Nghi lễ và Sách Phật học · Sách Phật học · Lịch sử và tiểu sử
Các Đạo Sư Của Sự Thiền Định Và Những Điều Huyền Diệu
- Dịch giả
- Thanh Liên Việt dịch
- Thông tin
- Nguồn: Pháp Thí Hội — ebook EPUB (Đợt 20, 14/10/2026)
Các Đạo Sư Của Sự Thiền Định Và Những Điều Huyền Diệu
CÁC ĐẠO SƯ
CỦA SỰ THIỀN ĐỊNH
VÀ
NHỮNG ĐIỀU HUYỀN DIỆU
CUỘC ĐỜI CÁC ĐẠO SƯ PHẬT GIÁO VĨ ĐẠI CỦA ẤN ĐỘ VÀ TÂY TẠNG
Masters of Meditation and Miracles: Lives of the Great Buddhist Masters of India and Tibet
TULKU THONDUP
Harold Talbott hiệu đính
Thanh Liên Việt dịch
Mục Lục
Lời Cảm Ơn
Ghi Chú Của Tác Giả
Lời Nói Đầu
Quyển Một
Lời Giới Thiệu
Sau Đức Phật
Phật Giáo Ở Tây Tạng
Ba Cách Trao truyền Trực hệ của các Tantra Nyingma Nội Nói chung
Những Dòng Truyền thừa của Ba Tantra Nội Chính yếu của Nyingma
Quyển Hai
Dòng Truyền thừa Longchen Nyingthig
Giáo lý Longchen Nyingthig
Dòng truyền thừa Các Đạo sư của Longchen Nyingthig
01 - PHÁP THÂN
02 - BÁO THÂN
03 - HÓA THÂN
04 - PRAHEVAJRA (GARAB DORJE)
05 - MANJUSHRīMITRA
06 - SHRīSIMHA
07 - JNĀNASŪTRA
08 - VIMALAMITRA
09 - GURU RINPOCHE, PADMASAMBHAVA
10 - KÜNKHYEN LONGCHEN RABJAM (1308-1363)
11 - RIGDZIN JIGME LINGPA (1730-1798)
12 - DODRUPCHEN ĐỆ NHẤT JIGME THRINLE ÖZER (1745 - 1821)
13 - JIGME GYALWE NYUKU (1765-1843)
14 - DOLA JIGME KALZANG (THẾ KỶ MƯỜI CHÍN)
15 - DZOGCHEN MINGYUR NAMKHE DORJE ĐỆ TỨ (1793 - ?)
16 - DO KHYENTSE YESHE DORJE (1800 - 1866)
17 - GYALSE ZHENPHEN THAYE (1800-?)
18 - DZOGCHEN KHENPO PEMA DORJE (THẾ KỶ MƯỜI CHÍN)
19 - PALTRÜL JIGME CHÖKYI WANGPO (1808 - 1887)
20 - DODRUPCHEN ĐỆ NHỊ JIGME PHÜNTSOK JUNGNE
21 - JAMYANG KHYENTSE WANGPO (1820-1892)
22 - NYOSHÜL LUNGTOK TENPE NYIMA (1829 - 1901/2)
23 - ÖNPO TENDZIN NORBU (THẾ KỶ MƯỜI CHÍN)
24 - ADZOM DRUKPA DRODÜL PAWO DORJE (1842 - 1924)
25 - LUSHÜL KHENPO KÖNCHOK DRÖNME (1859 - 1936)
26 - DODRUPCHEN ĐỆ TAM JIGME TENPE NYIMA (1865-1926)
27 - SHUKSEP LOCHEN CHÖNYI ZANGMO (1865 - 1953)
28 - DZOGCHEN THUPTEN CHÖKYI DORJE ĐỆ NGŨ (1872-1935)
29 - GEKONG KHENPO KÜNZANG PALDEN (1872-1943)
3O - YUKHOK CHATRALWA CHÖYING RANGTROL (1872 - 1952)
31 - KATHOK KHENPO NGAWANG PALZANG (1879 - 1941)
32 - ALAK ZENKAR PEMA NGÖDRUP RÖLWE DORJE (1881-1943)
33 - DZONGSAR KHYENTSE CHÖKYI LODRÖ (1893-1959)
34 - KYALA KHENPO CHECHOK THÖNDRUP (1893 - 1957)
35 - DILGO KHYENTSE TASHI PALJOR (1910 - 1991)
36 - CHATRAL SANGYE DORJE - ( 1903 - )
37 - DODRUPCHEN ĐỆ TỨ RIGDZIN TENPE GYALTSEN (1927-1961)
38 - DODRUPCHEN ĐỆ TỨ - THUPTEN THRINLE PALZANG (1927-)
Cây Truyền Thừa
Giai Đoạn Đầu Tiên
Giai Đoạn Thứ Hai
Giai Đoạn Thứ Ba
Giai Đoạn Thứ Tư
Giai Đoạn Thứ Năm
Giai Đoạn Thứ Sáu
Tác phẩm Trích Dẫn
Lời Cảm Ơn
Tôi xin cảm ơn Harold Talbott bởi trí tuệ và sự kiên nhẫn của ông trong việc hiệu đính quyển sách này với sự thận trọng lớn lao và nhận thức sâu sắc; cảm ơn Michael Baldwin vì sự hỗ trợ và hướng dẫn không hề ngừng nghỉ cho những dự án Phật Pháp của tôi trong hơn mười lăm năm; cảm ơn Lydia Segal đã truyền cảm hứng cho tôi trong việc kết hợp thành quyển sách này và rà soát lại nhiều phần của quyển sách; cảm ơn những nhà bảo trợ của Buddhayana, nhờ sự bảo trợ của họ mà từ 1975, tôi đã có thể sử dụng những năm tháng của đời mình để biên soạn và dịch thuật những giáo lý Phật giáo quý báu; cảm ơn David Drove đã hỗ trợ về vi tính; Jonathan và Joan Miller đã chăm sóc sức khỏe cho tôi; cảm ơn Thư viện riêng của Kyabje Dodrupchen Rinpoche tại Chùa Mahasiddha Nyingmapa, Hawley, Massachusetts, và Thư viện Lehman tại Đại học Columbia, Thành phố New York, về những nguồn tài liệu quý báu; cảm ơn Victor và Ruby Lam đã cho phép tôi sử dụng căn hộ thoải mái của họ.
Tôi xin cảm ơn Steven Goodman đã có nhiều đóng góp sâu sắc và chuẩn bị cho bảng chỉ dẫn. Tôi cũng cảm ơn Zenkar Thupten Nyima Rinpoche, Khenpo Chöyag, Gelong Konchog Tendzin, Ani Ngawang Chödron, Ani Lodrö Palmo, và nhiều người khác đã cung cấp rất nhiều thông tin có giá trị.
Tôi xin cảm ơn thầy Samuel Bercholz và nhân viên của Nhà Xuất bản Shambhala đã cung cấp phương tiện toàn hảo để tiểu sử của những Đạo sư đến được với các độc giả. Xin cảm ơn Larry Mermelstein đã trau chuốt cho quyển sách bằng tài năng biên tập của anh. Xin cảm ơn Kendra Crossen đã mang lại cho quyển sách sự hiểu biết sâu xa của cô về văn học, và cảm ơn Brian Boland đã trình bày quyển sách với sự tài hoa của anh.
Ghi Chú Của Tác Giả
Tôi đã viết hoa những chữ gốc (Ming gZhi) của mỗi từ trong tiếng Tây Tạng được chuyển tự để bảo đảm các từ được đọc một cách đúng đắn và dễ dàng. Đối với việc ký âm cho chữ Tây Tạng, tôi chủ yếu theo hướng dẫn của Ủy ban Dịch thuật Nālandā do Larry Mermelstein cung cấp.
Từ đầu đến cuối quyển sách tôi đã thêm vào các từ trong dấu ngoặc đơn để làm cho ý nghĩa của những bản văn trích dẫn trở nên rõ ràng hay để cung cấp những từ tương đương trong Phạn ngữ, Tạng ngữ, hay Anh ngữ của chúng. Tôi cũng cung cấp một số cách dịch khác hay những từ đồng nghĩa trong những dấu ngoặc vuông [ ].
Trong phần thư mục, f là chữ viết tắt của “folio,” (số tờ) cách đánh số trang theo kiểu Tây Tạng; và p là chữ viết tắt của “page” theo cách đánh số trang của Tây phương.
Trong những chú thích, tựa đề của các bản văn trích dẫn được biểu thị bằng những chữ viết tắt, chẳng hạn như BC thay cho sNying Thig Gi brGyud ‘Debs Byin rLabs Ch’ar rGyun do Jigme Lingpa khám phá. Các tựa đề đầy đủ được xếp theo mẫu tự abc được liệt kê trong “Tác phẩm Trích dẫn” ở cuối quyển sách này. Khi một bản văn theo cách đánh số trang kiểu Tây Tạng được trích dẫn, các chữ biểu thị tựa đề được đi theo bởi số folio, nó có chữ a hay b theo sau để chỉ rõ mặt trước hay sau của folio. Đứng kế đó là số dòng. Ví dụ như, “BC 1a/1”. Trang và những số dòng không có chữ a hay b biểu thị cách đánh số trang theo kiểu Tây phương.
Lời Nói Đầu
Các Đạo sư của sự Thiền định và những Điều Huyền diệu là một tuyển tập tiểu sử của các vị Thầy chứng ngộ mà cuộc đời thì tràn đầy sự an bình, giác ngộ và những điều huyền diệu lạ lùng. Các ngài đã nở rộ ở Tây Tạng, Mái nhà của Thế giới, trong thời đại hoàng kim của nó. Những Đạo sư này thuộc dòng Longchen Nyingthig, phái Nyingma của Phật giáo Tây Tạng.
Longchen Nyingthig (tâm yếu của sự rộng lớn vô hạn, hay chân lý tối hậu của sự mở trống phổ quát) là một giáo khóa gồm những giáo lý bí mật trình bày sự thiền định thâm sâu của Dzopa Chenpo (Đại Viên mãn), do Jigme Lingpa (1730-1798), một học giả và bậc lão thông vĩ đại, khám phá. Jigme Lingpa khám phá những giáo lý này như một “terma tâm” (hay “kho tàng tâm”), những giáo lý được khám phá từ bản tánh giác ngộ của tâm. Đến Jigme Lingpa và sau đó từ ngài cho đến ngày nay, sự trao truyền Longchen Nyingthig được truyền qua dòng truyền thừa của nhiều Đạo sư giác ngộ, mà những vị có cuộc đời kiệt xuất nhất được giới thiệu trong quyển sách này.
Trong quá khứ, khi tôi đọc những tiểu sử mà tôi đã tóm tắt ở đây, tôi thấy đó là những cuộc đời đầy cảm hứng và kỳ diệu nhất. Nhưng vào lúc này, khi tôi thuật lại các tiểu sử đó bằng những lời lẽ và cảm xúc của riêng tôi, bản thân tôi thường xuyên trải qua những kinh nghiệm đau khổ, gian lao, hay phấn khích cũng như an bình, hỉ lạc, sáng ngời, hay sự khoáng đạt mà các Đạo sư đã trải qua. Vì thế những cuộc đời không còn là những câu chuyện để đọc hay các đối tượng “ở bên ngoài” để nghĩ tưởng nữa. Chúng là những lóe sáng nội tâm của các Đạo sư, là “chân tánh” của những cuộc đời giác ngộ. Trong “chân tánh” đó, mọi giai đoạn và những biểu lộ khác nhau của các cuộc đời được đồng cảm, giống như những con sông đổ vào đại dương, một khối nước duy nhất. Nếu những tiểu sử này được đọc như những câu chuyện với những nhận thức thông tuệ và đầy cảm xúc thì sự cảm hứng là lợi lạc tốt đẹp nhất có thể có được. Nếu những cuộc đời được đọc để cảm nhận và hợp nhất với những kinh nghiệm của các Đạo sư, chắc chắn là những câu chuyện sẽ làm phát khởi sự chứng ngộ tâm linh, tình thương, sự an bình, khoáng đạt, sáng ngời, và khả năng chữa lành trong trái tim độc giả.
Đối với tôi, thật không đúng và quả là điều bất khả khi tôi cố tránh đặc điểm điển hình của các tiểu sử Tây Tạng, đó là việc đưa ra những danh mục bất tận những vị Thầy, giáo lý, và đệ tử của các Đạo sư, mặc dù những danh mục đó có thể thật tẻ nhạt đối với những độc giả không phải là người Tây Tạng. Nhưng tôi đã cố gắng không để cho những chi tiết này làm giảm bớt tính chất sống động của câu chuyện kể. Mỗi khi có thể, tôi đã cố gắng đưa ra những cảm xúc sâu xa về những cuộc đời tâm linh, và đồng thời những cuộc đời bên ngoài hàng ngày của các Đạo sư: làm thế nào các ngài đối mặt và chữa lành nỗi đau khổ của thân xác các ngài, các ngài đối xử với sự rối loạn cảm xúc ra sao, làm cách nào các ngài chiến thắng những ảo tưởng về mặt tâm linh hay thiền định của mình, và quan trọng hơn nữa, các ngài kinh nghiệm gì khi đánh thức Phật Tâm thâm sâu và những Phật chất (phẩm hạnh của Phật) của riêng các ngài.
Quyển sách này có hai phần, phần đầu là một giới thiệu tiểu sử ngắn gọn của Đức Phật và một danh sách các dòng chính yếu của Phật giáo ở Tây Tạng. Trong khi trình bày cuộc đời của Đức Phật dựa trên những Kinh điển truyền thống, tôi đã cố gắng giới thiệu cuộc đời này trong phạm vi ý nghĩa của nó và những lời giảng dạy của ngài hơn là một chuyện kể có tính chất lịch sử. Đối với danh sách các dòng truyền thừa của Phật giáo ở Tây Tạng, tôi đã đưa ra một nét phác họa cấu trúc của một vài dòng chính, nhưng có ít chi tiết về những dòng đó hay những giáo lý của chúng.
Phần thứ hai là phần chính của quyển sách. Nó trình bày nguyên lý của ba thân Phật và tiểu sử của ba mươi lăm Đạo sư của dòng Longchen Nyingthig.
Ba thân Phật là Dharmakāya (Pháp thân), thân tối thượng, là sự hoàn toàn mở trống, bản tánh tuyệt đối của Đức Phật; Sambogakāya (Báo thân), thân hỉ lạc, định rõ mọi hình thức Phật đích thực xuất hiện không có sự nhị nguyên chủ thể-đối tượng; và Nirmanakāya (Hóa thân), thân được hiển lộ, là những hình thức của Phật được chúng sinh bình thường tri giác. Ba thân Phật là những suối nguồn của các giáo lý tối thượng, chẳng hạn như Longchen Nyingthig.
Đạo sư đầu tiên của dòng Longchen Nyingthig trong thân tướng con người là Prahevajra (cũng được gọi là Garab Dorje, Kim Cương Hỉ). Cuộc đời của những Đạo sư trong loài người lúc ban đầu từ Prahevajra xuống tới Guru Rinpoche (thế kỷ thứ 9) có một phẩm tính độc nhất vô nhị. Những cuộc đời đó được hiển lộ như một năng lực mạnh mẽ về giới luật và các thành tựu, sở hữu những phú bẩm và năng lực siêu phàm. Từ Longchen Rabjam trở đi, mặc dù cuộc đời của những Đạo sư sau này phản ảnh một con đường, sự hiến dâng, và năng lực khác biệt với chúng ta, nhưng các ngài vẫn có nhiều kinh nghiệm tương tự với những gian khó, khổ đau, và cảm xúc của riêng ta, và ta có thể tưởng tượng bản thân ta đến lúc ta có được năng lực của các ngài để hiến dâng, chữa lành, và chứng ngộ. Như vậy, cuộc đời của các Đạo sư lúc ban đầu là những cuộc đời quan trọng nhất, nhưng đối với nhiều độc giả thì cuộc đời của những Đạo sư sau này dễ làm cho chúng ta nhận thức và đồng cảm hơn.
Dường như có hai lý do khiến có hai loại tiểu sử này. Những thay đổi trong nghệ thuật biên soạn giải thích một vài dị biệt giữa những tường thuật về các Đạo sư lúc ban đầu và các vị sau này. Nhưng lý do chính là sự thay đổi hoàn cảnh, những khả năng của cử tọa và mức độ khoáng đạt và nhận thức của họ.
Thêm nữa, trong số những tiểu sử của các Đạo sư sau này, có nhiều vị chẳng hạn như Do Khyentse, ra đời với trí tuệ và năng lực kỳ diệu, trong khi những vị khác như Dodrupchen Đệ Nhất và Jigme Gyalwe Nyuku, đã đạt được những thành tựu tâm linh tối thượng nhờ giới luật của sự khổ hạnh và hiến dâng. Nhiều Đạo sư thường đối mặt với những chướng ngại khắc nghiệt trong hành trình tâm linh của các ngài, nhưng năng lực của sự thấu suốt, hứa nguyện, và cảm hứng của các ngài không chỉ giữ gìn cho các ngài ở trên con đường mà còn dẫn dắt các ngài tới mục tiêu.
Sự trao truyền Longchen Nyingthig chảy qua nhiều Đạo sư của những dòng truyền thừa khác nhau. Trong quyển sách này tôi chỉ có thể đưa vào những Đạo sư chính yếu của bản thân dòng Longchen Nyingthig và những Đạo sư có liên hệ trực tiếp trong việc làm cho sự trao truyền Longchen Nyingthig đi tới những vị Thầy của tôi và sau đó tới tôi.
Có rất nhiều tài liệu liên quan tới cuộc đời của nhiều Đạo sư, nhưng đối với một vài Đạo sư quan trọng như Dola Jigme Kalzang, Gyalse Zhenphen Thaye, Khenpo Pema Dorje, Dodrupchen Đệ Nhị, và Önpo Tendzin Norbu, thì tôi chỉ có thể tìm được rất ít tài liệu. Ngoài ra, tôi tập trung nhiều hơn vào các Đạo sư mà chúng ta có ít tài liệu bằng Anh ngữ về các ngài hơn là những Đạo sư mà tiểu sử có thể tìm thấy trong Anh ngữ.
Những Đạo sư mà cuộc đời được ghi chép trong quyển sách này là một số vị trong nhiều cá nhân hiếm hoi mà chúng ta có được ở Tây Tạng trong lịch sử kéo dài hơn mười thế kỷ của Phật giáo. Tuy nhiên, chúng ta không nên có cảm tưởng rằng hầu hết những người Tây Tạng đều là các thiền giả vĩ đại và những bậc lão thông thành tựu phô diễn những năng lực huyền diệu, như tiểu thuyết Lost Horizon (Chân Trời Đã Mất) có thể miêu tả! Những Đạo sư thành tựu như thế rất hiếm có ở Tây Tạng nếu so sánh với toàn thể dân chúng. Đồng thời, chẳng có lý do gì để nghi ngờ việc các ngài là những bậc có năng lực tâm linh và chứng ngộ vĩ đại. Nơi nào có những hoàn cảnh thích hợp và có sự hiến dâng tuyệt đối cho sự tiến bộ của phẩm tính tâm linh của tâm hơn là sự tiến bộ vật chất, thì người ta sẽ được chứng kiến những thành tựu tâm linh như thế không chỉ trong nền văn minh Tây Tạng, mà còn trong nhiều nền văn hóa trong toàn bộ lịch sử thế giới trong những thời đại hoàng kim giàu có tâm linh.
Đối với tôi tài liệu trong quyển sách này là nguồn tài liệu gây cảm hứng nhất mà tôi từng có khi biên soạn. Mỗi Đạo sư thì hoàn toàn khác biệt nhưng các ngài lại rất giống nhau. Mỗi Đạo sư vĩ đại có đặc tính độc nhất vô nhị để hiển lộ, có vai trò để đóng, có nơi chốn để thực hiện trong dòng truyền thừa Longchen Nyingthig quý báu này. Hầu hết các Đạo sư vĩ đại này đã ra đi, biến mất vào quá khứ xa xôi, nhưng sự hiện diện của các ngài trong dòng truyền thừa quý báu này, những lời dạy của giáo lý giác ngộ của các ngài, và năng lực mang lại những gia hộ của các ngài thì vẫn ở lại với chúng ta.
Quyển Một
Lời Giới Thiệu
PHẬT là chân lý phổ quát, và Phật giáo là con đường để nhận ra chân lý đó. Phật là chân tánh, sự mở trống (rỗng rang), và trạng thái giác ngộ của thế giới, “như nó là”. Mọi sự xuất hiện có tính chất hiện tượng chỉ là năng lực hiển lộ của chính chân tánh đó, “như chúng xuất hiện”. Nếu chúng ta nhận ra chân tánh của riêng ta, sự an bình tối thượng, sự mở trống, nhất như, và giác ngộ, thì chúng ta là tất cả chư Phật. Khi đó mọi hiện tượng sẽ tự nhiên xuất hiện như cõi tịnh độ của Phật, năng lực của chân tánh.
Phật giáo là những giai đoạn của con đường để chứng ngộ Phật quả, và chính là những giáo lý truyền cảm hứng cho ta đạt tới sự chứng ngộ đó.
Đức Phật Shākyamuni (Thích Ca Mâu Ni) (thế kỷ thứ năm-thứ tư trước Công nguyên)1 là một trong nhiều bậc đã thành Phật nhờ con đường của Phật giáo trong thời đại này của chúng ta. Ngài là Đạo sư đã truyền bá con đường thường được gọi một cách phổ thông là Phật giáo. Nhưng Ngài không phải là vị Phật duy nhất, và Phật giáo không chỉ giới hạn trong những lời dạy của Ngài.
Các tantra (Mật điển) là những Kinh điển bí mật nguyên thủy của Phật giáo. Chúng bao gồm nhiều tantra Nyingma, chẳng hạn như các tantra của giáo khóa Longchen Nyingthig. Các tantra này không nhất thiết là những điều được ghi chép lại từ những lời dạy của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Tuy nhiên, các tantra là những giáo lý Phật giáo bởi chúng xuất phát từ các thân Phật, và chúng mang lại những phương pháp dẫn chúng ta tới Phật quả. Ngoài ra, các tantra do các môn đồ chứng ngộ của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni khám phá và phù hợp với giáo lý của Ngài.
Đức Phật Thích Ca Mâu Ni
ĐỨC PHẬT Shākyamuni (Đức Phật Thích Ca Mâu Ni), Đấng Toàn Giác, đản sinh hơn hai mươi lăm thế kỷ trước giữa những dấu hiệu kỳ diệu, trong vườn Lumbinī (Lâm Tỳ Ni), ngày nay thuộc về Nepal. Thân phụ của Ngài là Vua Shuddhohana (Tịnh Phạn) và thân mẫu là Hoàng hậu Māyādevī (Ma Da) thuộc dòng Shākya (Thích Ca). Ngài được đặt tên là Siddhārtha (Tất Đạt Đa) và chẳng bao lâu Ngài thông thạo nhiều loại kiến thức và tinh thông nhiều nghệ thuật để trở thành bậc trị vì trong tương lai của vương quốc. Cuối cùng, vị phối ngẫu của Ngài là Công chúa Yashodharā (Da Du Đà La) hoài thai con trai của ngài, Thái tử Rāhula (La Hầu La).
Thái tử Siddhārtha sống trong những lạc thú và xa hoa thế tục tột đỉnh có thể có được trong thời đại của ngài. Thậm chí thân phụ ngài còn cố gắng ngăn cản không để Ngài nhìn thấy hay biết về những nỗi cơ cực của dân chúng. Nhưng Siddhārtha nhận ra rằng trong thế gian này không ai có được niềm vui chân thật và không có gì ngoài nỗi khổ đau, nỗi khổ tràn ngập của tuổi già, bệnh tật, cái chết, và những thống khổ vô tận. Mọi sự sinh ra đều kết thúc trong cái chết, mọi tụ hội đều kết thúc trong phân ly, và mọi sự tràn trề niềm vui sẽ kết thúc trong đau khổ. Mọi hoạt động thế tục, dù trực tiếp hay gián tiếp, chỉ gây nên đau khổ của sự không hài lòng. Tất cả những đau khổ này được bắt rễ trong cách tâm thức tiếp cận sai lầm khi bám chấp vào cái “ngã,”2 hừng hực những cảm xúc sân hận và dục vọng, và thèm muốn niềm vui khổ đau, như khi khao khát cảm giác của việc gãi ngứa. Siddhārtha quyết định tìm ra phương pháp giải thoát khỏi luân hồi đau khổ và dẫn dắt những người khác, những bà mẹ chúng sinh, tới sự chứng ngộ giải thoát và giác ngộ.
Năm Ngài hai mươi chín tuổi, sau khi được thân phụ miễn cưỡng cho phép Ngài từ bỏ đời sống thế tục, Ngài trở thành một người khổ hạnh lang thang không nhà. Ngài tìm đến nhiều hiền nhân nổi tiếng ở Ấn Độ và thiền định theo lời giảng dạy của họ. Ngài đã thiền định trong khi tuân giữ những khổ hạnh khắt khe trong sáu năm bên bờ Sông Nairajnanā (Ni Liên Thiền). Những sự theo đuổi này đã giúp ngài phát triển những tầng thiền định cao, sự an bình, và hoan hỉ, nhưng không đưa được Ngài tới mục đích tối thượng mà Ngài đang tìm kiếm: hoàn toàn thoát khỏi việc bám chấp vào bản ngã, bởi tất cả những thành tựu đó vẫn còn sót lại ít nhiều sự chấp ngã.
Năm ba mươi lăm tuổi, sau khi nhận ra rằng khổ hạnh thân xác không phải là một phương tiện hữu hiệu để đạt được chân lý, Siddhārtha uống một ít sữa nguyên chất. Sau khi tự nuôi dưỡng bản thân, Ngài đi tới Vajrāsana (Kim Cương Tòa), ngày nay được gọi là Bodhgayā (Bồ Đề Đạo Tràng) ở bang Bihar, Ấn Độ. Ở đó, vào đêm trước ngày trăng tròn của tháng Vaishākha (Tháng Tư/Năm), Ngài an tọa trong tư thế thiền định dưới một cây cọ (ashvattha) (từ đó được gọi là Cây Bồ Đề) và nhập định.
Sau khi trời chạng vạng tối, những lực lượng quỷ ma tập trung trước mặt Ngài với những sự hăm dọa và cám dỗ để ngăn trở không cho Ngài đạt được Giác ngộ. Các lực lượng quỷ ma như những đám mây lớn gầm lên những lời đe dọa và đổ xuống những trận mưa vũ khí. Các trinh nữ đẹp như tiên xuất hiện và nhảy múa trước ngài để khuấy động những giác quan của ngài. Nhưng không điều gì lay chuyển được tâm Ngài, và Ngài an trụ trong thiền định về lòng từ ái. Trận mưa vũ khí trở thành mưa hoa, và mọi sự xuất hiện dần dần tan biến như một ảo ảnh.
Sau đó, vào canh một3, Ngài nhập bốn tầng thiền định (tứ thiền) (bSam gTan bZhi). Cấp độ (tầng) đầu tiên (Sơ thiền) là thiền định nhất tâm với hỉ (dGa’) và lạc (bDe), lìa bỏ những cảm thọ của dục giới, đạt được cấp độ này nhờ nghĩ tưởng (rTog) và phân tích (dPyod) những cảm thọ đó là thô lậu và tiêu cực. Cấp độ thứ hai (nhị thiền) là thiền định nhất tâm trong tâm trong trẻo với hỉ và lạc, lìa bỏ những tư tưởng và sự phân tích những cảm thọ như trong cấp độ đầu tiên. Cấp độ thứ ba (tam thiền) là thiền định nhất tâm với lạc, lìa bỏ việc cảm thấy hỉ lạc trong các cảm thọ như trong cấp độ thứ hai nhờ sự xả bỏ (bình thản), hồi tưởng, và tỉnh giác. Cấp độ thứ tư (tứ thiền) là thiền định nhất tâm với sự xả bỏ, bằng phương tiện của chánh niệm thuần tịnh, lìa bỏ những cảm xúc về lạc của cấp độ thứ ba nhờ nhận ra nó quá thô tháo.
Sau đó, với tâm hoàn toàn an tịnh, tự chủ, chói sáng, nhu nhuyễn, và trong trẻo có được nhờ bốn tầng thiền định, Ngài tập trung vào việc phát triển ba trạng thái của sự tỉnh giác (Rig Pa Gsum).
(1) Ngài đạt được “thiên nhãn thông”4 thấu suốt vô vàn chi tiết về những thăng trầm của tất cả chúng sinh cùng với nghiệp của họ, nguyên nhân đã tạo nên những thăng trầm đó.
(2) Ngài đạt được “túc mạng thông,”5 là khả năng thấu suốt vô số đời quá khứ của bản thân Ngài và những người khác và những điều xảy ra và kinh nghiệm của những cuộc đời đó với đầy đủ chi tiết.
(3) Kế đó, vào sáng sớm ngày trăng tròn, Ngài đạt được “lậu tận thông”6 bằng cách suy tưởng và chứng ngộ bản chất của “mười hai duyên khởi” (thập nhị nhân duyên) (rTen ‘Brel bChu gNyis), định luật của cuộc đời.
Trong giai đoạn này, ngài đã nhận ra rằng do bởi
(1) vô minh (không giác ngộ) nên sinh ra (2) hành, là sự hình thành của nghiệp (hành động theo ý chí), do hành sinh ra (3) thức, do thức sinh ra (4) danh sắc (những hiện tượng khách quan thuộc tinh thần và vật lý), do danh sắc sinh ra (5) lục nhập, là năng lực của sáu giác quan, lục nhập sinh ra (6) xúc, là sự tiếp xúc (của các đối tượng, giác quan, và những ứng dụng của chúng), xúc sinh ra (7) thọ, thọ sinh ra (8) ái (sự tham muốn), ái sinh ra (9) thủ (sự bám chấp), thủ sinh ra (10) hữu, là sự trở thành (hiện hữu), do hữu sinh ra (11) sinh, bệnh, (12) già, đau khổ, và chết. Khi đó Ngài cũng chứng ngộ định luật của tiến trình đảo ngược mười hai duyên khởi (thập nhị nhân duyên). Do chấm dứt vô minh nên hành (sự hình thành của nghiệp) chấm dứt, và v.v..
Ngài đã chứng ngộ bốn chân lý cao quý (Tứ Diệu đế) (‘Phags Pa’i bDen Pa bZhi) của mỗi một trong mười hai duyên khởi. Ngài thấu suốt vô minh là gì, đâu là nguyên nhân của vô minh, đâu là sự chấm dứt vô minh, và đâu là con đường của sự chấm dứt vô minh, và v.v..
Ngài đã chứng ngộ bốn chân lý cao quý (Tứ Diệu Đế).
(1) Ngài đã chứng ngộ chân lý về khổ đau (khổ đế), nhận ra rằng toàn bộ sự hiện hữu thế tục không có gì ngoài một chuỗi khổ đau.
(2) Ngài đã chứng ngộ chân lý về nguyên nhân của khổ đau (tập đế), đó là nghiệp với những thế lực cảm xúc bắt rễ trong sự tham muốn (ái) và bám chấp (thủ) vào bản ngã.
(3) Ngài đã chứng ngộ chân lý về sự chấm dứt đau khổ (diệt đế), sự thành tựu Niết bàn, sự giác ngộ.
(4) Ngài đã chứng ngộ chân lý về con đường chấm dứt đau khổ (đạo đế), sự tu tập bát chánh đạo, tức là chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh hạnh, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, và chánh định.
Sau đó, trước lúc bình minh, ngài đã nhập định như kim cương, kiên cố, bởi không có sự ngăn trở nào có thể hủy diệt được nó; vững chắc, bởi không bị lay động bởi những niệm tưởng; có bản chất nhất như, bởi mọi sự trong đó đều đồng một vị (nhất vị); và trùm khắp, bởi nó là chân tánh của mọi sự hiện hữu. Trong một khoảnh khắc duy nhất ngài hết sạch ngay cả những dấu vết vi tế nhất của các che chướng mà ngài đã nuôi dưỡng trong bản thân, hoàn thành sự chứng ngộ ba trạng thái tỉnh giác, và trở thành đấng Toàn giác, Đức Phật. Ngài bay vút lên không trung tới một độ cao bằng bảy cây tal (cây cọ) và an tọa ở đó, ngài tuyên bố:
Hôm nay, mọi sự tái sinh [đối với ta] đã chấm dứt.
Con đường đã hoàn tất.
Không còn điều gì để theo đuổi nữa.
Và:
Ta đã chứng ngộ một Giáo Pháp như-cam lồ.
Nó là một sáng tỏ trong trẻo (tịnh quang): không được tạo tác, sâu xa, an bình, và vượt mọi nỗ lực dụng công.
Trong bốn mươi lăm năm còn lại của đời Ngài, Đức Phật đã du hành không mỏi mệt với đôi chân trần và sống bằng cách khất thực mỗi ngày một bữa. Với tình thương và trí tuệ, Đức Phật đã giảng dạy phương pháp để đạt được Phật quả và phụng sự Tăng đoàn của Ngài, là cộng đồng tăng, ni và những người sùng mộ, và tất cả những người Ngài gặp và những người đến với Ngài. Trong thời gian đó, Đức Phật đã giảng dạy những con đường khác nhau cho những người có tính khí7 dị biệt.
Theo các truyền thống Mahāyāna (Đại thừa) và Vajrayāna (Kim Cương thừa) của Phật giáo thì Đức Phật không chỉ giảng dạy Hīnayāna, Phật giáo thông thường hay chính thống (Thanh Văn thừa) mà cũng dạy Mahāyāna, Phật giáo tiến bộ (Đại thừa), và Vajrayāna, Phật giáo bí truyền (Kim cương thừa).
Giáo lý Hīnayāna (hay Theravādin) của Đức Phật được gọi là Tripitaka (Tam Tạng). Đó là Vinaya (Luật tạng), giảng dạy về giới luật đạo đức của cộng đồng tu sĩ và những cư sĩ sùng mộ; Abhidharma (Luận tạng), dạy về trí tuệ của tâm lý học và siêu hình học Phật giáo; và Sūtra (Kinh tạng), dạy về những thiền định và những bộ Kinh khác nhau.
Bài thuyết pháp đầu tiên của ngài là về bốn chân lý cao quý (Tứ Diệu Đế). Giáo lý này giảng nghĩa toàn bộ sự phát triển của chu kỳ tinh thần và vật lý của thế gian và chu kỳ đảo ngược lại. Ngài đã giảng dạy giáo lý này cho năm đệ tử-tu sĩ đầu tiên của Ngài tại Vườn Lộc Uyển, hiện nay được gọi là Sārnāth, gần Vārānasī (Ba La Nại) ở Ấn Độ. Đức Phật nói:
Hỡi các tu sĩ, có bốn chân lý cao quý. Đó là khổ (khổ đế), nguyên nhân của khổ (tập đế), sự chấm dứt nỗi khổ (diệt đế), và con đường chấm dứt nỗi khổ (đạo đế).
(1) Chân lý cao quý của đau khổ (Khổ đế) là gì? Đó là nỗi khổ của sinh, lão, bệnh, tử, phải xa lìa những điều mong muốn, phải gặp những điều không ưa thích, và không có được những điều mình tìm kiếm. Tóm lại, năm uẩn của sự tham luyến là khổ. Điều này được gọi là khổ đế.
(2) Chân lý cao quý của nguyên nhân đau khổ (Tập đế) là gì? Đó là sự tham muốn gây nên sự tái hiện hữu (hay lại trở thành chúng sinh) và những điều được đi kèm theo bởi dục vọng đam mê, và những gì tìm thấy toàn bộ niềm vui trong [hay dính mắc vào] cái này và cái kia. Điều này được gọi là nguyên nhân của đau khổ (tập đế).
(3) Chân lý cao quý của sự chấm dứt đau khổ (diệt đế) là gì? Sự chấm dứt đau khổ là sự hoàn toàn chấm dứt và hoàn toàn thoát khỏi dục vọng, tham muốn, là cái tạo nên sự tái-hiện hữu và là cái được đi kèm bởi dục vọng đam mê, và là cái tìm kiếm, tạo ra, và hết sức ham thích cái này và cái kia. (4) Con đường dẫn tới sự chấm dứt đau khổ (đạo đế) là gì? Đó là Bát chánh đạo, bao gồm chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh hạnh, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, và chánh định.8
Sự thành tựu những quả vị của Phật giáo tùy thuộc vào những nỗ lực của bản thân cá nhân hành giả, và nhiệm vụ của Đức Phật chỉ là giảng dạy và gây truyền cảm hứng cho họ. Đức Phật nói:
Ta đã chỉ ra con đường giải thoát.
Các con nên hiểu rằng sự giải thoát của các con tùy thuộc vào chính các con.9
Tinh túy của việc tu tập Phật giáo là chỉ hành động với giới luật đúng đắn và điều phục tâm của chính mình bằng Bát Chánh Đạo. Đức Phật nói:
Không làm điều ác.
Thực hành mọi điều thiện.
Điều phục tâm mình.
Đó là lời Phật dạy.10
Nếu chúng ta có thể điều phục tâm của ta, mọi hành vi của thân ta sẽ tự nhiên có giới hạnh nghiêm minh. bởi tâm dẫn dắt tất cả. Đức Phật nói:
Tâm là yếu tố chính, và nó dẫn dắt mọi hành động.
Với một tâm thức thanh tịnh, dù con nói hay làm điều gì
Sẽ chỉ mang lại hạnh phúc.
Nó giống như một cái bóng luôn đi theo sau.11
Khi chúng ta thấu suốt và chứng ngộ chân lý của cuộc đời và bản tánh của tâm ta, chúng ta sẽ thoát khỏi mọi đau khổ. Đức Phật đã nói:
Bằng trí tuệ, khi các con nhận ra rằng mọi sự duyên hợp
Thì vô thường,.. đau khổ.. và vô ngã,..
Các con sẽ không bao giờ bị thương tổn bởi bất kỳ đau khổ nào.
Đó là con đường chân chính!12
Đối với các đệ tử của Mahāyāna (Đại thừa), cả loài người lẫn những phi-nhân, Đức Phật đã truyền dạy giáo lý Mahāyāna chẳng hạn như “trí tuệ siêu việt” (trí tuệ ba la mật) và “tinh túy Phật” trên Núi Gridhrakūta (Đỉnh Linh Thứu) ở Rajgir (Rājagriha, Vương Xá) ở Ấn Độ và ở nhiều nơi khác. Bởi chưa tới lúc để truyền bá giáo lý Mahāyāna nên giáo lý này chỉ được ban cho một số ít người. Nhiều thế kỷ sau này, giáo lý Mahāyāna được khám phá cho công chúng bởi những Đạo sư giữ gìn các giáo lý đó và cũng bởi nhiều vị đã mang giáo lý trở về từ những xứ sở và hệ thống thế giới khác nhau.
Hầu hết các giới luật Mahāyāna được đặt trên Hīnayāna, hay những giáo lý Phật giáo thông thường, nhưng thái độ và cái thấy (kiến, quan điểm) thì khác nhau. Lòng đại bi cũng là một thực hành quan trọng trong Phật giáo thông thường, nhưng ý hướng nhận lãnh toàn bộ trách nhiệm vì những người khác hay ý hướng trụ thế cho tới khi mỗi bà mẹ chúng sinh đều được giải thoát được gọi là Bồ đề tâm, tâm giác ngộ. Tu tập sáu ba la mật13 với Bồ đề tâm là cách tiếp cận độc nhất vô nhị của Mahāyāna.
Đối với cái thấy, ý niệm về không (tánh Không) là cốt lõi của giáo thuyết Đại thừa. Trong ý nghĩa tuyệt đối hay chân lý tối thượng thì mọi hiện tượng là tánh Không, và trên bình diện tương đối hay theo chân lý quy ước thì mọi sự xuất hiện nhờ sự duyên khởi, giống như một giấc mộng, ảo ảnh, hay sự phóng chiếu. Vì thế hai chân lý thì hợp nhất, và chúng là bản tánh của mọi sự mà không có chút mâu thuẫn nào. Tánh Không không phải là sự phủ định hay không có gì hết, mà là một sự hoàn toàn mở trống (rỗng rang) và thoát khỏi tâm thức nhị nguyên, những sự định danh có tính chất khái niệm, hay những ý niệm về mọi sự cực đoan, có (hữu) hay không (vô), cũng có cũng không hoặc không có không không. Trí tuệ nguyên sơ, là tánh Không và sự nhận ra tánh Không, đồng thời thấu suốt mọi sự mà không có giới hạn nào. Trí tuệ này cũng được biểu tượng như bà mẹ, suối nguồn hay nơi an trú của tất cả chư Phật
Về mặt tu tập,14 trước tiên những môn đồ của Đại thừa sử dụng tâm thế tục của họ và những niệm khởi trong tâm như phương tiện để đạt được Phật quả, và nhờ tiến triển qua tiến trình đó, cuối cùng họ đạt được Phật quả. Đức Phật nói:
Chư vị Bồ Tát đã đạt được trí tuệ chứng ngộ [sự hợp nhất] của sự duyên khởi và bản tánh của tánh Không bất sinh bất diệt,
Giống như những tia sáng của mặt trời không bị mây che xua tan bóng tối,
Tiêu diệt vô minh và thành tựu [Phật quả]15 hiện diện tự nhiên.
Và:
Con lễ lạy bà mẹ vĩ đại của chư Phật ba thời,
Tánh Không, là phạm vi của trí tuệ tự-tỉnh giác,
Thoát khỏi những sự định danh, tư tưởng và những biểu lộ,
Và bất sinh và bất diệt, như không gian.16
Và:
Sắc là Không. Không là sắc.
Không không lìa sắc.
Sắc chẳng lìa Không.17
Đối với các môn đồ Kim Cương thừa, thính giả trong loài người và phi nhân mà tâm thức đã thuần thục một cách khác thường, Đức Phật đã ban những quán đảnh hay nhập môn (abhisheka) và các giáo lý tantra,18 giáo lý bí mật Guhyasamāja và Kālachakra và v.v.. tại Dhānyakataka ở Odddiyāna, và những nơi khác, bằng cách tự biến thành hình thức Báo thân, sự hiển lộ chân thực của Đức Phật. Nhiều thế kỷ sau, khi đã đúng thời, những giáo lý đó được mang trở lại từ những xứ sở khác nhau và được tiết lộ cho công chúng. Ngoài ra, nhiều tantra được chư Phật tiết lộ cho nhiều bậc lão thông chứng ngộ vĩ đại.
Những giáo lý tantra không chỉ là những lời giảng dạy mà còn chuyên chở một sự trao truyền năng lực bí mật, sự chứng ngộ trí tuệ nguyên sơ. Sự trao truyền này xảy ra trong lễ quán đảnh (trao quyền) cho đệ tử đi vào việc học tập và chứng ngộ tantra. Kế đó đệ tử duy trì sự tương tục của trao truyền đó, và điều đó được gọi là sự tuân giữ samaya, giới nguyện bí mật. Với samaya không bị đứt đoạn, đệ tử tu tập hai giai đoạn.19 Giai đoạn phát triển tẩy sạch sự tham luyến vào các hiện tượng, thân, và tâm. Trong giai đoạn đó, với nỗ lực trong tâm, ta quán tưởng thế giới, thân, và tâm như mạn đà la của Bổn Tôn, xuất hiện nhưng trống không, để tịnh hóa sự sinh và tử và trạng thái trung ấm. Giai đoạn toàn thiện hoàn thành những thành tựu năng lực, gia hộ và chứng ngộ. Trong giai đoạn này, nhờ đưa khí/năng lực và tâm vào kinh mạch trung ương, ta chứng ngộ và hoàn thiện trí tuệ, là cái gì hiện diện bẩm sinh, trùm khắp và thoát khỏi những tư tưởng. Những tu tập Mật thừa20 hiện thân một thiện xảo phi thường của sự toàn thiện. Chẳng hạn như, chúng hoàn thiện tâm ta như sự hợp nhất của sự chứng ngộ tánh Không và sự xuất hiện của tất cả như trí tuệ của đại lạc (hay lòng bi mẫn) và như ba thân Phật. Tu tập Mật thừa mang lại sự thành tựu Phật quả ngay trong đời này. Đức Phật nói:
Giáo lý của một vị hộ trì-kim cương [trantra]
Được đặt nền trên hai giai đoạn.
Đó là giai đoạn phát triển và giai đoạn toàn thiện.21
Và:
Sự bất khả phân [hợp nhất] của tánh Không và lòng bi mẫn
Được gọi là Tâm Giác ngộ.22
Ở tuổi tám mươi,23 vào ngày trăng tròn của tháng Vaishākha (Tháng Tư/Năm), an tọa dưới cây shāla (Shorea robusta) tại Kushinagara (Câu Thi Na) ở miền bắc Ấn Độ, Đức Phật tuyên bố với các môn đồ của ngài:
Các tu sĩ. Ta sắp nhập Niết bàn. Đừng sầu não về điều đó. Nếu các con có vấn đề gì thì hãy hỏi ta để không ai phải hối hận vì đã bỏ lỡ một cơ hội như thế.
Ngài lập lại câu này ba lần, nhưng tất cả đều im lặng. Sau đó Đức Phật cởi thượng y và để lộ bộ ngực vàng của ngài, lập đi lập lại rằng mọi người hãy chiêm ngưỡng thân tướng của Đức Phật, là điều rất hiếm được chứng kiến. Mọi người cảm thấy bình an nhờ thiền định bằng cách chiêm ngưỡng không chớp mắt thân tướng thuần tịnh như vàng ròng của Đức Phật. Sau đó, một lần nữa, Ngài mặc y và nằm nghiêng về bên phải, Ngài nhập đại niết bàn, sự hoàn toàn chấm dứt khổ đau, an bình tối thượng, Phật quả. Ngài rời bỏ thân tướng như suối nguồn của sự gia hộ, hồi tưởng các giáo lý và sự hiện diện của Đức Phật.
Sau Đức Phật
Sau Đức Phật, bảy vị trưởng lão, đáng chú ý nhất là Mahākāshyapa (Đại Ca Diếp) và Ānanda (A Nan); hai bậc xuất chúng và sáu Pháp bảo của Mahāyāna (Đại thừa), đáng kể nhất là Nāgārjuna (Long Thọ) và Asanga (Vô Trước); tám mươi bốn đại thành tựu giả của Kim Cương thừa, đáng kể nhất là Saraha và Nāropa; và tám trì minh vương, đáng kể nhất là Prahevajra và Manjushrīmitra, đã duy trì và truyền bá Phật pháp, cả Kinh điển lẫn Mật điển, ở Ấn Độ và đưa chúng tới hầu hết mọi nơi trong lục địa châu Á.
Khoảng năm thế kỷ sau Đức Phật, Giáo lý Đại thừa bắt đầu được truyền bá rộng rãi. Sau đó, mười thế kỷ sau Đức Phật, giáo lý Kim Cương thừa bắt đầu được truyền bá rộng rãi ở Ấn Độ, nhờ ảnh hưởng của Đại thừa. Vì thế Phật giáo dần dần phát triển thành hai trường phái chính: Hīnayāna, Phật giáo chính thống, và Mahāyāna, Phật giáo tiến bộ (Đại thừa). Hīnayāna được truyền bá sang các quốc gia phía nam và Mahāyāna sang các quốc gia phía bắc của châu Á. Sự phát triển này đã trải qua những biến đổi suốt các thời đại, nhưng từ lúc bắt đầu cho tới thế kỷ hai mươi thì sự phân bổ đại khái như sau: Phật giáo Mahāyāna, theo Kinh điển Phạn ngữ, đã được truyền bá ở Nepal, Trung Á, Trung quốc, Hàn quốc, Java, Sumatra, Nhật Bản, Tây Tạng, Bhutan, và Mông Cổ. Phật giáo Hīnayāna, hay Theravādin (Phật giáo nguyên thủy), theo Kinh điển Pāli, đã được truyền bá tại Sri Lanka, Miến Điện, Thái Lan, Cam Bốt (Cao Miên), và Lào. Tại Việt Nam, cả Hīnayāna lẫn Mahāyāna đều được thực hành.
Thật không may, vào thế kỷ mười hai, bản chất bất bạo động của Phật giáo đã khiến nó biến mất khỏi Ấn Độ, nơi sản sinh ra Phật giáo, trước sự thống trị của người theo Ấn giáo, và sau này, bởi những cuộc xâm lược của người theo Hồi giáo. Tuy nhiên, Phật giáo vẫn còn phát triển tại Sri Lanka, Thái Lan, Miến Điện, Nepal, Đông dương, Trung quốc, Nhật Bản, Tây Tạng, Bhutan, Mông Cổ, và những quốc gia khác ở Châu Á. Ngày nay, trong thế kỷ hai mươi, Phật giáo được đưa trở lại Ấn Độ và đã phát triển đến nhiều nơi khắp địa cầu.
Một trong những thiện xảo độc nhất vô nhị của Phật giáo là sự hiện diện của nhiều cách tiếp cận trong cách nhìn (quan điểm) và việc tu tập. Lankāvatāra-sūtra (Kinh Lăng Già) nói: “Trong một chừng mực nào đó các tư tưởng vẫn tiếp tục lóe lên cho các chúng sinh, không có giới hạn đối với các thừa hay cách tiếp cận Giáo Pháp”. Trong thế giới có vô số chúng sinh, mỗi người trong đó có một bản tánh và khả năng khác nhau. Vì thế cần phải có những con đường khác nhau để họ thực hành phù hợp với bản tánh của họ. Nhưng không thể giảng dạy nhiều thừa như số chúng sinh được. Tuy nhiên Đức Phật đã ban nhiều loại giáo lý Kinh điển và tantra (Mật điển) khác nhau cho những người hạ căn, trung căn và thượng căn, tất cả những giáo lý ấy đều dẫn tới cùng một mục đích. Tùy thuộc vào những phương pháp khác nhau mà ta theo đuổi, ta có thể nhanh chóng đạt được mục đích hay sau khi thực hành lâu dài.
Để phân biệt tính chất của ba thừa, người ta đưa ra một ví dụ là một loại cây độc, tượng trưng cho những ô nhiễm của tham, sân, và si. Trong Hīnayāna một hành giả né tránh sự nguy hiểm của chất độc. Trong Mahāyāna, hành giả tiêu diệt chất độc bằng những cách đối trị. Trong Vajrayāna (Kim Cương thừa), hành giả chuyển hóa chất độc thành trí tuệ siêu việt.
Phật Giáo Ở Tây Tạng
PHẬT GIÁO ở Tây Tạng bắt đầu từ thế kỷ thứ bảy, trong triều đại của Vua Songtsen Gampo (617-698).24 Trong thế kỷ thứ chín, vào thời của Vua Trisong Detsen (790-858),25 Shāntarakshita, Guru Rinpoche (Đức Padmasambhava, Liên Hoa Sanh), Vimalamitra, và nhiều học giả và hiền nhân vĩ đại nhất của thời đại đó ở Ấn Độ đã được mời sang Tây Tạng. Với hàng trăm dịch giả, các ngài đã dịch giáo lý Hīnayāna, Mahāyāna, và Vajrayāna sang tiếng Tây Tạng. Tây Tạng trở thành một trung tâm phát triển cho toàn bộ các loại giáo lý đạo Phật. Từ thế kỷ thứ chín cho tới giữa thế kỷ hai mươi, Tây Tạng đã bảo tồn giáo lý của ba thừa trong một sự trao truyền không đứt đoạn.
Tất cả những người Tây Tạng đều là Phật tử, theo Mahāyāna và Vajrayāna. Giữa Hīnayāna và Mahāyāna có nhiều khác biệt về triết học, giới luật, và những nguyện ước, nhưng thái độ được cho là vấn đề chính yếu để phân biệt hai thừa này. Người thực hành Phật giáo chủ yếu là vì hạnh phúc và sự giải thoát của bản thân là một người theo Hīnayāna. Người thực hành với Bồ đề tâm, thái độ nhận trách nhiệm vì hạnh phúc và sự giải thoát của những người khác, là một người theo Mahāyāna, một Bồ Tát. Ở Tây Tạng, ít nhất vào lúc bắt đầu một thời khóa thực hành, nếu ta bắt đầu với sự phát triển Bồ đề tâm, thì ta đang cố gắng để trở thành một môn đồ của con đường Mahāyāna (Đại thừa).
Không những trong các Lạt ma và tu sĩ mà cả các cư sĩ, không ai ở Tây Tạng mà không nhận những quán đảnh để tu tập Mật thừa; vì thế, tất cả những người Tây Tạng cũng là các môn đồ của Mật thừa. Ở Ấn Độ cổ, tantra được thực hành bí mật, nhưng ở Tây Tạng hầu hết các tantra được thực hành mà không bị nhiều hạn chế. Các vị Thầy quan sát rằng việc thực hành tantra tùy thuộc vào lòng kính ngưỡng (sùng mộ) đối với giáo lý, đến nỗi lòng kính ngưỡng bảo đảm cho một người được nhận các giáo huấn. Xứ Ấn Độ không bao giờ hoàn toàn hiến mình cho Phật giáo, nhưng toàn bộ xứ Tây Tạng theo đạo Phật; vì thế sự cần thiết phải giữ bí mật và sự phân biệt trong việc cho phép nghiên cứu các tantra ở hai nơi này thì không giống nhau.
Ngoài các giáo lý Mahāyāna và Vajrayāna, nhiều Kinh điển Hīnayāna, chẳng hạn như bốn sự phân chia các bản văn vinaya (Luật tạng) và nhiều Kinh điển, tạo thành nền tảng của thực hành Phật giáo ở Tây Tạng. Vì thế Tây Tạng là một xứ sở trong đó toàn bộ giáo lý Phật giáo được bảo tồn và thực hành triệt để.
Các trường phái khác nhau - bốn truyền thống chính và nhiều truyền thống phụ - của Phật giáo đã xuất hiện ở Tây Tạng. Những cách hiểu giáo lý Kinh điển thay đổi với những học giả Tây Tạng, nhưng những phân biệt chính yếu nằm trong những cách hiểu và thực hành tantra. Các tantra được dịch từ Phạn ngữ trước thế kỷ mười một được gọi là Ngak Nyingma, “tantra cũ,” và các tantra được dịch trong và sau thế kỷ mười một được gọi là Ngak Sarma, “tantra mới”. Có những tantra được dịch trong thời kỳ đầu lẫn thời kỳ sau, nhưng nhiều tantra được dịch trong thời kỳ đầu nhưng không được dịch lại trong thời kỳ sau. Một số tantra được dịch trong thời kỳ đầu đã bị thất lạc, vì thế chỉ những bản dịch trong thời kỳ sau là còn tồn tại. Và một số bản dịch lúc đầu được hiệu đính trong thời kỳ sau và tồn tại như các tantra của những trường phái lúc ban đầu và sau này. Các tantra riêng của phái Nyingma là ba tantra nội, tức là các tantra Mahāyoga, Anuyoga, và Atiyoga.
Kết quả là bốn dòng hay trường phái chính đã phát triển ở Tây Tạng. Trường phái của truyền thống Phật giáo Mật thừa nguyên thủy của Tây Tạng được gọi là Nyingma, Cổ Phái. Các môn đồ của tân tantra đã phát triển thành ba trường phái khác:
1. Kagyü, do Marpa Lotsāwa (1012-1099) sáng lập
2. Sakya, do Khön Könchok Gyalpo (1034-1102) sáng lập
3. Geluk, do Je Tsongkhapa (1357-1419) sáng lập
Trong truyền thống Kinh điển không có sự phân chia những bản dịch cũ hay mới (cựu dịch hay tân dịch). Nhưng sự phân chia áp dụng cho các Kinh điển ở Tây Tạng là phân chia của những truyền bá lúc ban đầu và sau này. Sự truyền bá lúc ban đầu (bsTan Pa sNga Dar) ám chỉ những giáo lý được truyền bá trước triều đại của Vua Lang Darma, người được quy cho tội hủy diệt Phật giáo, là tôn giáo ngoại quốc, ở Tây Tạng. Sự truyền bá sau này (Phyi Dar) bắt đầu với việc củng cố lại Kinh điển Phật giáo sau việc ám sát Lang Darma vào năm 906. Sự khẳng định có tính cách lịch sử của phái Nyingma liên quan tới thời kỳ chuyển tiếp do việc bỏ đạo của triều đình gây ra là trong khi Phật giáo Kinh thừa bị ngăn cấm thì sự bức hại đã không hủy diệt được việc thực hành Phật giáo Mật thừa, bởi việc thực hành đó không phụ thuộc vào một cấu trúc tu viện và có thứ bậc hữu hình, và cũng bởi sợ hãi năng lực của tāntrika vĩ đại Nupchen Sangye Yeshe, người đã đe dọa vua Lang Darma bằng một sự phô diễn những điều thần diệu.
Nhiều Kinh điển và tantra (Mật điển) đã được dịch thuật trong thời kỳ truyền bá ban đầu được dịch lại hay hiệu đính trong giai đoạn truyền bá về sau, khiến cho, mặc dù một vài thay đổi trong nguyên bản, chúng đều chung nhất trong cả hai giai đoạn. Ví dụ như những Kinh văn sau đây còn tồn tại các bản dịch lúc ban đầu và về sau: hầu hết trong số mười ba quyển Vinayapitaka (Luật Tạng); toàn bộ bản văn Prajnāpāramitā (Bát nhã ba la mật đa); toàn bộ sáu quyển Ratnakūta (Kinh Đại Bảo Tích); sáu quyển Avatamsaka (Kinh Hoa Nghiêm); nhiều Kinh điển và Mantrasamgraha; và Mahāparinirvāna-sūtra (Kinh Đại Bát Niết Bàn), tất cả những gì thuộc về Kanjur (bKa’ ‘Gyur), tuyển tập các giáo lý Kinh điển của Đức Phật (trong 104 quyển gồm khoảng 1.046 luận thuyết). Nhiều bản văn Tenjur (bsTan ‘Gyur), tuyển tập những tác phẩm của các học giả Ấn Độ (trong 185 quyển gồm khoảng 3.786 luận thuyết) được dịch sang tiếng Tây Tạng, cũng được giữ gìn trong cả tân dịch lẫn cựu dịch. Môn đồ của cả hai sự truyền bá đồng ý với nhau trong việc chấp nhận tất cả Kinh điển là xác thực và trong việc thực hành chúng. Những dị biệt xuất hiện do những cách giải thích khác nhau về các bản văn của các học giả Tây Tạng cũng như sự khác biệt trong việc định rõ những bản văn có “ý nghĩa tuyệt đối” (Nges Don, liễu nghĩa) và những bản văn có “ý nghĩa tương đối” (Drang Don, bất liễu nghĩa).
Liên quan tới việc phát hiện các tantra, các tantra chính trong Tân tantra được Đức Phật Thích Ca Mâu Ni giảng dạy trong khi Ngài tự hiển lộ là những Bổn Tôn Báo thân. Các môn đồ của Tân tantra đã phân loại Phật giáo như sau:
BA THỪA THUỘC NGUYÊN NHÂN:
Shrāvakayāna (Thanh Văn thừa)
Pratyekabuddhayāna (Độc Giác thừa)
Bodhisattvayāna (Bồ Tát thừa)
BỐN THẦN CHÚ THỪA THUỘC KẾT QUẢ:
Kriyāyoga
Charyāyoga
Yogatantra
ANUTTARATANTRA (Mật điển Du già Tối thượng):
tantra cha
tantra mẹ
tantra bất nhị
Theo các Nyingmapa, những môn đồ của các Tantra Cổ, hầu hết các tantra Nyingma do các thân trí tuệ của chư Phật ban cho những bậc lão thông Phật giáo vĩ đại. Nyingma phân loại toàn bộ giáo lý Phật giáo thành chín yāna (chín thừa).
BA THỪA BÍ MẬT:
1.Shrāvakayāna (Thanh Văn thừa) [Hīnayāna]
2.Pratyekabuddhayāna (Độc Giác thừa) [Hīnayāna]
3.Bodhisattvayāna (Bồ Tát thừa) [Mahāyāna]
Sáu Thừa Mật điển [Vajrayāna]:
BA THỪA NGOẠI:
4.Kriyāyoga
5.Charyāyoga
6.Yogatantra
BA THỪA NỘI:
7.Mahāyoga (Đại du già)
8.Anuyoga (A nậu du già)
9.Atiyoga (Đại Viên mãn)
Ba tantra nội là những tantra đặc biệt của Nyingma. Đặc biệt là Atiyoga, hay Dzopa Chenpo (Phạn ngữ: Mahāsandhi26 hay Ati), là đỉnh cao của Phật giáo. Một người có sự thông tuệ thượng thừa thực hành con đường này với sự tinh tấn sẽ đạt được trạng thái tuyệt đối trong ba năm; một người có mức độ thông tuệ trung bình sẽ đạt được trong sáu năm; và một người kém thông tuệ sẽ thành tựu trong mười hai năm.
Một số các tantra trong ba tantra nội được bao gồm trong tuyển tập Kanjur, nhưng có một tuyển tập riêng biệt của ba tantra nội được gọi là Nyingma Gyübum trong hai mươi lăm (hay ba mươi mốt) quyển. Cũng có nhiều tantra của truyền thống này xuất hiện tự nhiên trong tâm của các Đạo sư chứng ngộ. Có nhiều bản văn sādhana và tantra được Guru Rinpoche trao truyền, những giáo lý này do Guru Rinpoche và phối ngẫu của ngài cất dấu và được hàng trăm tertön khám phá lại như Terma (gTer) vào những thời đại khác nhau, từ thế kỷ mười một cho tới nay.
Tự thân Atiyoga có ba phần: Semde, Longde, và Me-ngagde. Đạo sư Shrīsimha phân chia Me-ngagde thành bốn giáo khóa, tức là các Giáo khóa Nội, Ngoại, Bí mật, và Bí mật Thâm sâu. Các giáo lý Me-ngagde nói chung, và đặc biệt là Giáo khóa Bí mật Thâm sâu, được gọi là Nyingthig (Tinh túy Thâm sâu).
Nhờ thực hành Trekchö (Khreg Ch’od, cắt đứt) của Atiyoga nói chung, và đặc biệt là của Nyingthig, nhiều thiền giả chứng ngộ bản tánh nội tại của tâm và nhanh chóng hòa nhập tâm mình vào bản tánh tối thượng, Phật quả, ngay trong đời này. Vào lúc chết, với những tia sáng, hương thơm, và những vòng ánh sáng, nhiều vị tan biến nhục thân, chỉ để lại tóc, móng tay, và móng chân. Điều đó được gọi là thành tựu thân cầu vồng hay thân ánh sáng cầu vồng (‘Ja’ Lus), bởi ánh sáng xuất hiện trong tiến trình tan rã và các ngài đã đạt được thân ánh sáng-trí tuệ của Báo thân.
Nhờ thực hành Thögal (Thod rGal, sự tiếp cận trực tiếp) của Nyingthig, các thiền giả vĩ đại cũng đạt được Phật quả, và vào lúc chết, nhiều vị chuyển hóa nhục thân thành thân ánh sáng, và an trụ lâu dài trong đó theo ý muốn, và chỉ có những bậc chứng ngộ mới có thể nhìn thấy thân ánh sáng đó. Điều này được gọi là thân cầu vồng của sự đại chuyển hóa (‘Ja’ Lus ‘Pho Ba Ch’en Po).
Ngoài mười bảy tantra (rGyud bChu bDun), Nyingthig bao gồm nhiều tantra và giáo lý khác do các tertön khám phá. Ví dụ như, Chetsün Nyingthig do Chetsün khám phá (và Khyentse Wangpo tái khám phá); Khandro Nyingthig do Pema Ledreltsal khám phá; Karma Nyingthig do Karmapa Đệ Tam Rangchung Dorje khám phá; Dorsem Nyingthig của truyền thống Vairochana do Künkyong Lingpa khám phá; Longchen Nyingthig do Jigme Lingpa khám phá; Bairö Nyingthig do Chögyur Lingpa khám phá, và Tsasum Ösal Nyingthig do Khyentse Wangpo khám phá. Những giáo lý tương tự cũng được tìm thấy trong nhiều giáo khóa của giáo lý Nyingma mà không được định rõ là Nyingthig, chẳng hạn như Gongpa Zangthal do Rigdzin Gödem khám phá; Dorje Nyingpo do Longsal Nyingpo khám phá; và Sangye Lakchang do Namchö Mingyur Dorje khám phá.
Trong tất cả những giáo lý Nyingthig này, Vima Nyingthig, được Vimalamitra trao truyền ở Tây Tạng, và Khandro Nyingthig do Guru Rinpoche trao truyền, mà về sau này được truyền bá nhờ những phát hiện và tác phẩm của Longchen Rabjam (1308-1363), là những giáo lý sâu xa và phức tạp nhất về Nyingthig.
Trong thế kỷ mười tám, Jigme Lingpa (1730-1798) đã khám phá giáo khóa Longchen Nyingthig cùng với một vài tantra Nyingthig nguyên thủy như terma. Sự khám phá này đã đưa các giáo lý Nyingthig tới chỗ được nhiều người yêu quý nhất. Ngày nay, Vima Nyingthig và Khandro Nyingthig được gọi là Cựu Nyingthig và Longchen Nyingthig được gọi là Tân Nyingthig.
Ba Cách Trao truyền Trực hệ của các Tantra Nyingma Nội Nói chung
Những giáo lý Mật thừa nội tuyệt đối bí mật của Nyingma xuất phát từ Đức Phật nguyên thủy và đi tới các vị Thầy của chúng ta nhờ ba cách trao truyền. Đó là cách truyền tâm của chư Phật, trao truyền bằng biểu tượng của các Trì minh vương, và khẩu truyền của các nhà khổ hạnh.
Sự Truyền Tâm Của Chư Phật
Sự truyền tâm của chư Phật (rGyal Ba dGongs brGyud) là sự trao truyền độc nhất vô nhị tồn tại giữa các vị Phật. Chỉ bằng việc nhận ra ý nghĩa của các tantra nhờ vị Thầy (Phật), đoàn tùy tùng gồm các đệ tử (chư Phật là những hiển lộ của bản thân Ngài) cũng có cùng sự chứng ngộ. Đây là sự trao truyền bản tánh tâm của Thầy và đệ tử. Cũng có loại truyền tâm thứ yếu hay tương tự trong đó các đệ tử không là một với vị Thầy sẽ trở nên bất khả phân trong tâm với vị Thầy nhờ phương tiện là sự gia hộ của Thầy.
Dharmakāya (Pháp thân) an trụ không biến đổi suốt ba thời (quá khứ, hiện tại, và tương lai) trong thị kiến chói ngời về sự bất khả phân của Pháp giới và trí tuệ nguyên sơ, là Đức Phật nguyên thủy và bản tánh tuyệt đối của mọi hiện tượng.
Nhờ năng lực sự phô diễn của lòng bi mẫn bao la và sự quang minh tự nhiên của cái thấy về Pháp thân, bản tánh của trí tuệ nguyên sơ là cái không thể chỉ ra mà cũng không thể mô tả, năm thuận cảnh của Báo thân hiện diện. Vì vậy trao truyền này được gọi là sự giảng dạy của Pháp thân, mặc dù việc giảng dạy trực tiếp không thực sự xảy ra. Năm thuận cảnh là:
NƠI CHỐN: Cõi tịnh độ vô song, xuất hiện tự nhiên như tri giác vô cùng thanh tịnh của trí tuệ nguyên sơ.
ĐẠO SƯ: Vajradhara (Kim Cương Trì), đấng được trang hoàng đầy đủ những hảo tướng chánh và phụ.
ĐỆ TỬ: Chư Phật thuộc năm bộ và những mạn đà la như đại dương gồm các Bổn Tôn hòa bình và phẫn nộ, những vị bất khả phân với bản thân vị Thầy.
GIÁO LÝ: Giáo lý khó diễn bày của Vajrayāna sâu xa và thiêng liêng; bản tánh tuyệt đối của các hiện tượng.
THỜI GIAN: Ba giai đoạn của thời gian không biến đổi.
Những Trao Truyền Biểu Tượng Của Các Trì Minh Vương
Sự trao truyền biểu tượng của các trì minh vương (Rig ‘Dzin brDa brGyud) là sự trao truyền từ một vị Thầy hộ trì-trí tuệ đã chứng ngộ và hoàn thiện trí tuệ nguyên sơ của tantra cho các đệ tử Bồ Tát mà tâm thức đã hoàn toàn thuần thục để thọ nhận giáo lý. Vị Thầy tập trung tâm ngài, trí tuệ tỉnh giác nguyên sơ, và đơn thuần đưa ra biểu thị hay cử chỉ tượng trưng (mudrā, ấn) và thốt lên những chữ linh thiêng, những câu hay những bài hát tụng (thần chú), và khi đó đệ tử lập tức thấu hiểu ý nghĩa viên mãn của tantra. Cách trao truyền này cũng được gọi là trao truyền tỉnh giác của các Bồ Tát.
Như thế, các tantra đến thế giới con người qua hai giai đoạn trao truyền biểu tượng:
1. Trao truyền cho các Trì minh vương Phi nhân. Vajradhara (Kim Cương Trì), vị Thầy Mật thừa, tự hiển lộ như các Bồ Tát trong ba loại hiện thể (Rigs gSum) - Manjushrī (Văn Thù) trí tuệ, Avalokiteshvara (Quán Thế Âm) bi mẫn và Vajrapānī (Kim Cương Thủ) năng lực - và đã trao truyền những tantra cho các cõi trời, người, rồng, và dạ xoa bằng sự trao truyền biểu tượng.
Trong Cõi Trời Trayatrimsha (Đao Lợi), Cõi của Ba mươi ba vị Trời, trời Zangkyong có năm trăm con trai sinh ra từ tâm thức. Người lớn tuổi nhất, Künga Nyingpo, siêu việt hơn những người khác về trí tuệ và lòng dũng cảm. Ông thích sống một mình trong thiền thất và thực hiện những sự trì tụng kim cương. Ông được gọi là Adhichitta (Tăng Thượng Tâm, Bậc Có Tâm Phi thường). Trong các giấc mơ ông nhìn thấy bốn loại dấu hiệu:
Những tia sáng phóng chiếu từ chư Phật mười phương bao quanh toàn thể chúng sinh và tan biến vào đỉnh đầu ngài.
Ngài nuốt Brahmā (Phạm Thiên), Vishnu, và Maheshvara (Đại Tự Tại Thiên). Ngài ôm mặt trời và mặt trăng trong tay, và những tia sáng trải rộng khắp thế giới.
Một trận mưa cam lồ đổ xuống từ những đám mây có màu sắc quý báu trong không trung và sản sinh vô vàn cây cối và hoa trái.
Sáng hôm sau ngài thuật lại giấc mơ cho Kaushika (Kiều Thi Ca) [Indra, Trời Đế Thích], một trong những bậc thủ hộ của các vị trời, vị này tán thán ngài trong những câu thơ sau:
Kỳ diệu thay! Đây là lúc giáo thuyết của tinh túy không dụng công sẽ xuất hiện.
Ngài là hiển lộ của chư Phật và Bồ Tát trong ba thời.
Ngài là Đạo sư thập địa và ánh sáng tuyệt vời của thế giới. Ngài là Pháp bảo của cõi trời. Tuyệt diệu thay!
Sau đó Kaushika giải thích ý nghĩa của các giấc mơ. Giấc mơ thứ nhất biểu thị rằng Adhichitta đã đạt được sự thấu suốt của tất cả chư Phật và trở thành vị nhiếp chính của các Ngài. Giấc mơ thứ hai biểu thị rằng Adhichitta đã diệt sạch ma quân (những thế lực tiêu cực) và ba độc: tham, sân, và si. Giấc mơ thứ ba cho thấy ngài đã xua tan bóng tối trong tâm các đệ tử và trở thành ngọn Pháp đăng. Giấc mơ thứ tư chỉ ra rằng ngài đã làm an dịu những đau khổ do sức nóng của các ô nhiễm bằng chất cam lồ của giáo lý Atiyoga tự sinh và thành tựu tự nhiên kết quả không cần dụng công của Atiyoga.
Sau đó tất cả chư Phật tụ hội và khuyến thỉnh Đức Vajrasattva bằng những câu kệ sau:
Ngài là đấng sở hữu phương tiện thiện xảo đầy năng lực thần diệu quý báu,
Xin mở toang cánh cửa dẫn tới việc đáp ứng tất cả những gì một đệ tử ước muốn.
Xin ban cho người ấy của cải của sự không dụng công [giáo lý Dzopa Chenpo].
Sau đó từ trái tim của Vajrasattva một bánh xe nạm ngọc chói lọi xuất hiện, và ngài trao nó cho Sattvavajra27 (Kim Cương Thủ), thúc dục vị này bằng những lời kệ:
Con Đường trí tuệ nguyên sơ bất nhị, ý nghĩa bí mật,
Vô hành, vô công (không cần dụng công), giác ngộ từ vô thủy,
Được gọi là Trung Đạo Vĩ đại:
Xin chỉ bày con đường này cho các đệ tử.
Trong những vần kệ sau, Sattvavajra hứa sẽ giảng dạy:
Vajrasattva, Pháp giới vĩ đại.
Không phải là đối tượng của sự diễn tả bằng lời;
Tôi thật khó trình bày.
Nhưng đối với những chúng sinh không chứng ngộ, nhờ biểu thị của ngôn từ,
Để đưa họ tới sự chứng ngộ,
Tôi sẽ giải thoát những người tu tập bằng mọi phương tiện thích hợp.
Sau đó Sattvavajra nhận toàn bộ giáo lý Atiyoga từ năm bộ Phật. Sattvavajra xuất hiện trước Devaputra Adhichitta trong cung điện chiến thắng ở Cõi Trayatrimsha (Cõi Trời Đao Lợi) của các vị trời và ban cho Adhichitta toàn bộ các nhập môn qua sự trao truyền biểu tượng. Chỉ trong khoảnh khắc, ngài ban tất cả những tantra và giáo huấn và quán đảnh (gia lực) cho Adhichitta là nhiếp chính của ngài. Kế đó ngài nói những lời kệ sau:
Cầu mong tinh túy của giáo lý kỳ diệu,
Sau khi được truyền bá khắp ba cõi trời
Nhờ nam tử-tâm yếu hiển lộ,
Được truyền bá ở trung tâm của lục địa Jambu (Diêm Phù Đề, trái đất).
Sau đó, Adhichitta giảng dạy giáo lý Dzopa Chenpo (Đại Viên mãn) và truyền bá trong cõi trời.
2. Trao truyền các Tantra cho các Trì minh vương Phi-nhân và Con Người. Theo các Kinh điển, hai mươi tám năm sau khi Đức Phật Thích Ca Mâu Ni thị tịch, năm bậc lỗi lạc (Dam Pa’i Rigs Chan Dra-Ma lNga) tức là trời Yashasvī Varapāla, rồng Takshaka, dạ xoa Ulkāmukha, la sát Matyaupāyika, và Licchavi Vimalakīrti (người) - xuất hiện từ sự thiền định của họ. Nhờ năng lực tiên tri, họ biết rằng Đức Phật đã thành tựu Đại Niết bàn. Nhờ năng lực thần diệu, họ đã tụ hội trên đỉnh Núi Malaya trong xứ Lankā. Họ hát hai mươi ba bài ca thống thiết, trong đó có những dòng:
Than ôi, than ôi, than ôi! Ồi Sự Rộng lớn Bao la!
Nếu ánh sáng ngọn đèn của Đạo sư tắt đi,
Ai sẽ xua tan bóng tối của thế gian?
Được chư Phật khuyến thỉnh, Bồ Tát Vajrapāni (Kim Cương Thủ) xuất hiện trước họ và ban giáo lý của thừa thiêng liêng, tantra (Mật điển), là giáo lý lừng danh trong ba cõi trời Akanishtha (Tối thượng, Sắc cứu cánh thiên), Tushita (Đâu Suất), và Trayatrimsha (Đao Lợi).
Dạ xoa Matyanpāyika viết các tantra trên những phiến vàng bằng mực ma-la-chít và cất dấu chúng trong không trung.
Núi Malaya, nơi Vajrapāni đã tiết lộ các tantra cho năm bậc lỗi lạc, được Đại Thành tựu giả Kathok Getse nhận ra là Đỉnh Adam (hay Shrīpāda) ở Sri Lanka, và Kyabje Dudjom Rinpoche28 đồng ý với điều đó.
Sự Truyền Khẩu Của Các Nhà Khổ Hạnh
Sự truyền khẩu của các nhà khổ hạnh (rNal ‘Byor sNyan brGyud) là một sự trao truyền không phải do các thần thánh hay chư Phật, mà qua một con người trong thân tướng bình thường. Tuy nhiên, điều này chủ yếu nói đến sự xuất hiện của các ngài đối với các đệ tử hơn là bản tánh thực sự của những người trao truyền, trong đó có chư Phật và Bồ Tát chẳng hạn như Prahevajra (dGa’ Rab rDo rJe) và Guru Rinpoche.
Trong Künzang Lame Zhalung (Lời Vàng của Thầy tôi),29 Paltrul Rinpoche đã định danh sự nối tiếp từ Vua Ja và Prahevajra xuống tới Guru Rinpoche và Vimalamitra,v.v.. là “sự trao truyền biểu tượng”. Sự phân chia này chủ yếu được tạo lập trên nền tảng của tính chất thực sự của những trao truyền này. Nhưng trong bản tường thuật hiện tại thì những phân chia được lập trên nền tảng của truyền thống Nyingma nói chung.
Chính Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đã ban những giáo lý Mật thừa bằng cách hiển lộ như những Bổn Tôn khác nhau của tantra. Nhiều bậc lão thông cũng mang về các tantra của những thừa ngoại từ những xứ sở khác nhau và thực hành chúng hết sức bí mật. Nhưng những tantra nội của Nyingma, là những giáo lý mà các bậc lão thông vĩ đại nhận lãnh từ chư Phật trong các linh kiến thanh tịnh và được giữ gìn tuyệt đối bí mật ở Ấn Độ, đã tới Tây Tạng, ở đó chúng phát triển và trở thành những giáo lý thiêng liêng nhất của Nyingma. Các tantra nội có ba loại: Mahāyoga, Anuyoga, và Atiyoga.
Những Dòng Truyền thừa của Ba Tantra Nội Chính yếu của Nyingma
Mahāyoga30
Trong tất cả các tantra nội, những người đã được khai tâm thực hành cả hai giai đoạn hay sự hợp nhất của hai giai đoạn, đó là giai đoạn phát triển và giai đoạn toàn thiện (thành tựu). Nhưng đôi khi ba tantra nội cũng được mô tả là thuộc về giai đoạn phát triển, giai đoạn toàn thiện, và đại viên mãn. Tuy nhiên, có những dị biệt trong việc nhấn mạnh vào cái thấy (kiến) và thiền định và sự nhanh chóng của kết quả.
Trong Mahāyoga,31 những người đã được khai tâm chủ yếu chú trọng tới giai đoạn phát triển, sự quán tưởng mạn đà la Bổn Tôn. Nhờ quán tưởng các sự hiện hữu có tính chất hiện tượng như các Bổn Tôn và các cõi tịnh độ, thân thể, các yếu tố (các đại), và năng lực của các ngài, họ tịnh hóa năm năng lực (hay khí) của năm yếu tố và chuyển hóa các hiện tượng mê lầm thành Cõi Phật. Kết quả là họ đạt được trí tuệ của đại lạc, quang minh, và thoát khỏi các ý niệm. Họ đạt được giải thoát cho bản thân họ ngay trong đời này và có thể đáp ứng những nhu cầu của chúng sinh.
Trong Mahayoga có hai phạm trù giáo lý: tantra và sādhana.
Tantra
Như Đức Phật đã tiên tri, nhờ năng lực gia hộ của các luận thuyết Kim Cương thừa của Vajrapāni (Kim Cương Thủ) cho năm bậc lỗi lạc, Vua Ja, Vyākaranavajra, người đang thực hành các tantra ngoại, có bảy giấc mơ. Sau đó, nhiều bản văn mật thừa được viết bằng mực khoáng chất ma-la-chít trên giấy vàng và một hình tượng của Vajrapāni cao 0,6m và được làm bằng những viên ngọc quý từ không trung hạ xuống mái cung điện của Vua. Nhà vua thực hiện những lễ cúng dường và cầu nguyện các đối tượng thiêng liêng. Điều này đánh thức nghiệp của Vua là kinh nghiệm trước đây về tantra, và nhà vua thấu hiểu ý nghĩa của chương có tựa đề là Dorje Sempa Zhalthong (Nhận ra Khuôn Mặt của Vajrasattva). Sử dụng chương này và hình tượng của Vajrapāni, Vua thực hành trong sáu tháng. Nhà vua nhìn thấy một linh kiến thanh tịnh về Vajrasattva và nhận từ ngài một giáo huấn tiên tri, phù hợp với tiên tri này Vua đã thực hiện sự tịnh hóa thân xác nhờ giai đoạn phát triển. Vua Ja nhìn thấy Vajrapāni, nhận các giáo lý và những gia hộ, và thấu suốt tất cả những bản văn Mật thừa đã nhận. Sau đó Vajrapāni ban cho nhà vua quán đảnh ý nghĩa tuyệt đối của các giáo lý, và Vajrapāni khuyên Vua nhận những giáo lý truyền khẩu từ Licchavi Vimalakīrti. Sau đó nhà vua tới gặp Vimalakīrti và nhận mười tám tantra32 Mahāyoga, và Vua Ja truyền những giáo lý này cho đại thành tựu giả Kukkurāja.
Vua Ja được các sử gia nhận dạng theo những cách khác biệt. Một số vị nói Vua Ja và Vua Indrabhūti vĩ đại là một người, và một số thì nói vua Ja là con trai của Vua Indrabhūti. Những người khác nói Vua là người thứ hai trong ba Indrabhūti, một nhận định mà Dudjom Rinpoche đã nói trong tác phẩm Lịch sử Trường phái Nyingma của Phật giáo Tây Tạng của ngài có lẽ là nhận định đúng đắn nhất.
Sādhana
Phạm trù sādhana cũng có hai phần: kama, Kinh điển, và terma, những kho tàng ẩn dấu được khám phá.
Kama, Các Sādhana Kinh điển
Năm kama (bKa’ Ma), các sādhana Kinh điển, là những sādhana của thân, ngữ, tâm, đức hạnh, và hành động. Chúng được khám phá bởi năm Đạo sư vĩ đại, là những bậc đã đạt được những thành tựu nhờ thực hành các giáo lý này.
Sādhana thân, Jampal Trowö Sang-gyü, và những tantra khác của Đức Văn Thù Phẫn nộ (Yamāntaka) thuộc Phật bộ Tỳ Lô Giá Na, được Đạo sư Manjushrīmitra nhận lãnh. Tantra ngữ, Hayagrīvalīlā, và những tantra Hayagrīva khác thuộc Phật bộ A Di Đà được Nāgārjuna nhận lãnh. Tantra tâm, Herukakalpo, và những tantra Vajraheruka khác (Shrīheruka hay Yang Dag) của Phật bộ Bất Động được Đạo sư Hūmkara nhận lãnh. Tantra đức hạnh, Vajrāmrita của Phật bộ Bảo Sanh, được Vimalamitra nhận lãnh. Tantra hành động, Vajrakīla của Phật bộ Bất Không Thành Tựu được Đạo sư Prabhāhasti nhận lãnh. Guru Rinpoche đã nhận tất cả các tantra từ các Đạo sư đó33 và đạt được những thành tựu, đặc biệt là Vajraheruka và Vajrakīla, và đưa các giáo lý đó về Tây Tạng.
Terma, các Sādhana của Những Kho tàng Ẩn dấu
Phạm trù terma (gTer Ma) của nhóm sādhana thuộc các tantra Mahāyoga được khởi đầu như sau:34
NƠI CHỐN: Trong cõi tịnh độ vô song.
ĐẠO SƯ: Đức Samatabhadra (Phổ Hiền) hiển lộ trong thân tướng an bình là Vajrasattva và trong thân tướng phẫn nộ là Mahottaraheruka.
CÁC ĐỆ TỬ: Sự tự-tỉnh giác của ngài xuất hiện như hội chúng các đệ tử.
THỜI GIAN: Trạng thái bình đẳng vô thủy hoặc vô chung.
GIÁO LÝ: Các tantra nói chung của Kim Cương thừa được giảng dạy bởi âm thanh-kim cương tự nhiên của Pháp tánh.
Guhyapati Vajradharma đã biên soạn năm tantra tổng quát, mười tantra đặc biệt, và nhiều tantra nhánh và sắp xếp chúng trong hình thức những văn bản.35 Ngài phó chúc các giáo lý này cho dākinī Mahākarmendrāni (Las Kyi dBang Mo Ch’e). Bà đặt chúng trong những chiếc hộp và cất dấu tại chaitya (điện thờ, bảo tháp) Shankarakūta (bDe Byed brTsegs Pa) trong mộ địa Shītavana.
Về sau nhờ năng lực thấu thị, tám Đạo sư vĩ đại của Ấn Độ biết rõ về việc cất dấu, và các ngài tụ hội tại mộ địa Shītavana. Dākinī Mahākarmendrānī xuất hiện và trao cho tám Đạo sư tám cái hộp đựng tám tantra đặc biệt. Hộp đựng tantra Yamāntaka được phó chúc cho Manjushrīmitra; hộp đựng tantra Hayagrīva được phó chúc cho Nāgārjuna; Shrīherukā (Yang Dag) cho Hūmkara; Mahottara (Ch’e mCh’og) cho Vimalamitra; Vajrakīla cho Prabhāhasti, Mātarah (Ma Mo) cho Dhanasamskrita, Lokastotrapūja (‘Jigs rTen mCh’od bsTod) cho Rambuguhya, và Vajramantrabhīru (Drag sNgags) cho Shāntigarbha. Mỗi Đạo sư thực hành tantra được chỉ định của mình và nhờ đó đạt được thành tựu. Chiếc hộp đựng Deshek Düpa được phó chúc cho Guru Rinpoche. Guru Rinpoche cũng nhận tất cả các tantra, sādhana, và giáo huấn từ mỗi Đạo sư và đạt được những thành tựu của tất cả các giáo lý đó. Về sau, ngài trao truyền các giáo lý này cho chín đệ tử chính yếu của ngài và hai mươi lăm đệ tử chính ở Tây Tạng.
Dưới đây là dòng của các giáo lý kama và terma chính yếu của Mahāyoga từ Đức Phật Nguyên thủy xuống tới Thầy tôi:36
1. Samantabhadra (Phổ Hiền), Pháp thân.
2. Vajrasattva (Kim Cương Tát Đỏa), Báo thân.
3. Các Bồ Tát thuộc ba bộ, Hóa thân.
4. Licchavi Vimalakīrti cùng với bốn bậc lỗi lạc khác.
5. Vua Ja, Vyākaranavajra (hay Indrabhūti Giữa).
6. Kikkurāja, cùng với hội chúng một trăm ngàn đệ tử.
7. Shakraputra, Indrabhūti trẻ với hội chúng mười ngàn đệ tử.
8. Simharāja với hội chúng một ngàn đệ tử.
9. Uparāja với một hội chúng năm trăm đệ tử.
10. Công chúa Gomadevī với hội chúng một trăm đệ tử.
11. Kikkurāja.
12. Līlāvajra, Vetālasukhasiddhi, Rishi Bhāshita, và Nāgārjuna.
13. Līlāvajra trao truyền giáo lý cho Buddhaguhya; Sukhasiddhi truyền cho Vajrahāsya và Hūmkara.
14. Līlāvajra và Buddhguhya truyền cho Vimalamitra, và Buddhaguhya cũng truyền cho Guru Rinpoche. Rishi Bhāshita và Vajrahāsya truyền cho Prabhāhasti. Vajrahāsya cũng truyền cho Shrīsimha, và Prabhāhasti truyền cho Guru Rinpoche. Guru Rinpoche cũng nhận giáo lý Mahāyoga từ chính Vua Ja.
Ở Tây Tạng:
15. Ma Rinchen Chok và Nyak Jnānakumāra nhận sự trao truyền từ Vimalamitra. Nyak cũng nhận sự trao truyền từ Guru Rinpoche.
16. Ma truyền cho Tsuk-ru Rinchen Zhönu và Kyere Chokyong. Nyak truyền cho Sokpo Palkyi Yeshe; Ma và Nyak truyền cho Khu Changchup Ö.
17. Khu, Tsuk-ru, và Kyere trao truyền cho Zhang Gyalwe Yönten.
18. Sokpo và Zhang trao truyền cho Nupchen Sangye Yeshe. Nupchen trở thành vị hộ trì của tất cả những dòng truyền thừa chính của giáo lý Mahāyoga.
19. Nupchen truyền cho Nup Yönten Gyatso và So Yeshe Wangchuk.
20. Cả hai vị trên truyền cho Nyang Sherap Chok.
21. Nyang Sherap Jungne và Yeshe Jungne.
22. Yeshe truyền cho Zurpoche Shākya Jungne vĩ đại.
23. Zurchung Sherap Trakpa (1014-1074).
24. Bốn vị Thukse Kawa (bốn đệ tử chính của Zurchung).
25. Zur Shākya Senge (còn được gọi là Dro-phukpa Chenpo, 1074-?).
26. Tsaktsa Shakdor.
27. Tsak Shākya Jungne.
28. Lantön Dorje Ö.
29. Lan Sönam Gyaltsen.
30. Palden Chökyi Senge.
31. Lan Sangye Pal.
32. Lan Sönam Gönpo.
33. Drölchen Samdrup Dorje (1295-1376).
34. Zur Gendün Bum.
35. Zur Shākya She-nyen.
36. Trao Chöbum.
37. Könchok Zangpo.
38. Lama Dorje Zangpo.
39. Trülzhik Dorje Namgyal.
40. Chatang Matishrī.
41. Karmaguru.
42. Künzang Paljor.
43. Rigdzin Thrinle Lhündrup (1611-1662).
44. Lochen Chögyal Tendzin.
45. Minling Terchen Gyurme Dorje (1646-1714).
46. Minling Gyalse Rinchen Namgyal.
47. Minling Drubwang Shrīnatha.
48. Künkhyen Jigme Lingpa (1730-1798).
49. Dodrupchen Jigme Thrinle Özer Đệ Nhất (1745-1821).
50. Dola Jigme Kalzang (hay Chökyi Lodrö).
51. Dzogchen Gyalse Zhenphen Thaye (1800-?).
52. Dzogchen Khenpo Pema Vajra (còn được gọi là Damcho Özer).
53. Jamyang Khyentse Wangpo (1820-1892).
Hoặc sau Minling Terchen:
46. Minling Lochen Dharmashrī.
47. Minling Jetsün Mingyur Paldrön.
48. Minling Gyalse Rinchen Namgyal.
49. Minling Pema Tendzin.
50. Minling Thrinle Namgyal.
51. Minling Jetsün Thrinle Chödrön.
52. Minling Trichen Sangye Künga.
53. Jamyang Khyentse Wangpo.
Dòng kama sau Khyentse Wangpo:
54. Kathok Situ Chökyi Gyatso (1880-1925).
55. Jamyang Khyentse Chökyi Lodrö (1893-1959).
56. Dodrupchen Thupten Thrinle Palzangpo Đệ Tứ (sinh năm 1927).
Dòng terma sau Khyentse Wangpo:
54. Zhechen Gyaltsap Gyurme Pema Namgyal Đệ Tam (1871-1926).
55. Zhechen Kongtrül Pema Tri-me Lodrö (1901-1960?).
56. Dodrupchen Thupten Thrinle Palzangpo Đệ Tứ (sinh năm 1927).
Hoặc:
54. Kongtrül Yönten Gyatso (1813-1899) của Tu viện Palpung.
55. Dzogchen Rinpoche Thupten Chökyi Dorje Đệ Ngũ (1872-1935).
56. Gyarong Namtrül Drodül Karkyi Dorje.
57. Dodrupchen Thupten Thrinle Palzangpo Đệ Tứ (sinh năm 1927).
Anuyoga
Trong Anuyoga,37 toàn thể thế giới được nhìn như Phật trong chân tánh của nó, Pháp giới tối thượng, nhưng không chú trọng nhiều tới giai đoạn phát triển. Anuyoga tập trung vào những giai đoạn toàn thiện trong việc phát triển trí tuệ đại lạc, sự quang minh, và thoát khỏi những ý niệm nhờ tu tập các kinh mạch, năng lực (khí), và tinh túy của thân kim cương của ta. Sau khi chuẩn bị thân thể ta như một phương tiện thiện xảo, đại lạc của bốn niềm vui (dGa’ Ba bZhi) cũng được phát triển với sự hỗ trợ của mạn đà la của mudrā (thủ ấn). Kết quả là hành giả sẽ đạt được giác ngộ.38
Trong thực tế Vua Ja đã nghiên cứu ý nghĩa của toàn bộ tantra từ Vajrapāni (Kim Cương Thủ). Nhưng từ Licchavi Vimalakīrti ngài thọ nhận những tantra của Anu, là những giáo lý được Vajrapāni tiết lộ cho năm bậc lỗi lạc và sau này được Rākshasa Matyaupāyika ghi lại.
DÒNG TRUYỀN THỪA ANUYOGA TANTRA39
1. Samantabhadra (Phổ Hiền), Pháp thân.
2. Năm bộ Phật, Báo thân.
3. Ba bộ Bồ Tát, Hóa thân.
4. Licchavi Vimalakīrti, Đạo sư đầu tiên trong loài người.
5. Vua Ja, Vyākaranavajra (còn được gọi là Indrabhūti Giữa).
6. Uparāja và ba nam tử của Vua Ja là Shakraputra, Nāgaputra, và Guhyaputra. Shakraputra cũng được gọi là Indrabhūti Trẻ và Kambalapāda (Lva Ba Pa, Người Áo Rách).
7. Kukkurāja sau này nhận các giáo lý này từ Indrabhūti trẻ.
8. Vetālasukha, Zombie (Xác chết sống lại) Đại lạc.
9. Vajrahāsya.
10. Prabhāhasti (còn được gọi là Shākyaprabha).
11. Shākya Senge.
12. Dhanarakshita.
13. Đạo sư Hūmkara.
14. Sukhoddyotaka (bDe Ba gSal Byed).
15. Dharmabodhi ở Magadha, Dharmarājapāla ở Tu viện Nālandā, Vua Vasudhara xứ Nepal, và Tusklak Palge.
16. Chetsen Kye của xứ Trusha (Bru Sha, Gilgit?) nhận các tantra và giáo lý từ bốn vị Thầy trước.
17. Nupchen Sangye Yeshe xứ Tây Tạng nhận giáo lý từ Dharmabodhi và Vasudhara, và đặc biệt từ Chetsen Kye.
Sự trao truyền trực hệ các tantra của Anuyoga, sau Nupchen Sangye Yeshe, thì hầu như giống hệt trao truyền trực hệ của Mahāyoga.
Atiyoga (Dzopa Chenpo)
Atiyoga40 nhấn mạnh sự chứng ngộ và viên mãn trí tuệ nguyên sơ trong trẻo hiện diện tự nhiên, bản tánh tối thượng của tâm ta và của thế giới, không bị trói buộc bởi bất kỳ ý niệm, thiên kiến, chiều kích, và những phân loại là đa hay thù. Kết quả là không chỉ có tâm của hành giả hợp nhất với Phật quả, bản tánh tối thượng, mà ngay cả thân của hành giả cũng tan biến thành thân ánh sáng trí tuệ.
Giáo lý Dzopa Chenpo trong 6.400.000 câu kệ, tột đỉnh của các thừa, đã được Đức Vajrasattva tiết lộ cho Prahevajra, Đạo sư Dzopa Chenpo đầu tiên trong loài người. Prahevajra đã biên soạn những câu kệ này thành văn bản và phổ biến chúng.
DÒNG TRUYỀN THỪA ATI YOGA
1.Samantabhadra (Phổ Hiền), Pháp thân.
2.Vajrasattva (Kim Cương Tát Đỏa), Báo thân.
3.Prahevajra (Garab Dorje, Kim Cương Hỉ), Hóa thân, Đạo sư đầu tiên trong loài người.
4.Manjushrīmitra. Ngài đã phân chia 6.400.000 câu kệ của Dzopa Chenpo thành ba phạm trù: Semde, Longde, và Me-ngagde. Ngài chia Mengagde thành những tantra khẩu truyền (sNan rGyud) và những tantra có tính cách giải thích (bShad rGyud).
5.Shrīsimha. Ngài chia Me-ngagde thành bốn giáo khóa: giáo khóa nội, ngoại, bí mật và bí mật thâm sâu.
6.Jnānasūtra và Guru Rinpoche. Vairochana nhận giáo lý Semde và Longde của Dzogpa Chenpo từ Shrīsimha.
7.Jnānasūtra đã truyền cho Vimalamitra. Vimalamitra cũng trực tiếp nhận sự trao truyền từ Shrīsimha và từ Garab Dorje trong linh kiến thanh tịnh.
Semde và Longde chủ yếu được đưa vào Tây Tạng nhờ Vairochana và Vimalamitra, và Me-ngagde được đưa vào Tây Tạng chủ yếu là nhờ Vimalamitra và Guru Rinpoche.
Semde
Semde, giáo khóa về tâm,41 giảng dạy rằng mọi sự xuất hiện là tâm, tâm là tánh Không, tánh Không là giác tánh nội tại, tánh Không và giác tánh nội tại thì hợp nhất.
Để giảng dạy rằng những sự xuất hiện là tâm, Semde đã phân loại những sự xuất hiện (các hình tướng) như ba đặc tính của tâm: năng lực (rTsal), sự phô diễn (Rol Ba), và các thuộc tính (rGyan). Năng lực của tâm là phương diện của sự đơn thuần nhìn thấy hay tỉnh giác về các sự việc, là điều mà đối với những người bình thường đã trở thành nền tảng để mê lầm thành ra samsāra (luân hồi sinh tử). Sự phô diễn của tâm là sự xuất hiện của ý thức-tâm-bị-ô nhiễm và những tâm thức khác. Các thuộc tính là sự phô diễn của những sự hiện hữu có tính chất hiện tượng, núi non, nhà cửa, thân thể, và v.v.. Sự phô diễn và những thuộc tính đều xuất hiện từ hoặc bởi năng lực của tâm.
Khi đã nhận ra rằng các hiện hữu có tính chất hiện tượng chỉ đơn thuần là sự phô diễn của tâm ta, các thiền giả Semde đã tới được chỗ không còn vướng kẹt vào những gì họ phải thoát khỏi, nhưng họ vẫn chưa thoát khỏi việc bám chấp vào phương tiện của sự tự do đó, là sự tỉnh giác và quang minh của tâm.
Sự tỉnh giác được trình bày trong Semde là một phương diện của sự quang minh và tỉnh giác của tâm, nhưng nó không phải là giác tánh nội tại sâu xa và viên mãn một cách tự nhiên của Me-ngagde.42
Longde
Longde, giáo khóa về Pháp giới tối thượng,43 dạy rằng phương diện tỉnh giác và quang minh của tâm là tánh Không. Các thiền giả Longde vẫn còn giữ chút ít bám chấp vào tánh Không. Vì thế họ không bị trói buộc trong những điều mà họ thoát khỏi lẫn những phương tiện nhờ đó họ đạt được sự tự do, nhưng vẫn không vượt lên việc ôm giữ tánh Không; vì thế Longde không dẫn ta tới trí tuệ nguyên sơ trần trụi, là cái siêu việt tâm thức.44
SỰ TRAO TRUYỀN TRỰC HỆ CỦA SEMDE VÀ LONGDE
1. Samantabhadra (Phổ Hiền), Pháp thân.
2. Vajrasattva (Kim Cương Tát Đỏa), Báo thân.
3. Prahevajra (Garab Dorje, Kim Cương Hỉ), Hóa thân.
4. Manjushrīmitra.
5. Shrīsimha.
6. Vairochana.
7. Nyak Jnānakumāra, Pang-gen Mipham Gönpo, Yudra Nyingpo, Sangtön Yeshe Lama, và Liza Sherap Drönma.
8. Pang-gen trao truyền cho Ngenlam Changchup Gyaltsen. Nyak trao truyền cho Sokpo Palkyi Yeshe.
9. Ngenlam trao truyền cho Zatam Rinchen Yik và Sokpo truyền cho Nupchen Sangye Yeshe.
10. Zatam truyền cho Khugyur Salwe Chok.
11. Nyang Changchup Trak.
12. Nyang Sherap Jungne.
13. Yölmowa Bagom Yeshe Changchup.
14. Dzeng Dharmabodhi.
15. Dzengkar Chose và Kyetse Yeshe Wangchuk.
16. Kyetse truyền cho Zik Yeshe Wangpo.
17. Khenchen Ngurpa.
18. Tutön Vajreshvara.
19. Sönam Gyaltsen.
20. Sherap Gyaltsen.
21. Zhönu Sherap.
22. Zhönu Trakpa.
23. Sangye Zangpo.
24. Tsöndrü Wangchuk.
25. Thazhi Trakpa Rinchen.
26. Shākya Gyalpo.
27. Gölo Zhönu Pal (1392-1481).
28. Chen-ngawa Chökyi Trakpa (1453-1525).
29. Sheltrakpa Chökyi Lodrö.
30. Khyungtsangpa Lodrö Palden.
31. Pangtön, Karmaguru.
32. Pangtön Chöwang Lhündrup.
33. Chöwang Künzang.
34. Pangtön, Künzang Chögyal.
35. Minling Terchen Gyurme Dorje (1646-1714).
36. Minling Lochen Dharmashrī (1654-1717).
37. Minling Jetsün Mingyur Paldrön.
38. Minling Gyalse Rinchen Namgyal.
39. Minling Pema Tendzin.
40. Minling Thrinle Namgyal.
41. Minling Jetsün Thrinle Chödrön.
42. Minling Trichen Sangye Künga.
43. Jamyang Khyentse Wangpo (1820-1892).
44. Kathok Situ Chökyi Gyatso (1880-1925).
45. Dzongsar Khyentse Chökyi Lodrö (1893-1959).
46. Dodrupchen Thupten Thrinle Palzangpo Đệ Tứ (sinh năm 1927).
Me-Ngagde
Me-ngagde, giáo khóa về những giáo huấn tối thượng,45 giảng dạy sự chứng ngộ chân tánh, như nó là, mà không rơi vào những cực đoan hay tạo tác điều gì mới. Chân tánh là sự hợp nhất của ba nguyên lý; tinh túy của tánh Không (sự mở trống), tính chất quang minh, và lòng bi (năng lực) của mọi hiện diện trùm khắp.
Me-ngagde có bốn giáo khóa giáo lý và tu tập: Ngoại, Nội, Bí mật, và Bí mật Thâm sâu. Tất cả những giáo khóa này giống nhau ở điểm là những giáo lý về bản tánh thuần tịnh nguyên sơ (Ka Dag), là giáo lý được gọi là “cắt đứt” (Khregs Ch’od) mọi sự bám chấp. Tuy nhiên, giáo khóa Bí mật Thâm sâu tập trung vào những tu tập viên mãn tự nhiên của các sự xuất hiện (Lhun Grub), là giáo lý được gọi là “tiếp cận trực tiếp” (Thod rGal).
Giáo khóa Ngoại giảng dạy tường tận bản tánh của nền tảng nguyên sơ. Giáo khóa Nội giảng dạy những cách giới thiệu bản tánh với những biểu tượng, ý nghĩa, và tầm quan trọng. Giáo khóa Bí mật giảng dạy bốn phương pháp thiền định tự nhiên (Chog bZhag). Giáo khóa Bí mật Thâm sâu giảng dạy tất cả những chủ đề sau: bản tánh nguyên sơ, sự giải thích những biểu tượng, ý nghĩa, và tầm quan trọng đối với việc giới thiệu chân tánh, sự xuất hiện của bốn thị kiến về các ánh sáng (sNang Ba bZhi) trong con đường, những sự xuất hiện của ánh sáng trong trạng thái trung ấm, và sự thành tựu giải thoát trong pháp giới tối thượng của sự viên mãn tự nhiên.
Trong khi có nhiều tantra và những bản văn hướng dẫn của Me-ngagde, mười chín giáo lý trong số này tạo thành những bản văn gốc của Bí mật Thâm sâu của Me-Ngagde.46
Có nhiều giáo lý Nhánh hay Hướng dẫn (Man Ngag). Các giáo lý hướng dẫn được giảng rõ và cô đọng trong hai truyền thống Nyingthig chính yếu. Truyền thống thứ nhất là những giáo lý chi tiết dành cho/của các học giả (rGya Ch’e Ba Pandita), được Vimalamitra mang về Tây Tạng và được gọi là Vima Nyingthig. Nó chủ yếu được dựa trên Mười bảy tantra và tantra Troma. Truyền thống thứ hai là những giáo lý sâu xa dành cho/của các hành khất (Zab Pa Ku Sa La), do Guru Padmasambhava mang sang Tây Tạng và được gọi là Khandro Nyingthig. Nó chủ yếu được dựa trên tantra Longsal Barma.
Ngoài các tantra nguyên thủy của Nyingthig, các giáo lý Bí mật Thâm sâu của Me-ngagde được dịch sang tiếng Tây Tạng, nhiều giáo lý Nyingthig khác được mang về Tây Tạng chủ yếu là nhờ Vimalamitra và Guru Rinpoche (và cả Vairochana). Một số giáo lý được trao truyền trong những linh kiến thanh tịnh cho những Đạo sư thành tựu vĩ đại bởi những thành tựu giả sống trước đó nhiều thế kỷ. Một số do các Đạo sư khám phá trong trạng thái chứng ngộ trí tuệ nguyên sơ của các ngài. Một số được các Đạo sư khám phá như các terma,47 là những giáo lý mà các ngài được các Đạo sư giác ngộ trao truyền trong những đời trước và được đánh thức trong đời này để những người khác phát lộ. Các giáo lý đó gồm có Vima Nyingthig, Khandro Nyingthig, Chetsün Nyingthig, Gongpa Zangthal, Katak Rangjung Rangshar, Gongpa Yongdü, Yangti Nakpo, Ati Zaptön Nyingpo, Karma Nyingthig, Longchen Nyingthig, Ösal Nyingthig, Dorsem Nyingthig, và Tsogyal Nyingthig.
Trong tất cả các giáo lý đó có bốn giáo lý trội vượt đối với việc nghiên cứu và thực hành Nyingthig. Các giáo lý này được gọi là hai giáo lý mẹ và hai giáo lý con. Hai giáo lý Nyingthig mẹ là giáo lý được gọi là Vima Nyingthig do Vimalamitra mang về Tây Tạng và giáo lý Khandro Nyingthig do Guru Rinpoche mang về. Hai giáo lý con là những phát hiện của Longchen Rabjam liên quan tới hai giáo lý mẹ. Đó là Lama Yangtig về Vima Nyingthig, và Khandro Yangtig về Khandro Nyingthig, cũng như Zabmo Yangtig về cả hai giáo lý Nyingthig mẹ.
Tuy nhiên, trong hơn hai thế kỷ qua, Longchen Nyingthig, là giáo lý bao gồm tinh túy của tất cả những giáo lý Nyingthig lúc ban đầu, đã trở thành những giáo lý phổ thông và mạnh mẽ nhất về Nyingthig để nghiên cứu và thực hành ở Tây Tạng.
Vì thế, trong quyển sách này, ý định chính yếu của tôi là trình bày một tập hợp ngắn gọn nhưng hàm xúc về tiểu sử của những Đạo sư dòng Longchen Nyingthig. Nhưng trước đó là danh tánh của các Đạo sư dòng truyền thừa Vima Nyingthig và Khandro Nyingthig. Dòng các Đạo sư của những trao truyền này có nguồn gốc từ Đức Phật nguyên thủy xuống tới vương miện cao quý của tôi, Dodrupchen Rinpoche hiện tại.
TRAO TRUYỀN TRỰC HỆ CỦA VIMA NYINGTHIG48
1. Samantabhadra (Phổ Hiền), Pháp thân.
2. Vajrasattva (Kim Cương Tát Đỏa), Báo thân.
3. Prahevajra (Garab Dorje, Kim Cương Hỉ), Hóa thân, Đạo sư Dzopa Chenpo đầu tiên trong loài người.
4. Manjushrīmitra.
5. Shrīsimha ở Trung quốc.
6. Jnānasūtra.
7. Vimalamitra, người đưa dòng truyền thừa từ Ấn Độ sang Tây Tạng. Ngài đã trao truyền ba giáo khóa đầu tiên của giáo lý Me-ngagde với những bản văn cho Nyang và bốn người khác ở Tây Tạng. Ngài trao truyền giáo khóa Bí mật Thâm sâu cho nhà Vua, Thái tử Mu-ne Tsepo, Kawa Paltsek, Chok-ro Lü’i Gyaltsen, và Nyang, nhưng đã cất dấu các bản văn ở Kekung tại Samye Chimphu.
8. Nyang Tingdzin Zangpo (thế kỷ thứ 9), người đã cất dấu ở chùa Zha’i trong Thung lũng Drikung những bản văn của ngài thuộc ba giáo khóa đầu tiên và sự khẩu truyền. Ngài đã trao truyền những giáo lý khẩu truyền cho Dro Rinchen Bar.
9. Dro Rinchen Bar.
10. Be Lodrö Wangchuk.
11. Neten Dangma Lhüngyal (thế kỷ 11) khám phá các bản văn do Nyang cất dấu tại chùa Zha’i.
12. Chetsün Senge Wangchuk (thế kỷ 11-12), khám phá các bản văn do Vimalamitra cất dấu tại Kekung ở Samye Chimphu.
13. Zhangtön Tashi Dorje (1097-1167).
14. Se Nyima Bum (1158-1213).
15. Guru Chober (1196-1255).
16. Trülzhik Senge Gyapa (thế kỷ 13).
17. Drupchen Melong Dorje (1243-1303).
18. Rigdzin Kumārādza (1266-1343).
19. Künkhyen Longchen Rabjam (1308-1363). Ngài trở thành Đạo sư quan trọng nhất của truyền thống Nyingma. Sự trao truyền của Khandro và Vima Nyingthig đổ vào ngài, và sau đó ngài đã phổ biến cả hai truyền thống bằng cách khám phá Lama Yangthig về Vima Nyingthig của ngài, Khandro Yangtig về Khandro Nyingthig, và Zabmo Yangtig về cả hai Nyinghthig, và bằng cách kết hợp chúng lại với nhau thành Nyingthig Yabzhi, bốn quyển sách về Nyingthig.
20. Khedrup Khyapdal Lhündrup (thế kỷ 14).
21. Tülku Trakpa Özer.
22. Trülzhik Senge Önpo (thế kỷ 14).
23. Gyalse Dawa Trakpa.
24. Drupchen Künzang Dorje.
25. Künga Gyaltsen Palzang (1497- 1568).
26. Tülku Natsok Rangtröl (1494-1560).
27. Sungtrül Tendzin Trakpa (1536-1597).
28. Tülku Do-ngak Tendzin (1576-1628).
29. Rigdzin Thrinle Lhündrup (1611-1662).
30. Minling Terchen Gyurme Dorje (1646-1714).
31. Minling Gyalse Rinchen Namgyal.
32. Minling Khenchen Ogyen Tendzin Dorje.
33. Dzogchen Rinpoche Mingyur Namkhe Dorje Đệ Tứ (1793-?).
34. Gyarong Namtrül Künzang Thekchok Dorje.
35. Dodrupchen Jigme Tenpe Nyima Đệ Tam (1865-1926).
36. Gekong Khenpo Künzang Palden.
37. Dodrupchen Thupten Thrinle Palzangpo Đệ Tứ (sinh 1927).
Hoặc:
32. U Chörap?
33. Minling Drubwang Shrīnatha
34. Rigdzin Jigme Lingpa (1730-1798).
35. Dodrupchen Jigme Thrinle Özer Đệ Nhất (1745-1821).
36. Dzogchen Rinpoche Mingyur Namkhe Dorje Đệ Tứ và Dola Jigme Kalzang.
37. Từ cả hai Gyalse Zhenphen Thaye (1800?).
38. Khenchen Pema Dorje của Tu viện Dzogchen.
39. Jamyang Khyentse Wangpo (1820-1892).
40. Dodrupchen Jigme Tenpe Nyima Đệ Tam (1865-1926).
41. Gekong Khenpo Künzang Palden (1872-1943).
42. Dodrupchen Thupten Thrinle Palzangpo Đệ Tứ (sinh 1927).
SỰ TRAO TRUYỀN TRỰC HỆ CỦA KHANDRO NYINGTHIG49
1. Samantabhadra (Phổ Hiền), Pháp thân.
2. Vajrasattva (Kim Cương Tát Đỏa), Báo thân.
3. Prahevajra (Garab Dorje, Kim Cương Hỉ), Hóa thân.
4. Shrīsimha.
5. Guru Rinpoche (Padmasambhava, Liên Hoa Sanh), người mang giáo lý tới Tây Tạng.
6a. Khandro Yeshe Tsogyal, Chögyal Trisong Detsen, và Lhacham Pemasal. Yeshe Tsogyal giúp Guru Rinpoche cất dấu giáo lý Khandro Nyingthig như một terma.
6b. Pema Ledreltsal (1291-1319?). tái sinh của Lhacham Pemasal và là người khám phá giáo lý Khandro Nyingthig như một terma.
7. Gyalse Lekpa (1290-1366/7).
8. Longchen Rabjam (1308-1363).
9. Yeshe Rabjam.
10. Khedrup Samten.
11. Jinpa Zangpo.
12. Sönam Rinchen.
13. Ngawang Pema.
14. Sönam Wangpo.
15. Rigdzin Chökyi Gyatso.
16. Dzogchen Rinpoche Pema Rigdzin Đệ Nhất (1625-1697).
17. Namkha Ösal.
18. Dzogchen Gyurme Thekchok Tendzin Đệ Nhị (1699-?).
19. Nyila Pema Tendzin.
20. Tendzin Dargye.
21. Dzogchen Rinpoche Mingyur Namkhe Dorje Đệ Tứ (1793-?)
22. Dzogchen Gyarong Namtrül Künzang Thekchok Dorje Đệ Nhị.
23. Dodrupchen Jigme Tenpe Nyima Đệ Tam (1865-1926).
24. Gekong Khenpo Künzang Palden.
25. Dodrupchen Thupten Thrinle Palzang Đệ Tứ (sinh 1927).
Hoặc:
13. Zablung Tülku.
14. Sönam Rinchen.
15. Karmaguru.
16. Künzang Paljor.
17. Tülku Do-ngak Tendzin (1576-1628).
18. Rigdzin Thrinle Lhündrup (1611-1662).
19. Minling Terchen Gyurme Dorje (1646-1714).
20. Minling Gyalse Rinchen Namgyal.
21. Minling Drubwang Shrīnatha.
22. Rigdzin Jigme Lingpa (1730-1798).
23. Dodrupchen Jigme Thrinle Özer Đệ Nhất (1745-1821).
24. Dola Jigme Kalzang.
25. Dzogchen Gyalse Zhenphen Thaye (1800?).
26. Dzogchen Khenpo Pema Dorje.
27. Jamyang Khyentse Wangpo (1820-1892).
28. Dodrupchen Jigme Tenpe Nyima Đệ Tam (1865-1926).
29. Gekong Khenpo Künzang Palden (1872-1943).
30. Dodrupchen Thupten Thrinle Palzang Đệ Tứ (sinh 1927).
Quyển Hai
Dòng Truyền thừa Longchen Nyingthig
Longchen Nyingthig là một tuyển tập các tantra và sādhana được Rigdzin Jigme Lingpa (1730-1798) khám phá như giáo lý “terma tâm”.
Giáo khóa này được gọi là Longchen Nyingthig do bởi ba lý do chính. Trước tiên, đó là Nyingthig, những giáo lý cốt tủy thâm sâu Me-ngagde, và được Jigme Lingpa khám phá nhờ những gia hộ ngài nhận được trong một loạt linh kiến thuần tịnh về Longchen Rabjam (1308-1363). Kế đó là những giáo lý cô đọng mọi giáo lý Nyingthig đến qua Longchen Rabjam. Thứ ba, đó là những giáo lý về chủ đề của Longchen, “sự bao la vĩ đại” hay phạm vi sâu xa nhất, và đó là Nyingthig, “tâm yếu” (hay cốt tủy thâm sâu) của tất cả các giáo lý. Jigme Lingpa viết: “Nó là phạm vi bao la vĩ đại và nó là tâm yếu”.50
Longchen Nyingthig chủ yếu tập trung vào Nyingthig, giáo khóa tinh túy thâm sâu Me-ngagde. Ví dụ như, giai đoạn phát triển của sādhana Rigdzin Düpa xuất hiện như năng lực hiển lộ (rTsal) của giác tánh nội tại (Rig Pa), và nó cũng hòa vào Pháp giới tối hậu, sự thuần tịnh nguyên sơ trong giai đoạn hòa tan (viên mãn). Kyala Khenpo viết trong luận giảng về Rigdzin Düpa của ngài:
Trong những truyền thống Anuttaratantra khác, trước tiên hành giả làm thuần thục tâm mình bằng cách tu tập về giai đoạn phát triển và sau đó đi vào giai đoạn toàn thiện. Nhưng trong các thiền định Mahāyoga của Longchen Nyingthig, sau khi đã được giới thiệu giác tánh nội tại chói ngời (chân tánh của tâm ta) và nhận ra tính bất khả phân của giác tánh nội tại của ta và tâm giác ngộ của Lạt ma, thiền giả thiền định trạng thái chứng ngộ đó và tu tập về những sự xuất hiện [của các hình tướng] như mạn đà la của các Bổn Tôn [năng lực của giác tánh nội tại, Rig Pa]. Vì thế phương pháp độc nhất vô nhị của Longchen Nyingthig là tu tập về giai đoạn phát triển và giai đoạn toàn thiện trong sự hợp nhất. Bằng cách sử dụng sự hợp nhất tâm của ta và tâm giác ngộ của Lạt ma, sự chứng ngộ trí tuệ được đánh thức một cách mạnh mẽ.51
Giáo lý Longchen Nyingthig
Longchen Nyingthig bao gồm một ít tantra và nhiều sādhana kèm theo những giáo huấn, luận giảng, và những bản văn bổ sung, trong hai (hay ba) quyển sách gốc (rTsa Pod). Các giáo lý này được Jigma Lingpa khám phá như một terma tâm. Ngoài hai quyển sách gốc, giáo khóa bao gồm Phurpa Gyüluk về Vajrakīla trong một quyển sách, nó được xác nhận là một khám phá terma tâm và là một sưu tập các tantra. Các giáo lý Longchen Nyingthig chính yếu được phân loại thành hai phạm trù. Chúng là các tantra nguyên thủy của Nyingthig và các sādhana và giáo lý Mật thừa.
Các tantra Nyingthig nguyên thủy là sự tương tục của bản tánh tuyệt đối (Pháp thân) xuất hiện như các giáo lý đối với bản thân Jigme Lingpa hay đối với những hóa thân trước đó của ngài và ngài đã đánh thức các giáo lý đó. Trong khi thực hành ẩn cư trong ba năm tại Samye Chimphu, Jigme Lingpa đã nghiên cứu những tác phẩm của Longchen Rabjam và cầu nguyện hết sức sùng mộ, nhìn thấy ngài như một vị Phật. Jigme Lingpa có ba linh kiến thanh tịnh về Longchen Rabjam và nhận những gia hộ của thân, ngữ và tâm của ngài. Trong linh kiến thứ ba, Longchen Rabjam nói ba lần: “Cầu mong những chứng ngộ ý nghĩa được trao truyền cho con, và cầu mong sự trao truyền những ngôn từ được hoàn toàn thành tựu”. Ngay sau đó, Jigme Lingpa chứng ngộ bản tánh của Đại Viên mãn thoát khỏi sự phân tích trong tâm và nhận sự trao truyền tuyệt đối (Don brGyud), và những tantra nguyên thủy linh thiêng của Nyingthig xuất hiện trong ngài. Những tantra nguyên thủy này xuất hiện trong ngài như cốt tủy được hợp nhất của cả ba cách thế trao truyền - tức là sự trao truyền tâm, trao truyền bằng sự biểu thị, và khẩu truyền - của ba thân Phật và những Đạo sư của tất cả dòng truyền thừa Dzopa Chenpo, kể cả Guru Rinpoche, Vimalamitra, và Longchen Rabjam.52
Các sādhana và giáo lý Mật thừa Longchen Nyingthig là những giáo lý đến từ Jigme Lingpa qua Guru Rinpoche như một terma.53
Trong khi Guru Rinpoche đang viếng thăm Tây Tạng, trên tầng hai ngôi chùa chính của Tu viện Samye, ngài đã ban giáo lý Longchen Nyingthig cho Vua Trisong Detsen, Khandro Yeshe Tsogyal, và Vairochana. Sau đó ngài giao phó những giáo lý cho các vị này bằng phương tiện của dākinī xuất hiện tự nhiên, trí tuệ, nguyên lý nữ của ba thân Phật. Ngài đã ban những quán đảnh tiên tri bằng cách nói rằng những giáo lý này sẽ được Jigme Lingpa, một hóa thân (tülku) của Vua Trisong Detsen, khám phá. Yeshe Tsogyal sắp xếp các giáo lý thành những chữ biểu tượng của ký ức không bị lãng quên trên những cuộn giấy vàng có năm màu xuất hiện tự nhiên. Với những quán đảnh ước nguyện, các ngài cất dấu những giáo lý trong chiếc hộp kho tàng tâm yếu chói lọi (hay kho tàng tâm) của các đệ tử. Các ngài phó chúc những giáo lý chôn dấu cho các dākinī, các trí tuệ Pháp giới tối thượng (Pháp giới thể tánh trí), để giữ gìn cho tới đúng lúc đánh thức các giáo lý từ trạng thái nội tại chói lọi trong tâm các vị khám phá terma.
Vì thế, nhiều thế kỷ sau đó, khi những quán đảnh tiên tri của Guru Rinpoche đã thuần thục và những thuận cảnh bắt đầu có kết quả, các giáo lý Longchen Nyingthig được cất dấu đã được đánh thức một cách phù hợp trong tâm giác ngộ của Jigme Lingpa như một terma tâm.
Jigme Lingpa là một hóa thân của chính Vimalamitra và Vua Trisong Detsen,54 là những vị nhận lãnh giáo lý Longchen Nyingthig từ Guru Rinpoche và Vimalamitra. Vì thế những giáo lý Nyingthig của hai dòng chính cùng chảy trong Jigme Lingpa. Longchen Nyingthig là cốt tủy hay hiện thân của hai truyền thống Nyingthig, Vima Nyingthig và Khandro Nyingthig.55 Phạm vi, ngôn ngữ, ý nghĩa, sự rõ ràng, và năng lực của Longchen Nyingthig làm cho hành giả dễ lãnh hội giáo lý và việc thực hành được mạnh mẽ, khiến cho trong những thế kỷ vừa qua việc nghiên cứu và thực hành Longchen Nyingthig đã trở nên phổ thông trong một số đông đảo các Nyingmapa (các hành giả phái Nyingma) ở Tây Tạng.
Những bản văn chính của Longchen Nyingthig là:56
CÁC TANTRA GỐC (RGYUD) CỦA LONGCHEN NYINGTHIG57
1. Tantra gốc (rTsa rGyud): Küntu Zangpo Yeshe Longki Gyü (Kun Tu bZang Po Ye Shes Klong Gi rGyud)
2. Tantra đến sau: Gyü Chima (rGyud Phyi Ma)
3. Các giáo lý (Lung): Küntu Zangpo Gong-nyam (Kun Tu bZang Po’i dGongs Nyams)
4. Các giáo huấn (Me-ngag)
a. Các giáo huấn: Nesum Shenje và Neluk Dorje Tsigang (gNad gSum Shan ‘Byed và gNas Lug rDo rJe’i Tshigs rKang)
b. Các luận giảng của chúng: Yeshe Lama (Ye Shes Bla Ma) với các bản văn hỗ trợ của nó (rGyab Ch’os)
CÁC SĀDHANA VÀ GIÁO LÝ MẬT THỪA CỦA Longchen Nyingthig58
1. Những vị Trì minh vương nam
a. Hòa bình: ngoài: La-me Naljor (Bla Ma’i rNal ‘Byor)
trong: Rigdzin Düpa (Rig ‘Dzin ‘Dus Pa)
bí mật: Dug-ngal Rangtröl (sDug bsNgal Rang Grol)
bí mật tối thượng: Ladrup Thigle Gyachen (Bla sGrub Thig Le’i rGya Chan)
b. Phẫn nộ: xanh dương: Palchen Düpa (dPal Ch’en ‘Dus Pa)
đỏ: Takhyung Barwa (rTa Khyung ‘Bar Ba)
2. Nữ Trì minh vương
a. Hòa bình: sādhana gốc: Yumka Dechen Gyalmo (Yum Ka bDe Ch’en rGyal Mo)
b. Phẫn nộ: sādhana bí mật: Senge Dongchen (Seng Ge’i gDong Chan)
Dòng truyền thừa Các Đạo sư của Longchen Nyingthig
Dòng truyền thừa Longchen Nyingthig bắt đầu với Đức Phật nguyên thủy, hay tinh túy Phật tối thượng, và truyền xuống tới các Đạo sư đương thời nhờ một dòng trao truyền không đứt đoạn.
Dòng truyền thừa này bắt đầu từ ba thân Phật, Dharmakāya (Pháp thân), Sambhogakāya (Báo thân), và Nirmānakāya (Hóa thân), nguyên lý của Phật quả. Dharmakāya là bản tánh tối thượng không hình tướng. Sambhogakāya và Nirmānakāya là những sắc thân hiển lộ của Đức Phật. Ba thân Phật là suối nguồn tối thượng của tất cả các giáo lý tuyệt đối, chẳng hạn như Longchen Nyingthig. Từ ba thân Phật, các Đạo sư trong loài người nhận lãnh các giáo lý, như trong trường hợp của Đại Viên mãn thì Prahevajra đã nhận lãnh giáo lý này.
Prahevajra, Đạo sư đầu tiên trong loài người, đã trao truyền các giáo lý cho Manjushrīmitra, vị này truyền cho Shrīsimha. Tới lượt Shrīsimha truyền cho Jnānasūtra, Vimalamitra, Guru Rinpoche, và Vairochana. Vimalamitra cũng nhận các giáo lý này từ Jnānasūtra.
Vimalamitra và Guru Rinpoche đã truyền các giáo lý cho Vua Trisong Detsen và một ít người khác ở Tây Tạng. Guru Rinpoche đã chôn dấu nhiều giáo lý như terma. Ngài cũng truyền Khandro Nyingthig cho Lhacham Pemasal, hóa thân đời trước của Longchen Rabjam.
Hầu như tám thế kỷ sau khi Guru Rinpoche chôn dấu Longchen Nyingthig, tinh túy của các giáo lý Nyingthig, như một terma, Jigme Lingpa đã khám phá những giáo lý này như một terma tâm. Jigme Lingpa có thể khám phá các giáo lý bởi ngài đã có những trao truyền và phó chúc trong đời trước và đã nhận những gia hộ của Longchen Rabjam trong ba linh kiến thanh tịnh trong đời hiện tại của ngài.
Trong bài cầu nguyện dòng truyền thừa Longchen Nyingthig, Jigme Lingpa đề cập tới dòng truyền thừa của những Đạo sư sau đây, qua đó Longchen Nyingthig được trao truyền và khám phá:59
Từ xứ sở không bị vướng bận bởi kích thước và thiên kiến,
Samantabhadra (Phổ Hiền), Đức Phật nguyên thủy Pháp thân,
Vajrasattva, năng lực hiển lộ của Báo thân, [xuất hiện] như một phản chiếu trong nước,
Và Prahevajra trong những thuộc tính hoàn toàn viên mãn của Hóa thân,
Con khẩn cầu các ngài. Xin ban [cho chúng con] những quán đảnh gia hộ.
Shrīsimha,60 kho tàng của Pháp tối thượng,
Manjushrīmitra, Đạo sư của cỗ xe chín thừa,
Jnānasūtra, và Vimalamitra,
Con khẩn cầu các ngài. Xin chỉ cho con con đường dẫn tới giải thoát.
Padmasambhava, Pháp bảo duy nhất của cõi Diêm phù đề,
Cùng với Đức Vua, các Thần dân, và người Hỗ trợ,61 những con cái-tâm yếu siêu việt của các ngài,
Longchen [Rabjam], bậc giải mã đại dương các kho tàng tâm,
Jigme Lingpa, bậc được phó chúc kho tàng tối thượng của các Dākinī.
Con khẩn cầu các ngài. Xin cho con đạt được kết quả và thành tựu giải thoát.
01 - PHÁP THÂN
Dharmakāya (Pháp thân), thân tối thượng, tạo thành nền tảng của mọi phẩm hạnh của vị Phật, và nền tảng năng lực của các ngài để hoạt động. Bản tánh của Pháp thân thì thanh tịnh tự trạng thái nguyên thủy của nó và thuần tịnh không bị mọi ô nhiễm ngẫu nhiên. Siêu vượt tư tưởng và sự biểu lộ bằng ngôn từ, Pháp thân an trụ không bị trói buộc trong những tính chất, giống như không gian. Không dời đổi khỏi trạng thái Pháp thân, nó đáp ứng những nhu cầu của mọi sinh loài nhờ sự hiện diện tự nhiên của hai sắc thân.
Trong những hình tượng của phái Nyingma, Pháp thân được tượng trưng bằng một vị Phật nam và nữ trần trụi trong sự hợp nhất, có màu thanh thiên (xanh dương nhạt), được gọi là Samantabhadra (Phổ Hiền).
Samantabhadra biểu thị phương diện chứng ngộ Pháp thân, bản tánh tối thượng của mọi phẩm tính tốt lành và xấu xa của sinh tử và niết bàn. Tự nguyên thủy, ngài chứng ngộ trí tuệ nguyên sơ của Pháp giới tối thượng, thoát khỏi sự ý niệm hóa. Nhờ sự chứng ngộ này ngài không an trụ trong những cực đoan của sinh tử mà cũng không an trụ trong sự an bình của niết bàn. Ngài được gia lực bằng sự thấu suốt chân lý tối thượng, và sự thấu suốt này là trí tuệ nguyên sơ hoàn toàn bình đẳng (bình đẳng tánh trí). Nó không là sự trống không đơn thuần do sự tịch diệt tạo nên. Thay vào đó, đối tượng của trí tuệ nguyên sơ phân biệt (diệu quan sát trí) của tất cả chư Phật, là tinh túy của trí tuệ nguyên sơ vi tế, an trụ như cõi tịnh độ của sự quang minh nội tại, “thân trẻ trung trong một tịnh bình”. Sự quang minh nội tại của mối liên hệ giữa trí tuệ nguyên sơ và đối tượng của nó có thể được ví như cách một miếng pha lê phóng chiếu một quang phổ ánh sáng, nhưng trên thực tế những tia sáng thì cố hữu trong miếng pha lê. Do bởi năng lực thiêng liêng này, sự quang minh nội tại, năm vị Thầy của năm loại mạn đà la Báo thân an trụ, nhờ sự cố hữu hiển lộ, trong sự phô diễn vĩ đại của những hình tướng và trí tuệ bất khả phân.
Pháp thân an trụ không có sự biến đổi, phân biệt, khác biệt, trong năm cách thế:
NƠI CHỐN: pháp giới tối thượng, cõi tịnh độ của “thân trẻ trung trong một tịnh bình”
ĐẠO SƯ: Phổ Hiền, sự tự-tỉnh giác vĩ đại, trí tuệ nguyên sơ của nhất thể-như thị
CÁC ĐỆ TỬ: Hội chúng như đại dương các trí tuệ nguyên sơ.
THỜI GIAN: Thời gian bất biến, sự như thị
GIÁO LÝ: Dzopa Chenpo (Đại Viên mãn) tối thượng, giáo lý của thân, ngữ, và tâm không bị tạo tác.
Pháp thân, thanh tịnh tự nguyên thủy, nhất vị, giống như không gian. Nó an trụ với ba loại trí tuệ nguyên sơ, siêu vượt sự khái niệm hóa của các cực đoan, thuyết thực thể (vĩnh cửu) và thuyết hư vô. Ba trí tuệ nguyên sơ là:
1.Trí tuệ nguyên sơ của tinh túy nội tại, thuần tịnh tự nguyên thủy, siêu vượt những cực đoan của sự khái niệm hóa và sự biểu lộ bằng ngôn từ, giống như pha lê trong suốt.
2.Trí tuệ nguyên sơ của bản tánh thành tựu tự nhiên; nó là sự quang minh vi tế, sâu xa, làm nền tảng cho sự xuất hiện của những thuộc tính của phương diện biểu lộ, và nó không hiện hữu như một cách thế đặc thù có tính chất hiện tượng.
3.Trí tuệ nguyên sơ của lòng bi mẫn trùm khắp (năng lực); nó an trụ giống như mặt đất không gây chướng ngại để sự sinh khởi xảy ra nhờ năng lực hiển lộ của tinh túy nội tại; nhưng sự tỉnh giác này không phân tích đối tượng của nó.
Nếu có bất kỳ sự thô lậu nào thì Pháp thân sẽ thuộc về hiện tượng và nó sẽ có những tính chất, trong trường hợp đó nó sẽ không đủ điều kiện như cái gì có sự an bình và thoát khỏi sự khái niệm hóa như ý nghĩa rốt ráo của nó. Nếu không có phương diện vi tế của sự quang minh sâu xa như nền tảng của sự xuất hiện thì Pháp thân sẽ chỉ đơn thuần là một sự vắng mặt, giống như một khoảng trống. Vì thế nó là một trí tuệ nguyên sơ của sự quang minh vi tế, mở trống, an trụ như nền tảng của sự xuất hiện, siêu vượt hai cực đoan của thuyết thực thể (vĩnh cửu) và hư vô.
Pháp thân sở hữu ba phẩm tính vĩ đại:
1.Thuần tịnh vĩ đại (sPang Pa Ch’en Po): hai che chướng thình lình và huyễn hóa với những tập quán của chúng, là cái thực ra không hiện hữu, hoàn toàn được tịnh hóa.
2.Sự chứng ngộ vĩ đại (rTogs Pa Ch’en Po): Nhờ trí tuệ nguyên sơ vĩ đại của sự bất nhị, Pháp thân nhìn tất cả sinh tử và niết bàn mà không rơi vào sự phân biệt.
3.Tâm vĩ đại (Sems Ch’en Po): Do bởi hai phẩm tính trước, những hiển lộ của Pháp thân đối với sự lợi lạc của tất cả chúng sinh thì tự nhiên và thành tựu một cách tự nhiên mà không có bất kỳ khái niệm nào.
02 - BÁO THÂN
Dharmakāya (Pháp thân) an trụ trong trạng thái của sự quang minh sâu xa và bản tánh tuyệt đối của các hiện tượng. Không chỉnh sửa bản tánh của Pháp thân, Sambhogakāya (Báo thân) tự-xuất hiện, thân hỉ lạc, hiển lộ tự nhiên. Từ tinh túy của Pháp thân, phương diện hiển lộ của trí tuệ nguyên sơ, vô số thân Phật và cõi tịnh độ xuất hiện như sự tự-tri giác, giống như những tia sáng năm màu xuất hiện từ một miếng pha lê nhờ những tia sáng mặt trời. Trong Báo thân, vị Thầy và các đệ tử được hợp nhất trong phạm vi của cùng một sự chứng ngộ. Vị Thầy không ban giáo lý mà đúng hơn, các giáo lý được tự xuất hiện trong trạng thái đồng nhất. Các Báo Thân xuất hiện tự nhiên như sự tự-tri giác theo năm cách thế:
NƠI CHỐN: “Cõi tịnh độ vô song của mạng lưới tuyệt đẹp” tự-tri giác
VỊ THẦY: Năm bộ Phật, chẳng hạn như Vajrasattva (Akshobhya, Phật Bất Động), được tô điểm ba mươi hai tướng tốt và tám mươi tướng phụ.
CÁC ĐỆ TỬ: Vô lượng chư Phật như đại dương, xuất hiện như sự tự-hiển lộ của trí tuệ nguyên sơ, không gì khác hơn chính là vị Thầy.
GIÁO LÝ: Cái thấy chói ngời vĩ đại, không thể diễn tả và thoát khỏi những sự khái niệm hóa của biểu thị và ngôn từ.
THỜI GIAN: Sự bất biến; chu kỳ thời gian luôn luôn tiếp diễn
Có hai loại trao truyền trong Báo thân:
1.Trong cõi tịnh độ vô song, các giáo lý tantra được Samantabhadra (Phổ Hiền) ban cho chư Phật Báo Thân tự-tri giác, chính là Đức Phổ Hiền, trong khi vị Thầy và các đệ tử an trụ trong trạng thái chứng ngộ không thể phân biệt. Điều này được gọi là sự trao truyền cùng một tâm của vị Thầy và đệ tử.62
2.Nhờ sự gia hộ của vị Thầy, những đệ tử có tâm thức khác biệt với tâm của Thầy trở nên đồng nhất với tâm Thầy. Điều này được gọi là sự trao truyền việc trở nên bất khả phân của tâm Thầy và đệ tử.63
Năm trí tuệ nguyên sơ của Báo thân là:64
1.Pháp giới thể tánh trí (dharmadhātujnāna): Là sự hợp nhất bất khả phân của ba phương diện: tánh Không vĩ đại (sự mở trống), là nền tảng của sự giải thoát, thuần tịnh tự nguyện thủy; nền tảng của sự tự-quang minh, ánh sáng tự nhiên của trí tuệ nguyên sơ; và Pháp giới tối hậu của trí tuệ tỉnh giác.
2.Đại viên cảnh trí (ādarshajnāna): Những hình tướng xuất hiện trong giác tánh trống không-quang minh theo cách thế không bị chướng ngại, giống như sự xuất hiện của những phản chiếu trong một tấm gương. Trí tuệ nguyên sơ này là phương diện của nền tảng đối với sự xuất hiện của hai sắc thân, Báo thân và Hóa thân. Để đáp lại những đệ tử có thể nhìn thấy và tu tập, hai sắc thân của Đức Phật và ba trí tuệ nguyên sơ sau đây xuất hiện tự nhiên như một phản chiếu.
3.Bình đẳng tánh trí (samantājnāna): Đó là trí tuệ bình đẳng vĩ đại giải thoát tự nguyên sơ, trong đó mọi sự xuất hiện của các sắc thân của Đức Phật xuất hiện phù hợp với tri giác của các đệ tử, không rơi vào hay giữ bất kỳ cực đoan nào.
4.Diệu quan sát trí (pratyavekshanajnāna): là trí tuệ nguyên sơ đồng thời nhìn thấy rõ ràng mọi hiện tượng có thể nhận thức được không chút sai lầm.
5.Thành sở tác trí (krityānushthānajnāna): là trí tuệ nguyên sơ thành tựu những mục đích của riêng ta trong trạng thái của giác tánh nội tại, và phụng sự tự nhiên mọi nhu cầu của chúng sinh mà không cần nỗ lực, giống như một viên ngọc như ý.
Pháp giới thể tánh trí nhìn mọi sự như chúng là, chân lý tuyệt đối; và bốn trí tuệ nguyên sơ kia nhìn thấy cách thức mọi sự xuất hiện, chân lý tương đối.
03 - HÓA THÂN
Trong khi Pháp thân an trụ mà không di chuyển khỏi sự nhất như vĩ đại của sinh tử và Niết bàn, sắc thân của Đức Phật, những hiển lộ lòng bi mẫn không cần dụng công, xuất hiện trong những phô diễn muôn hình vạn trạng không ngơi nghỉ, như sự phô diễn của những xuất hiện thần diệu.
Ngày nào sinh tử còn hiện hữu thì Nirmānakāya (Hóa thân), thân hiển lộ, sẽ còn xuất hiện để đáp ứng những nhu cầu của những chúng sinh bình thường. Đó là bởi khi mặt trăng được phản chiếu trong những thùng nước, thì có bao nhiêu thùng nước là có bấy nhiêu mặt trăng để tạo ra ánh phản chiếu của nó. Hóa thân có thể được phân thành ba loại:
1.Hóa thân tự nhiên (Rang bZhin sPrul sKu): Đối với các đệ tử có tri giác thanh tịnh, và những bậc đã đạt được cấp độ nào đó trong mười cấp độ (thập địa), hiển lộ Báo thân vĩ đại xuất hiện như tịnh độ vô song và những cõi tịnh độ của Năm Bộ Phật, chẳng hạn như Vajrasattva, và của Ba Bộ Phật, chẳng hạn như Vajrapāni (Kim Cương Thủ), giống như sự phản chiếu trong một tấm gương. Ở đây tâm của các đệ tử không đồng nhất với tâm của vị Thầy, Đức Phật, nhưng trong thực tế những cõi tịnh độ này là những cõi tịnh độ Báo thân, vì thế chúng được gọi là những cõi tịnh độ nửa-Báo thân và nửa-Hóa thân.
2.Những bậc Hóa thân điều phục chúng sinh (‘Gro ‘Dul sPrul sKu): Đây là hiển lộ của Hóa thân tuyệt hảo, có ba mươi hai tướng tốt và tám mươi tướng phụ. Các ngài xuất hiện trong mỗi một cõi trong sáu cõi của vô số hệ thống thế giới. Bằng mười hai công hạnh và những phương pháp thiện xảo các ngài phụng sự các nhu cầu và sự giải thoát của tất cả chúng sinh. Hóa thân tuyệt hảo của cõi người trong hệ thống thế giới của chúng ta trong thời hiện tại là Đức Phật Thích Ca Mâu Ni.
Mười hai công hạnh của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni là (1) hạ thế từ cõi trời Tushita (Đâu suất), (2) vào thai tạng của thân mẫu, (3) đản sinh, (4) học các nghệ thuật, (5) lập gia đình, (6) từ bỏ đời sống gia chủ thế tục, (7) thực hành khổ hạnh, (8) du hành tới Cội Bồ đề, (9) chiến thắng ma quân, (10) đạt được Phật quả; và (12) nhập niết bàn.
3. Hóa thân của những Thân tướng Khác nhau (sNa Tshogs SPrul sKu): Trong hiển lộ Hóa thân này không có sự chắc chắn về nơi chốn, hình thức, hay khoảng thời gian của sự hiển lộ. Nó xuất hiện trong bất kỳ hình thức nào thích hợp với chúng sinh, chẳng hạn những sinh loài; như những hình tượng, Kinh điển, nhà cửa, vườn tược, thuốc men, cầu đường, và v. v..
Trí tuệ nguyên sơ của Hóa thân là sự chứng ngộ rằng bất kỳ hình thức Hóa thân nào xuất hiện trước chúng sinh thì không phải là những hình thức vô tri hay chỉ là những phản chiếu. Các ngài có hai loại trí tuệ nguyên sơ, và những trí tuệ đó xuất hiện một cách tự nhiên vì sự lợi lạc của chúng sinh.
Trí tuệ nguyên sơ “thấu suốt như nó là” là sự chứng ngộ bản tánh của chân lý tuyệt đối của mọi vật hiện hữu có tính chất hiện tượng, không có bất kỳ sai lầm nào. Trí tuệ này biểu lộ cho chúng sinh ý nghĩa của chân lý tuyệt đối, là chân lý thoát khỏi những sự khái niệm hóa của sinh và diệt, giống như không gian.
Trí tuệ nguyên sơ “thấu biết tất cả” những sự hiện hữu có tính chất hiện tượng đồng thời là sự chứng ngộ chân lý tương đối không lầm lẫn những tính chất khác biệt của các hiện hữu hiện tượng.
Sự trao truyền độc nhất vô nhị của Đại Viên mãn được Prahevajra (Garab Dorje, Kim Cương Hỉ) nhận từ Vajrasattva hay Vajrapāni. Vajrasattva và Vajrapāni là vị Phật xuất hiện trong hình thức Sambhogakāya (Báo Thân) hay nửa Báo Thân, và Prahevajra là vị Phật xuất hiện trong hình thức Hóa Thân.
04 - PRAHEVAJRA (GARAB DORJE)
PRAHEVAJRA (dGa’ Rab rDo rJe)65 là một Nirmānakāya (Hóa thân), thân hiển lộ của Đức Phật xuất hiện như Đạo sư Đại Viên mãn đầu tiên trong loài người. Theo những nguồn mạch của Đại Viên mãn, Prahevajra sinh làm con gái của Vua xứ Oddiyāna. Theo một vài học giả thì Oddiyāna ở khu vực quanh Thung lũng Swat mà hiện nay là Pakistan. Oddiyāna là suối nguồn quan trọng nhất của các giáo lý Phật giáo, hay tantra (Mật điển) bí truyền. Nó là một địa điểm đầy năng lực và là xứ sở của các dākinī, nhiều tài nguyên thiên nhiên, rừng rậm và dã thú. Tại Oddiyāna cũng có một ngôi chùa tráng lệ tên là Deche Tsekpa66 (Vô số Hỉ lạc) có 6.108 ngôi chùa nhỏ bao quanh. Tất cả đều rất hưng thịnh.
Cách đó không xa lắm, trên một hòn đảo có cát vàng bao phủ, một sư cô tên là Sudharmā,67 con gái của Vua Uparāja68 và Hoàng hậu Ālokabhāsvati (Bậc Chiếu sáng)69 xứ Oddiyāna đang thiền định trong một túp lều cỏ đơn sơ với một thị giả tên là Sukhasāravati (Trái tim Hỉ lạc). Một đêm, sư cô có một giấc mơ trong đó một người đàn ông tinh khiết với nước da trắng xuất hiện và đặt một bình pha lê lên đầu cô ba lần. Chiếc bình có tô điểm năm chữ tượng trưng cho năm vị Phật và phát ra những tia sáng, và cô có thể nhìn thấy ba cõi thật rõ ràng.
Sau giấc mơ, vào ngày mồng mười, sư cô sinh ra một cậu con trai tô điểm những dấu hiệu kiết tường. Đứa trẻ này là tái sinh của Adhichitta, một hiển lộ của Vajrasattva (Kim Cương Tát Đỏa), đấng xuất hiện trong cõi trời để truyền bá Đại Viên mãn ở đó. Sư cô hoảng sợ và xấu hổ. “Đứa trẻ không cha này chính là một tinh linh xấu ác!” cô la lên và ném nó vào một hố tro, mặc dù cô thị giả, là người có những phẩm tính tốt lành, đã cảnh báo sư cô rằng đứa trẻ là một hiển lộ giác ngộ. Vào lúc đó, người ta nghe thấy những âm thanh kỳ diệu, và những tia sáng xuất hiện. Ba đêm sau đó, sư cô tìm lại được đứa bé, nó bình yên vô sự.70 Cô nhận ra rằng đứa bé là một hiển lộ giác ngộ, và cô đưa nó về nhà, quấn nó trong một miếng lụa trắng và tắm cho nó. Vào lúc đó, các dākinī và hiền nhân ca ngợi và cúng dường đứa trẻ, và từ trên không trung các vị trời tán thán:
Ồ Vị Bảo trợ, Đạo sư, Đấng Thế Tôn,
Bậc Thủ hộ của thế giới, người khám phá chân tánh,
Xin là vị bảo trợ mạnh mẽ của chúng con.
Kim cương của Pháp giới, chúng con khẩn cầu ngài.
Khi đứa trẻ lên bảy tuổi, tràn đầy năng lực trí tuệ, cậu nài nỉ mẹ cho cậu đi gặp các học giả để có thể thảo luận với họ về giáo thuyết tôn giáo. Khi được cho phép, cậu vội vã chạy tới ông của cậu là Vua Uparāja, và khẩn cầu được gặp các học giả. Cậu thảo luận với năm trăm học giả, không ai có thể đánh bại cậu. Họ đồng lòng chấp nhận cậu là một hóa thân giác ngộ và đặt bàn chân cậu lên đầu họ trong cử chỉ vô cùng tôn kính. Họ tặng cậu bé danh hiệu Prajnābhava (Bản tánh Trí tuệ). Nhà vua rất vui và tặng cho đứa trẻ danh hiêu Prahevajra (Kim cương Cực Hỷ). Cậu cũng được gọi là Vetālasukha và Rolang Thaldok (Thây ma sống lại Hỉ lạc và Thây ma sống lại màu Tro), bởi cậu đã được cứu sống từ tro tàn nơi cậu bị chôn vùi.
Nguồn: Sách Phật học — budsas.net (Bình Anson) · tamtangpaliviet.net (Tỳ khưu Indacanda) · chuaduocsu.org (Chùa Dược Sư Lâm Đồng — Hải Triều Âm Toàn Tập) · Toàn tập Tâm Như – Trí Thủ, Ban Sưu tập tu viện Quảng Hương Già Lam (NXB Tổng Hợp TP.HCM 2002; tái bản NXB Phương Đông 2011) · sách phổ biến miễn phí từ kho Kindle và kho ổ ngoài của Không Hoa; ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn (cột nguồn) · sách Đợt 12 (9/2026) thầy thêm từ thư mục riêng, ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn · sách Phật học phổ biến miễn phí trên mạng (9/2026), ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn · thư mục sách Tuệ Sỹ (9/2026) thầy đưa vào, ghi công theo từng cuốn. · sách ebook của Pháp Thí Hội (phapthihoi.org, 10/2026), ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn.
