Bộ Hàm Chú Về Giới Bổn Luật Tứ Phần

56. KHÔNG ĐƯỢC NÓI PHÁP CHO NGƯỜI CHỐNG NẠNH, TRỪ KHI CÓ BỆNH CẦN PHẢI HỌC (như trên)

57. KHÔNG ĐƯỢC NÓI PHÁP CHO NGƯỜI MANG DÉP DA, TRỪ KHI CÓ BỆNH CẦN PHẢI HỌC (như trên)

58. KHÔNG ĐƯỢC NÓI PHÁP CHO NGƯỜI MANG GUỐC GỖ, TRỪ KHI CÓ BỆNH CẦN PHẢI HỌC (như trên)

59. KHÔNG ĐƯỢC NÓI PHÁP CHO NGƯỜI ĐI XE, TRỪ KHI CÓ BỆNH CẦN PHẢI HỌC (như trên)

60. NGỦ NGHỈ TRONG THÁP PHẬT

Phật ở nước Xá Vệ, lục quần ngủ trong tháp Phật, (các Tỳ kheo thấy trong đó) có vị biết hổ thẹn, Tỳ kheo cử tội và bạch Phật, nhân thế Ngài quở trách chế giới.

* Không được ngủ nghỉ trong tháp Phật, trừ vì giữ gìn cần phải học.

Không phạm:

Hoặc có bệnh, hoặc ngủ nghỉ vì để giữ gìn, hoặc bị sức mạnh bắt, hoặc bị mạng nạn, phạm hạnh nạn nên phải ngủ nghỉ.

61. CẤT CHỨA CỦA CẢI TRONG THÁP PHẬT

Phật ở nước Xá Vệ, lục quần Tỳ kheo cất những tài vật ở trong tháp Phật. Tỳ kheo thiểu dục đem lỗi này bạch Phật, nhân thế Ngài quở trách chế giới.

* Không được cất chứa tài vật để trong tháp Phật, trừ vì cớ bền chắc, cần phải học.

Không phạm:

Hoặc có bệnh, hoặc vì muốn cho bền chắc nên để trong tháp Phật, hoặc bị cường lực bắt buộc, bị mạng nạn, phạm hạnh nạn.

62. MANG DÉP DA VÀO TRONG THÁP PHẬT

Phật ở nước Xá Vệ, lục quần Tỳ kheo mang dép da vào trong tháp Phật. Có Tỳ kheo hổ thẹn đem lỗi này bạch Phật, nhân thế Ngài quở trách chế giới.

* Không được mang dép da vào trong tháp Phật cần phải học.

Không phạm:

Hoặc bị căn bệnh nào đó, hoặc bị sức mạnh bắt bảo vào trong tháp Phật.

63. KHÔNG ĐƯỢC TAY CẦM DÉP DA VÀO TRONG THÁP CẦN PHẢI HỌC (như trên)

64. KHÔNG ĐƯỢC MANG DÉP DA ĐI NHIỄU QUANH THÁP CẦN PHẢI HỌC (như trên)

65. KHÔNG ĐƯỢC MANG GIÀY PHÚ LA VÀO TRONG THÁP PHẬT CẦN PHẢI HỌC (như trên)

66. KHÔNG ĐƯỢC TAY CẦM GIÀY PHÚ LA VÀO TRONG THÁP PHẬT CẦN PHẢI HỌC (như trên)

67. Ở DƯỚI THÁP ĂN UỐNG LÀM DƠ ĐẤT

Phật ở nước Xá Vệ, lục quần Tỳ kheo ngồi dưới tháp ăn xong để lại thức ăn và cỏ rác làm dơ đất rồi bỏ đi. Tỳ kheo đem lỗi này bạch Phật, nhân thế Ngài dạy không được ngồi ăn dưới tháp. Hoặc khi làm tháp làm phòng, thí ao giếng, thí thực, chúng Tăng nhóm họp đây mà chỗ ngồi lại chật chội thì Phật cho ngồi ăn ở dưới tháp nhưng không được làm dơ đất.

* Không được ngồi ăn dưới tháp để cỏ và thức ăn làm dơ đất cần phải học.

Không phạm:

Ngồi ăn một lần và Tỳ kheo không làm phép dư thực, Tỳ kheo có bệnh cho phép dồn lại một bên chỗ chân rồi lúc ra ngoài cầm theo đem bỏ.

68. KHIÊNG THÂY CHẾT ĐI QUA DƯỚI THÁP PHẬT

Phật ở nước Xá Vệ, lục quần khiêng thây chết từ dưới tháp đi qua, làm các vị thần giữ tháp nóng giận. Người ưa học giới đem chuyện này bạch Phật, nhân thế Ngài quở trách và chế giới.

* Không được khiêng thây chết từ dưới tháp đi ngang qua cần phải học.

Không phạm:

Hoặc có bệnh, hoặc khi cần đi qua đường ấy, hoặc bị sức mạnh bảo đi.

69. KHÔNG ĐƯỢC CHÔN THÂY CHẾT DƯỚI THÁP CẦN PHẢI HỌC (như trên)

70. KHÔNG ĐƯỢC ĐỐT THÂY CHẾT Ở DƯỚI THÁP CẦN PHẢI HỌC (như trên)

71. KHÔNG ĐƯỢC Ở TRƯỚC THÁP ĐỐT THÂY CHẾT CẦN PHẢI HỌC (như trên)

72. KHÔNG ĐƯỢC Ở BỐN PHÍA THÁP PHẬT ĐỐT THÂY CHẾT KHIẾN HƠI HÔI BAY VÀO CẦN PHẢI HỌC (như trên)

73. ĐEM ÁO GIƯỜNG CỦA NGƯỜI CHẾT ĐI QUA DƯỚI THÁP

Phật ở nước Xá Vệ, lục quần Tỳ kheo mang áo và giường người chết đi ngang qua dưới tháp, làm cho vị thần ở nơi đó nóng giận, Tỳ kheo tu hạnh Đầu Đà đem lỗi này bạch Phật, nhân thế Ngài quở trách chế giới.

* Không được mang áo và giường người chết đi ngang qua dưới tháp, trừ khi giặt nhuộm xông hương cần phải học.

Không phạm:

Hoặc khi có căn bệnh nào đó, hoặc y phấn tảo của Tỳ kheo, hoặc khi đã giặt nhuộm xong mới mang vào.

74. KHÔNG ĐƯỢC ĐẠI TIỂN TIỆN DƯỚI THÁP PHẬT CẦN PHẢI HỌC (như trên)

75. KHÔNG ĐƯỢC ĐẠI TIỂU TIỆN TRƯỚC THÁP PHẬT CẦN PHẢI HỌC (như trên)

76. KHÔNG ĐƯỢC QUANH BỐN PHÍA THÁP PHẬT

ĐẠI TIỂU TIỆN KHIẾN HƠI HÔI BAY VÀO CẦN PHẢI HỌC (như trên)

77. KHÔNG ĐƯỢC MANG TƯỢNG PHẬT ĐẾN CHỖ ĐẠI TIỂU TIỆN, CẦN PHẢI HỌC (như trên)

Có ba trường hợp không phạm: Hoặc khi có bệnh thế nào đó, hoặc do trên đường đi, hoặc bị sức mạnh bắt đi thì đều không phạm.

78. KHÔNG ĐƯỢC Ở DƯỚI THÁP PHẬT NHĂN CÀNH DƯƠNG CẦN PHẢI HỌC (như trên)

79. KHÔNG ĐƯỢC Ở TRƯỚC THÁP PHẬT NHĂN CÀNH DƯƠNG CẦN PHẢI HỌC (như trên)

80. KHÔNG ĐƯỢC BỐN PHÍA THÁP PHẬT NHĂN CÀNH DƯƠNG CẦN PHẢI HỌC (như trên)

81. KHÔNG ĐƯỢC Ở DƯỚI THÁP PHẬT HỈ NHỔ CẦN PHẢI HỌC (như trên)

82. KHÔNG ĐƯỢC TRƯỚC THÁP PHẬT HỈ NHỔ CẦN PHẢI HỌC (như trên)

83. BỐN BÊN THÁP PHẬT HỈ NHỔ

Phật ở nước Xá Vệ, lục quần Tỳ kheo hỉ nhổ bốn phía tháp Phật. Tỳ kheo cử tội, Phật nhân thế quở trách chế giới.

* Không được hỉ nhổ bốn phía tháp Phật cần phải học.

Không phạm:

Khi có bệnh, hoặc khi bị chim ngậm, hoặc bị gió thổi đến.

84. DUỖI CHÂN TRƯỚC THÁP

Phật ở nước Xá Vệ, lục quần Tỳ kheo ngồi duỗi chân trước tháp. Hàng Tỳ kheo ưa học giới, đem lỗi này bạch Phật, nhân thế Ngài quở trách chế giới.

* Không được ngồi duỗi chân trước tháp cần phải học.

Không phạm:

Hoặc có bệnh, hoặc ở giữa có khoảng cách, hoặc bị cường lực bắt.

85. ĐỂ TƯỢNG PHẬT Ở TẦNG DƯỚI

Phật ở nước Xá Vệ, lục quần để tượng Phật ở phòng dưới, còn mình thì ở phòng trên. Tỳ kheo tu hạnh Đầu Đà đem lỗi này bạch Phật, nhân thế Ngài quở trách chế giới.

* Không được để tượng Phật ở phòng dưới, mình ở phòng trên cần phải học.

Không phạm:

Hoặc mắc phải căn bệnh nào đó, mình thỉnh tượng Phật để ở phòng dưới mình ở phòng trên, hoặc bị mạng nạn, phạm hạnh nạn.

86. KHÔNG ĐƯỢC NÓI PHÁP CHO NGƯỜI NGỒI MÌNH ĐỨNG, TRỪ KHI CÓ BỆNH CẦN PHẢI HỌC (như trên)

87. KHÔNG ĐƯỢC NÓI PHÁP CHO NGƯỜI NẰM MÌNH NGỒI, TRỪ KHI CÓ BỆNH CẦN PHẢI HỌC (như trên)

88. KHÔNG ĐƯỢC NÓI PHÁP CHO NGƯỜI NGỒI Ở TẠI TÒA, CÒN MÌNH NGỒI Ở PHI TÒA, TRỪ KHI CÓ BỆNH CẦN PHẢI HỌC (như trên)

89. KHÔNG ĐƯỢC NÓI PHÁP CHO NGƯỜI NGỒI CHỖ CAO MÌNH NGỒI CHỖ THẤP, TRỪ KHI CÓ BỆNH CẦN PHẢI HỌC (như trên)

90. KHÔNG ĐƯỢC NÓI PHÁP CHO NGƯỜI ĐI Ở TRƯỚC MÌNH ĐI Ở SAU, TRỪ KHI CÓ BỆNH CẦN PHẢI HỌC (như trên)

91. KHÔNG ĐƯỢC NÓI PHÁP CHO NGƯỜI ĐI KINH HÀNH Ở CHỖ CAO, MÌNH ĐI KINH HÀNH Ở CHỖ THẤP, TRỪ KHI CÓ BỆNH CẦN PHẢI HỌC (như trên)

92. KHÔNG ĐƯỢC NÓI PHÁP CHO NGƯỜI Ở GIỮA ĐƯỜNG, CÒN MÌNH Ở BÊN ĐƯỜNG, TRỪ KHI CÓ BỆNH CẦN PHẢI HỌC (như trên)

93. KHÔNG ĐƯỢC NẮM TAY NHAU KHI ĐI ĐƯỜNG

Phật ở nước Xá Vệ, lục quần nắm tay nhau đi ở ngoài đường, hoặc chặn những nam nữ khác. Cư sĩ chê gièm rằng: Sa môn không có chánh pháp khác nào vua chúa đại thần, hào quý trưởng giả. Tỳ kheo cử tội, nhân thế Phật chế giới.

* Không được nắm tay nhau khi đi đường cần phải học.

Không phạm:

Hoặc lúc có bệnh, hoặc Tỳ kheo mắt bị mờ nên cần người dìu đi.

94. Ở TRÊN CÂY CAO QUÁ ĐẦU NGƯỜI

Phật ở nước Xá Vệ, Tỳ kheo nhập hạ an cư ở trên một đại thọ và ông ở trên cây đó đại tiểu tiện xuống, khiến cho vị thọ thần nóng giận định đoạn mạng căn của thầy ấy, các Tỳ kheo đem lỗi này bạch Phật, nhân thế Ngài cấm Tỳ kheo không được an cư ở trên cây và đại tiểu tiện xung quanh cây. Nếu trước đó đã có chỗ đại tiểu tiện thì được.

* Không được leo lên cây cao quá đầu người, trừ khi có nhân duyên cần phải học.

Không phạm:

Hoặc có bệnh, hoặc bị cường lực ép buộc, hoặc bị trói, hoặc bị mạng nạn, phạm hạnh nạn, thì được leo lên cây cao quá đầu người.

95. TÚI ĐÃI MÁNG TRÊN ĐẦU GẬY QUẢY ĐI

Phật ở nước Xá Vệ, Bạt Nan Đà để bát vào trong đãi rồi xâu trên đầu gậy vác trên vai đi. Cư sĩ ngỡ là quan nhơn nên đều lánh qua bên lề đường. Tỳ kheo cử tội, Phật nhân thế quở trách và chế giới.

* Không được để bát vào đãi xâu vào đầu gậy vác trên vai mà đi cần phải học.

Không phạm:

Hoặc khi có bệnh, hoặc bị cường lực ép buộc, hoặc bị trói, hoặc bị mạng nạn, phạm hạnh nạn.

96. NÓI PHÁP CHO NGƯỜI CẦM GẬY KHÔNG CUNG KÍNH

Phật ở nước Xá Vệ, lục quần Tỳ kheo thuyết pháp cho người không có lòng cung kính. Các Tỳ kheo cử tội, Phật nhân thế quở trách và chế giới.

* Không được nói pháp cho người cầm gậy không cung kính, trừ khi có bệnh cần phải học.

Không phạm:

Hoặc lúc có bệnh, hoặc vì vua và đại thần.

97. KHÔNG ĐƯỢC NÓI PHÁP CHO NGƯỜI CẦM KIẾM, TRỪ KHI CÓ BỆNH CẦN PHẢI HỌC (như trên)

98. KHÔNG ĐƯỢC NÓI PHÁP CHO NGƯỜI CẦM MÂU, TRỪ KHI CÓ BỆNH CẦN PHẢI HỌC (như trên)

99. KHÔNG ĐƯỢC NÓI PHÁP CHO NGƯỜI CẦM DAO, TRỪ KHI CÓ BỆNH CẦN PHẢI HỌC (như trên)

100. KHÔNG ĐƯỢC NÓI PHÁP CHO NGƯỜI CẦM DÙ CHE, TRỪ KHI CÓ BỆNH CẦN PHẢI HỌC (như trên)

* Chư Đại Đức, tôi đã nói pháp chúng học. Bây giờ xin hỏi Chư Đại Đức trong đây có thanh tịnh không? (Nói ba lần). Chư Đại Đức trong đây thanh tịnh vì im lặng, việc này xin ghi nhận như vậy.

BẢY PHÁP DỨT TRỪ SỰ TRANH CÃI

Chư Đại Đức, bảy pháp diệt tránh này mỗi nửa tháng nói, trong giới kinh chép ra

Nếu Tỳ kheo có sự tranh cãi khởi lên liền phải trừ diệt.

Phật dạy tranh cãi có bốn loại:

1. Ngôn (ngữ) tranh cãi.

2. Tìm lỗi tranh cãi.

3. Phạm tội tranh cãi.

4. Tăng sự tranh cãi.

1. Ngôn tranh cãi: Là đem pháp hiện tiền Tỳ Ni, nhiều người tìm tội. Đây là hai loại diệt để dứt trừ sự tranh cãi.

2. Tìm lỗi tranh cãi: Đem việc hiện tiền, nhớ nghĩ, không si mê, tội xứ sở. Đây là bốn pháp diệt để dứt trừ sự tranh cãi.

3. Phạm tranh cãi: Đem việc hiền tiền, tự nói để trị, như lấy cỏ che đất. Đây là ba pháp diệt để dứt trừ sự tranh cãi.

4. Tăng sự tranh cãi: Đem tất cả pháp diệt (trên) để dứt trừ sự tranh cãi.

Ba loại tranh cãi trước đều phân ra làm ba phẩm thượng, trung, hạ. Tổng cộng có chín loại. Còn loại “Tăng tranh cãi” (loại thứ tư) căn cứ vào ba loại tranh cãi trên, theo đó mà phân ra chín phẩm. Nên tùy trong ba loại, năm loại hiện tiền mà diệt phẩm thượng, trung, hạ, tùy theo căn bệnh mà cho thuốc, nên xem xét rõ.

1. ĐÁNG CHO LÀM PHÁP HIỆN TIỀN TỲ NI, NÊN CHO LÀM PHÁP HIỆN TIỀN TỲ NI

Phật ở nước Xá Vệ, bấy giờ Ca Lưu Đà Di và lục quần Tỳ kheo đang tắm sông. Ca Lưu Đà Di mặc nhầm y của lục quần đi, phái lục quần Tỳ kheo sau bảo rằng: “Chính Ca Lưu Đà Di lấy trộm”. Khi không có mặt Ca Lưu Đà Di, họ làm pháp Yết ma diệt tẩn. Ca Lưu Đà Di đem nhân duyên này bạch Phật, Ngài liền quở trách xong, nhân thế mới chế ra pháp này.

– Có ba loại hiền tiền: 1/ Pháp, 2/ Tỳ ni, 3/ Nhơn.

– Có năm loại hiện tiền:1/ Pháp, 2/ Tỳ ni, 3/ Nhơn, 4/ Tăng, 5/ Giới.

* Sao gọi là Pháp hiện tiền? Tức đưa ra pháp để hai bên chấm dứt sự tranh cãi.

* Sao gọi là Tỳ Ni hiện tiền? Tức đưa ra Tỳ Ni để chấm dứt sự tranh cãi vậy.

* Sao gọi là Nhơn hiện tiền? Tức nói bàn qua lại.

* Sao gọi là Tăng hiện tiền? Tức đáng đến thì phải đến, người gởi dục thì cho gởi dục, người được ngăn nhưng không ngăn.

* Sao gọi là Giới hiện tiền? Tức xướng yết ma kết làm giới hạn vậy.

Pháp hiện tiền này thông suốt tất cả các pháp yết ma. Nếu trường hợp tâm niệm hay đối thú với người khác thì được sử dụng ba loại hiện tiền trước (Pháp, Tỳ ni, Nhơn). Theo phép của Tăng nếu bốn người, năm người trở lên hoặc tác pháp yết ma, nhất định phải theo năm pháp hiện tiền (pháp, Tỳ ni, nhơn, tăng, giới) để thực hiện pháp yết ma. Cần phải ở trong giới tác pháp. Chỉ trừ khi kết giới và trong giới tự nhiên.

2. ĐÁNG CHO LÀM PHÁP TỲ NI NHỚ NGHĨ, NÊN CHO LÀM PHÁP TỲ NI NHỚ NGHĨ

Phật ở thành Vương Xá, bấy giờ Đạp Bà Ma La Tử vì Tăng làm tri tri sự. Trong lục quần Tỳ kheo được phòng xấu, ngọa cụ xấu, mời thức ăn dở bèn nổi cáu chê bai rằng: “Tăng có ái, giận, sợ, si”, liền đem việc dâm ra để vu báng, trình bày trong chúng. Phật hỏi chuyện hư thật, Đạp Bà Ma La Tử bạch: “Con từ khi sanh ra cho đến trong mộng còn không có nghĩ đến việc dâm, huống hồ là lúc thức”. Tỳ kheo đem việc hỏi nạn, lục quần bèn nói: “Đạp Bà thanh tịnh thật không có việc như thế”. Phật dạy: “Đạp Bà là bậc vô trước, không cố phạm giới, nên bạch pháp tứ yết ma trao cho pháp nhớ nghĩ”.

3. ĐÁNG CHO LÀM PHÁP BẤT SI TỲ NI, NÊN CHO LÀM PHÁP BẤT SI TỲ NI

Phật ở thành Vương Xá, bấy giờ Tỳ kheo Nan Đề mắc bệnh điên cuồng, qua lại ra vào không thuận với oai nghi, phạm nhiều tội lỗi. Tỳ kheo hỏi nạn, Nan Đề liền nói: “Lúc tôi cuồng si tôi tạo nhiều tội lỗi, nhưng bệnh hết thì không còn tạo nữa”. Tỳ kheo đem chuyện này bạch Phật, Phật dạy có ba loại cuồng si:

1/ Thường nhớ: Lúc nói giới thường đến.

2/ Không nhớ: Lúc nói giới không đến.

3/ Hoặc nhớ: Hoặc đến, hoặc không đến.

Hạng người này nên bạch tứ yết ma trao cho pháp bất si, để chứng biết lúc có bệnh thì tạo tội, sau khi hết rồi không tạo nữa. Đáng được kể vào túc số Tăng thanh tịnh, nên Phật chế ra giới này.

4. ĐÁNG CHO LÀM PHÁP TỰ NÓI TỘI THÌ NÊN CHO LÀM PHÁP TỰ NÓI TỘI ĐỂ TRỊ

Phật ở nước Chiêm Ba, bấy giờ vào ngày rằm chúng Tăng thuyết giới. Phật ngồi ở trong chúng im lặng mãi không nói giới. Đầu hôm đã qua, A Nan thỉnh Phật thuyết giới. Phật bảo, ngươi muốn Như Lai ở trong chúng bất tịnh thuyết giới, thật không có lý này. Giữa hôm, cuối hôm, khi thỉnh Phật cũng đáp như thế. Bấy giờ Đại Mục Kiền Liên dùng thiên nhãn quan xét thấy có Tỳ kheo phạm giới ngồi cách Phật không xa, ngoài hiện ra tướng thanh tịnh nhưng trong lòng thì thối nát. Mục Liên liền nắm tay ông ta lôi ra và đến bạch Phật: “Trong chúng đã được thanh tịnh”, nên được Phật nói giới.

Phật dạy Muc Liên: “Từ nay trở về sau, ông không nên làm như vậy nữa, hãy bảo Tỳ kheo kia tự thú tội, để trị”. Nhân thế Phật chế ra pháp này.

5. ĐÁNG CHO LÀM PHÁP NHIỀU NGƯỜI NÓI TỘI THÌ NÊN CHO LÀM PHÁP NHIỀU NGƯỜI NÓI TỘI

Phật ở nước Xá Vệ, bấy giờ các Tỳ kheo trong tranh cãi mãi về 18 việc²¹. Các vị ấy bèn cùng nhau đến trong Tăng, nhưng giải quyết cũng không xong. Tỳ kheo đem chuyện này bạch Phật, Phật dạy nên làm phép nhiều người tìm tướng tội. Phi pháp nói đồng một chỗ, nên sai Tỳ kheo hành pháp bắt thăm. Hành pháp này có ba loại:

1. Công khai;

2. Bỏ phiếu kín;

3. Kê tai nói riêng.

Nếu Thượng tòa, đứng đầu trong hàng người trí, Hòa thượng, A Xà Lê đứng về phía như pháp thì nên công khai bắt thăm. Nếu đứng về phía phi pháp thì hành hai pháp sau. Giả như người nói phi pháp quá nhiều, thì Tỳ kheo ấy nên quấy cho rối lên rồi bỏ đi. Ở đây, trong bổn Luật gọi là tìm tội tướng, ý cũng giống nhau mà thôi.

6. ĐÁNG CHO LÀM PHÁP TÌM TƯỚNG TỘI, NÊN CHO LÀM PHÁP TÌM TƯỚNG TỘI

Phật ở vùng chủng tộc họ Thích, bấy giờ Thích tử Tượng Lực rất giỏi bàn luận, nhưng bị ngoại đạo hỏi bí thì lời nói của ông trước sau đều mâu thuẫn nhau, trong Tăng cũng vậy. Tỳ kheo đem chuyện này bạch Phật, Phật dạy Tăng nên bạch tứ yết ma để trao cho Tỳ kheo ấy, theo tội đã phạm mà trị, không được làm 35 việc. Nếu Tỳ kheo đó phục tùng chấp nhận tội đã phạm thì bạch tứ yết ma như pháp giải trừ vì nhân duyên đó nên lập ra pháp này, có bản gọi là mích tội tướng, ý cũng đồng như trên, nhưng theo thứ tự thì đó là thuốc tốt nhất để diệt trừ tội mích tránh.

7. ĐÁNG CHO LÀM PHÁP NHƯ CỎ CHE ĐẤT, NÊN CHO LÀM PHÁP NHƯ CỎ CHE ĐẤT

Phật ở nước Xá Vệ, Tỳ kheo tranh cãi nhau quanh năm thật khó diệt trừ, Tỳ kheo đem chuyện này bạch Phật, Phật cho hai chúng cùng dứt trừ tranh cãi lẫn nhau. Thượng tòa ở trong một chúng nên bạch rằng: “Chúng tôi ra vào qua lại phạm nhiều tội lỗi, ngoài việc ngăn không đến nhà cư sĩ ra, còn các tội khác cùng với trưởng lão làm pháp diệt trừ như cỏ che đất”. Vị thượng tòa trong chúng kia, cũng tác bạch như thế rồi, hai bên cùng hòa hợp, do đó tội lỗi tranh cãi đều diệt trừ. Không đem những chuyện cũ ra nói lại nữa, giống như cỏ che đất.

Chư Đại Đức tôi đã nói bảy pháp dứt trừ sự tranh cãi. Bây giờ xin hỏi chư Đại Đức trong đây có thanh tịnh không? (nói 3 lần). Chư Đại Đức trong đây thanh tịnh vì im lặng, việc nầy xin ghi nhận như vậy.

KỆ NÓI VỀ BẢY ĐỨC PHẬT

Ban đầu, từ bốn giới trọng cuối cùng đến bảy pháp dứt trừ sự tranh cãi này. Văn ở trong tám thiên trên là rộng dạy về phần chánh tông vậy. Đều gọi là: “Phần phạm tướng thì lược bớt nhưng phần ngăn cấm thì mở rộng”. Lại thêm vào phần lời dạy và thực hành để có ích lợi cho đương cơ.

* Chư Đại Đức tôi đã nói lời tựa của giới kinh, đã nói bốn pháp Ba La Di, đã nói mười ba pháp Tăng Già Bà Thi Sa, đã nói hai pháp Bất Định, đã nói ba mươi pháp Ni Tát Kỳ Ba Dật Đề, đã nói chín mươi pháp Ba Dật Đề, đã nói bốn Pháp Ba La Đề Đề Xá Ni, đã nói một trăm pháp Thức Xoa Ca La Ni, đã nói bảy pháp Diệt Tránh. Đây là lời Phật Thích Ca nói mỗi nữa tháng tụng một lần trong giới kinh chép ra.

Văn này tức là dạy rộng về phần lưu thông vì e rằng tình trần vẫn còn buông thả, cho nên kết chung để chỉ bày.

* Nếu còn có những pháp của Phật dạy, trong đó đều cùng nhau hòa họp cần phải học.

Đây nghĩa là lược dạy phần biệt tự, hầu để mở bày những điều Phật dạy có lợi ích cho đương cơ. Chứ không cần phải nói rõ chi cho nhọc, nhằm để nêu ngay nơi cái giềng mối chính, khiến cho ai nấy sau khi nghe qua cũng đều hiểu được đạo.

Nhẫn nhục đạo thứ nhất,

Phật nói vô vi hơn.

Xuất gia quấy rối người,

Chẳng gọi là Sa môn.

* Đây là lời đức Tỳ Bà Thi Như Lai vô sở trước đẳng chánh giác nói trong giới kinh.

Đức Phật này trong 91 Hiền kiếp về trước xuất hiện ra đời, trong 100 năm thường thuyết bài kệ này, sau mới rộng nói.

Ví như người mắt sáng,

Hay tránh đường hiểm ác.

Đời có người thông minh,

Xa lìa các điều ác.

* Đây là lời của đức Thi Khí Như Lai vô sở trước đẳng chánh giác nói trong giới kinh.

Đức Phật này trong 34 Hiền kiếp về trước đã xuất hiện ra đời, trong 80 năm thường thuyết kệ này, sau mới rộng nói.

Không chê cũng không ghét

Nên vâng giữ giới luật

Ăn uống vừa biết đủ

Thường ưa chỗ yên tịnh

Tâm định ưa tinh tấn

Đó là chư Phật dạy.

* Đây là lời của đức Tỳ Diệp La Như Lai vô sở trước đẳng giác nói trong giới kinh.

Đức Phật này hiện ra nơi đời cùng kiếp với đức Phật trước (Thi Khí), khi người sống bảy vạn tuổi, 70 năm đầu Phật thuyết lược bài kệ này, sau mới rộng nói.

Như ong lấy mật hoa

Không hoại sắc và hương

Chỉ lấy mật rồi đi

Tỳ kheo vào làng (cũng) vậy.

Không chống trái việc người.

Không xem làm hay không!

Chỉ xem việc mình làm.

Hoặc đúng hoặc chẳng đúng.

* Đây là lời của đức Câu Lưu Tôn Như Lai vô sở trước đẳng chánh giác nói trong giới kinh.

Đây là vị Phật đầu tiên trong Hiền kiếp lúc người thọ 6 vạn tuổi, trong 60 năm Ngài luôn nói bài kệ này, sau mới rộng nói.

Tâm chớ nên buông lung

Pháp Phật phải siêng học

Như thế không lo buồn

Tâm định nhập Niết Bàn.

* Đây là lời đức Câu Na Hàm Mâu Ni Như Lai vô sở trước đẳng chánh giác nói trong giới kinh.

Đây là vị Phật thứ hai trong Hiền kiếp, lúc người thọ 4 vạn tuổi, trong 20 năm đầu Ngài thường nói bài kệ bày, sau mới nói rộng ra.

Các điều ác chớ làm

Nên vâng làm việc lành

Tự sạch ý chí mình

Ấy là lời Phật dạy.

Đây là lời đức Ca Diếp Như Lai vô sở trước đẳng chánh giác nói trong giới kinh.

Đây là vị Phật thứ ba trong Hiền kiếp, lúc người thọ hai vạn tuổi, trong 20 năm đầu Ngài thuyết bài kệ này, sau mới nói rộng ra.

Lời nói khéo giữ gìn

Tự sạch ý chí mình

Ba nghiệp này thanh tịnh

Hay làm được như vậy

Là đạo của Thế Tôn.

* Đây là lời Phật Thích Ca Mâu Ni Như Lai vô sở trước đẳng chánh giác ở trong 12 năm đầu vì thanh tịnh Tăng mà nói ra giới kinh này. Từ đây về sau phân biệt nói rộng ra.

Đây là lược nói về lời Phật dạy, tức là lược phần chánh tông vậy. Vì bấy giờ chỉ để tiếp độ người có căn tánh lanh lợi, không tái phạm. Sau nầy vì các Tỳ kheo tạo trọng tội nên Phật mới im lặng không nói, tức là đem Quảng giáo và Lược giáo phó chúc cho đệ tử vậy.

Chư Tỳ kheo, vì mình ưa đạo pháp thích tu hạnh Sa môn, người có lòng hổ thẹn thích học giới, nên học trong giới kinh này.

Đoạn này ý nói lược dạy về phần lưu thông.

Người thông minh giữ giới

Sẽ được ba điều vui

Tiếng khen và lợi dưỡng

Chết được sanh cõi trời

Nên quán việc như thế

Có trí nên giữ giới

Giới sạch phát trí huệ

Liền được đạo thứ nhất

Như chư Phật quá khứ

Và chư Phật vị lai

Hiện tại chư Thế Tôn

Thắng được các phiền não

Đều cùng tôn kính giới

Đây là pháp của Phật

Nếu có người vì mình

Muốn cầu thành Phật đạo

Nên tôn trọng chánh pháp

Đây là chư Phật dạy

Bảy đức Phật Thế Tôn

Diệt trừ các kết sử

Nói ra bảy giới kinh

Cởi mở mọi ràng buộc

Đã vào quả Niết Bàn

Bặt dứt các hý luận

Vâng lời Thế Tôn dạy

Thánh hiền đều khen ngợi

Việc làm các đệ tử

Vào Niết Bàn vắng lặng

Thế Tôn lúc Niết Bàn,

Phát khởi lòng đại bi

Họp chúng Tỳ kheo lại

Dạy bảo như thế này

Chớ bảo Ta Niết Bàn

Mà không giữ tịnh hạnh

Ta nay nói giới kinh

Cũng khéo nói Tỳ Ni

Ta tuy vào Niết Bàn

Nên xem giới như Phật

Giới này còn ở đời

Phật pháp được hưng thạnh

Vì Phật pháp hưng thạnh

Được vào quả Niết Bàn

Nếu không giữ giới này

Như pháp làm Bố tát

Ví như mặt trời lặn

Thế giới đều tối tăm

Nên hộ trì tịnh giới

Như trâu mao yêu đuôi

Hòa họp ngồi một chỗ

Như lời chư Phật dạy

Tôi đã nói giới kinh

Chúng Tăng Bố Tát xong

Tôi nay nói giới kinh

Có bao nhiêu công đức

Cho tất cả chúng sanh

Đều cùng thành Phật đạo.

Văn nầy do Tôn giả Pháp Hộ soạn ra cốt yếu là rộng lược hai giáo để cùng lưu thông. Tuyên tôi nay chú thích, chỉ kể lại chứ không trước tác thêm. Những mong đem hạt bụi, giọt móc nhỏ nhoi xin góp vào biển cả non cao, hầu làm cho Phật pháp rạng ngời mãi đến mai sau, cùng giúp nhau đến bến bờ giải thoát.

PHẦN LƯU THÔNG

PHỤ LỤC

HOẰNG DƯƠNG LUẬT HỌC DĨ GIỚI VI SƯ

Giới luật được xem như chiếc bè đưa hành giả vượt qua dòng sông sanh tử luân hồi, là bức tường rào vững chắc bảo vệ hình ảnh giải thoát của người Tăng sĩ đang đi trên con đường giác ngộ. Hồi tưởng lại những ý niệm cao đẹp thuở ban đầu khi phát tâm xuất gia Phật đạo, và cũng như những phút giây sắp đăng đàn tiến cụ thì giờ đây cảm giác ấy đã sống lại trong tôi khi được học lớp Hoằng luật Viên Giác này.

Chùa tuy không to lắm nhưng rất duyên dáng và lớp luật cũng được tổ chức khiêm tốn tại đây. Để rồi biết bao trái tim khát vọng quay về tham học, hầu chuyên sâu về tạng Tỳ ni – Vinaya của Phật Giáo.

Ngay cả buổi đầu tiên thi trắc nghiệm, tôi có cảm giác mơn man rất khó quên, dường như có cái gì thật mới mẽ sắp được khơi dậy từ trong sâu thẳm của cõi lòng. Để rồi các thầy, các cô quanh tôi ai nấy đều toát ra vẻ hân hoan, như sắp được mở bày những gút mắt về những gì cần phải làm và đừng nên làm của một Tỳ kheo thanh tịnh như pháp.

Học ở đây tuy không được cấp bằng nhưng ai nấy đều học với tâm nguyện tự giác, phương pháp giảng dạy chủ yếu giúp cho mỗi Tăng ni nắm về những kiến thức cơ bản của luật học, được thể hiện qua ba môn: Chỉ trì – HT Thích Minh Thông, Tác trì – TT Thích Tâm Hạnh, Hành trì – TT Thích Lệ Trang. Đấy là nền tảng căn bản trên phương diện sinh hoạt thường nhật của một Tỳ kheo thanh tịnh như pháp. Ngoài ra lớp nhờ sự ngoại hộ của HT Thích Thiện Minh (Chùa Kỳ Quang 2), ĐĐ Thích Quảng Chơn, ĐĐ Thích Đồng Văn mà các Tăng ni được an tâm học tập trong những tháng ngày đến lớp.

Những thập niên trước đây Hoà Thượng Huệ Hưng đã từng thao thức: “Làm sao mở được một lớp chuyên dạy Luật cho các Tăng ni”. Và ngày nay ở trụ xứ này đã thực hiện được hoài bảo đó.

Trong buổi khai giảng Hoà thượng Từ Quang nói: “Tôi thật xúc động khi thấy quí thầy quan tâm đến Luật học. Vì đây chính là nền tảng của sự giải thoát, là bổn vụ của người tu”.

Thế rồi tiếng kẻng giảng đường bắt đầu vang lên hoà cùng tiếng chuông chùa ngân nga trong hai buổi sớm chiều, tiếng phong linh leng keng nhẹ nhàng, mấy tiếng chim kêu lích chích ngoài vòm cây xanh thẳm, xen lẫn với những pháp âm giải thoát, nghe như một bản nhạc thiền, lôi cuốn mỗi hành giả phải say sưa nơi niềm pháp lạc.

Trong buổi học Hoà Thượng Minh Thông nói: “Tôi tuy dạy luật nhiều nơi nhưng tôi đã gởi trọn tấm lòng và lớp nầy. Vì đây là điều mà tôi ôm ấp từ bấy lâu, nay cơ duyên đã thành tựu thật là đáng mừng. Thế hệ chúng tôi rồi sẽ qua đi và không thể tránh khỏi cảnh vô thường già bệnh. Vậy vận mệnh Phật Pháp chỉ còn biết gởi gấm và trông mong ở các huynh đệ”.

Xã hội ngày nay hoàn toàn khác hẳn với xã hội thời đức Phật, nhưng chúng ta phải biết giá trị hiện thực của giới luật, trân trong giử gìn như hơi thở, như những nhịp đập con tim, đang nuôi sống pháp thân huệ mạng, giúp cho hành giả có được từng bước đi vững chảy trên con đường nhiếp thiện và nhiêu ích.

Luật Thiện Kiến chép: “Nơi nào có năm vị Tỳ kheo thanh tịnh ở chung, nếu có một vị rành về tác pháp Yết ma thì chánh pháp sẽ trụ thế lâu dài”.

Lại nói: “Người nào không biết tác bạch Yết ma thì trọn đời không được lìa y chỉ”.

Như vậy đối với một Tỳ kheo điều gì nên làm thì cần phải làm không được tự tiện từ bỏ (Tác trì). Bởi lẽ nếu không có pháp Yết ma thì Tỳ kheo sẽ không được đắc giới như pháp, bản thể Tăng không thành tựu, và đây là dấu hiệu suy vong của chánh pháp.

Ngoài ra Tỳ kheo còn phải thông thạo những qui định về các học xứ (Chỉ trì). Vì đó là những vị thuốc hay để trị lành căn bệnh vô minh là khuôn phép mầu nhiệm để chứng đắc được năm phần pháp thân. Đấy chính là nền tảng để tác thành bậc thầy mô phạm ở chốn nhơn thiên.

Bên cạnh đó hạnh giải tương ưng là điều tối quan trọng, vì oai nghi tế hạnh là thân giáo được toát lên từ phong thái tuyệt vời của một hành giả khi có chánh niệm hiện tiền, luôn luôn chủ động từ nội tâm đến ngoại cảnh, để thật sự có được niềm an lạc trong nếp sống thiền gia (Hành trì). Bởi lẽ Tăng là bậc trưởng tử của Như Lai, là đối tượng thập mục sở thị (mọi người đều để ý đến). Thế nên không gì hơn là phải chơn tu thật học, trong chốn đông người ta không lim dim; ở nơi vắng vẻ ta không phóng túng (Toạ mật thất như thông cù), được vậy thì ta là người đã âm thầm mang chánh pháp của đức Phật vào đời rồi.

Như vậy, đã là một bậc chúng trung tôn khi xuất xử, lúc hành tàng bốn oai nghi đều phải khế với tinh thần luật nghi của Phật giáo.

Gần 400 Tăng ni đến từ mọi miền đất nước có những thầy cô tuy đã lớn tuổi nhưng vẫn tham học cùng với hàng Tăng ni trẻ. Hình ảnh đáng cảm động hơn là trong mỗi buổi học hai thầy trò (Ni) dìu nhau đi học – dĩ nhiên họ đã quá độ tuổi tùng tâm, thật là một tấm gương sáng cho đàn hậu học noi theo.

Phù xuất gia giả, phát túc siêu phương, tâm hình dị tục, thiệu long thánh chủng, chấn nhiếp ma quân, dụng báo tứ ân, bạt tế tam hữu (phàm là người xuất gia, phải cất bước lên phương trời cao rộng, tâm hình khác tục, nối thạnh dòng Phật, làm rúng động và nhiếp phục quân ma, hầu để báo bốn ơn cứu giúp ba cõi). Tuy nhiên muốn thực hiện được điều này chúng ta phải nuôi dưỡng tâm Bồ đề cho vững chảy, vì nó chính là nguồn năng lượng được phôi thai từ thuở sơ tâm nhập đạo.

Trộm nghĩ, thời gian dù có qua mau, cảnh vật dù có chóng tàn, con người rồi sẽ già nua đổi khác. Sau này, Tăng ni mỗi người mỗi ngã như những cánh chim bay đi thật xa, nhưng có một thứ vẫn còn tồn động trong ký ức, trong từng nhịp đập con tim, trong từng hơi thở ra vào, luôn thức tỉnh chúng tôi sống trong tinh thần giới luật của Phật, đó là những lời dạy của quí thầy.

Tháp Đẳng Quan ngã bóng trong buổi tàn đông, những chú chim non ríu rít vờn bay trên máy ngói màu ngọc bích, vài chiếc lá vàng rơi, mấy chùm hoa sứ sực nức mùi hương, như hương giới đức đượm thấm vào mỗi Tăng ni để làm hành trang hướng về phương trời giải thoát giác ngộ của mình…

HẾT

Tự (序): Lời tựa, lời đầu sách cũng có khi viết là (敘); lời đầu sách gọi là “Tự” cuối sách gọi là “Bạt”.

Tứ Phần Luật Hàm Chú Giới Bổn: Còn gọi là Tứ Phần Luật Tỳ kheo Hàm Chú Giới Bổn, Tứ Phần Hàm Chú Giới Bổn, được ngài Đạo Tuyên trước thuật xong vào năm Trinh Quán thứ 8 (634).

Thái Nhất sơn: Cũng gọi là “Chung Nam Thái Nhất sơn”. Hán thư chép: “Thái Nhất sơn, theo văn xưa thì là núi Chung Nam, tức hai tên đều chỉ chung cho một ngọn núi. Nhưng có thuyết khác nghi rằng Thái Nhất là tên của một ngọn núi khác, cho dù chung hay riêng gì thì cũng gọi là “núi Chung Nam Thái Nhất” nào có liên can gì”? Đây chính là nơi cư ngụ của ngài Đạo Tuyên vậy

Đạo Tuyên: Tức là ngài Đạo Tuyên luật sư (596-667), còn gọi Nam Sơn Luật Sư, Nam sơn Đại Sư, là một Tăng nhân Trung Quốc đời nhà Đường.
Ngài họ Tiền tự Pháp Biến nguyên quán ở Ngô Hưng nay thuộc vùng Hồ Châu, tỉnh Chiết Giang (có thuyết nói ngài quê ở Đan Đồ, Nhuận Châu, Giang Tô) là vị Tổ khai sáng ra “Nam Sơn Luật Tông” ở Trung Quốc.
Xuất thân trong gia đình quan lại, cha từng làm Lại Bộ Thượng Thư triều nhà Trần. Năm 10 tuổi Đạo Tuyên từ bỏ gia đình lên kinh đô Trường An học đạo ở chùa Nhật Nghiêm.
Năm 16 tuổi thế phát xuất gia, năm 20 tuổi thọ cụ giới, học Luật suốt 10 năm, bôn ba khắp nơi tìm minh sư tham vấn. Vì chuyên nghiên cứu và hoằng truyền Luật Tứ Phần, nên Tông phái của Ngài xưng là “Nam Sơn Luật Tông”. Ngài diễn giảng Luật học ở khắp mọi nơi và đã từng tham dự vào dịch trường của pháp sư Huyền Tráng, nghiêm giữ giới luật, thâm nhập Thiền na. Ngài ở qua các chùa như: Sùng Nghĩa, Phong Đức, Tịnh Nghiệp.
Năm Hiển Khánh thứ 3 (658) Ngài phụng sắc đến trụ trì chùa Tây Minh tại kinh đô Trường An.
Tháng 2 năm Càn Phong thứ 2, Ngài sáng lập ra giới trường ở chùa Tịnh Nghiệp, Tăng chúng các nơi đến cầu thọ giới hơn 20 người.
Vào tháng 10 Ngài thị tịch, thọ 72 tuổi, trải qua 52 mùa an cư kết hạ và được vua ban thụy hiệu là “Trừng Chiếu”.
Ngài trước thuật những bộ như: Tứ Phần Luật San Phồn Bổ Khuyết Hành Sự Sao – 12 quyển, Yết Ma Sớ – 3 quyển, Giới Bổn Sớ – 6 quyển, Thập Tỳ Ni Nghĩa Sao 6 Quyển, Tỳ Kheo Ni Nghĩa Sao – 6 quyển (lại xưng là Luật Học Ngũ Đại Bộ).
Ngoài ra, Ngài còn soạn: Đại Đường Nội Điển Lục – 10 quyển, Quảng Hoằng Minh tập – 30 quyển, Tục Cao Tăng Truyện – 10 quyển, Thích Thị Lược Phổ, Thích Ca Phương Chí, Tam Bảo Cảm Thông Lục…

Tứ phần: Tức chỉ cho Tứ Phần luật toàn bộ nội dung được chia làm 4 phần, gồm có 60 quyển do hai Tôn giả Trúc Phật Niệm và Phật Đà Da Xá cùng dịch tại kinh đô Trường An (410 – 412) vào đời Diêu Tần.
Phần thứ 1: Bao quát chung về 250 giới Tỳ kheo có 20 quyển.
Phần thứ 2: Bao quát chung về 348 giới Tỳ kheo Ni các kiền độ thuyết giới, thọ giới, an cư, tự tứ, bốn kiền độ, có 15 quyển.
Phần thứ 3: Bao quát về pháp tự tứ, bì cách, y dược, y Ca Thi Na, Câu Diệm Di, Chiêm Ba, ha trách, nhơn, phú tàng, phá Tăng, diệt tránh, tỳ kheo Ni, 15 kiền độ, có 14 quyển.
Phần thứ 4: Bao quát về phòng xá kiền độ, tạp kiền độ, ngũ bách kết tập, thất bách kết tập pháp, điều bộ Tỳ Ni, Tỳ Ni Tăng Nhất có 11 quyển.

Lợi hiện: Tức vì lợi ích chúng sanh mà thị hiện ra đời, chữ kiến (見) đọc là hiện. Trong lời tựa bộ Yết Ma Chỉ Nam có câu: “Cố ngã tiên Phật giác hoàng thừa thời lợi hiện, biến phó quần cơ thỉ chung diễn dương” (Cho nên đức Thế Tôn tùy thời mà thị hiện để làm lợi lạc hữu tình, độ khắp chúng sanh trước sau nêu bày pháp mầu vô thượng).

Kinh trần mộng chiên chi trưng (Kinh nêu trưởng giả mộng thấy tấm vải nỉ): Xuất Tam Tạng Ký Tập dẫn: “Lại nữa kinh Nhân duyên chép lúc Phật tại thế, có một trưởng giả, mộng thấy tấm vải nỉ trắng bổng dưng bị đứt thành năm mảnh, ông sợ hãi đến chỗ Phật hỏi duyên cớ. Phật dạy: Sau khi ta diệt độ, luật tạng sẽ chia làm năm bộ”(Hựu hữu Nhân Duyên Kinh thuyết: Phật tại thế thời hữu nhất trưởng giả, mộng kiến nhất bạch chiên hốt nhiên tự vi ngũ đoạn. Kinh nghệ Phật sở, thỉnh vấn kỳ cố. Phật ngôn: Thử nãi ngã diệt độ hậu, luật tạng đương phân vi ngũ bộ).
Trong luật cũng nêu một câu chuyện truyền thuyết tương tự: Sau khi Đức Phật thành đạo 38 năm, một hôm Ngài cùng chư tỳ kheo đến cung vua thọ trai. Sau đó Ngài bảo Tôn giả La Hầu La rửa bát, Tôn giả vì sơ ý nên làm rơi bình bát và bị vỡ thành năm mảnh. Chư tỳ kheo lấy làm lạ bèn bạch Phật. Phật dạy: “Sau khi ta diệt độ hơn 100 năm, các tỳ kheo sẽ giáo pháp ta thành năm bộ phái”.

Luật thơ phân trượng chi dụ (Luật dẫn câu chuyên cây gậy vàng): Luật chép: Có hai tỳ kheo ở nước Câu Thiểm Tỳ đấu tranh nhau, sau đó họ đến nước Xá Vệ. Các Ưu Bà Tắc hỏi Phật: Chuyện đã xảy ra như vậy thì con làm thế nào để bố thí cúng dường? Phật dạy: Nên chia ra làm hai phần. Bởi vì kia cũng là Tăng, đây cũng là Tăng. Ví như cây gậy vàng chia làm hai phần thì cả hai đều là vàng vậy.
Kinh Nhân Duyên chép: Vua Tần Bà Tỳ La mộng thấy cây gậy vàng bị chặt làm 18 đoạn, ông vô cùng hoảng hốt đến bạch Phật. Đức Phật dạy: Sau khi ta diệt độ hơn 100 năm, các Tỳ Kheo sẽ chia rẽ thành 18 nhóm, tuy chia riêng biệt nhưng nẻo đến cửa giải thoát vẫn là một thôi! (Lược dịch từ Nam Sơn Luật học Đại từ Điển tr.1129 dòng 17a – 6b)

Nhị bộ: Căn Bản bộ và Đại Chúng bộ.

Ngũ bộ: 1/ Đàm Vô Đức (40 hoặc 45 quyển) đời Lương gọi là Pháp Cảnh, có một âm nữa là Đàm Ma Cúc Đa, tức Luật Tứ Phần. 2/ Tát Bà Đa (61 quyển) đời Lương gọi là Nhất Thiết Hữu, tức Luật Thập Tụng. 3/ Ca Diếp Di (chưa rõ số quyển) còn gọi là Ca Diếp Tỳ bộ nầy chư truyền đến đất Lương. 4/ Di Sa Tắc (34 quyển) tức Luật Ngũ Phần. 5/ Bà Thô Phú La (40 quyển) tức luật Ma Ha Tăng Kỳ.

Thập bát bộ: Bộ Tát Bà Đa chia ra Bà Ta bộ, Bà Ta lại chia thêm ba bộ: 1.Pháp Thạnh, 2. Danh Hiền, 3. Lục Thành. Tổng cộng thành năm bộ. Bộ Ca Diếp Di chia thành hai: 1. Tăng Già Đề, 2. Thiển Ma Đề. Tổng cộng là ba bộ. Bộ Di Sa Tắc chia ra một bộ là Trung Gian Kiến. Tộng cộng thành hai. Bộ Ma Ha Tăng Kỳ chia thành sáu: 1. Di Tích, 2. Di Sa, 3. Thi Thiết, 4. Tỳ Đà, 5. Thi La, 6. Thượng Thi La. Tổng cộng là bảy bộ. Bộ Đàm Vô Đức không chia. (Theo quyển 3 – Xuất Tam tạng Ký Tập)

Năm trăm bộ: Sách Hành Tông Sớ Ký chép: “Phật pháp 500 năm sau, mỗi mỗi đều có sự sai khác và chia thành 500 bộ phái, nhẫn đến chấp chặt vào ngôn ngữ, nghe thuyết Bát Nhã tất cánh không, như gươm đao làm tổn hại tim mình, vì vậy không còn thích nghe nữa vậy” (lược dịch từ Nam Nam Sơn Luật Học Từ Điển. Quyển thượng, tr 186 – trung).

Văn chỉ: Tức lời văn và ý chỉ, ta còn thấy từ “văn chỉ” nầy ngài Đạo Tuyên dùng trong Lời Tựa Hoằng Truyền Kinh Diệu Pháp Liên Hoa: “Tam kinh trùng đạp, văn chỉ hỗ trần” (Cả ba bổn phần nhiều có sự trùng lắp, lời văn ý chỉ thảy đều phô bày và hỗ tương nhau).

Đế kinh (cửa khuyết): Hay cò gọi là “Đế đô, kinh đô, kinh thành, kinh sư”.
Bài thơ Tỳ bà Hành của Bạch Cư Dị có câu:
Đồng thị thiên nhai luân lạc nhân
Tương phùng hà tất tằng tương thức!
Ngã tòng khứ niên từ “đế kinh”
Trích cư ngọa bệnh Tầm Dương thành.
Tạm dịch:
Ta cùng luân lạc chốn chân trời
Nhớ ngày quen trước dạ nào vơi
Rời xa kinh khuyết từ năm ngoái
Tầm Dương giáng chức lệ sầu rơi.
– Kỳ cư kinh sư thời, đa dữ thiền môn kỳ túc đạo giao. (Khi vương Cổ lúc còn làm quan ở kinh thành, ông thường làm bạn đạo với các bậc kỳ túc trong chôn Thiền môn. (Nguyên Hựu Đảng Nhân truyện Q 4).

Năm thiên: 1/ Ba La Di, 2/ Tăng Tàn, 3/ Ba Dật Đề, 4/ Đề Xá Ni, 5/ Đột Kiết La.

Bảy tụ: 1/ Ba La Di, 2/ Tăng Tàn, 3/ Thâu Lan Giá, 4/ Ba Dật Đề, 5/ Đề Xá Ni, 6/ Ác Tác, 7/ Ác Thuyết.

Nguyên bản Di Ni Lâu, Tứ Phần Ni Di Sưu

1/ A Na Luật, 2/ Bạt Đề, 3/ Nan Đề, 4/ Kim Tỳ La, 5/ Nan Đà, 6/ Bạt Nan Đà, 8/ Điều Đạt.

Phật đồ: Còn gọi là tháp, tháp bà, thâu bà, tột đổ ba, phương phần. (Nam Sơn Luật học từ điển quyển hạ tr. 943).

Sanh tức kim dã, tượng tợ dã. Tợ kim dã ngân dã, vị kim sắc sanh bổn tự huỳnh, ngân khả nhiễm huỳnh tợ kim dã: (Chữ sanh là vàng thiệt, chữ tượng là giống như vàng. Giống như vàng tức là bạc vậy, vì bạc xi vàng nên giống như vàng vậy. (Giới thứ 10 “Sa di Luật Giải yếu lược Tăng chú”. Sa môn Châu Hoằng biên chánh văn, sa môn Hoằng Tán chú giải). Sanh là thứ vàng bạc, vật báu còn trong quặng, chưa được công sức người tạo thành. Còn tượng là thứ vàng bạc, vật báu đã thành hình tượng được công sức người tạo thành món đồ”. (Trùng Trị Tỳ Ni Sự Nghĩa tập yếu Q. 18 – Sa môn Trí Húc giải thích).

Mười tám việc: 1/ Pháp; 2/ Phi pháp; 3/ Luật; 4/ Phi luật; 5/ Phạm; 6/ Không phạm ; 7/ Khinh; 8/ Trọng; 9/ Hữu tàng;10/ Vô tàng;11/ Thô ác; 12/ Phi thô ác; 13/Thường sở hành;14/ Phi thường sở hành;15/ Chế; 16/ Phi chế; 17/ thuyết; 18/ Phi thuyết.