo - tiṇṇaṃ vedāna pāragū

lakkhaṇe itihāse ca - saddhamme pāramiṃ gato. (5)

Là vị chuyên về phúng tụng, nắm vững chú thuật, thông thạo ba bộ Vệ Đà, đã đạt đến sự toàn hảo về khoa tướng số, về truyền thuyết, và về phận sự chánh yếu (của vị bà-la-môn).

Rahogato nisīditvā - evaṃ cintesahantadā

dukkho punabbhavo nāma - sarīrassa pabhedanaṃ. (6)

Khi ấy, sau khi ngồi xuống ở nơi thanh vắng ta¹⁴ đã suy nghĩ như vầy: “Sự tái sanh, sự tiêu hoại của xác thân là khổ.

Sammohaṃ maraṇaṃ dukkhaṃ - jarāya abhimadditaṃ

jātidhammo jarādhammo - byādhidhammo cahantadā

ajaraṃ amataṃ khemaṃ - pariyesissāmi nibbutiṃ. (7)

Sự mê mờ, sự chết, bị đày đọa bởi sự già là khổ. Và trong khi còn có trạng thái sanh, trạng thái già, trạng thái bệnh hoạn, ta sẽ tầm cầu sự không già, sự không chết, sự an ổn, Niết Bàn.

Yannūnimaṃ pūtikāyaṃ - nānākuṇapapūritaṃ

chaḍḍayitvāna gaccheyyaṃ - anapekkho anatthiko. (8)

Hay là ta nên từ bỏ tấm thân hôi thối chất chứa đủ loại chất phế thải này và trở thành người không vướng bận, không mong cầu?

Atthi hehiti so maggo - na so sakkā na hetuye

pariyesissāmi taṃ maggaṃ - bhavato parimuttiyā. (9)

Đạo lộ ấy là có và sẽ xuất hiện. Đạo lộ ấy không thể không có nguồn cội. Ta sẽ tầm cầu đạo lộ ấy để hoàn toàn giải thoát khỏi hiện hữu.

Yathāpi dukkhe vijjante - sukhaṃ nāmapi vijjati

evaṃ bhave vijjamāne - vibhavo icchitabbako. (10)

Cũng giống như khi khổ đau được tìm thấy thì điều gọi là an lạc cũng được tìm thấy, tương tợ như thế khi hiện hữu được tìm thấy thì phi hữu cũng là điều cần được mong mỏi.

Yathāpi uṇhe vijjante - aparaṃ vijjati sītalaṃ

evaṃ tividhaggi vijjante - nibbānaṃ icchitabbakaṃ. (11)

Cũng giống như khi sự nóng được tìm thấy thì điều khác là sự lạnh cũng được tìm thấy, tương tợ như thế khi ba loại lửa (tham sân si) được tìm thấy thì Niết Bàn cũng là điều cần được mong mỏi.

Yathāpi pāpe vijjante - kalyāṇamapi vijjati

evameva jāti vijjante - ajāti icchitabbakaṃ. (12)

Cũng giống như khi điều ác được tìm thấy thì điều thiện cũng được tìm thấy, tương tợ y như thế khi sanh được tìm thấy thì vô sanh cũng là điều cần được mong mỏi.

Yathā gūthagato puriso - taḷākaṃ disvāna pūritaṃ

na gavesati taḷākaṃ - na doso taḷākassa so. (13)

Giống như người bị dính phẩn nhìn thấy hồ nước đầy không tìm đến hồ nước ấy; việc sai trái ấy không phải là của hồ nước.

Evaṃ kilesamaladhovanaṃ - vijjante amatantaḷe

na gavesati taḷākaṃ - na doso amatantaḷe. (14)

Tương tợ như vậy, khi hồ nước Bất Tử được tìm thấy cho việc gột rửa bợn nhơ phiền não, người không tìm đến hồ nước thì không phải là điều sai trái của hồ nước Bất Tử.

Yathā arīhi pariruddho - vijjante gamanaṃpathe

na palāyati so puriso - na doso añjasassa so. (15)

Giống như người bị vây hãm xung quanh bởi những kẻ đối nghịch, khi con đường thoát ra được tìm thấy, người ấy không tẩu thoát thì việc sai trái ấy không phải là của con đường.

Evaṃ kilesapariruddho - vijjamāne sive pathe

na gavesati taṃ maggaṃ - na doso sivamañjase. (16)

Tương tợ như vậy, người bị vây hãm toàn diện bởi phiền não, khi đạo lộ thánh thiện được tìm thấy, người không chịu tìm đến đạo lộ ấy thì không phải là điều sai trái của đạo lộ thánh thiện.

Yathāpi byādhito puriso - vijjamāne tikicchake

na tikicchāpeti taṃ byādhiṃ - na so doso tikicchake. (17)

Cũng giống như người bị bệnh, khi vị thầy thuốc được tìm thấy, người không để cho (vị thầy thuốc) chữa trị căn bệnh ấy thì việc sai trái ấy không phải là của vị thầy thuốc.

Evaṃ kilesabyādhīhi - dukkhito paripīḷito

na gavesati ācariyaṃ - na so doso vināyake. (18)

Tương tợ như vậy, người bị khổ đau bị hành hạ toàn diện bởi những căn bệnh phiền não (nhưng) không chịu tìm đến vị thầy thì điều sai trái ấy không phải là của vị thầy hướng dẫn.

Yannūnimaṃ pūtikāyaṃ - nānākuṇapapūritaṃ

chaḍḍayitvāna gaccheyyaṃ - anapekkho anatthiko.¹⁵

Hay là ta nên từ bỏ tấm thân hôi thối chất chứa đủ loại chất phế thải này và trở thành người không vướng bận, không mong cầu?

Yathāpi kuṇapaṃ puriso - kaṇṭhe bandhaṃ jigucchiyaṃ

mocayitvāna gaccheyya - sukhī serī sayaṃ vasī. (19)

Cũng giống như người sau khi rủ bỏ thây chết ghê tởm vướng ở cổ có thể đạt đến an lạc, sống tự tại, theo ý muốn.

Tathevimaṃ pūtikāyaṃ - nānākuṇapasañcayaṃ

chaḍḍayitvāna gaccheyyaṃ - anapekkho anatthiko. (20)

Tương tợ y như thế, sau khi từ bỏ tấm thân hôi thối tập hợp đủ loại chất phế thải này ta có thể trở thành người không vướng bận, không mong cầu.

Yathā uccāsaṭhānamhi - karīsaṃ naranāriyo

chaḍḍayitvāna gacchanti - anapekkhā anatthikā. (21)

Giống như những người nam hoặc nữ sau khi thải bỏ phẩn ở nhà tiêu rồi ra đi không vướng bận, không mong cầu.

Evamevāhaṃ imaṃ kāyaṃ - nānākuṇapapūritaṃ

chaḍḍayitvāna gacchissaṃ - vaccaṃ katvā yathā kuṭiṃ. (22)

Tương tợ y như thế, sau khi từ bỏ tấm thân được chất chứa đủ loại phế thải này ta sẽ ra đi giống như người sau khi đi tiêu rồi thì (rời khỏi) nhà xí.

Yathāpi jajjaraṃ nāvaṃ - paluttaṃ udakagāhiniṃ

sāmikā chaḍḍayitvāna - anapekkhā anatthikā. (23)

Cũng giống như những chủ nhân sau khi quăng bỏ con thuyền cũ kỹ, rã rời, có sự rò rỉ nước, thì không còn vướng bận, không mong cầu.

Evamevāhaṃ imaṃ kāyaṃ - navacchiddaṃ dhuvassavaṃ

chaḍḍayitvāna gacchissaṃ - jiṇṇanāvaṃva sāmikā. (24)

Tương tợ y như thế, sau khi từ bỏ tấm thân có chín khiếu thường xuyên tiết ra chất dơ này, ta sẽ ra đi giống như những chủ nhân quăng bỏ con thuyền cũ kỹ.

Yathā puriso corehi - gacchanto bhaṇḍamādiya

bhaṇḍacchedabhayaṃ disvā - chaḍḍayitvāna gacchati. (25)

Giống như người mang theo hàng hóa đi cùng bọn trộm cướp, sau khi nhận thấy nỗi lo sợ bởi việc cướp giật hàng hóa liền tách biệt ra đi.

Evameva ayaṃ kāyo - mahācorasamo viya

pahāyimaṃ gamissāmi - kusalacchedanābhayā. (26)

Tương tợ y như thế, thân này được ví như tương đương với kẻ cướp lớn, ta sẽ chối bỏ thân này và ra đi, không còn nỗi sợ hãi về việc bị cướp đoạt thiện pháp”.

Evāhaṃ cintayitvāna - nekakoṭisataṃ dhanaṃ

nāthānāthānaṃ datvāna - himavantaṃ upāgamiṃ. (27)

Sau khi suy nghĩ như thế, ta đã bố thí của cải hàng trăm koṭi ¹⁶ đến những người có nơi nương tựa lẫn những người không nơi nương tựa rồi đã đi đến Hy-mã-lạp sơn.

Himavantassāvidūre - dhammiko nāma pabbato

assamo sukato mayhaṃ - paṇṇasālā sumāpitā. (28)

Ở không xa Hy-mã-lạp sơn có ngọn núi tên là Dhammika, khu ẩn cư khéo được tạo lập dành cho ta có ngôi nhà lá khéo được xây dựng.¹⁷

Caṅkamaṃ tattha māpesiṃ - pañcadosavivajjitaṃ

aṭṭhaguṇasamupetaṃ - abhiññābalamāhariṃ. (29)

Ở nơi ấy ta đã tạo lập đường kinh hành không vi phạm vào năm điều sai trái.¹⁸ Ta đã đạt được năng lực của thắng trí hội đủ tám đức tính.¹⁹

Sāṭakaṃ pajahiṃ tattha - navadosamupāgataṃ

vākacīraṃ nivāsesiṃ - dvādasaguṇamupāgataṃ. (30)

Ở nơi ấy ta đã quăng bỏ tấm vải choàng liên quan đến chín điều sai trái.²⁰ Ta đã mặc y phục vỏ cây có được mười hai đức tính.²¹

Aṭṭhadosasamākiṇṇaṃ - pajahiṃ paṇṇasālakaṃ

upāgamiṃ rukkhamūlaṃ - guṇehi dasahupāgataṃ. (31)

Ta đã từ bỏ ngôi nhà lá dính líu tám điều sai trái.²² Ta đi đến ngụ ở gốc cây có được mười đức tính.²³

Vāpitaṃ ropitaṃ dhaññaṃ - pajahiṃ niravasesato

anekaguṇasampannaṃ - pavattaphalamādayiṃ. (32)

Ta đã hoàn toàn từ bỏ mễ cốc đã được gieo đã được trồng. Ta đã thọ dụng trái cây rơi rụng được hội đủ vô số đức tính.

Tatthappadhānaṃ padahiṃ - nisajjaṭṭhānacaṅkame

abbhantaramhi sattāhe - abhiññābalapāpuṇiṃ. (33)

Tại nơi ấy, ta đã ra sức nỗ lực trong khi ngồi, đứng, đi kinh hành. Trong thời gian bảy ngày, ta đã đạt được năng lực của thắng trí.

Evaṃ me siddhippattassa - vasībhūtassa sāsane

dīpaṅkaro nāma jino - uppajji lokanāyako. (34)

Trong khi ta đạt được sự thành tựu (năm thắng trí, ngũ thông) và có sự an trú trong pháp tu tập (của đạo sĩ), đấng Chiến Thắng tên Dīpaṅkara, vị Lãnh Đạo Thế Gian, đã hiện khởi.

Uppajjante ca jāyante - bujjhante dhammadesane

caturo nimitte nāddasaṃ - jhānaratisamappito. (35)

Đắm chìm trong sự thỏa thích của thiền, ta đã không chứng kiến bốn điều báo hiệu sự nhập thai, đản sanh, giác ngộ, và thuyết giảng Giáo Pháp.

Paccantadesavisaye - nimantetvā tathāgataṃ

tassa āgamanaṃ maggaṃ - sodhenti tuṭṭhamānasā. (36)

Sau khi thỉnh mời đức Như Lai, những người dân ở khu vực biên địa với tâm tư mừng rỡ đã dọn sạch sẽ con đường ngự đến của Ngài.

Ahantena samayena - nikkhamitvā sakassamā

dhunanto vākacīrāni - gacchāmi ambare tadā. (37)

Vào lúc bấy giờ, ta rời khỏi khu ẩn cư của bản thân rồi vừa đi ở trên không trung vừa chỉnh lại bộ y phục bằng vỏ cây.

Vedajātaṃ janaṃ disvā - tuṭṭhahaṭṭhaṃ pamoditaṃ

orohitvāna gaganā - manusse pucchi tāvade. (38)

Nhìn thấy dân chúng tràn ngập niềm phấn khởi, hớn hở, vui mừng, hoan hỷ, ta đã từ không trung đáp xuống rồi lập tức hỏi mọi người rằng:

Tuṭṭhahaṭṭho pamudito - vedajāto mahājano

kassa sodhiyatī maggo - añjasaṃ vaṭumāyanaṃ. (39)

“Dân chúng được tràn ngập niềm phấn khởi, hớn hở, vui mừng, hoan hỷ. Đạo lộ, con đường, lối đi, ngõ vào được dọn sạch sẽ cho ai vậy?”

Te me puṭṭhā viyākaṃsu - buddho loke anuttaro

dīpaṅkaro nāma jino - uppajji lokanāyako

tassa sodhiyate maggo - añjasaṃ vaṭumāyanaṃ. (40)

Được ta hỏi, họ đã đáp rằng: “Đức Phật, bậc Tối Thượng ở thế gian, đấng Chiến Thắng, vị Lãnh Đạo Thế Gian tên là Dīpaṅkara đã hiện khởi. Đạo lộ, con đường, lối đi, ngõ vào được dọn sạch sẽ cho vị ấy”.

Buddhoti mama sutvāna - pīti uppajji tāvade

buddho buddhoti kathayanto - somanassaṃ pavedayiṃ. (41)

Khi nghe rằng: “Đức Phật,” pháp hỷ đã sanh khởi đến ta ngay lập tức. Ta đã bày tỏ tâm hoan hỷ, thốt lên rằng: “Đức Phật! Đức Phật!”

Tattha ṭhatvā vicintesiṃ - tuṭṭho saṃviggamānaso

idha vījāni ropissaṃ - khaṇo ve mā upaccagā. (42)

Đứng tại nơi ấy, với tâm tư hớn hở rộn ràng ta đã suy nghĩ rằng: “Ta sẽ gieo các nhân lành ở nơi đây (đức Phật). Đương nhiên chớ để thời khắc trôi đi”.

Yadi buddhassa sodhetha - ekokāsaṃ dadātha me

ahaṃpi sodhayissāmi - añjasaṃ vaṭumāyanaṃ. (43)

(Nói rằng): “Nếu các người dọn sạch sẽ vì đức Phật. Xin các người hãy nhường cho tôi một khu vực. Tôi cũng sẽ dọn sạch sẽ con đường, lối đi, ngõ vào”.

Adaṃsu te mamokāse - sodhetuṃ añjasaṃ tadā

buddho buddhoti cintento - maggaṃ sodhemahantadā. (44)

Khi ấy, họ đã nhường cho ta dọn sạch sẽ con đường ở một khu vực. Rồi ta làm sạch sẽ con đường trong lúc nghĩ tưởng đến “Đức Phật! Đức Phật!”

Aniṭṭhite mamokāse - dīpaṅkaro mahāmuni

catūhi satasahassehi - chaḷabhiññehi tādihi

khīṇāsavehi vimalehi - paṭipajji añjasaṃ jino. (45)

Khi khu vực của ta còn chưa hoàn tất, bậc Đại Hiền Triết Dīpaṅkara, đấng Chiến Thắng, đã bước lên con đường cùng với bốn trăm ngàn vị Lậu Tận không còn ô nhiễm, có sáu thắng trí (lục thông) như thế ấy.

Paccuggamanā vattanti - vajjanti bheriyo bahū

āmoditā naramarū - sādhukāraṃ pavattayuṃ. (46)

Nhiều người di chuyển từ phía đối diện. Họ vỗ kêu những chiếc trống. Chư thiên và nhân loại vui mừng đã thốt lên tiếng “Lành thay!”

Devā manusse passanti - manussā passanti devatā

ubhopi te pañjalikā - anuyanti tathāgataṃ. (47)

Chư thiên ngắm nhìn loài người. Loài người nhìn ngắm chư thiên. Cả hai nhóm ấy cũng đã chắp tay lên đi theo sau đức Như Lai.

Devā dibbehi turiyehi - manussā mānusakehi ca

ubhopi te vajjayantā - anuyanti tathāgataṃ. (48)

Chư thiên với nhạc khí thiên đình, loài người với nhạc khí của nhân gian, cả hai nhóm ấy vừa trình tấu vừa đi theo sau đức Như Lai.

Dibbaṃ mandāravaṃ pupphaṃ - padumaṃ pārichattakaṃ

disodisaṃ okiranti - ākāse nabhagā marū. (49)

Ở trên bầu trời, chư thiên di chuyển trong không gian rải rắc hoa mạn-đà-la, hoa sen, hoa san hô của thiên đình xuống khắp các phương hướng.

Dibbaṃ candanacuṇṇañca - varagandhañca kevalaṃ

disodisaṃ okiranti - ākāse nabhagā marū.

Ở trên bầu trời, chư thiên di chuyển trong không gian rải rắc toàn là bột gỗ đàn hương và hương thơm quý báu của thiên đình xuống khắp các phương hướng.

Campakaṃ salaḷaṃ nīpaṃ - nāgapunnāgaketakaṃ

dīsodisaṃ okiranti - bhūmitalagatā narā. (50)

Loài người di chuyển ở trên mặt đất ném các bông hoa chăm-pa, bông hoa salaḷa, bông hoa nīpa, bông hoa nāga, punnāga, và ketaka ra khắp các phương hướng.

Kese muñcitvāhaṃ tattha - vākacīraṃ ca cammakaṃ

kalale pattharitvāna - avakujjo nipajj’ahaṃ. (51)

Tại nơi ấy, sau khi xõa tóc ta đã trải ra bộ y phục vỏ cây và da thú ở trên bãi bùn lầy rồi ta đã nằm sấp xuống (nói rằng):

Akkamitvāna maṃ buddho - saha sissehi gacchatu

mā naṃ kalalaṃ akkamittha - hitāya me bhavissati. (52)

“Xin đức Phật hãy bước lên (người) con. Xin Ngài cùng các đệ tử hãy tiến bước. Xin các vị chớ bước đi ở bãi bùn lầy ấy; (việc này) sẽ đem lại sự lợi ích cho con”. (53)

Paṭhaviyaṃ nipannassa - evaṃ me āsi cetaso

icchamāno ahaṃ ajja - kilese jhāpaye mama.

Khi đang nằm ở trên mặt đất, tư tưởng như vầy đã khởi đến ta: “(Nếu) mong muốn ta có thể thiêu đốt các phiền não của ta ngày hôm nay.

Kiṃ me aññātavesena - dhammaṃ sacchikatenidha

sabbaññutaṃ pāpuṇitvā - buddho hessaṃ sadevake. (54)

Ta có được gì ở đây khi chứng đắc Giáo Pháp theo phương thức không được tiếng tăm? Ta nên thành tựu quả vị Toàn Tri và trở thành đức Phật ở thế gian có cả chư thiên.

Kiṃ me ekena tiṇṇena - purisena thāmadassinā

sabbaññutaṃ pāpuṇitvā - santāressaṃ sadevake. (55)

Ta có được gì khi là người biết được sức mạnh (của bản thân) lại vượt qua chỉ một mình? Ta nên thành tựu quả vị Toàn Tri và giúp cho thế gian luôn cả chư thiên vượt qua.

Iminā me adhikārena - katena purisuttame

sabbaññutaṃ pāpuṇāmi - tāremi janataṃ bahuṃ. (56)

Với hành động hướng thượng này của ta đã được thực hiện đến bậc Tối Thượng Nhân, ta sẽ thành tựu quả vị Toàn Tri và sẽ giúp cho nhiều chúng sanh vượt qua.

Saṃsārasotaṃ chinditvā - viddhaṃsetvā tayo bhave

dhammanāvaṃ samāruyha - santāressaṃ sadevake. (57)

Sau khi cắt đứt giòng chảy luân hồi và phá hủy ba cõi (tái sanh), ta sẽ ngự lên con tàu Chánh Pháp và sẽ giúp cho thế gian luôn cả chư thiên vượt qua”.

[Manussattaṃ liṅgasampatti, hetu satthāradassanaṃ;]²⁴

pabbajjā guṇasampatti, adhikāro ca chandatā;

aṭṭhadhammasamodhānā, abhinīhāro samijjhati. (58)

Sự phát nguyện được thành tựu nhờ vào sự tổng hợp của tám pháp: [Bản thân là loài người, thành tựu nam căn, có chủng tử, nhìn thấy bậc Đạo Sư,] là vị xuất gia, hội đủ đức hạnh, có hành động hướng thượng, và lòng ước muốn.

Dīpaṅkaro lokavidū - āhutīnaṃ paṭiggaho

ussīsake maṃ ṭhatvāna - idaṃ vacanamabravi. (59)

Đấng Thông Suốt Thế Gian Dīpaṅkara, vị thọ nhận các vật cúng dường, đã đứng kề cận đỉnh đầu của ta và đã nói lời này:

Passatha imaṃ tāpasaṃ - jaṭilaṃ uggatāpanaṃ

aparimeyye ito kappe - buddho loke bhavissati. (60)

²⁵ “Các người hãy nhìn đạo sĩ tóc bện có khổ hạnh cao tột này. Trong vô lượng kiếp tính từ thời điểm này, (người này) sẽ trở thành vị Phật ở thế gian.

Ahu kapilavhayā rammā - nikkhamitvā tathāgato

padhānaṃ padahitvāna - katvā dukkarakārikaṃ. (61)

Sau khi rời khỏi (thành phố) xinh đẹp tên là Kapila, đức Như Lai ra sức nỗ lực và thực hiện hành động khó thực hành được (khổ hạnh).

Ajapālarukkhamūlasmiṃ - nisīditvā tathāgato

tattha pāyāsaṃ paggayha - nerañjaramupehiti. (62)

Sau khi ngồi xuống ở cội cây của những người chăn dê, đức Như Lai nhận lấy món cơm sữa ở tại nơi ấy rồi đi đến Nerañjarā (Ni-liên-thiền).

Nerañjarāya tīramhi - pāyāsaṃ adi so jino

paṭiyattavaramaggena - bodhimūlamhi ehiti. (63)

Ở tại bờ sông Nerañjarā, đấng Chiến Thắng ấy hưởng dụng món cơm sữa rồi đi đến cội cây Bồ Đề bằng đạo lộ cao quý đã được dọn sẵn.

Tato padakkhiṇaṃ katvā - bodhimaṇḍaṃ anuttaraṃ

assattharukkhamūlamhi - bujjhissati mahāyaso. (64)

Kế đó, sau khi nhiễu quanh khuôn viên của cội Bồ Đề tối thắng, vị có danh tiếng vĩ đại sẽ được giác ngộ ở tại cội cây Assattha.

Imassa janikā mātā - māyā nāma bhavissati

pitā suddhodano nāma - ayaṃ hessati gotamo. (65)

Người mẹ sanh ra vị này sẽ có tên là Māyā. Người cha tên là Suddhodana. Vị này sẽ là Gotama.

Anāsavā vītarāgā - santacittā samāhitā

kolito upatisso ca - aggā hessanti sāvakā (66)

ānando nāmupaṭṭhāko - upaṭṭhissatimaṃ jinaṃ.

Kolita và Upatissa không còn lậu hoặc, tham ái đã lìa, có tâm an tịnh và định tĩnh sẽ là (hai vị) Thinh Văn hàng đầu. Vị thị giả tên là Ānanda sẽ phục vụ đấng Chiến Thắng này.

Khemā uppalavaṇṇā ca - aggā hessanti sāvikā (67)

anāsavā vītarāgā - santacittā samāhitā.

Khemā và Uppalavaṇṇā sẽ là (hai vị) nữ Thinh Văn hàng đầu, không còn lậu hoặc, tham ái đã lìa, có tâm an tịnh và định tĩnh.

Bodhi tassa bhagavato - assatthoti pavuccati (68)

citto ca hatthāḷavako - aggā hessantupaṭṭhakā.

Cội cây Bồ Đề của đức Thế Tôn ấy được gọi tên là ‘Assattha.’ Citta và Haṭṭhāḷavaka sẽ là (hai) thí chủ hộ độ hàng đầu.

Nandamātā ca uttarā - aggā hessantupaṭṭhikā (69)

āyu vassasataṃ tassa - gotamassa yasassino.²⁶

Nandamātā và Uttarā sẽ là (hai) nữ thí chủ hộ độ hàng đầu. Tuổi thọ (vào thời) của vị Gotama có danh tiếng ấy là một trăm năm”.

Idaṃ sutvāna vacanaṃ - asamassa mahesino

āmoditā naramarū - buddhavījaṅkuro ayaṃ. (70)

Sau khi nghe được lời nói này của vị Đại Ẩn Sĩ không ai sánh bằng, chư thiên và nhân loại mừng rỡ (nghĩ rằng): “Vị này là chủng tử mầm mống của chư Phật”.

Ukkuṭṭhisaddā vattanti - apphoṭenti hasanti ca

katañjalī namassanti - dasasahassī sadevakā. (71)

Mười ngàn thế giới luôn cả chư thiên thốt lên những tiếng reo hò, vỗ tay, nở nụ cười, chắp tay cúi lạy (nói rằng):

Yadimassa lokanāthassa - virajjhissāma sāsanaṃ

anāgatamhi addhāne - hessāma sammukhā imaṃ. (72)

“Nếu chúng tôi thất bại với lời giáo huấn của đấng Lãnh Đạo Thế Gian này thì chúng tôi sẽ đối diện vị kia trong tương lai xa vời.

Yathā manussā nadiṃ tarantā - paṭititthaṃ virajjhiya

heṭṭhā titthaṃ gahetvāna - uttaranti mahānadiṃ. (73)

Giống như những người băng ngang giòng sông không đạt được bến bờ đối diện, họ vượt qua giòng sông rộng lớn sau khi đạt được bến bờ ở bên dưới.

Evameva mayaṃ sabbe - yadi muñcāmimaṃ jinaṃ

anāgatamhi addhāne - hessāma sammukhā imaṃ. (74)

Tương tợ y như thế, nếu tất cả chúng tôi lỡ dịp với đấng Chiến Thắng này thì chúng tôi sẽ đối diện vị kia trong tương lai xa vời”.

Dīpaṅkaro lokavidū - āhutīnaṃ paṭiggaho

mama kammaṃ pakittetvā - dakkhiṇapādamuddhari. (75)

Đấng Thông Suốt Thế Gian Dīpaṅkara, vị thọ nhận các vật cúng dường đã công bố về hành động của ta rồi đã hướng vai phải nhiễu quanh.²⁷

Ye tattha āsuṃ jinaputtā - sabbe padakkhiṇamakaṃsu maṃ.

devā manussā asurā ca yakkhā - abhivādetvāna pakkamuṃ. (76)

Những vị là Thinh Văn của đấng Chiến Thắng ở tại nơi ấy, tất cả các vị đã đi nhiễu quanh (ta). Chư thiên, nhân loại, A-tu-la, và các Dạ-xoa đã đảnh lễ (ta) rồi ra đi.

Dassanaṃ me atikkante - sasaṅghe lokanāyake

sayanā vuṭṭhahitvāna - pallaṅkaṃ ābhujiṃ tadā. (77)

Vào lúc vị Lãnh Đạo Thế Gian cùng hội chúng đã đi khỏi tầm nhìn của ta, khi ấy ta đã từ chỗ nằm vươn dậy rồi xếp vào thế kiết già.

Sukhena sukhito homi - pāmojjena pamodito

pītiyā ca abhissanno - pallaṅkaṃ ābhujiṃ tadā. (78)

Khi ấy, ta được an lạc với sự an lạc, mừng rỡ với sự mừng rỡ, được tràn ngập với pháp hỷ, và ta đã xếp vào thế kiết già.

Pallaṅkena nisīditvā - evaṃ cintesihaṃ tadā

vasībhūto ahaṃ jhāne - abhiññāpāramiṅgato. (79)

Sau khi ngồi xuống với tư thế kiết già, khi ấy ta đã suy nghĩ như vầy: “Được tự tại trong pháp thiền, ta đã đạt đến sự toàn hảo về thắng trí.

Sahassiyamhi lokamhi - isayo natthi me samā

asamo iddhidhammesu - alabhiṃ īdisaṃ sukhaṃ. (80)

Ở trong (mười) ngàn thế giới, các ẩn sĩ ngang bằng với ta là không có. Không có vị nào bằng về các phép thần thông. Ta đã đạt được sự an lạc như thế ấy”.

Pallaṅkābhujane mayhaṃ - dasasahassādhivāsino

mahānādaṃ pavattesuṃ - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (81)

Khi ta đã xếp vào tư thế kiết già, cư dân thuộc mười ngàn (thế giới) đã phát ra lời nói vang dội rằng: “Chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Yā pubbe bodhisattānaṃ - pallaṅkavaramābhuje

nimittāni padissanti - tāni ajja padissare. (82)

Trước đây, những điềm báo hiệu nào đã được thể hiện khi các vị Bồ Tát xếp vào tư thế kiết già cao quý, những điều ấy được thể hiện ngày hôm nay.

Sītaṃ byāpagataṃ hoti - uṇhañca upasammati

tāni ajja padissanti - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (83)

Sự lạnh lẽo được biến đi và sự nóng nảy được lắng dịu. Những điều ấy được thể hiện ngày hôm nay. Chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Dasasahassī lokadhātu - nissaddā honti nirākulā

tāni ajja padissanti - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (84)

Mười ngàn thế giới không có tiếng động và không bị chộn rộn. Những điều ấy được thể hiện ngày hôm nay. Chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Mahāvātā na vāyanti - na sandanti savantiyo

tāni ajja padissanti - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (85)

Những cơn gió lớn ngừng thổi, những giòng nước ngừng chảy. Những điều ấy được thể hiện ngày hôm nay. Chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Thalajā jalajā pupphā - sabbe pupphanti tāvade

te’p’ajja pupphitā sabbe - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (86)

Những bông hoa mọc ở trên đất và mọc ở trong nước, tất cả lập tức nở hoa. Tất cả các bông hoa ấy cũng nở hoa ngày hôm nay. Chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Latā vā yadivā²⁸ rukkhā - phalaṃ dhārenti tāvade

tepajja phalitā sabbe - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (87)

Những dây leo hay là những cây cho quả lập tức trĩu quả. Tất cả các cây ấy cũng được kết trái ngày hôm nay. Chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Ākāsaṭṭhā ca bhūmaṭṭhā - ratanā jotanti tāvade

tepajja ratanā jotanti - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (88)

Ở trên không trung và ở đất liền, các châu báu lập tức rực sáng. Các châu báu ấy cũng rực sáng ngày hôm nay. Chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Mānussikā ca dibbā ca - turiyā vajjanti tāvade

tepajjubho abhiravanti - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (89)

Các loại nhạc cụ của loài người và của cõi trời lập tức tấu nhạc. Cả hai loại nhạc cụ ấy cũng trình tấu ngày hôm nay. Chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Vicittapupphā gaganā - abhivassanti tāvade

tepi ajja padissanti - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (90)

Những bông hoa các loại đã lập tức rơi xuống từ bầu trời. Chúng cũng được thể hiện ngày hôm nay. Chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Mahāsamuddo ābhujati - dasasahassī pakampati

tepajjubho abhiravanti - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (91)

Đại dương lùi ra xa, mười thế giới rúng động. Cả hai việc ấy cũng ầm ĩ ngày hôm nay. Chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Niraye dasasahassā - aggī nibbanti tāvade

tepajja nibbutā aggī - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (92)

Mười ngàn ngọn lửa ở địa ngục lập tức được dập tắt. Các ngọn lửa ấy cũng được dập tắt ngày hôm nay. Chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Vimalo hoti suriyo - sabbā dissanti tārakā

tepi ajja padissanti - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (93)

Mặt trời không bị u ám, tất cả các ngôi sao được nhìn thấy. Các việc ấy cũng được thể hiện ngày hôm nay. Chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Anovaṭṭhena udakaṃ - mahiyā ubbhijji tāvade

tampajjubbhijjate mahiyā - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (94)

Dầu không có mưa nhưng nước lập tức được phun lên từ mặt đất. Nước ấy cũng được phun lên từ mặt đất ngày hôm nay. Chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Tārāgaṇā virocanti - nakkhattā gaganamaṇḍale

visākhā candimāyuttā - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (95)

Các chòm sao, các vì tinh tú chiếu sáng ở trên vòm trời. Chòm sao Visākhā được liên kết với mặt trăng. Chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Vilāsayā darīsayā - nikkhamanti sakāsayā

tepajja āsayā chuddhā - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (96)

Các loài thú ở hang, các loài thú ở hốc rời khỏi chỗ ngụ của chúng. Chúng cũng chối từ chỗ ngụ ngày hôm nay. Chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Na hoti arati sattānaṃ - santuṭṭhā honti tāvade

tepajja sabbe santuṭṭhā - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (97)

Không có sự không vui thích ở các chúng sanh. Họ lập tức trở nên hớn hở. Tất cả bọn họ cũng hớn hở ngày hôm nay. Chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Rogā tanūpasammanti - jighacchā ca vinassati

tānipajja padissanti - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (98)

Tật bịnh được giảm thiểu và nạn đói được tiêu trừ. Các điều ấy cũng được thể hiện ngày hôm nay. Chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Rāgo tadā tanu hoti - doso moho vinassati

tepajja vigatā sabbe - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (99)

Khi ấy, tham dục trở nên nhỏ nhoi, sân hận si mê được tiêu trừ. Tất cả các điều ấy cũng đã biến mất ngày hôm nay. Chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Bhayaṃ tadā na bhavati - ajjapetaṃ padissati

tena liṅgena jānāma - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (100)

Khi ấy, nỗi sợ hãi không hiện diện. Điều ấy cũng được thể hiện ngày hôm nay. Với hiện tướng ấy, chúng tôi biết được chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Rajonuddhaṃsati uddhaṃ - ajjapetaṃ padissati

tena liṅgena jānāma - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (101)

Bụi bặm không bốc lên phía bên trên. Điều ấy cũng được thể hiện ngày hôm nay. Với hiện tướng ấy, chúng tôi biết được chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Aniṭṭhagandho pakkamati - dibbagandho pavāyati

sopajja vāyati gandho - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (102)

Mùi khó chịu biến đi. Mùi hương của thiên đình tỏa đến. Hương thơm ấy cũng tỏa ra ngày hôm nay. Chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Sabbe devā padissanti - ṭhapetvā ca arūpino

tepajja sabbe dissanti - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (103)

Tất cả chư thiên đều hiện ra ngoại trừ các vị ở cõi vô sắc. Tất cả các vị ấy cũng được nhìn thấy ngày hôm nay. Chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Yāvatā nirayā nāma - sabbe dissanti tāvade

tepajja sabbe dissanti - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (104)

Cho đến các nơi gọi là địa ngục, toàn bộ lập tức được nhìn thấy. Tất cả các nơi ấy cũng được nhìn thấy ngày hôm nay. Chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Kuṭā kavāṭā selā ca - na hontāvaraṇā tadā

ākāsabhūtā tepajja - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (105)

Khi ấy, các bức tường thành, các cánh cửa, và các tảng đá không còn là các vật chướng ngại. Chúng cũng đều trở thành những khoảng không ngày hôm nay. Chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Cuti ca upapatti ca - khaṇe tasmiṃ na vijjati

tāni ajja padissanti - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (106)

Sự chết và sự tái sanh không xảy ra vào thời khắc ấy. Chúng không được nhìn thấy ngày hôm nay. Chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật.

Ime nimittā dissanti - sambodhatthāya pāṇinaṃ

daḷhaṃ paggayha viriyaṃ - mā nivatta abhikkama

mayaṃpetaṃ vijānāma - dhuvaṃ buddho bhavissasi. (107)

Những hiện tướng này được nhìn thấy vì mục đích Toàn Giác cho chúng sanh. Hãy nỗ lực tinh tấn một cách bền bĩ. Chớ có quay lui, hãy tiến bước. Chúng tôi cũng biết rõ điều này là chắc chắn ngài sẽ trở thành đức Phật”.

Buddhassa vacanaṃ sutvā - dasasahassīna - cūbhayaṃ

tuṭṭhahaṭṭho pamodito - evaṃ cintesahantadā. (108)

Nghe được lời nói của cả hai là của đức Phật và của (chư thiên) mười ngàn thế giới, khi ấy ta hớn hở, vui mừng, hoan hỷ suy nghĩ như vầy:

Advejjhavacanā buddhā - amoghavacanā jinā

vitathaṃ natthi buddhānaṃ - dhuvaṃ buddho bhavāmihaṃ. (109)

“Chư Phật các đấng Chiến Thắng không có nói hai lời, không có lời nói rồ dại. Chư Phật không có sự dối trá, chắc chắn ta sẽ trở thành vị Phật.

Yathā khittaṃ nabhe leṇḍaṃ - dhuvaṃ patati bhūmiyaṃ

tatheva buddhaseṭṭhānaṃ - vacanaṃ dhuvasassataṃ. (110)

[vitathaṃ natthi buddhānaṃ - dhuvaṃ buddho bhavāmihaṃ.]²⁹

Giống như cục đất được ném ở khoảng không thì chắc chắn rơi xuống đất, tương tợ y như thế lời nói của chư Phật là chắc chắn và có cơ sở. Chư Phật không có sự dối trá, chắc chắn ta sẽ trở thành vị Phật.

yathāpi sabbasattānaṃ - maraṇaṃ dhuvasassataṃ

tatheva buddhaseṭṭhānaṃ - vacanaṃ dhuvasassataṃ. (111)

[vitathaṃ natthi buddhānaṃ - dhuvaṃ buddho bhavāmihaṃ.]

Cũng giống như sự chết của tất cả chúng sanh là chắc chắn và có cơ sở, tương tợ y như thế lời nói của chư Phật tối thượng là chắc chắn và có cơ sở. Chư Phật không có sự dối trá, chắc chắn ta sẽ trở thành vị Phật.

Yathā rattikkhaye patte - suriyuggamanaṃ dhuvaṃ

tatheva buddhaseṭṭhānaṃ - vacanaṃ dhuvasassataṃ. (112)

[vitathaṃ natthi buddhānaṃ - dhuvaṃ buddho bhavāmihaṃ.]

Giống như khi đêm tàn đã đến thì có sự mọc lên của mặt trời là điều chắc chắn, tương tợ y như thế lời nói của chư Phật tối thượng là chắc chắn và có cơ sở. Chư Phật không có sự dối trá, chắc chắn ta sẽ trở thành vị Phật.

Yathā nikkhantasayanassa - sīhassa nadanaṃ dhuvaṃ

tatheva buddhaseṭṭhānaṃ - vacanaṃ dhuvasassataṃ. (113)

[vitathaṃ natthi buddhānaṃ - dhuvaṃ buddho bhavāmihaṃ.]

Giống như tiếng rống của con sư tử khi rời khỏi chỗ nằm là điều chắc chắn, tương tợ y như thế lời nói của chư Phật tối thượng là chắc chắn và có cơ sở. Chư Phật không có sự dối trá, chắc chắn ta sẽ trở thành vị Phật.

Yathā āpannasattānaṃ - bhāramoropanaṃ dhuvaṃ

tatheva buddhaseṭṭhānaṃ - vacanaṃ dhuvasassataṃ. (114)

[vitathaṃ natthi buddhānaṃ - dhuvaṃ buddho bhavāmihaṃ.]

Giống như việc lâm bồn của các sản phụ là điều chắc chắn, tương tợ y như thế lời nói của chư Phật tối thượng là chắc chắn và có cơ sở. Chư Phật không có sự dối trá, chắc chắn ta sẽ trở thành vị Phật.

Handa buddhakare dhamme - vicināmi itocito

uddhaṃ adho dasadisā - yāvatā dhammadhātuyā. (115)

Vậy, ta hãy xem xét các pháp tạo thành quả vị Phật từ nơi này và từ nơi này, ở bên trên (cõi trời), ở bên dưới (cõi nhân loại), và các phương hướng cho đến tận bản thể của các pháp ấy”.

Vicinanto tadā dakkhiṃ - paṭhamaṃ dānapāramiṃ

pubbakehi mahesīhi - anuciṇṇaṃ mahāpathaṃ. (116)

Khi ấy, trong lúc xem xét ta đã nhận ra pháp thứ nhất là sự toàn hảo về bố thí (bố thí ba-la-mật), là đạo lộ thênh thang đã được thực hành bởi các vị đại ẩn sĩ tiền bối.

Imaṃ tvaṃ paṭhamaṃ tāva - daḷhaṃ katvā samādiya

dānapāramitaṃ gaccha - yadi bodhiṃ pattumicchasi. (117)

Ngươi³⁰ hãy củng cố và thọ trì cho được pháp thứ nhất này. Ngươi hãy đạt đến sự toàn hảo về bố thí nếu ngươi muốn đạt được quả vị Giác Ngộ.

Yathāpi kumbho sampuṇṇo - yassa kassaci adhokato

vamate udakaṃ nissesaṃ - na tattha parirakkhati. (118)

Cũng giống như cái chum được chứa đầy đã bị úp ngược lại bởi bất cứ điều gì, thì tuôn nước ra không còn dư sót, hoàn toàn không giữ lại ở trong đó.

Tatheva yācake disvā - hīnamukkaṭṭhamajjhime

dadāhi dānaṃ nissesaṃ - kumbho viya adhokato.(119)

Tương tợ y như thế, khi nhìn thấy những người cầu xin dầu hèn, sang, hay trung bình, ngươi hãy cho ra vật thí không chừa lại ví như cái chum đã được úp ngược lại.

Na hete ettakāyeva - buddhadhammā bhavissare

aññepi vicinissāmi - ye dhammā bodhipācanā. (120)

Nhưng các pháp tạo thành quả vị Phật sẽ không chỉ có chừng ấy, ta sẽ xem xét các điều khác nữa là các pháp làm chín muồi sự giác ngộ.

Vicinanto tadā dakkhiṃ - dutiyaṃ sīlapāramiṃ

pubbakehi mahesīhi - āsevitaṃ nisevitaṃ. (121)

Khi ấy, trong lúc xem xét ta đã nhận ra pháp thứ nhì là sự toàn hảo về giới đã được các vị đại ẩn sĩ tiền bối thực hành, gắn bó.

Imaṃ tvaṃ dutiyaṃ tāva - daḷhaṃ katvā samādiya

sīlapāramitaṃ gaccha - yadi bodhiṃ pattumicchasi. (122)

Ngươi hãy củng cố và thọ trì cho được pháp thứ nhì này. Ngươi hãy đạt đến sự toàn hảo về giới nếu ngươi muốn đạt được quả vị Giác Ngộ.

Yathāpi cāmarī vālaṃ - kismiñci paṭilaggitaṃ

upeti maraṇaṃ tattha - na vikopeti vāladhiṃ. (123)

Cũng giống như con bò mộng có cái đuôi bị vướng vào bất cứ vật gì thà chấp nhận cái chết ở tại nơi ấy chứ không làm đứt cái đuôi.

Tatheva catūsu bhūmīsu - sīlāni paripūraya

parirakkha sabbadā sīlaṃ - cāmarī viya vāladhiṃ. (124)

Tương tợ y như thế, hãy làm tròn đủ các giới luật trong bốn lãnh vực,³¹ hãy luôn luôn gìn giữ vẹn toàn giới luật giống như là con bò mộng hộ trì cái đuôi vậy.

Na hete ettakāyeva - buddhadhammā bhavissare

aññepi vicinissāmi - ye dhammā bodhipācanā. (125)

Nhưng các pháp tạo thành quả vị Phật sẽ không chỉ có chừng ấy, ta sẽ xem xét các điều khác nữa là các pháp làm chín muồi sự giác ngộ.

Vicinanto tadā dakkhiṃ - tatiyaṃ nekkhammapāramiṃ

pubbakehi mahesīhi - āsevitaṃ nisevitaṃ. (126)

Khi ấy, trong lúc xem xét ta đã nhận ra pháp thứ ba là sự toàn hảo về xuất ly đã được các vị đại ẩn sĩ tiền bối thực hành, gắn bó.

Imaṃ tvaṃ tatiyaṃ tāva - daḷhaṃ katvā samādiya

nekkhammapāramitaṃ gaccha - yadi bodhiṃ pattumicchasi. (127)

Ngươi hãy củng cố và thọ trì cho được pháp thứ ba này. Ngươi hãy đạt đến sự toàn hảo về xuất ly nếu ngươi muốn đạt được quả vị Giác Ngộ.

Yathā aṭṭaghare puriso - ciraṃ vuṭṭho dukkhaddito

na tattha rāgaṃ abhijaneti - muttiṃyeva gavesati. (128)

Giống như người sống đã lâu ở trong nhà tù, bị hành hạ khổ sở, không khởi lên lòng ái luyến đối với nơi ấy mà tầm cầu chỉ mỗi sự tự do.

Tatheva tvaṃ sabbabhave - passa aṭṭaghare viya

nekkhammābhimukho hohi - bhavato parimuttiyā. (129)

Tương tợ y như thế, ngươi hãy nhìn tất cả các cõi tái sanh (dục giới, sắc giới, vô sắc giới) như là các nhà tù. Hãy hướng về xuất ly nhắm đến sự hoàn toàn giải thoát khỏi các cõi.

Na hete ettakāyeva - buddhadhammā bhavissare

aññepi vicinissāmi - ye dhammā bodhipācanā. (130)

Nhưng các pháp tạo thành quả vị Phật sẽ không chỉ có chừng ấy, ta sẽ xem xét các điều khác nữa là các pháp làm chín muồi sự giác ngộ.

Vicinanto tadā dakkhiṃ - catutthaṃ paññāpāramiṃ

pubbakehi mahesīhi - āsevitaṃ nisevitaṃ. (131)

Khi ấy, trong lúc xem xét ta đã nhận ra pháp thứ tư là sự toàn hảo về trí tuệ đã được các vị đại ẩn sĩ tiền bối thực hành, gắn bó.

Imaṃ tvaṃ catutthaṃ tāva - daḷhaṃ katvā samādiya

paññāpāramitaṃ gaccha - yadi bodhiṃ pattumicchasi. (132)

Ngươi hãy củng cố và thọ trì cho được pháp thứ tư này. Ngươi hãy đạt đến sự toàn hảo về trí tuệ nếu ngươi muốn đạt được quả vị Giác Ngộ.

Yathāpi bhikkhu bhikkhanto - hīnamukkaṭṭhamajjhime

kulāni na vivajjento - evaṃ labhati yāpanaṃ. (133)

Cũng giống như vị tỳ khưu trong khi đi khất thực không bỏ qua các gia đình dầu hèn, sang, hay trung lưu, và như thế ấy đạt được phương tiện sinh sống.

Tatheva tvaṃ sabbakālaṃ - paripucchanto budhaṃ janaṃ

paññāpāramitaṃ gantvā - sambodhiṃ pāpuṇissasi. (134)

Tương tợ y như thế, trong khi vấn hỏi người có trí tuệ vào mọi thời điểm, ngươi sẽ đạt đến sự toàn hảo về trí tuệ và sẽ thành tựu quả vị Toàn Giác.

Na hete ettakāyeva - buddhadhammā bhavissare

aññepi vicinissāmi - ye dhammā bodhipācanā. (135)

Nhưng các pháp tạo thành quả vị Phật sẽ không chỉ có chừng ấy, ta sẽ xem xét các điều khác nữa là các pháp làm chín muồi sự giác ngộ.

Vicinanto tadā dakkhiṃ - pañcamaṃ viriyapāramiṃ

pubbakehi mahesīhi - āsevitaṃ nisevitaṃ. (136)

Khi ấy, trong lúc xem xét ta đã nhận ra pháp thứ năm là sự toàn hảo về tinh tấn đã được các vị đại ẩn sĩ tiền bối thực hành, gắn bó.

Imaṃ tvaṃ pañcamaṃ tāva - daḷhaṃ katvā samādiya

viriyapāramitaṃ gaccha - yadi bodhiṃ pattumicchasi. (137)

Ngươi hãy củng cố và thọ trì cho được pháp thứ năm này. Ngươi hãy đạt đến sự toàn hảo về tinh tấn nếu ngươi muốn đạt được quả vị Giác Ngộ.

Yathāpi sīho migarājā - nisajjaṭṭhānacaṅkame

alīnaviriyo hoti - paggahitamano sadā. (138)

Cũng giống như con sư tử, vua các loài thú, trong khi ngồi, đứng, đi tới lui, có sự tinh tấn không uể oải và luôn luôn có tâm cảnh giác.

Tatheva tvaṃ sabbabhave - paggayha viriyaṃ daḷhaṃ

viriyapāramitaṃ gantvā - sambodhiṃ pāpuṇissasi. (139)

Tương tợ y như thế, ở tại tất cả các cõi tái sanh ngươi hãy nỗ lực sự tinh tấn bền vững, sau khi đạt đến sự toàn hảo về tinh tấn ngươi sẽ thành tựu quả vị Toàn Giác.

Na hete ettakāyeva - buddhadhammā bhavissare

aññepi vicinissāmi - ye dhammā bodhipācanā. (140)

Nhưng các pháp tạo thành quả vị Phật sẽ không chỉ có chừng ấy, ta sẽ xem xét các điều khác nữa là các pháp làm chín muồi sự giác ngộ.

Vicinanto tadā dakkhiṃ - chaṭṭhamaṃ khantipāramiṃ

pubbakehi mahesīhi - āsevitaṃ nisevitaṃ. (141)

Khi ấy, trong lúc xem xét ta đã nhận ra pháp thứ sáu là sự toàn hảo về nhẫn nại đã được các vị đại ẩn sĩ tiền bối thực hành, gắn bó.

Imaṃ tvaṃ chaṭṭhamaṃ tāva - daḷhaṃ katvā samādiya

tattha advejjhamānaso - sambodhiṃ pāpuṇissasi. (142)

Ngươi hãy củng cố và thọ trì cho được pháp thứ sáu này. Với tâm trí không chao động ở trong pháp ấy, ngươi sẽ thành tựu quả vị Toàn Giác.

Yathāpi paṭhavī nāma - suciṃpi asuciṃpi ca

sabbaṃ sahati nikkhepaṃ - na karoti paṭighaddayaṃ. (143)

Cũng giống như trái đất chịu đựng tất cả các vật quăng bỏ, cả sạch sẽ lẫn dơ dáy, không tỏ ra bực bội hay thích thú.

Tatheva tvaṃpi sabbesaṃ - sammānāvamānakkhamo

khantipāramitaṃ gantvā - sambodhiṃ pāpuṇissasi. (144)

Tương tợ y như thế, ngươi cũng hãy chấp nhận sự trọng vọng hoặc khinh khi của tất cả, sau khi đạt đến sự toàn hảo về nhẫn nại ngươi sẽ thành tựu quả vị Toàn Giác.

Na hete ettakāyeva - buddhadhammā bhavissare

aññepi vicinissāmi - ye dhammā bodhipācanā. (145)

Nhưng các pháp tạo thành quả vị Phật sẽ không chỉ có chừng ấy, ta sẽ xem xét các điều khác nữa là các pháp làm chín muồi quả vị Giác Ngộ.

Vicinanto tadā dakkhiṃ - sattamaṃ saccapāramiṃ

pubbakehi mahesīhi - āsevitaṃ nisevitaṃ. (146)

Khi ấy, trong lúc xem xét ta đã nhận ra pháp thứ bảy là sự toàn hảo về chân thật đã được các vị đại ẩn sĩ tiền bối thực hành, gắn bó.

Imaṃ tvaṃ sattamaṃ tāva - daḷhaṃ katvā samādiya

tattha advejjhavacano - sambodhiṃ pāpuṇissasi. (147)

Ngươi hãy củng cố và thọ trì cho được pháp thứ bảy này. Không có nói hai lời trong pháp này (thì) ngươi sẽ thành tựu quả vị Toàn Giác.

Yathāpi osadhi nāma - tulābhūtā sadevake

samaye utuvasse vā - na vokkamati vīthito. (148)

Cũng giống như (ngôi sao) Osadhi, có trạng thái cân bằng ở tại thế gian luôn cả các cõi trời, không đi lệch ra ngoài quỹ đạo vào thời điểm trong năm hoặc mùa tiết.

Tatheva tvaṃpi saccesu - mā vokkamasi vīthito

saccapāramitaṃ gantvā - sambodhiṃ pāpuṇissasi. (149)

Tương tợ y như thế, chớ đi lệch ra khỏi đường lối của các sự thật, sau khi đạt đến sự toàn hảo về chân thật ngươi sẽ thành tựu quả vị Toàn Giác.

Na hete ettakāyeva - buddhadhammā bhavissare

aññepi vicinissāmi - ye dhammā bodhipācanā. (150)

Nhưng các pháp tạo thành quả vị Phật sẽ không chỉ có chừng ấy, ta sẽ xem xét các điều khác nữa là các pháp làm chín muồi sự giác ngộ.

Vicinanto tadā dakkhiṃ - aṭṭhamaṃ adhiṭṭhānapāramiṃ

pubbakehi mahesīhi - āsevitaṃ nisevitaṃ. (151)

Khi ấy, trong lúc xem xét ta đã nhận ra pháp thứ tám là sự toàn hảo về quyết định đã được các vị đại ẩn sĩ tiền bối thực hành, gắn bó.

Imaṃ tvaṃ aṭṭhamaṃ tāva - daḷhaṃ katvā samādiya

tattha tvaṃ niccalo hutvā - sambodhiṃ pāpuṇissasi. (152)

Ngươi hãy củng cố và thọ trì cho được pháp thứ tám này. Sau khi trở nên không còn giao động trong pháp này ngươi sẽ thành tựu quả vị Toàn Giác.

Yathāpi pabbato selo - acalo supatiṭṭhito

na kampati bhusavātehi - sakaṭṭhāneva tiṭṭhati. (153)

Cũng giống như hòn núi đá bền vững, khéo được kết cấu, đứng yên tại chính vị trí của nó, không rung động vì những cơn gió dữ dội.

Tatheva tvampi adhiṭṭhāne - sabbadā acalo bhava

adhiṭṭhānapāramitaṃ gantvā - sambodhiṃ pāpuṇissasi. (154)

Tương tợ y như thế, ngươi cũng hãy luôn luôn không chao đảo trong sự quyết định, sau khi đạt được sự toàn hảo về quyết định ngươi sẽ thành tựu quả vị Toàn Giác.

Na hete ettakāyeva - buddhadhammā bhavissare

aññepi vicinissāmi - ye dhammā bodhipācanā. (155)

Nhưng các pháp tạo thành quả vị Phật sẽ không chỉ có chừng ấy, ta sẽ xem xét các điều khác nữa là các pháp làm chín muồi sự giác ngộ.

Vicinanto tadā dakkhiṃ - navamaṃ mettāpāramiṃ

pubbakehi mahesīhi - āsevitaṃ nisevitaṃ. (156)

Khi ấy, trong lúc xem xét ta đã nhận ra pháp thứ chín là sự toàn hảo về từ ái đã được các vị đại ẩn sĩ tiền bối thực hành, gắn bó.

Imaṃ tvaṃ navamaṃ tāva - daḷhaṃ katvā samādiya

mettāya asamo hohi - yadi bodhiṃ pattumicchasi. (157)

Ngươi hãy củng cố và thọ trì cho được pháp thứ chín này. Hãy là không so đo với lòng từ ái nếu ngươi muốn đạt được quả vị Giác Ngộ.

Yathāpi udakaṃ nāma - kalyāṇe pāpake jane

samaṃ pharati sītena - pavāheti rajomalaṃ. (158)

Cũng giống như nước tẩy sạch bụi bặm cáu ghét, và đem lại sự mát mẻ cho những người hiền những kẻ ác một cách bình đẳng.

Tatheva tvaṃ hitāhite - samaṃ mettāya bhāvaya

mettāpāramitaṃ gantvā - sambodhiṃ pāpuṇissasi. (159)

Tương tợ y như thế, ngươi hãy phát triển tâm từ ái một cách bình đẳng đối với người thân hay kẻ nghịch. Sau khi đạt được sự toàn hảo về từ ái ngươi sẽ thành tựu quả vị Toàn Giác.

Na hete ettakāyeva - buddhadhammā bhavissare

aññepi vicinissāmi - ye dhammā bodhipācanā. (160)

Nhưng các pháp tạo thành quả vị Phật sẽ không chỉ có chừng ấy, ta sẽ xem xét các điều khác nữa là các pháp làm chín muồi sự giác ngộ.

Vicinanto tadā dakkhiṃ - dasamaṃ upekkhāpāramiṃ

pubbakehi mahesīhi - āsevitaṃ nisevitaṃ. (161)

Khi ấy, trong lúc xem xét ta đã nhận ra pháp thứ mười là sự toàn hảo về hành xả đã được các vị đại ẩn sĩ tiền bối thực hành, gắn bó.

Imaṃ tvaṃ dasamaṃ tāva - daḷhaṃ katvā samādiya

tulābhūto daḷho hutvā - sambodhiṃ pāpuṇissasi. (162)

Ngươi hãy củng cố và thọ trì cho được pháp thứ mười này. Được cân bằng và trở nên vững chải, ngươi sẽ thành tựu quả vị Toàn Giác.

Yathāpi paṭhavī nāma - nikkhittaṃ asuciṃ suciṃ

upekkhati ubhopete - kodhānunayavajjitā. (163)

Cũng giống như trái đất bình thản đối với vật dơ vật sạch đã được ném xuống, không phạm vào cả hai điều là giận dữ hay ưu đãi ấy.

Tatheva tvaṃ sukhadukkhe - tulābhūto sadā bhava

upekkhāpāramitaṃ gantvā - sambodhiṃ pāpuṇissasi. (164)

Tương tợ y như thế, ngươi hãy luôn luôn giữ trạng thái cân bằng đối với lạc và khổ, sau khi đạt đến sự toàn hảo về hành xả ngươi sẽ thành tựu quả vị Toàn Giác.

Ettakāyeva te loke - ye dhammā bodhipācanā

taduddhaṃ natthi aññatra - daḷhaṃ tattha patiṭṭhahi. (165)

Các pháp làm chín muồi sự giác ngộ ở thế gian chỉ có chừng ấy, không có pháp nào khác hơn thế nữa. Ngươi hãy thiết lập bền vững trong các pháp ấy.

Ime dhamme sammasato - sabhāvasarasalakkhaṇe

dhammatejena vasudhā - dasasahassī pakampatha. (166)

Trong khi ta đang suy nghiệm các pháp này về bản thể, tính chất, và đặc điểm, do oai lực của các pháp quả đất và mười ngàn thế giới đã rúng động.

Calati ravati paṭhavī - ucchuyantaṃva pīḷitaṃ

telayantaṃ yathā cakkaṃ - evaṃ kampati medanī. (167)

Quả đất lay động gào thét như là máy ép mía bị khuấy rối. Máy ép dầu có bánh xe rung chuyển như thế nào thì trái đất rung động như thế ấy.

Yāvatā parisā āsi - buddhassa parivesane

pavedhamānā sā tattha - mucchitā seti bhūmiyaṃ. (168)

Cho đến nhóm người ở tại nơi dâng cúng vật thực đến đức Phật, trong lúc run rẩy họ bị choáng váng rồi nằm dài trên mặt đất tại nơi ấy.

Ghaṭānekasahassāni - kumbhīnañca satā bahū

sañcuṇṇamathitā tattha - aññamaññaṃ paghaṭṭitā. (169)

Hàng ngàn hũ đựng nước và nhiều trăm chiếc lu va chạm lẫn nhau bị vỡ tan, bị nghiền nát ở tại nơi ấy.

Ubbiggā tasitā bhītā - bhantā byathitamānasā

mahājanā samāgamma - dīpaṅkaramupāgamuṃ. (170)

Với tâm trí lo âu, sợ hãi, hoảng hốt, hồi hộp, bối rối, dân chúng đã tụ hội lại rồi đi đến gặp (đức Phật) Dīpaṅkara (hỏi rằng):

Kiṃ bhavissati lokassa - kalyāṇaṃ atha pāpakaṃ

sabbo upadduto loko - taṃ vinodehi cakkhumā. (171)

“Điều gì sẽ xảy ra ở thế gian? Là điều tốt hay điều xấu? Toàn bộ thế gian bị khuấy động, xin bậc Hữu Nhãn hãy xua tan điều ấy”.

Tesaṃ tadā saññāpesi - dīpaṅkaro mahāmuni

visaṭṭhā hotha mā bhātha - imasmiṃ paṭhavikampane. (172)

Khi ấy, bậc Đại Hiền Triết Dīpaṅkara đã giải thích rõ cho họ rằng: “Hãy yên tâm. Chớ có hoảng hốt về việc động đất này.

Yamahaṃ ajja byākāsiṃ - buddho loke bhavissati

eso sammasatī dhammaṃ - pubbakaṃ jinasevitaṃ. (173)

Người mà hôm nay ta công bố sẽ trở thành vị Phật ở thế gian, người ấy suy nghiệm về pháp đã được thực hành bởi các đấng Chiến Thắng thời quá khứ.

Tassa sammasato dhammaṃ - buddhabhūmimasesato

tenāyaṃ kampatī paṭhavī - dasasahassī sadevake. (174)

Trong khi vị ấy đang suy nghiệm về pháp là nền tảng của chư Phật không có thiếu sót. Vì thế quả đất này với mười ngàn thế giới luôn cả chư thiên đã rúng động”.

Buddhassa vacanaṃ sutvā - mano nibbāti tāvade

sabbe maṃ upasaṅkamma - punapi abhivandisuṃ. (175)

Sau khi lắng nghe lời nói của đức Phật, lập tức tâm (mọi người) được lắng dịu. Tất cả đã đến gần ta rồi cũng đã đảnh lễ lần nữa.

Samādayitvā buddhaguṇaṃ - daḷhaṃ katvāna mānasaṃ

dīpaṅkaraṃ namassitvā - āsanā vuṭṭhahiṃ tadā. (176)

Sau khi đã thọ trì đức hạnh của chư Phật và lập tâm kiên cố, khi ấy ta đã cúi lạy (đức Phật) Dīpaṅkara và đã từ chỗ ngồi đứng dậy.

Dibbaṃ mānussikaṃ pupphaṃ - devā mānusakā ubho

samokiranti pupphehi - vuṭṭhahantassa āsanā. (177)

Với những bông hoa, cả hai hạng chư thiên và nhân loại rải rắc bông hoa của cõi trời và của loài người xuống Sumedha đang từ chỗ ngồi đứng dậy.

Vedayanti ca te sotthiṃ - devā mānusakā ubho

mahantaṃ patthitaṃ tuyhaṃ - taṃ labhassu yathicchitaṃ. (178)

Và cả hai hạng chư thiên và nhân loại ấy phát biểu lời chúc tốt lành rằng: “Lời phát nguyện của ngài thật vĩ đại. Mong rằng ngài sẽ đạt được điều ấy theo như ước muốn.

Sabbītiyo vivajjantu - soko rogo vivajjatu

mā te bhavatvantarāyo - phussa khippaṃ bodhimuttamaṃ. (179)

Mong rằng tất cả điều rủi ro đều được xa lánh. Mong rằng sầu não, bệnh tật được tiêu trừ. Mong rằng sự nguy hiểm đừng xảy đến cho ngài. Ngài hãy mau mau đạt đến quả vị Giác Ngộ tối thượng.

Yathāpi samaye sampatte - pupphanti pupphino dumā

tatheva tvaṃ mahāvīra - buddhañāṇena pupphasi. (180)

Cũng giống như cây cho hoa nở hoa khi đến mùa, tương tợ y như thế, hỡi đấng Đại Hùng, xin ngài hãy trổ hoa với trí tuệ của vị Phật.

Yathā ye keci sambuddhā - pūrayuṃ dasapāramiṃ

tatheva tvaṃ mahāvīra - pūraya dasapāramiṃ. (181)

Giống như bất cứ các vị nào là Toàn Giác đã làm tròn đủ sự toàn hảo của mười pháp, tương tợ y như thế, hỡi đấng Đại Hùng, xin ngài hãy làm tròn đủ sự toàn hảo của mười pháp.

Yathā ye keci sambuddhā - bodhimaṇḍamhi bujjhare

tatheva tvaṃ mahāvīra - bujjhassu jinabodhiyaṃ. (182)

Giống như bất cứ các vị nào là Toàn Giác đã giác ngộ ở khuôn viên cội Bồ Đề, tương tợ y như thế, hỡi đấng Đại Hùng, xin ngài hãy giác ngộ ở cội Bồ Đề của đấng Chiến Thắng.

Yathā ye keci sambuddhā - dhammacakkaṃ pavattayuṃ

tatheva tvaṃ mahāvīra - dhammacakkaṃ pavattaya. (183)

Giống như bất cứ các vị nào là Toàn Giác đã chuyển vận bánh xe Chánh Pháp, tương tợ y như thế, hỡi đấng Đại Hùng, xin ngài hãy chuyển vận bánh xe Chánh Pháp.

Puṇṇamāyaṃ yathā cando - paripuṇṇo virocati

tatheva tvaṃ puṇṇamano - viroca dasasahassiyaṃ. (184)

Giống như mặt trăng vào ngày rằm là đầy đặn và chiếu sáng, tương tợ y như thế, xin ngài hãy là vẹn toàn và chiếu sáng mười ngàn thế giới.

Rāhumutto yathā suriyo - tāpena atirocati

tatheva lokā muñcitvā - viroca siriyā tuvaṃ. (185)

Giống như mặt trời thoát khỏi thần Rāhu³² thì vô cùng rạng rỡ với nguồn năng lượng, tương tợ y như thế sau khi thoát ra khỏi thế gian xin ngài hãy tỏa sáng với sự vinh quang.

Yathā yā kāci nadiyo - osaranti mahodadhiṃ

evaṃ sadevakā lokā - osaranti tavantike. (186)

Giống như mọi con sông đều chảy xuôi về biển cả, tương tợ như thế các thế gian luôn cả chư thiên xuôi giòng trong sự hiện diện của Ngài”.

Tehi thutippasattho so - dasadhamme samādiya

te dhamme paripūrento - pavanaṃ pāvisī tadāti. (187)

Khi ấy, được họ tán dương và ca ngợi, sau khi thọ trì mười pháp và trong khi làm tròn đủ các pháp ấy, vị ấy đã tiến vào khu rừng thẳm.

Sumedhakathā niṭṭhitā.

Dứt phần nói về Sumedha.

Tadā te bhojayitvāna - sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ

upagañchuṃ saraṇaṃ tassa - dīpaṅkarassa satthuno. (188)

Kế đến, sau khi đã dâng vật thực đến đấng Lãnh Đạo Thế Gian cùng với hội chúng (tỳ khưu), họ đã đi đến nương nhờ (quy y) bậc Đạo Sư Dīpaṅkara ấy.

Saraṇāgamane kañci - nivesesi tathāgato

kañci pañcasu sīlesu - sīle dasavidhe paraṃ. (189)

Đức Như Lai đã an lập người này vào việc nương nhờ, người kia vào năm giới, người khác vào mười giới.

Kassaci deti sāmaññaṃ - caturo phalamuttame

kassaci asame dhamme - deti so paṭisambhidā. (190)

Ngài ban cho vị này tư cách sa-môn trong bốn quả vị tối thượng. Ngài ban cho vị kia tuệ phân tích thuộc về các pháp không gì sánh kịp.

Kassaci varasamāpattiyo - aṭṭha deti narāsabho

tisso kassaci vijjāyo - chaḷabhiññā pavecchati. (191)

Đấng Nhân Ngưu ban cho người này tám tầng thiền quý báu, ban tặng cho người kia ba minh, sáu thắng trí (lục thông).

Tena yogena janakāyaṃ - ovadati mahāmuni

tena vitthārikaṃ āsi - lokanāthassa sāsanaṃ. (192)

Bậc Đại Hiền Triết giáo huấn đám đông bằng phương thức ấy. Nhờ vậy, Giáo Pháp của đấng Lãnh Đạo Thế Gian đã được phổ biến rộng rãi.

Mahāhanūsabhakkhandho - dīpaṅkarasanāmako

bahū jane tārayati - parimoceti duggatiṃ. (193)

Vị có tên Dīpaṅkara, có quai hàm lớn vai rộng, giúp cho nhiều chúng sanh vượt qua, giúp cho họ hoàn toàn thoát khỏi khổ cảnh.

Bodhaneyyajanaṃ disvā - satasahassepi yojane

khaṇena upagantvāna - bodheti taṃ mahāmuni. (194)

Sau khi nhìn thấy chúng sanh có thể giác ngộ dầu ở cách trăm ngàn do-tuần, bậc Đại Hiền Triết đi đến trong khoảnh khắc và giác ngộ người ấy.

Paṭhamābhisamaye buddho - koṭisatamabodhayi

dutiyābhisamaye nātho - navutikoṭimabodhayi. (195)

Trong sự lãnh hội lần thứ nhất, đức Phật đã giác ngộ một trăm koṭi (1 tỷ) vị. Trong sự lãnh hội lần thứ nhì, Ngài đã giác ngộ chín mươi koṭi (chín trăm triệu) vị.

Yadā ca devabhavanamhi - buddho dhammamadesayi

navuti koṭi sahassānaṃ - tatiyābhisamayo ahu. (196)

Và khi đức Phật thuyết giảng Giáo Pháp ở tại cung trời, đã có sự lãnh hội lần thứ ba là của chín mươi ngàn koṭi (chín trăm tỷ) vị.

Sannipātā tayo āsuṃ - dīpaṅkarassa satthuno

koṭi satasahassānaṃ - paṭhamo āsi samāgamo. (197)

Bậc Đạo Sư Dīpaṅkara có ba lần tụ hội. Cuộc hội tụ thứ nhất là của một trăm ngàn koṭi (một ngàn tỷ, một triệu triệu) vị.

Puna nāradakūṭamhi - pavivekagate jine

khīṇāsavā vītamalā - samiṃsu satakoṭiyo. (198)

Hơn nữa, khi đấng Chiến Thắng sống biệt cư tại đỉnh núi Nārada, một trăm koṭi bậc Lậu Tận không còn ô nhiễm đã tụ hội lại.

Yamhi kāle mahāvīro - sudassanasiluccaye

navutikoṭisahassehi - pavāresi mahāmuni. (199)

Vào thời gian đấng Đại Hùng ngự ở ngọn núi Sudassana, bậc Đại Hiền Triết đã hành lễ Pavāraṇā với chín mươi ngàn koṭi vị.

Ahaṃ tena samayena - jaṭilo uggatāpano

antalikkhamhi caraṇo - pañcābhiññāsu pāragū. (200)

Vào lúc bấy giờ, ta là đạo sĩ bện tóc có khổ hạnh cao tột, đi lại ở trên không trung, toàn hảo về năm thắng trí.

Dasavīsasahassānaṃ - dhammābhisamayo ahu

ekadvinnaṃ abhisamayo - gaṇanāto asaṅkhiyo. (201)

Đã có sự lãnh hội Giáo Pháp của mười ngàn, hai mươi ngàn vị. Sự lãnh hội của một hai vị là không kể đến theo cách thức tính toán.

Vitthārikaṃ bāhujaññaṃ - iddhaṃ phītaṃ ahū tadā

dīpaṅkarassa bhagavato - sāsanaṃ suvisodhitaṃ. (202)

Khi ấy, Giáo Pháp vô cùng thanh tịnh của đức Thế Tôn Dīpaṅkara đã được phát triển, thành công, và phổ biến rộng rãi đến số đông người.

Cattāri satasahassāni - chaḷabhiññā mahiddhikā

dīpaṅkaraṃ lokaviduṃ - parivārenti sabbadā. (203)

Bốn trăm ngàn vị Lục Thông có đại thần lực luôn luôn tề tựu xung quanh bậc Thông Suốt Thế Gian Dīpaṅkara.

Ye keci tena samayena - jahanti mānusambhavaṃ

appattamānasā sekkhā - garahitā bhavanti te. (204)

Vào lúc bấy giờ, những ai từ bỏ bản thể nhân loại còn là những bậc Hữu Học có tâm trí chưa được thành đạt, những người ấy bị chê trách.

Supupphitaṃ pāvacanaṃ - arahantehi tādihi

khīṇāsavehi vimalehi - upasobhati sabbadā. (205)

Nhờ vào các vị A-la-hán có các lậu hoặc đã tận không còn ô nhiễm như thế ấy, lời tuyên thuyết được khéo léo đươm hoa luôn luôn sáng chói.

Nagaraṃ rammavatī nāma - sudevo nāma khattiyo

sumedhā nāma janikā - dīpaṅkarassa satthuno. (206)

Thành phố có tên là Rammavatī, vị vua dòng sát-đế-lỵ tên là Sudeva, người mẹ của đấng Đạo Sư Dīpaṅkara tên là Sumedhā.

Dasavassasahassāni - agāraṃ ajjhāvasī jino

haṃsā koñcā māyurākkhya - tayo pāsādamuttamā. (207)

Đấng Chiến Thắng đã ở đời sống gia đình trong mười ngàn năm. Có ba tòa lâu đài tuyệt vời gọi tên là Haṃsā, Koñcā, và Māyurā.

Tīṇi satasahassāni - nāriyo samalaṅkatā

padumā nāma sā nārī - usabhakkhandho nāma atrajo. (208)

Có ba trăm ngàn phụ nữ được trang điểm. Nữ nhân ấy (người vợ) tên là Padumā. Con trai tên là Usabhakkhandha.

Nimitte caturo disvā - hatthiyānena nikkhami

anūnadasamāsāni - padhānaṃ padahī jino. (209)

Sau khi nhìn thấy bốn điều báo hiệu, đấng Chiến Thắng đã ra đi bằng phương tiện voi và đã ra sức nỗ lực mười tháng không thiếu sót.

Padhānacāraṃ caritvāna - abujjhi mānasā muni

brahmunā yācito santo - dīpaṅkaro mahāmuni. (210)

Sau khi thực hành hạnh nỗ lực, bậc Hiền Triết đã giác ngộ bằng tâm. Bậc Đại Hiền Triết Dīpaṅkara đã được đấng Phạm Thiên thỉnh cầu.

Vattacakko mahāvīro - nandārāme vasī jino

nisinno sirisamūlamhi - akāsi titthiyamaddanaṃ. (211)

Bậc Đại Hùng, đấng Chiến Thắng oai lực, có bánh xe (Chánh Pháp) đã được chuyển vận tại tu viện Nandā. Ngồi ở gốc cây Sirisa, Ngài đã khuất phục hàng ngoại đạo.

Sumaṅgalo ca tisso ca - ahesuṃ aggasāvakā

sāgato nāmupaṭṭhāko - dīpaṅkarassa satthuno. (212)

Sumaṅgala và Tissa đã là (hai vị) Thinh Văn hàng đầu. Vị thị giả của bậc Đạo Sư Dīpaṅkara tên là Sāgata.

Nandā ceva sunandā ca - ahesuṃ aggasāvikā

bodhi tassa bhagavato - pipphalīti pavuccati. (213)

Nandā và luôn cả Sunandā đã là (hai vị) nữ Thinh Văn hàng đầu. Cội cây Bồ Đề của đức Thế Tôn ấy được gọi tên là “Pipphalī”.

Tapussabhallikā nāma - ahesuṃ aggupaṭṭhakā

sirimā soṇā upaṭṭhikā - dīpaṅkarassa satthuno. (214)

Tapussa và Bhallika đã là (hai) thí chủ hộ độ hàng đầu. Sirimā và Soṇā đã là (hai) nữ thí chủ hộ độ của bậc Đạo Sư Dīpaṅkara.

Asītihatthamubbedho - dīpaṅkaro mahāmuni

sobhati dīparukkhova - sālarājāva phullito. (215)

Cao tám mươi cánh tay,³³ vị Đại Hiền Triết Dīpaṅkara sáng ngời như cây cột đèn, như là cây Sālā chúa đã được trổ hoa.

Pabhā niddhāvatī tassa - samantā dasayojane

satasahassavassāni - āyu tassa mahesino.

Hào quang của vị ấy tỏa ra xung quanh mười do-tuần. Tuổi thọ của vị Đại Ẩn Sĩ ấy là một trăm ngàn năm.

Tāvatā tiṭṭhamāno so - tāresi janataṃ bahuṃ (216)

jotayitvāna saddhammaṃ - santāretvā mahājanaṃ.

Trong khi tồn tại đến chừng ấy, vị ấy đã giúp cho nhiều chúng sanh vượt qua. Ngài đã làm rạng rỡ Chánh Pháp và đã giúp cho dân chúng vượt qua.

Jalitvā aggikkhandhova - nibbuto so sasāvako (217)

sā ca iddhi so ca yaso - tāni ca pādesu cakkaratanāni.

Sau khi rực cháy như là khối lửa, Ngài cùng với các vị Thinh Văn đã Niết Bàn. Thần thông ấy, danh tiếng ấy, và các bánh xe châu báu ấy ở hai bàn chân,

Sabbaṃ samantarahitaṃ - nanu rittā sabbasaṅkhārāti (218)

dīpaṅkaro jino satthā - nandārāmamhi nibbuto.

Tất cả đều hoàn toàn biết mất, phải chăng tất cả các hành là trống không? Đấng Chiến Thắng, bậc Đạo Sư Dīpaṅkara đã Niết Bàn tại tu viện Nandā.

Tattheva tassa jinathūpo - chattiṃsubbedhayojano. (219)

Bảo tháp của đấng Chiến Thắng dành cho vị ấy có chiều cao ba mươi sáu do-tuần ở ngay tại nơi ấy.

Pattacīvaraṃ parikkhāraṃ - paribhogañca satthuno

bodhimūle tadā thūpo - tiyojanasamuggato.

Khi ấy, có ngôi bảo tháp đã được xây dựng cao ba do-tuần ở tại cội cây Bồ Đề (để thờ phượng) y, bình bát, vật phụ tùng, và đồ dùng của đấng Đạo Sư.

Dīpaṅkarabuddhavaṃso paṭhamo.

Lịch sử đức Phật Dīpaṅkara là phần thứ nhất.

DUTIYO KOṆḌAÑÑABUDDHAVAṂSO

II. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT KOṆḌAÑÑA

***

[3]

Dīpaṅkarassa aparena - koṇḍañño nāma nāyako

anantate jāmitayaso - appameyyo durāsado. (1)³⁴

Sau (đức Phật) Dīpaṅkara, vị Lãnh Đạo tên Koṇḍañña có vinh quang vô tận, danh tiếng vô cùng, không thể đo lường, khó thể đạt đến.

Dharaṇūpamo so khamanena - sīlena sāgarūpamo

samādhinā merūpamo - ñāṇena gaganūpamo. (2)

Vị ấy được ví như trái đất về sự kham nhẫn, như biển cả về giới hạnh, như núi Meru về thiền định, như bầu trời về trí tuệ.

Indriyabalabojjhaṅga- - maggasaccappakāsanaṃ

pakāsesi sadā buddho - hitāya sabbapāṇinaṃ. (3)

Vì lợi ích của tất cả chúng sanh, đức Phật luôn luôn giảng giải bài giảng về Căn Quyền, về Lực, về các Chi Phần đưa đến Giác Ngộ, về Đạo Lộ, về Chân Lý.

Dhammacakkaṃ pavattente - koṇḍaññe lokanāyake

koṭisatasahassānaṃ - paṭhamābhisamayo ahu. (4)

Trong khi đấng Lãnh Đạo Thế Gian Koṇḍañña chuyển vận bánh xe Chánh Pháp, đã có sự lãnh hội lần thứ nhất là của một trăm ngàn koṭi.

Tato paraṃpi desente - naramarūnaṃ samāgame

navutikoṭisahassānaṃ - dutiyābhisamayo ahu. (5)

Về sau vào lúc khác, trong khi thuyết giảng ở cuộc hội tụ của loài người và chư thiên, đã có sự lãnh hội lần thứ nhì là của chín chục ngàn koṭi.

Titthiye abhimaddanto - yadā dhammamadesayi

asīti koṭisahassānaṃ - tatiyābhisamayo ahu. (6)

Trong khi khuất phục các ngoại đạo, lúc ấy đức Phật đã thuyết giảng Giáo Pháp; đã có sự lãnh hội lần thứ ba là của tám chục ngàn koṭi.

Sannipātā tayo āsuṃ - koṇḍaññassa mahesino

khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ - santacittāna tādinaṃ. (7)

Bậc Đại Ẩn Sĩ Koṇḍañña đã có ba lần tụ hội gồm các vị Lậu Tận, không còn ô nhiễm, có tâm thanh tịnh như thế ấy.

Koṭisatasahassānaṃ - paṭhamo āsi samāgamo

dutiyo koṭisahassānaṃ - tatiyo navuti koṭinaṃ. (8)

Cuộc hội tụ thứ nhất gồm có một trăm ngàn koṭi vị, thứ nhì gồm có một ngàn koṭi vị, thứ ba gồm có chín mươi koṭi vị.

Ahaṃ tena samayena - vijitāvī nāma khattiyo

samudda-antamantena - issariyaṃ vattayāmihaṃ. (9)

Vào lúc bấy giờ, ta là vị sát-đế-lỵ tên Vijitāvī. Ta thể hiện quyền thống trị từ đầu này đến đầu kia của biển cả.

Koṭisatasahassānaṃ - vimalānaṃ mahesinaṃ

sahalokagganāthena - paramannena tappayiṃ. (10)

Ta đã làm hài lòng một trăm ngàn koṭi vị đại ẩn sĩ không còn ô nhiễm cùng với đấng Lãnh Đạo Tối Thắng của thế gian bằng vật thực tuyệt hảo.

Sopi maṃ buddho byākāsi - koṇḍañño lokanāyako

aparimeyye ito kappe - buddho loke bhavissati. (11)

Đức Phật ấy, đấng Lãnh Đạo Thế Gian Koṇḍañña, cũng đã chú nguyện cho ta rằng: “Trong vô lượng kiếp tính từ thời điểm này, (người này) sẽ trở thành vị Phật ở thế gian.

Ahu kapilavhayā rammā - nikkhamitvā tathāgato

padhānaṃ padahitvāna - katvā dukkarakārikaṃ.

Sau khi rời khỏi (thành phố) xinh đẹp tên là Kapila, đức Như Lai ra sức nỗ lực và thực hiện hành động khó thực hành được (khổ hạnh).

Ajapālarukkhamūlasmiṃ - nisīditvā tathāgato

tattha pāyāsaṃ paggayha - nerañjaramupehiti.

Sau khi ngồi xuống ở cội cây của những người chăn dê, đức Như Lai nhận lấy món cơm sữa ở tại nơi ấy rồi đi đến Nerañjarā (Ni-liên-thiền).

Nerañjarāya tīramhi - pāyāsaṃ adi so jino

paṭiyattavaramaggena - bodhimūlamhi ehiti.

Ở tại bờ sông Nerañjarā, đấng Chiến Thắng ấy hưởng dụng món cơm sữa rồi đi đến cội cây Bồ Đề bằng đạo lộ cao quý đã được dọn sẵn.

Tato padakhiṇaṃ katvā - bodhimaṇḍaṃ anuttaraṃ

assattharukkhamūlamhi - bujjhissati mahāyaso. (12)

Kế đó, sau khi nhiễu quanh khuôn viên của cội Bồ Đề tối thắng, vị có danh tiếng vĩ đại sẽ được giác ngộ ở tại cội cây Assattha.

Imassa janikā mātā - māyā nāma bhavissati

pitā suddhodano nāma - ayaṃ hessati gotamo. (13)

Người mẹ sanh ra vị này sẽ có tên là Māyā. Người cha tên là Suddhodana. Vị này sẽ là Gotama.

Kolito upatisso ca - aggā hessanti sāvakā

anāsavā vītarāgā - santacittā samāhitā

ānando nāmupaṭṭhāko - upaṭṭhissatimaṃ jinaṃ. (14)

Kolita và Upatissa không còn lậu hoặc, tham ái đã lìa, có tâm an tịnh và định tĩnh sẽ là (hai vị) Thinh Văn hàng đầu. Vị thị giả tên là Ānanda sẽ phục vụ đấng Chiến Thắng này.

Khemā uppalavaṇṇā ca - aggā hessanti sāvikā

anāsavā vītarāgā - santacittā samāhitā.

Khemā và Uppalavaṇṇā sẽ là (hai vị) nữ Thinh Văn hàng đầu, không còn lậu hoặc, tham ái đã lìa, có tâm an tịnh và định tĩnh.

Bodhi tassa bhagavato - assatthoti pavuccati. (15)

citto ca hatthāḷavako - aggā hessantupaṭṭhakā.

Cội cây Bồ Đề của đức Thế Tôn ấy được gọi tên là “Assattha”. Citta và Haṭṭhāḷavaka sẽ là (hai) thí chủ hộ độ hàng đầu.

Nandamātā ca uttarā - aggā hessantupaṭṭhikā

āyu vassasataṃ tassa - gotamassa yasassino. (16)

Nandamātā và Uttarā sẽ là (hai) nữ thí chủ hộ độ hàng đầu. Tuổi thọ (vào thời) của vị Gotama có danh tiếng ấy là một trăm năm”.

Idaṃ sutvāna vacanaṃ - asamassa mahesino

āmoditā naramarū - buddhavījaṅkuro ayaṃ. (17)

Sau khi nghe được lời nói này của bậc Đại Ẩn Sĩ không ai sánh bằng, chư thiên và nhân loại mừng rỡ (nghĩ rằng): “Vị này là chủng tử mầm mống của chư Phật”.

Ukkuṭṭhisaddā vattanti - apphoṭenti hasanti ca

katañjalī namassanti - dasasahassī sadevakā. (18)

Mười ngàn thế giới luôn cả chư thiên thốt lên những tiếng reo hò, vỗ tay, nở nụ cười, chắp tay cúi lạy (nói rằng):

Yadimassa lokanāthassa - virajjhissāma sāsanaṃ

anāgatamhi addhāne - hessāma sammukhā imaṃ. (19)

“Nếu chúng tôi thất bại với lời giáo huấn của đấng Lãnh Đạo Thế Gian này thì chúng tôi sẽ đối diện vị kia trong tương lai xa vời.

Yathā manussā nadiṃ tarantā - paṭititthaṃ virajjhiya

heṭṭhā titthaṃ gahetvāna - uttaranti mahānadiṃ. (20)

Giống như những người đang băng ngang giòng sông không đạt được bến bờ đối diện, họ vượt qua giòng sông rộng lớn sau khi đạt được bến bờ ở bên dưới.

Evameva mayaṃ sabbe - yadi muñcāmimaṃ jinaṃ

anāgatamhi addhāne - hessāma sammukhā imaṃ. (21)

Tương tợ y như thế, nếu tất cả chúng tôi lỡ dịp với đấng Chiến Thắng này thì chúng tôi sẽ đối diện vị kia trong tương lai xa vời”.

Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā - bhiyyo cittaṃ pasādayiṃ

tameva atthaṃ sādhento - mahārajjaṃ jine adaṃ

mahārajjaṃ daditvāna - pabbajiṃ tassa santike. (22)

Nghe được lời nói của vị ấy, ta đã tăng thêm niềm tín tâm. Trong khi làm hoàn mỹ cho chính mục đích ấy,³⁵ ta đã dâng lên đấng Chiến Thắng vương quốc rộng lớn. Sau khi bố thí vương quốc rộng lớn, ta đã xuất gia trong sự chứng minh của vị ấy.

Suttantaṃ vinayañcāpi - navaṅga satthusāsanaṃ

sabbaṃ pariyāpuṇitvāna - sobhayiṃ jinasāsanaṃ. (23)

Sau khi học tập toàn bộ Kinh và luôn cả Luật tức là Giáo Pháp của bậc Đạo Sư gồm chín thể loại, ta đã làm rạng rỡ Giáo Pháp của đấng Chiến Thắng.

Tatthappamatto viharanto - nisajjaṭṭhānacaṅkame

abhiññāpāramiṃ gantvā - brahmalokamagañchihaṃ. (24)

Trong khi sống không xao lãng trong Giáo Pháp ấy trong khi ngồi, đứng, đi kinh hành, sau khi làm toàn hảo các thắng trí, ta đã đạt đến thế giới của Phạm Thiên.

Nagaraṃ rammavatī nāma - sunando nāma khattiyo

sujātā nāma janikā - koṇḍaññassa mahesino. (25)

Thành phố có tên là Rammavatī, vị vua dòng sát-đế-lỵ tên là Sunanda, người mẹ của vị Đại Ẩn Sĩ Koṇḍañña tên là Sujātā.

Dasavassasahassāni - agāramajjhe ca so vasi

suci suruci subho ca - tayo pāsādamuttamā. (26)

Vị ấy đã sống đời sống gia đình mười ngàn năm. Có ba tòa lâu đài tuyệt vời là Suci, Suruci, và Subha.

Tīṇi satasahassāni - nāriyo samalaṅkatā

rucidevī nāma sā nārī - jīvitaseno nāma atrajo. (27)

Có ba trăm ngàn phụ nữ được trang điểm. Nữ nhân ấy (người vợ) tên là Rucidevī. Con trai tên là Jīvitasena.

Nimitte caturo disvā - rathayānena nikkhami

anūnadasamāsāni - padhānaṃ padahī jino. (28)

Sau khi nhìn thấy bốn điều báo hiệu, đấng Chiến Thắng đã ra đi bằng phương tiện cỗ xe và đã ra sức nỗ lực mười tháng không thiếu sót.

Brahmunā yācito santo - koṇḍañño dipaduttamo

vattacakko mahāvīro - devānañca mahāvane. (29)

Được đấng Phạm Thiên thỉnh cầu, bậc Tối Thượng Nhân, đấng Đại Hùng Koṇḍañña có bánh xe (Chánh Pháp) đã được chuyển vận ở khu rừng lớn của chư thiên.

Bhaddo ceva subhaddo ca - ahesuṃ aggasāvakā

anuruddho nāmupaṭṭhāko - koṇḍaññassa mahesino. (30)

Bhadda và luôn cả Subhadda đã là (hai vị) Thinh Văn hàng đầu. Vị thị giả của bậc Đại Ẩn Sĩ Koṇḍañña tên là Anuruddha.

Tissā ca upatissā ca - ahesuṃ aggasāvikā

sālakalyāṇiko bodhi - koṇḍaññassa mahesino. (31)

Tissā và luôn cả Upatissā đã là (hai vị) nữ Thinh Văn hàng đầu. Cội cây Bồ Đề của vị Đại Ẩn Sĩ Koṇḍañña là cây Sāla tốt lành (Sālakalyāṇika).

Soṇo ca upasoṇo ca - ahesuṃ aggupaṭṭhakā

nandā ceva sirīmā ca - ahesuṃ aggupaṭṭhikā. (32)

Soṇa và Upasoṇa đã là (hai) thí chủ hộ độ hàng đầu. Nandā và luôn cả Sirimā đã là (hai) nữ thí chủ hộ độ hàng đầu.

So aṭṭhāsīti hatthāni - accuggato mahāmuni

sobhate uḷurājāva - suriyo majjhanhike yathā. (33)

Cao tám mươi tám cánh tay (40 mét), bậc Đại Hiền Triết ấy sáng ngời tợ như mặt trăng,³⁶ giống như mặt trời lúc chính ngọ.

Vassasatasahassāni - āyu vijjati tāvade

tāvatā tiṭṭhamāno so - tāresi janataṃ bahuṃ. (34)

Tuổi thọ được biết là kéo dài đến một trăm ngàn năm. Trong khi tồn tại đến chừng ấy, vị ấy đã giúp cho nhiều chúng sanh vượt qua.

Khīṇāsavehi vimalehi - vicittā āsi medanī

yathā gaganaṃ uḷubhi - evaṃ so upasobhatha. (35)

Trái đất được điểm tô với những bậc Lậu Tận không còn ô nhiễm giống như là bầu trời được tô điểm bởi các vì tinh tú, khi ấy vị ấy đã rạng rỡ như thế.

Tepi nāgā appameyyā - asaṅkhobbhā durāsadā

vijjupātaṃva dassetvā - nibbutā te mahāyasā. (36)

Các bậc long tượng ấy là vô lượng, không bị dao động, khó thể đạt đến. Sau khi thị hiện giống như là tia chớp, các vị có danh tiếng vĩ đại ấy đã Niết bàn.

Sā ca atuliyā jinassa iddhi - ñāṇaparibhāvito ca samādhi

sabbaṃ samantarahitaṃ - nanu rittā sabbasaṅkhārāti. (37)

Thần thông ấy và (thiền) định được phát triển toàn diện bằng trí tuệ của đấng Chiến Thắng là vô song, tất cả đều hoàn toàn biết mất, phải chăng tất cả các hành là trống không?

Koṇḍañño siridharo buddho - nandārāmamhi nibbuto

tattheva cetiyo tassa - sattayojanamussitoti. (38)

Đức Phật Koṇḍañña, bậc có niềm vinh quang, đã Niết Bàn tại tu viện Nandā. Ngôi bảo tháp dành cho vị ấy đã được dựng lên cao bảy do-tuần ở ngay tại nơi ấy.

Koṇḍaññabuddhavaṃso dutiyo.

Lịch sử đức Phật Koṇḍañña là phần thứ nhì.

TATIYO MAṄGALABUDDHAVAṂSO

III. LỊCH SỬ ĐỨC PHẬT MAṄGALA

***

[4]

Koṇḍaññassa aparena - maṅgalo nāma nāyako

tamaṃ loke nihantvāna - dhammokkamabhidhārayi. (1)

Sau (đức Phật) Koṇḍañña, vị Lãnh Đạo tên là Maṅgala đã hủy diệt bóng tối ở thế gian và nâng cao ngọn đuốc Chánh Pháp.

Atulāsi pabhā tassa - jinehaññehi uttari

candasuriyapabhaṃ hantvā - dasasahassī virocati. (2)

Hào quang của vị ấy là vô song, vượt trội các đấng Chiến Thắng khác, tiêu diệt ánh sáng mặt trăng mặt trời, và rọi sáng mười ngàn thế giới.

Sopi buddho pakāsesi - caturo saccavaruttame

te te saccarasaṃ pitvā - vinodenti mahātamaṃ. (3)

Đức Phật ấy cũng đã giảng giải về bốn Chân Lý cao quý tối thượng. Những ai đã uống chất tinh túy của Chân Lý, những vị ấy xua tan bóng tối mịt mùng.

Patvāna bodhimatulaṃ - paṭhame dhammadesane

koṭisatasahassānaṃ - paṭhamābhisamayo ahu. (4)

Sau khi đạt đến quả vị Giác Ngộ vô song, trong buổi thuyết giảng Giáo Pháp lần đầu tiên, đã có sự lãnh hội lần thứ nhất của một trăm ngàn koṭi.

Surindadevabhavane - buddho dhammamadesayi

tadā koṭisatasahassānaṃ - dutiyābhisamayo ahu. (5)

Đức Phật đã thuyết giảng Giáo Pháp ở cung điện của vị Chúa Trời. Khi ấy đã có sự lãnh hội lần thứ nhì của một trăm ngàn koṭi.

Yadā sunando cakkavatti - sambuddhamupasaṅkami

tadā āhani sambuddho - dhammabheriṃ varuttamaṃ. (6)

Khi đức chuyển luân vương Sunanda đi đến gặp đấng Toàn Giác, khi ấy đấng Toàn Giác đã gióng tiếng trống cao quý tối thượng của Giáo Pháp.

Sunandassānucarā ca - tadāsuṃ navutikoṭiyo

sabbe te niravasesā - ahesuṃ ehi bhikkhukā. (7)

Và khi ấy, những người tùy tùng của (đức vua) Sunanda gồm có chín mươi koṭi. Tất cả những người ấy không thiếu sót ai đã trở thành tỳ khưu theo hình thức gọi đến.³⁷

Sannipātā tayo āsuṃ - maṅgalassa mahesino

koṭisatasahassānaṃ - paṭhamo āsi samāgamo. (8)

Vị Đại Ẩn Sĩ Maṅgala đã có ba lần tụ hội. Cuộc hội tụ thứ nhất gồm có một trăm ngàn koṭi vị.

Koṭisatasahassānaṃ - dutiyo āsi samāgamo

tatiye navutikoṭīnaṃ - tatiyo āsi samāgamo.

Cuộc hội tụ thứ nhì gồm có một trăm ngàn koṭi vị. Cuộc hội tụ thứ ba gồm có chín mươi koṭi vị.

Khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ - tadā āsi samāgamo (9)

Ahaṃ tena samayena - suruci nāma brāhmaṇo.

Khi ấy, đã có cuộc hội tụ của các bậc Lậu Tận không còn ô nhiễm. Vào lúc bấy giờ, ta là vị bà-la-môn tên Suruci.

Ajjhāyiko mantadharo - tiṇṇaṃ vedāna pāragū (10)

tamahaṃ upasaṅkamiṃ - saraṇaṃ gantvāna satthuno.

Là vị trì tụng, nắm vững chú thuật, thành thạo ba bộ Vệ Đà, ta đã đi đến gặp và đã quy y bậc Đạo Sư ấy.

Sambuddhappamukhaṃ saṅghaṃ - gandhamālena pūjayiṃ

pūjetvā gandhamālena - gavapānena tappayiṃ. (11)

Ta đã cúng dường hương thơm và tràng hoa đến hội chúng có bậc Toàn Giác đứng đầu. Sau khi cúng dường hương thơm và tràng hoa, ta đã làm hài lòng (các vị) với món gavapāna.³⁸

Sopi maṃ buddho byākāsi - maṅgalo dipaduttamo

aparimeyye ito kappe - ayaṃ buddho bhavissati. (12)

Vị Phật ấy, đấng Tối Thượng Nhân Maṅgala, cũng đã chú nguyện cho ta rằng: “Trong vô lượng kiếp tính từ thời điểm này, người này sẽ trở thành vị Phật.

Ahu kapilavhayā rammā - nikkhamitvā tathāgato

padhānaṃ padahitvāna - katvā dukkarakārikaṃ.

Sau khi rời khỏi (thành phố) xinh đẹp tên là Kapila, đức Như Lai ra sức nỗ lực và thực hiện hành động khó thực hành được (khổ hạnh).

Ajapālarukkhamūlasmiṃ - nisīditvā tathāgato

tattha pāyāsaṃ paggayha - nerañjaramupehiti.

Sau khi ngồi xuống ở cội cây của những người chăn dê, đức Như Lai nhận lấy món cơm sữa ở tại nơi ấy rồi đi đến Nerañjarā (Ni-liên-thiền).

Nerañjarāya tīramhi - pāyāsaṃ adi so jino

paṭiyattavaramaggena - bodhimūlamhi ehiti.

Ở tại bờ sông Nerañjarā, đấng Chiến Thắng ấy hưởng dụng món cơm sữa rồi đi đến cội cây Bồ Đề bằng đạo lộ cao quý đã được dọn sẵn.

Tato padakhiṇaṃ katvā - bodhimaṇḍaṃ anuttaraṃ

assattharukkhamūlamhi - bujjhissati mahāyaso. (13)

Kế đó, sau khi nhiễu quanh khuôn viên của cội Bồ Đề tối thắng, vị có danh tiếng vĩ đại sẽ được giác ngộ ở tại cội cây Assattha.

Imassa janikā mātā - māyā nāma bhavissati

pitā suddhodano nāma - ayaṃ hessati gotamo.

Người mẹ sanh ra vị này sẽ có tên là Māyā. Người cha tên là Suddhodana. Vị này sẽ là Gotama.

Anāsavā vītarāgā - santacittā samāhitā

kolito upatisso ca - aggā hessanti sāvakā

ānando nāmupaṭṭhāko - upaṭṭhissatimaṃ jinaṃ.

Kolita và Upatissa không còn lậu hoặc, tham ái đã lìa, có tâm an tịnh và định tĩnh sẽ là (hai vị) Thinh Văn hàng đầu. Vị thị giả tên là Ānanda sẽ phục vụ đấng Chiến Thắng này.

Khemā uppalavaṇṇā ca - aggā hessanti sāvikā

anāsavā vītarāgā - santacittā samāhitā.

Khemā và Uppalavaṇṇā sẽ là (hai vị) nữ Thinh Văn hàng đầu, không còn lậu hoặc, tham ái đã lìa, có tâm an tịnh và định tĩnh.

Bodhi tassa bhagavato - assatthoti pavuccati.

citto ca hatthāḷavako - aggā hessantupaṭṭhakā.

Cội cây Bồ Đề của đức Thế Tôn ấy được gọi tên là ‘Assattha.’ Citta và Haṭṭhāḷavaka sẽ là (hai) thí chủ hộ độ hàng đầu.

Nandamātā ca uttarā - aggā hessantupaṭṭhikā

āyu vassasataṃ tassa - gotamassa yasassino.

Nandamātā và Uttarā sẽ là (hai) nữ thí chủ hộ độ hàng đầu. Tuổi thọ (vào thời) của vị Gotama có danh tiếng ấy là một trăm năm”.

Idaṃ sutvāna vacanaṃ - asamassa mahesino

āmoditā naramarū - buddhavījaṅkuro ayaṃ.

Sau khi nghe được lời nói này của bậc Đại Ẩn Sĩ không ai sánh bằng, chư thiên và nhân loại mừng rỡ (nghĩ rằng): “Vị này là chủng tử mầm mống của chư Phật”.

Ukkuṭṭhisaddā vattanti - apphoṭenti hasanti ca

katañjalī namassanti - dasasahassī sadevakā.

Mười ngàn thế giới luôn cả chư thiên thốt lên những tiếng reo hò, vỗ tay, nở nụ cười, chắp tay cúi lạy (nói rằng):

Yadimassa lokanāthassa - virajjhissāma sāsanaṃ

anāgatamhi addhāne - hessāma sammukhā imaṃ.

“Nếu chúng tôi thất bại với lời giáo huấn của đấng Lãnh Đạo Thế Gian này thì chúng tôi sẽ đối diện vị kia trong tương lai xa vời.

Yathā manussā nadiṃ tarantā - paṭititthaṃ virajjhiya

heṭṭhā titthaṃ gahetvāna - uttaranti mahānadiṃ.